Sukta 1.127
ऋषिपरुच्छेपो दैवोदासिः
देवताअग्निः
मन्त्र11
छन्दअत्यष्टिः
अ॒ग्निं होता॑रं मन्ये॒ दास्व॑न्तं॒ वसुं॑ सू॒नुं सह॑सो जा॒तवे॑दसं॒ विप्रं॒ न जा॒तवे॑दसम् । य ऊ॒र्ध्वया॑ स्वध्व॒रो दे॒वो दे॒वाच्या॑ कृ॒पा । घृ॒तस्य॒ विभ्रा॑ष्टि॒मनु॑ वष्टि शो॒चिषा॒जुह्वा॑नस्य स॒र्पिष॑: ॥
अ॒ग्निम् । होता॑रम् । म॒न्ये॒ । दास्व॑न्तम् । वसु॑म् । सू॒नुम् । सह॑सः । जा॒तऽवे॑दसम् । विप्र॑म् । न । जा॒तऽवे॑दसम् । यः । ऊ॒र्ध्वया॑ । सु॒ऽअ॒ध्व॒रः । दे॒वः । दे॒वाच्या॑ । कृ॒पा । घृ॒तस्य॑ । विऽभ्रा॑ष्टिम् । अनु॑ । व॒ष्टि॒ । शो॒चिषा॑ । आ॒ऽजुह्वा॑नस्य । स॒र्पिषः॑ ॥
अग्निं सर्वासां देवसेनानामग्रण्यं यज्ञेष्वग्रं नीयमानं वा होतारम् अस्मद्यागं प्रति देवानामाह्वातारम् यद्वा । होमनिष्पादकं होतारम् । ‘ जुहोतेर्होतेत्यौर्णवाभः ' ( निरु. ७. १५) इति यास्कः । ‘ अग्निमद्य होतारमवृणीत ' ( तै. ब्रा. २. ६. १५. १ ) इति श्रुतेः । अग्निमग्न आवह ' ( तै. ब्रा ३. ५. ३. २) इति च अग्नेराह्वातृत्वं प्रसिद्धम् । अग्निं होतारं मन्ये । एवं प्रति विशेषणं मन्ये इति संबन्धः । यद्वा । यागनिष्पत्तेरेवापेक्षितत्वात् एतदेव विधेयविशेषणम् । इतराणि वक्ष्यमाणविशेषणानि स्तुतिपराणि । दास्वन्तम् अतिशयेन दानवन्तं वसुं सर्वेषां निवासहेतुं सहसः सूनुं बलस्य पुत्रम् । अग्निर्मन्थनकाले बलेन मथ्यमानः उत्पद्यते इति पुत्रत्वमुपचर्यते जातवेदसं जातानां वेदितारं जातप्रज्ञं जातबलं वा । जातवेदःशब्दो यास्केन बहुधा निरुक्तः ( निरु. ७. १९ ) । अग्नेर्जातवेदस्त्वे दृष्टान्तः । विप्रं न जातवेदसं जातविद्यं मेधाविनं ब्राह्मणमिव । तं यथा बहु मन्यन्ते तथा त्वामपि मन्ये स्तौमीत्यर्थः । उक्तगुणविशिष्टः यः देवः स्वध्वरः शोभनयज्ञवान् यज्ञं सम्यक् निर्वहन ऊर्ध्वया उन्नतया उत्कृष्टया देवाच्या देवान् पूजयन्त्या देवान् प्रत्यक्तया वा कृपा कृपया सामर्थ्यलक्षणया । ‘ देवान्प्रत्यक्तया कृपा ' ( निरु. ६. ८ ) इति यास्कः । तेभ्यो हविर्वहनबुद्ध्या युक्तः सन् आजुह्वानस्य आ समन्तात् हूयमानस्य सर्पिषः सरणशीलस्य घृतस्य विलापनेन दीप्तत्याज्यस्य विभ्राष्टिं विशेषेण भ्राजमानम् अनु स्वयमपि तदाज्यं शोचिषा ज्वालया वष्टि कामयते स्वीकरोतीत्यर्थः ॥
“I venerate Agni, the invoker (of the gods), the munificent, the giver of dwellings, the son of strength; he who knows all that exists, like a sage who is endowed with knowledge; who, the divine regenerator of sacrifices, through his lofty and reverntial devotion, covets for the gods the blaze of the liquefied butter which is offered in oblation with his flames.”
AGNI I hold as herald, the munificent, the gracious, Son of Strength, who knoweth all that live, as holy Singer, knowing all,
Lord of fair rites, a God with form erected turning to the Gods,
He, when the flame hath sprung forth from the holy oil, the offered fatness, longeth for it with his glow.
I deem Agni to be the munificent Hotri, the Vasu, the Son of strength 1, Gâtavedas, like a priest, Gâtavedas 2: the best performer of the sacrifice, the god who with his upright body that is turned towards the gods, and with his flame longs for the shine of the (boiling) ghee 3, of the butter that is offered in (the fire).
Agni I consider as the Hotar, rich in gifts, the good one, son of strength, Jātavedas—like a poet, Jātavedas—
who is the god of good ceremony, with his body erect and pointed
toward the gods.
With his flame he yearns after the blazing forth of the ghee—of the melted butter being poured.
Den Agni ehr' als gabenreichen Priester ich, den Wesenkenner als den guten Sohn der Kraft, als Sänger den, der Wesen kennt; Schön opfernd steht mit seinem Leib zu Göttern strebend hoch der Gott; Dem Glühn der Butter eilt mit seiner Glut er nach, des ausgegossnen fetten Tranks.
Den Agni erachte ich als den Hotri, den freigebigen Gott, den Sohn der Kraft, den Jatavedas, den Gott, der mit seiner aufrechten, gottwärts gerichteten Gestalt den Gottesdienst gut versieht. Mit seiner Glut verlangt er nach dem Aufflammen des Schmalzes, der geopferten Schmelzbutter.
Агни я считаю хотаром, щедрым
Васу, сыном силы, Джатаведасом,
Подобным вдохновенному (поэту) Джатаведасом,
Богом, который с обликом, устремленным ввысь,
Обращенным к богам, делает обряд успешным.
(Своим) пламенем он жаждет вспышки жира,
Возлитого расплавленного масла.
यजि॑ष्ठं त्वा॒ यज॑माना हुवेम॒ ज्येष्ठ॒मङ्गि॑रसां विप्र॒ मन्म॑भि॒र्विप्रे॑भिः शुक्र॒ मन्म॑भिः । परि॑ज्मानमिव॒ द्यां होता॑रं चर्षणी॒नाम् । शो॒चिष्के॑शं॒ वृष॑णं॒ यमि॒मा विश॒: प्राव॑न्तु जू॒तये॒ विश॑: ॥
यजि॑ष्ठम् । त्वा॒ । यज॑मानाः । हु॒वे॒म॒ । ज्येष्ठ॑म् । अङ्गि॑रसाम् । वि॒प्र॒ । मन्म॑ऽभिः । विप्रे॑भिः । शु॒क्र॒ । मन्म॑ऽभिः । परि॑ज्मानम्ऽइव । द्याम् । होता॑रम् । च॒र्ष॒णी॒नाम् । शो॒चिःऽके॑शम् । वृष॑णम् । यम् । इ॒माः । विशः॑ । प्र । अ॒व॒न्तु॒ । जू॒तये॑ । विशः॑ ॥
हे विप्र मेधाविन् शुक्र दीप्तज्वालाग्ने यजिष्ठम् अतिशयेन यष्टृतमं त्वा त्वां यजमानाः वयं यष्टारः हुवेम आह्वयामः । यतो वयं यजमाना यतश्च त्वं यजिष्ठः अतो हुवेमेत्यभिप्रायः । कीदृशं त्वाम् । अङ्गिरसाम् अङ्गिरोगोत्रोत्पन्नानां मध्ये ज्येष्ठम् । यद्वा । अङ्गारणां मध्ये ज्येष्ठं ज्वालायुक्तत्वात् । अङ्गिरा अङ्गाराः ' (निरु. ३. १७) इति यास्कः। ‘ येऽङ्गारा आसंस्तेऽङ्गिरसोऽभवन्' ( ऐ. ब्रा, ३. ३४ ) इति श्रुतेः । केन साधनेनेति तदुच्यते । मन्मभिः मननसाधनैः विप्रेभिः विशेषेण प्रीणयितृभिः मन्मभिः मन्त्रैः । यद्वा । विप्रेभिर्मेधाविभिर्ऋत्विग्भिः मन्मभिर्मन्त्रैश्च सहिता वयमिति संबन्धः । त्वदाह्वानानन्तरं परिज्मानं परितो गच्छन्तं द्याम् इव सूर्यमिव होतारं देवानामाह्वातारम् । केषामर्थे । चर्षणीनाम् । मनुष्यनामैतत् । मनुष्याणां यजमानानामर्थे । यद्वा । चर्षणीनां पूर्वं मनुष्याणामेव सतां पश्चात् यागादिसाधनेन देवत्वमापन्नानां देवानाम् आह्वातारम् । तथा शोचिष्केशं केशवत् अत्यन्तायतज्वालोपेतं वृषणं वर्षितारम् एवं रूपं यं त्वां विशः त्वामेव निविशमानाः इमा: विशः यजमानरूपाः प्रजाः जूतये स्वर्गाद्यभिमतफलप्राप्तये प्रावन्तु प्रकर्षेण प्रीणयन्तु । तादृशं त्वां हुवेमेति संबन्धः ॥
“We, the instrumental tutors of the ceremony, invoke you, Agni, who are most deserving of worship, and are the eldest of the Aṅgirasas, with (acceptable) prayers; and with prayers (recited) by the priests, (we adore) you, who, like the traverser of the sky, (the sun), are the invoker (of the gods on behalf) of men, and whom, the bright-haired showeree (of blessings), many people approaching propitiate for the attainment of felicity.”
We, sacrificing, call on thee best worshipper, the eldest of Angirases, Singer, with hymns, thee, brilliant One! with singers' hymns;
Thee, wandering round as 't were the sky, who art the invoking Priest of men,
Whom, Bull with hair of flame the people must observe, the people that he speed them on.
May we, the sacrificers, call thee hither, the best of sacrificers 1, the first of the Aṅgiras, O priest, with our prayers, with priestly prayers, O bright one 2: thee who like the heaven encompassest the earth 3, the Hotri of human tribes, the manly flame-haired, whom these folks—whom all folks should favour in order to speed him (to our sacrifice).
We sacrificers would invoke you as best sacrificer, the oldest of the Aṅgirases, o poet, with our thoughts—(invoke you) through our poets, o glowing one, with our thoughts—
(you) like earth-encircling heaven, the Hotar of the settled domains, the flame-haired bull whom these clans (help)—let the clans help (him) to speed.
Die besten Opfrer rufen wir, die opfernden, mit Liedern, weiser, dich den besten Angiras, mit weisen Liedern, reiner, dich, Der du der Menschen Priester bist und ringsum gehst dem Himmel gleich, Den flammenhaar'gen Stier, den dieses Menschenvolk zur Eile treib', das Menschenvolk.
Dich, den besten Opferer, wollen wir Opfernden rufen, den Obersten der Angiras, du Redekundiger, mit Gebeten, durch die Redekundigen mit Gebeten, du Heller. Den Hotri der Völker, der die Opferstätte umkreist wie die Sonne den Himmel, den flammenhaarigen Bullen, dem diese Stämme huldigen. Die Stämme sollen ihn zur Eile ermutigen.
Мы, жертвователи, хотим позвать тебя, лучше всех приносящего жертвы,
Главного из Ангирасов, о вдохновенный, – молитвами,
Вдохновенными молитвами, о светлый;
Описывающего круги (по алтарю, как солнце) по небу,
Хотара человеческих поселений,
Пламенновласого быка, которого (поощряют) эти племена.
Пусть поощрят племена, чтоб он поспешил!
स हि पु॒रू चि॒दोज॑सा वि॒रुक्म॑ता॒ दीद्या॑नो॒ भव॑ति द्रुहंत॒रः प॑र॒शुर्न द्रु॑हंत॒रः । वी॒ळु चि॒द्यस्य॒ समृ॑तौ॒ श्रुव॒द्वने॑व॒ यत्स्थि॒रम् । नि॒:षह॑माणो यमते॒ नाय॑ते धन्वा॒सहा॒ नाय॑ते ॥
सः । हि । पु॒रु । चि॒त् । ओज॑सा । वि॒रुक्म॑ता । दीद्या॑नः । भव॑ति । द्रु॒ह॒म्ऽत॒रः । प॒र॒शुः । न । द्रु॒ह॒न्त॒रः । वी॒ळु । चि॒त् । यस्य॑ । सम्ऽऋ॑तौ । श्रुव॑त् । वना॑ऽइव । यत् । स्थि॒रम् । निः॒ऽसह॑माणः । य॒म॒ते॒ । न । अ॒य॒ते॒ । ध॒न्व॒ऽसहा॑ । न । अ॒य॒ते॒ ॥
स हि स एव पूर्वं स्तुतः एवाग्निः विरुक्मता विशेषेण रोचनवता ओजसा ज्वालारूपेण बलेन पुरु चित् अत्यधिकमेव दीद्यानः दीप्यमानः द्रुहंतरः द्रोग्धॄणां तरिता निवारयिता भवति अस्मासु द्रोहं कुर्वतां शत्रूणां हिंसको भवतीत्यर्थः । तत्र दृष्टान्तः । द्रुहंतरः द्रोग्धॄणां छेदनाय प्रयुक्तः परशुर्न परशुरिव । स यथा अमोघं हिनस्ति तथायमपि। किंच यस्य अग्नेः समृतौ संगतौ संयोगे वीळु चित् दृढमपि पाषाणादिकं श्रुवत् गच्छेत् शीर्येत । तथा यत्स्थिरं यच्च पर्वतादि स्थिरमचलितं तदपि श्रुवत् । वीड्विति दृढनाम, ‘वीळु च्यौत्नम् ( नि. २. ९. १४ ) इति तन्नामसु पाठात् । तत्र दृष्टान्तः । वनेव उदकमिव । उदकं यथाग्निसंयोगे शुष्यति तथेत्यर्थः । अत्यन्तदृढं स्थिरमपि हिनस्ति अस्मद्द्रोग्धारं शत्रुं हिनस्तीति किमु वक्तव्यमित्यभिप्रायः । किंच अयमग्निः निष्षहमाणः शत्रून् निःशेषणाभिभवन् यमते उपरमते शत्रुषु मध्ये क्रीडति तानेव नाशयति । तथा कुर्वन् नायते न गच्छति शत्रोः सकाशान्न पलायते । तत्र दृष्टान्तः । धन्वसहा न । धनुषा शत्रूनभिभवति इति धन्वसहा धानुष्कः ॥ सहतेरसुन् छन्दसोऽन्त्यलोपः ॥ स यथा शत्रोरभिमुखं विध्यति न पलायते तद्वदित्यर्थः । यद्वा । दृढधनुर्वहनक्षमः धन्वसहः ॥ अस्मिन् पक्षे पचाद्यच् । ‘ सुपां सुलुक्' इत्याकारः ॥ दृढधन्वा सन् न अयते न चलति ॥
“Verily, that Agni, far shining with brilliant vigour, is the destroyer of foes, like a hatchet that cuts down trees; whatever is most solid and stable dissolves like water at his contact; unsparing, he sports (amidst enemies), nor desists (from their destruction), like an archer who retreats not (frombattle).”
He with his shining glory blazing far and wide, he verily it is who slayeth demon foes, slayeth the demons like an axe:
At whose close touch things solid shake, and what is stable yields like trees.
Subduing all, he keeps his ground and flinches not, from the skilled archer flinches not.
He indeed, shining mightily with his shining strength 1, becomes the conqueror of deceitful foes 2—like an axe, the conqueror of deceitful foes 2. He at whose onslaught 3 even what is strong melts away 4, steady things (waste away) like forests (which are burnt or bend down in the storm) 5. Conquering he holds himself back; he does not proceed 6. As with a conquering bow-man he proceeds 6.
Because he, shining upon the many with his radiant might, becomes the overcomer of deceit—the overcomer of deceit, as an axe is an
excellent striker of wood—
at whose attack even the staunch aborts and whatever is solid, like
the trees,
going forth to conquer, he will hold his place, he will not be moved— with his conquering of the wastelands, he will not be moved.
Denn er, der viel mit seiner flammenreichen Kraft bestrahlt, er ist es, welcher die Dämonen tilgt, Dämonen tilget wie ein Beil, Bei dessen Andrang auch das harte schnell zerfliesst, wie Wasserflut das feste auch; Den Sieg gewinnend hält er Stand, nicht weicht er je, vor starkem Schützen weicht er nicht.
Denn er, der gar sehr mit strahlender Kraft leuchtet, ist der Unholdüberwinder, wie eine Axt der Unholdüberwinder und der Baumfäller, bei dessen Anprall auch das Harte bricht, das Feste wie Bäume. Siegreich läßt er sich lenken, geht nicht durch; von dem Bogensieger gelenkt geht er nicht durch.
Ведь это он, вспыхивая во многих местах
С искрящейся силой, пересекает зло,
Как лучший топор подсекает дерево,
(Тот,) от столкновения с которым даже крепкое –
То, что стойко, – выглядит как (падающие) деревья.
(Даже) побеждая, он дает собой управлять, не рвется вперед,
Не рвется вперед вместе с побеждающим (стрельбой) из лука.
दृ॒ळ्हा चि॑दस्मा॒ अनु॑ दु॒र्यथा॑ वि॒दे तेजि॑ष्ठाभिर॒रणि॑भिर्दा॒ष्ट्यव॑से॒ऽग्नये॑ दा॒ष्ट्यव॑से । प्र यः पु॒रूणि॒ गाह॑ते॒ तक्ष॒द्वने॑व शो॒चिषा॑ । स्थि॒रा चि॒दन्ना॒ नि रि॑णा॒त्योज॑सा॒ नि स्थि॒राणि॑ चि॒दोज॑सा ॥
दृ॒ळ्हा । चि॒त् । अ॒स्मै॒ । अनु॑ । दुः॒ । यथा॑ । वि॒दे । तेजि॑ष्ठाभिः । अ॒रणि॑ऽभिः । दा॒ष्टि॒ । अव॑से । अ॒ग्नये॑ । दा॒श्टि॒ । अव॑से । प्र । यः । पु॒रूणि॑ । गाह॑ते । तक्ष॑त् । वना॑ऽइव । शो॒चिषा॑ । स्थि॒रा । चि॒त् । अन्ना॑ । नि । रि॒णा॒ति॒ । ओज॑सा । नि । स्थि॒राणि॑ । चि॒त् । ओज॑सा ॥
अस्मै अग्नये दृळ्हा चित् दृळ्हान्येव सारवन्ति हवींषि अनुक्रमेण प्रतिमन्त्रं दुः ददति ॥ ददातेर्लुङि “ गातिस्था' इति सिचो लुक् । आतः' इति झेर्जुस् ॥ यजमाना ददति । दाने दृष्टान्तः ॥ यथा विदे विदुषे परमार्थदर्शिने उत्कृष्टानि धनानि वितरन्ति दानशीलाः । यद्वा । अयमग्निर्यथा विदे विन्दते स्वातिरिक्तं हविः देवेभ्यो दातुं लभते स्वीकरोति तथा दुः इति ॥ विन्दतेश्छान्दसः शपो लुक् ॥ ‘ लोपस्त आत्मनेपदेषु' इति तलोपः ॥ किंच सोऽग्निः तेजिष्टाभिः अरणिभिः अत्यन्ततेजोयुक्तैर्मार्गैर्यज्ञादिरूपैः दाष्टि पूजितः सन् स्वर्गादिकं ददाति ॥ ' दाशृ दाने '। शपो लुक् । किमर्थम् । अवसे तद्रक्षणाय । यद्वा । तेजिष्ठाभिः अतिशयेन तेजोवद्भिः अरणिभिर्गमनैः इतरदेवानुद्दिश्य यजमानेन दत्तं हविः अवसे तेषां स्वीकाराय दाष्टि। अयमग्निर्ददाति नयति । किंच अग्नये इतरदेवताप्रदानसमयेऽपि यजमानः अग्नये अग्निप्रीतये दाष्टि प्रथमं ददाति । किमर्थम् । अवसे रक्षणार्थम् । यदि अयमतृप्तः स्यात् इतरेभ्यो दत्तमपि स्वयं स्वीकुर्यात् तस्मादग्नये प्रयाजादिरूपेण ददातीत्यर्थः । किंच यः अग्निः पुरूणि बहूनि सामर्थ्यात् यजमानधनादीनि प्र गाहते प्रविशति प्रविश्य च वाश्यादिरूपया ज्वालया तक्षत् तनूकरोति नाशयतीत्यर्थः । तत्र दृष्टान्तः। वनेव । वृक्षादिसमूहानि वनानि यथा प्रविश्य तक्षति दहति तथेत्यर्थः । किंच अयमग्निः स्थिरा स्थिराणि कठिनानि अन्ना अन्नानि व्रीह्यादीनि ओजसा तेजोरूपया ज्वालया नि नितरां रिणाति गच्छति पचतीत्यर्थः ॥ ‘ री गतिरेषणयोः' । क्रैयादिकः । ‘प्वादीनां ह्रस्वः' इति हस्वः । तथा ओजसा स्वकीयेन तेजसा स्थिराणि अपरिहरणीयानि पापानि अमित्राणि वा नि रिणाति निःशेषेण गच्छति नाशयतीत्यर्थः ॥
“They have presented substantial donations to him, as (they give riches) to a sage, and by resplendent means he grants us (grace) for our preservation; (the worshipper) presents (gifts) to Agni for preservation; he who pervades the (many offerings made to him) consumes them (as rapidly) as (he consumes) forests; he matures the standing corn by his potency; he destroys whatever (things) are stationary by his potency.”
To him, as one who knows, even things solid yield: unrough fire-sticks heated hot he gives his gifts to aid. Men offer Agni gifts for aid.
He deeply piercing many a thing hews it like wood with fervent glow.
Even hard and solid food he crunches with his might, yea, hard and solid food with might.
Even what is firm gives way before him: thus it is known. With hottest kindling-sticks 1 one worships him 2 for winning his favour, one worships Agni for winning his favour. He who dives into many forests as if carving the wood with his flame, destroys even firm food 3 with his strength—he destroys even what is firm with his strength.
Even the firm things give way to him, as is known. (The pious one) does service with the piercingly hot kindling sticks, for help—he does
service to Agni for help.
He who plunges toward the many, he carves them with his flame
like trees.
Even solid foods he liquefies with his strength—even the solid with his strength.
Das feste selbst, es gibt ihm nach, so wie er ist; mit heissentflammten Hölzern dient man ihm um Gunst, dem Agni huldigt man um Gunst; In vieles dringt er und behaut die Bäume gleichsam mit der Glut. Die festen Speisen selbst zermalmet er mit Kraft, das feste selbst mit seiner Kraft.
Selbst das Feste gibt ihm, wie man weiß, nach. Mit den am schnellsten feuerfangenden Reibhölzern wartet er auf, um seine Gunst zu gewinnen, wartet er dem Agni auf, um seine Gunst zu gewinnen. Der in viele Hölzer eindringt, sie wie die Bäume mit seiner Flamme behauend; er zerreißt selbst die festen Speisen mit Kraft, selbst das Feste mit Kraft.
Даже твердые (предметы) поддались ему, как известно.
Самыми острыми кусками дерева для трения (жрец) служит ради (его) помощи,
Служит Агни ради (его) помощи.
Кто вонзается во многие (деревья),
Обтачивая деревья пламенем, как (топором),
(Тот) с силой разгрызает даже твердую пищу,
С силой разгрызает даже твердую.
तम॑स्य पृ॒क्षमुप॑रासु धीमहि॒ नक्तं॒ यः सु॒दर्श॑तरो॒ दिवा॑तरा॒दप्रा॑युषे॒ दिवा॑तरात् । आद॒स्यायु॒र्ग्रभ॑णवद्वी॒ळु शर्म॒ न सू॒नवे॑ । भ॒क्तमभ॑क्त॒मवो॒ व्यन्तो॑ अ॒जरा॑ अ॒ग्नयो॒ व्यन्तो॑ अ॒जरा॑: ॥
तम् । अ॒स्य॒ । पृ॒क्षम् । उप॑रासु । धी॒म॒हि॒ । नक्त॑म् । यः । सु॒दर्श॑ऽतरः । दिवा॑ऽतरात् । अप्र॑ऽआयुषे । दिवा॑तरात् । आत् । अ॒स्य॒ । आयुः॑ । ग्रभ॑णऽवत् । वी॒ळु॒ । शर्म॑ । न । सू॒नवे॑ । भ॒क्तम् । अभ॑क्तम् । अवः॑ । व्यन्तः॑ । अ॒जराः॑ । अ॒ग्नयः॑ । व्यन्तः॑ । अ॒जराः॑ ॥
अस्य अस्मै पृक्षं हविर्लक्षणमन्नम् उपरासु उपरमन्ते अस्मिन् हवींषीत्युपराः वेदिसमीपभूमयः । तासु धीमहि धारयामः । अस्येत्युक्तं कस्येत्याह । यः अग्निः नक्तं रात्रौ दिवातरात् अह्रोऽपि सुदर्शतरः अत्यर्थं सर्वैर्दर्शनीयो भवति । यतोऽयं रात्रौ सर्वेषु भावेषु तमसावृतत्वात् अदृश्यमानेष्वपि स्वयमत्यर्थं प्रकाशते अतोऽस्मै धीमहि । पुनः कीदृशाय । दिवातरात् अह्नः सकाशादेव अप्रायुषे । प्रगतमायुर्यस्यासौ प्रायुः । न प्रायुरप्रायुः । तस्मै । ' असौ योऽस्तमेति स सर्वेषां भूतानां प्राणानादायस्तमेति' (तै. आ. १. १४) इति श्रुतेः रात्रौ सर्वे भावा निद्रया आवृतत्वात् प्रायुष इव भवन्ति । अयमग्निस्तु सर्वप्राणिप्राणापहर्तुः सूर्यस्य रात्रौ स्वस्मिन्नेव प्रवेशात् प्रकृष्टायुर्भवति । अतोऽपि धीमहि । किंच आत् अत एव कारणात् यतोऽयं सुदर्शतरो यतश्चायमप्रायुः अतः कारणात् अस्य अस्मै तदर्थम् आयुः हविर्लक्षणमन्नम् ग्रभणवत् ग्रहणयुक्तम् अभूत् । ग्रहणे दृष्टान्तः । सूनवे पुत्राय पित्रोः वीळु शर्म दृढं सुखसाधनं गृहं यथा ग्रहणवद्भवति तथेत्यर्थः । शर्मेति गृहनाम ‘ शर्म वर्म' (नि. ३. ४. २१ ) इति तन्नामसु पाठात् ।
इदानीमाहवनीयादिरूपेण अग्नेर्बहुत्वमपेक्ष्याह । एते अग्नयः भक्तं सेवमानम् अभक्तम् असेवमानं च व्यन्तः एते प्राणिनः अनुग्राह्याः इति बुध्यमानाः अवः रक्षन्ति । यद्यपि विशेषेण प्राणिनो दाहपाकादिद्वारा रक्षन्ति तथाप्यस्ति यजमानेष्वतिशय इत्याह । व्यन्तः तैः प्रत्तं हविरश्नन्तः अजराः भवन्ति । स्वयं हविषा अजराः सन्तो यजमानानप्यजरान् कुर्वन्तीत्यर्थः ॥ ॥ १२ ॥
“We plural ce near the altar the (sacrificial) food of him who is more conspicuous by night than by day; (we offer it) to him who is scarcely alive by day; hence his (sacrificial) food finds prompt acceptance, like dwelling (given by a father) to a son; these undecaying fires, (although) discriminating between the devout and the undevout, grant (both) protection, and accepting (the offerings of the pious), they are exempt from decay.”
Here near we place the sacrificial food for him who shines forth fairer in the night than in the day, with life then stronger than by day.
His life gives sure and firm defence as that one giveth to a son.
The during fires enjoy things given and things not given, the during fires enjoy as food.
Let us place that power 1 of his in our neighbourhood 2—(that power) which is more visible by night than by day 3—(more visible) than by day to the unremitting 4 (worshipper). Therefore his life is a firm hold 5, like (a father's) safe refuge to a son: (the fires) that never grow old, tending to blessings enjoyed or not enjoyed (before) 6—the fires that never grow old, tending (to such blessings).
This fortifying power of his might we acquire in future (days), of him who by night is more beautiful to see than by day—(more beautiful to see) than the one who traverses by day [=sun], for (the man) whose lifespan is not (yet) extended,294 I.127
because his [=Agni’s] lifespan provides a handhold, staunch like shelter for a son.
His help, apportioned (to us?) or not, the unaging ones are pursuing— the unaging fires are pursuing.
In seine Nähe bringen wir dies Labeross, ihm, der bei Nacht noch heller als bei Tage strahlt, nicht rastend, als bei Tage strahlt, Sein Leben bietet starken Halt, fest wie dem Sohn des Vaters Schutz; Geschenktes, ungeschenktes speisend altern nicht die Flammen, nimmer altern sie.
Diese seine Kraft wollen wir in Zukunft besitzen, der des Nachts schöner zu sehen ist als am Tag, ohne zu altern als am Tag und seine Lebenskraft, die wie der Halt gebende starke Schirm des Vaters für den Sohn ist. Nach geschenkter und ungeschenkter Gunst verlangend sind die alterlosen Flammen, verlangend die alterlosen Agni´s.
Мы хотим в ближайшем будущем овладеть этой силой его –
(Бога,) который ночью (еще красивее) выглядит, чем днем,
Для ревностного – (еще красивее,) чем днем.
А срок его жизни дает твердую опору,
Как крепкий щит, (данный отцом) сыну.
К предложенной (и) непредложенной поддержке стремятся нестареющие огни,
Огни стремятся нестареющие.
स हि शर्धो॒ न मारु॑तं तुवि॒ष्वणि॒रप्न॑स्वतीषू॒र्वरा॑स्वि॒ष्टनि॒रार्त॑नास्वि॒ष्टनि॑: । आद॑द्ध॒व्यान्या॑द॒दिर्य॒ज्ञस्य॑ के॒तुर॒र्हणा॑ । अध॑ स्मास्य॒ हर्ष॑तो॒ हृषी॑वतो॒ विश्वे॑ जुषन्त॒ पन्थां॒ नर॑: शु॒भे न पन्था॑म् ॥
सः । हि । शर्धः॑ । न । मारु॑तम् । तु॒वि॒ऽस्वणिः॑ । अप्न॑स्वतीषु । उ॒र्वरा॑सु इ॒ष्टनिः॑ । आर्त॑नासु । इ॒ष्टनिः॑ । आद॑त् । ह॒व्यानि॑ । आ॒ऽद॒दिः । य॒ज्ञस्य॑ । के॒तुः । अ॒र्हणा॑ । अध॑ । स्म॒ । अ॒स्य॒ । हर्ष॑तः । हृषी॑वतः । विश्वे॑ । जु॒ष॒न्त॒ । पन्था॑म् । नरः॑ । शु॒भे । न । पन्था॑म् ॥
स हि स एव स्तुत्यतया प्रसिद्ध एवाग्निः तुविष्वणिः । तुवि इति बहुनाम ‘ उरु तुवि । ( नि. ३. १. २ ) इति तन्नामसु पाठात् । बहुस्वनिः प्रभूतध्वनियुक्तो वर्तते । अत्यन्तज्वलितेऽग्नौ वायुसंपर्कात् भुगिभुगिति ध्वनिरुत्पद्यते ज्वलतीत्यर्थः । ध्वनने दृष्टान्तः । मारुतं शर्धो न मरुत्संबन्धि बलमिव । मरुतां समूहो यथा ध्वनयति तथेत्यर्थः । कुत्रेति तदुच्यते । अप्नस्वतीषु खननप्रोक्षणादिकर्मोपेतासु । अप्न इति कर्मनाम, ‘ अप्नः दंसः' ( नि, २. १. २) इति तन्नामसु पाठात् । उर्वरासु उरुवरणयुक्तासु श्रेष्ठासु वेदिभूमिषु । कीदृशोऽयम् । इष्टनिः यष्टव्यः ॥ औणादिकोऽनिक् तुडागमश्च ॥ किंच आर्तनासु । आर्तान् करोत्यार्तयति । आर्तयन्तीत्यार्तनाः पृतनाः । तासु ॥ ‘ ण्यासश्रन्थो युच् ' ( पा. सू. ३. ३. १०७ ) । वृषादित्वादाद्युदात्तत्वम् ॥ तासां जयाय इष्टनिः एष्टव्यो यष्टव्यो वा । किंच एवं स्वनयन्नग्निः हव्यानि आज्यपुरोडाशादीनि आदत् अत्ति भक्षयति ॥ छान्दसो लुङ् । यद्वा । आङ्पूर्वाद्ददातेः ‘ आङो यमहनः ' ( पा. सू. १. ३. २८ ) इति व्यत्ययेनात्मनेपदाभावः । गातिस्था' इति सिचो लुक् । छान्दसो ह्रस्वः । केवलादेव वा ‘ छन्दस्यपि दृश्यते ' इति अनजादेरपि आडागमः । अत एवानवग्रहः स एव शिष्यते ॥ आददिः सर्वत्र हविरादानशीलः तथा यज्ञस्य केतुः प्रज्ञापकः केतुस्थानीयो वा अर्हणा पूजनीयः ॥ ‘ सुपां सुलुक्' ' इति सोः आकारः । प्रत्ययाद्युदात्तत्वं छान्दसम् । किंच हर्षतः हविर्भक्षणादत्यन्तहर्षयुक्तस्य । यद्वा । अभिमतफलदानेन यजमानान् हर्षयतः हृषीवतः आज्यस्वीकारेण हर्षयुक्तस्याग्नेः पन्थां पन्थानं मार्गं विश्वे सर्वे मनुष्याः जुषन्त अप्रीणयन् असेवन्त वा । किमर्थम् । शुभे शुभाय शोभनाय सुखप्राप्तये । पन्थानं सर्वैर्गन्तव्यम् ऐहिकामुष्मिकफलस्य अग्नेरेव मार्गं सर्वेऽनुगच्छन्ति । अग्निमेव प्रीणयित्वा साधयन्ति । मार्गश्रयणे दृष्टान्तः । यथा लोके नरः मनुष्या: शुभे शोभनाय सुखप्राप्तये पन्थानं सर्वैर्गन्तव्यं निर्भयं प्रौढमार्गमिव ॥
“He roars aloud, like the roaring of the winds, amidst the sanctified and selected (rites of sacred) solemnities; he who is to be worshipped, who is to be adored (for victory) over hosts (of enemies); he, the receiver 9of oblations), the manifester of the sacrifice; he, who is deserving of veneration, devours the oblations; hence, all men for their good pursue the path of Agni, who gives plural asure (to his worshipper), being plural ased (himself), in like manner as men follow a path (that leads) to happiness.”
He, roaring very loudly like the Maruts' host, in fertile cultivated fields adorable, in desert spots adorable,
Accepts and eats our offered gifts, ensign of sacrifice by desert;
So let all, joying, love his path when he is glad, as men pursue a path for bliss.
He indeed makes a mighty noise like the host of the Maruts, … 1 on the rich fields, … 1 on the … 1. He, the seizer, ate the offerings 2, he who has deservedly become the banner of the sacrifice. And when he joyously and joyfully (proceeds), all followed gladly on his path; men (have followed) his path as for a triumphal procession.
For he is very noisy like the Marut troop, thundering widely in the productive meadows—thundering widely in the disorderly meadows. The taker has taken, has eaten the oblations, as is his due, he the beacon of the sacrifice.
And then when he is excited, bristling with excitement, all take pleasure in his path—as the superior men [=Maruts] (take pleasure) in the path to beauty.
Denn er ist mächtig, rauschend wie die Marutschar, auf wohlbebauten Ackerfeldern brauset er, auf öden Flächen brauset er; Empfangend nahm die Tränke er, des Opfers Banner, nach Gebühr; Wenn er sich freut, der freudenreiche, mögen sich an seinem Gange alle freun. (die Männer alle wie zur Pracht.)
Denn er ist lautrauschend gleich der marutischen Heerschar in den ertragreichen Feldern sich ausbreitend, in den ...........sich ausbreitend. Der Nehmer hat die Opferspenden an sich genommen, wie sich´s gebührt, er des Opfers Wahrzeichen. Dann, wenn er freudig, ungeduldig ist, haben alle an seinem Wege ihr Wohlgefallen wie die Herren an dem Wege zur Prunkfahrt.
Ведь он (продвигается вперед), громко шумя, как толпа Марутов,
Распространяясь на плодородные пашни,
Распространяясь на пустыри.
Принял жертвенные возлияния тот, кто принимает (их),
Знамя жертвы, (принял,) как подобает.
Когда же он возбуждается, этот (бог,) полный возбуждения,
Все радуются его пути,
Как мужи (радуются) пути к великолепию.
द्वि॒ता यदीं॑ की॒स्तासो॑ अ॒भिद्य॑वो नम॒स्यन्त॑ उप॒वोच॑न्त॒ भृग॑वो म॒थ्नन्तो॑ दा॒शा भृग॑वः । अ॒ग्निरी॑शे॒ वसू॑नां॒ शुचि॒र्यो ध॒र्णिरे॑षाम् । प्रि॒याँ अ॑पि॒धीँर्व॑निषीष्ट॒ मेधि॑र॒ आ व॑निषीष्ट॒ मेधि॑रः ॥
द्वि॒ता । यत् । ई॒म् । की॒स्तासः॑ । अ॒भिऽद्य॑वः । न॒म॒स्यन्तः॑ । उ॒प॒ऽवोच॑न्त । भृग॑वः । म॒श्नन्तः॑ । दा॒शा । भृग॑वः । अ॒ग्निः । ई॒शे॒ । वसू॑नाम् । शुचिः॑ । यः । ध॒र्णिः । ए॒षा॒म् । प्रि॒यान् । अ॒पि॒ऽधीन् । व॒नि॒षी॒ष्ट॒ । मेधि॑रः । आ । व॒नि॒षी॒श्ट॒ । मेधि॑रः ॥
यत् यं द्विता द्वित्वमापन्नं द्विप्रकारं श्रौतस्मार्तभेदेन द्वित्वमापन्नम् । यद्वा । उपलक्षणमेतत्। आहवनीयादिरूपेण नानाविधम् । यद्वा । द्विता द्विविधाय ऐहिकामुष्मिकफलाय उभयाय । विभक्तेः आजादेशः । ईम् इममग्निं कीस्तासः कीर्तनं कुर्वन्तः स्तोतारः ॥ पचाद्यचि छान्दसं सत्वम्। अभिद्यवः अभितो द्योतमानाः नमस्यन्तः नमस्कारोपलक्षितमुपस्थानं कुर्वन्तः भृगवः भृगुगोत्रोत्पन्ना महर्षयः उपवोचन्त उपेत्य ब्रुवन्ति । किं कुर्वन्तः । दाशा दानेन निमित्तभूतेन हविर्दानार्थं मथ्नन्तः अरण्याम् अग्निमन्थनं कुर्वन्तः तथा भृगवः भ्रष्टारो हविषां पापानां वा । किं च यः अग्निः शुचिः दीप्तः धर्णिः धारणकुशलः अयमग्निः एषां दीयमानानां वसूनां हविर्लक्षणानाम् ईशे ईष्टे समर्थों भवति ॥ ‘ लोपस्त आत्मनेपदेषु ' इति तलोपः ॥ यद्वा । एषां दृश्यमानानां मणिमुक्तादीनां वसूनाम् ईशे ईष्टे समर्थो भवति प्रदातुमिति शेषः। किंच अयमग्निः मेधिरः । मेधो यज्ञः । तद्वान् स्वयं यष्टव्यत्वेन प्रधानभूतः सन् प्रियान् स्वप्रीतिहेतून् आज्यादीन् अपिधीन् पर्याप्तिपर्यन्तं दत्तान् । वनिषीष्ट संभक्तवान् संभजतां वा । तथा मेधिरः मेधावानसौ आ वनिषीष्ट । अन्यदेवताकेष्वपि यज्ञेषु स्वयम् आज्यभागप्रयाजादिरूपं हविः संभजते ॥।
“The descendants of Bhṛgu, celebrating him (Agni) in both his forms, glorifying him, and payig him homage, proclaim his praises; the descendants of Bhṛgu, rubbing (the flame) for the oblation. For the radiant Agni, who is the guardian of all these treasures, has power (to distribute them). Mayhe, the receier of sacrifices, partake of the agreeable (offerings) given to satiety; may he, the receiver of sacrifices, partake (of the oblations).”
Even as they who sang forth hymns, addressed to heaven, the Bhrgus with their prayer and praise invited him, the Bhrgus rubbing, offering gifts.
For radiant Agni, Lord of all these treasures, is exceeding strong.
May he, the wise, accept the grateful coverings, the wise accept the coverings.
When forsooth the Kîstas 1 striving for heaven, when the Bhrigus have addressed him paying reverence—the Bhrigus producing him by attrition, with worship: Agni is the lord of goods, the bright one, who is their 2 supporter. May the wise one accept the wonted coverings 3; may the wise one accept them.
When, yet again, the heaven-bound praisers, the Bhr̥gus, tendering homage, invoke him—the Bhr̥gus, plundering (the fire from heaven), churning it with piety—
Agni is lord of goods, the blazing one who is their holder—
then his dear coverings the wise one should seek to win—the wise one should seek to win here.
So als die Dichter, die zum Himmel strebenden, die Bhrigu's ihn anbetend luden zu sich ein, die Bhrigus reibend andachtsvoll; – Der Güter Herr ist Agni ja, ihr flammender Bewahrer er; Die lieben Tränke nehm' der weise huldreich an, der weise nehm' sie huldreich an.
Da ihn aufs neue die dem Himmel zugetanen Kista´s, die Bhrigu´s ehrerbietig zum Kommen überredeten, die Bhrigu´s ihn unter Opferspenden austreibend - der reine Agni gebeut über die Güter, der ihr Bewahrer ist - so möge der Weise die lieben Verschlüsse überwinden, der Weise möge Überwinder sein.
С тех пор как с самого начала небесные певцы
Бхригу пригласили его, поклоняясь,
Бхригу, с почтением добывающие (его) трением,
Агни распоряжается благами,
Светлый (бог,) который их хранит.
Пусть мудрый преодолеет милые укрытия,
Мудрый пусть (их) преодолеет!
विश्वा॑सां त्वा वि॒शां पतिं॑ हवामहे॒ सर्वा॑सां समा॒नं दम्प॑तिं भु॒जे स॒त्यगि॑र्वाहसं भु॒जे । अति॑थिं॒ मानु॑षाणां पि॒तुर्न यस्या॑स॒या । अ॒मी च॒ विश्वे॑ अ॒मृता॑स॒ आ वयो॑ ह॒व्या दे॒वेष्वा वय॑: ॥
विश्वा॑साम् । त्वा॒ । वि॒शाम् । पति॑म् । ह॒वा॒म॒हे॒ । सर्वा॑साम् । स॒मा॒नम् । दम्ऽप॑तिम् । भु॒जे । स॒त्यऽगि॑र्वाहसम् । भु॒जे । अति॑थिम् । मानु॑षाणाम् । पि॒तुः । न । यस्य॑ । आ॒स॒या । अ॒मी इति॑ । च॒ । विश्वे॑ । अ॒मृता॑सः । आ । वयः॑ । ह॒व्या । दे॒वेषु॑ । आ । वयः॑ ॥
विश्वासां सर्वासां विशां प्रजानां यजमानानां पतिम् अभिमतफलदानेन पालकं हवामहे आह्वयामः । न केवलं यजमानानां किंतु सर्वासां प्रजानां समानम् एकरूपं दहनपचनाद्युपकारस्य सर्वेषां समत्वात् । तथा दम्पतिं गार्हपत्यादिरूपेण गृहस्य पालकम् । दम इति गृहनाम, ‘दमे कृत्तिः । (नि. ३. ४. १२) इति तन्नामसु पाठात् ॥ अकारलोपश्छान्दसः ॥ किमर्थम् । भुजे भोगाय हवामहे आह्वयामः । पुनः स एव विशेष्यते । सत्यगिर्वाहसं यथार्थभूतानाम् अविसंवादिफलानां स्तुतिरूपाणां गिरां वोढारम् । यद्वा । गिरो मन्त्ररूपा वहन्तीति गिर्वाहसः ऋत्विजः । सत्याः अविसंवादिफला गिर्वाहसो यस्य तं तादृशं हवामहे इति शेषः ॥ ‘ वहिहाधाञ्भ्यः' इति असुन् । ‘ णित् ' इत्यनुवृत्तेः उपधावृद्धिः ॥ पुनः कीदृशम् । मानुषाणां मनुष्याणाम् अतिथिम् अतिथिवत्पूज्यं दर्शादितिथिमपेक्ष्य आगन्तारं वा । किंच यस्य अग्नेः आसया समीपे । आसेत्यन्तिकनाम, ‘ आसा अम्बरम् ' ( नि. २. १६. २ ) इति तन्नामसु पाठात् । तत्समीपे अमी विश्वे अमृतासः हविर्भोक्तृत्वेन प्रसिद्धा: सर्वे देवा अपि आ आगच्छन्ति ॥ उपसर्गवशात् योग्यक्रियाध्याहारः ॥ किमर्थम् । वयः हविर्लक्षणान्नमुद्दिश्य अग्निमुखात् एव इतरेभ्यो दीयमानत्वात् । तत्र दृष्टान्तः । पितुर्न पितुरन्तिके पुत्रादयो यथा अन्नाद्यर्थं सेवन्ते तद्वत् । किंच वयः नेतारः ऋत्विजोऽपि देवेषु इतरेषु इज्यमानेषु मध्ये हव्या हवींषि आ ददति अग्नये । वेतेरौणादिको डिः । विचि वा गुणः ॥
“We invoke you, the protector of all people, the same alike to all, the preserver of the house, to enjoy (the oblation); you, who are the wafter of our infallible prayer, to enjoy (the oblation); we invoke you, who are the guest of men, to whom all these immortals apply for their sustenance, as (a son) to a father; you, to whom the priests offer oblations amongst the gods.”
Thee we invoke, the Lord of all our settled homes, common to all, the household's guardian, to enjoy, bearer of true hymns, to enjoy.
Thee we invoke, the guest of men, by whose mouth, even as a sire's,
All these Immortals come to gain their food of life, oblations come to Gods as food.
We invoke thee, the lord of all people, the common master of the house of all, to enjoy (the sacrifice): (we call) thee who truly art carried by prayers as by a vehicle 1 to enjoy (the sacrifice): the guest of men in whose presence (they live) as before a father's (face), and all those immortals (attain) to strength, and the offerings among the gods (attain) to strength.
We invoke you, lord of all the clans, houselord common to every one of them, for benefit—you with your trusty vehicle of songs, for benefit—
the guest of the sons of Manu, by whose mouth, as if by a father’s, (we) and all the immortals yonder (acquire) vigor—(place) the
oblations and vigor among the gods.
Dich rufen wir, den Herren aller Stämme, her, den einen Hausherrn aller Stämme zum Genuss, den Liederherren zum Genuss, Der du der Gast der Menschen bist, und vor uns wie ein Vater stehst; Es mögen alle jene Götter kommen her zum Mahl, und Tränke zu dem Göttermahl.
Dich den Herren aller Stämme rufen wir an, den gemeinsamen Gebieter aller Stämme uns zu Nutz, ihn den wahrhafte Reden anziehen, zu Nutz, den Gast der Menschen, durch dessen Mund wie durch den eines Vaters, auch alle jene Unsterblichen ihre Stärkung empfangen und die Opfer als Stärkung zu den Göttern gelangen.
Мы призываем тебя, господина всех племен,
Хозяина общего дома всех (племен) – для наслаждения.
(Тебя,) отвозящего истинные песни, – для наслаждения,
Гостя людей,
Чьими устами, как (устами) отца,
И все те бессмертные в(кушают) жизненную силу,
Жертвенные возлияния для богов – жизненную силу.
त्वम॑ग्ने॒ सह॑सा॒ सह॑न्तमः शु॒ष्मिन्त॑मो जायसे दे॒वता॑तये र॒यिर्न दे॒वता॑तये । शु॒ष्मिन्त॑मो॒ हि ते॒ मदो॑ द्यु॒म्निन्त॑म उ॒त क्रतु॑: । अध॑ स्मा ते॒ परि॑ चरन्त्यजर श्रुष्टी॒वानो॒ नाज॑र ॥
त्वम् । अ॒ग्ने॒ । सह॑सा । सह॑न्ऽतमः । शु॒ष्मिन्ऽत॑मः । जा॒य॒से॒ । दे॒वऽता॑तये । र॒यिः । न । दे॒वऽता॑तये । शु॒ष्मिन्ऽत॑मः॑ । हि । ते॒ । मदः॑ । द्यु॒म्निन्ऽत॑मः । उ॒त । क्रतुः॑ । अध॑ । स्म॒ । ते॒ । परि॑ । च॒र॒न्ति॒ । अ॒ज॒र॒ । श्रु॒ष्टी॒वानः॑ । न । अ॒ज॒र॒ ॥
हे अग्ने त्वं सहसा बलेन सहन्तमः अतिशयेन शत्रूणामभिभविता तथा शुष्मिन्तमः अतिशयेन तेजस्वी जायसे ॥ सहेरौणादिकः कनिन् । ‘नाद्धस्य' इति नुट् । किमर्थम् । देवतातये देवानां विस्तारयुक्ताय यागाय तदर्थम् । यज्ञनामैतत् । यद्वा । उक्तगुणविशिष्टः स जायसे । अरण्योरुत्पद्यसे । यज्ञार्थत्वे दृष्टान्तः । रयिर्न देवतातये । धनं यथा यज्ञार्थमुत्पद्यते । तथा चोक्तं-- ‘ यज्ञार्थं द्रव्यमुत्पन्नम्' इति । किंच ते तव मदः आज्यस्वीकारजनितो हर्षः! शुष्मिन्तमः अतिशयेन बलवान् । हिशब्दः प्रसिद्धौ । आज्येन अग्नेर्मदो भवतीति प्रसिद्धम् । अपि च ते क्रतुः कर्मविशेषोऽपि द्युम्निन्तमः यशोयुक्तोऽन्नयुक्तो वा खलु । ' द्युम्नं द्योततेर्यशो वान्नं वा ' ( निरु. ५. ५) इति यास्कः । अध अतः कारणात् अजर हे जरारहिताग्ने ते त्वां परि चरन्ति यजमानाः । तत्र दृष्टान्तः । श्रुष्टीवानो न दूता इव । ते यथा वार्ताविशेषप्रदानेन राजानं सेवन्ते तद्वत् ॥'छन्दसीवनिपौ' इति वनिप् । छान्दसं प्रत्ययाद्युदात्तत्वम् ॥ अजर भक्तानामजरयितः ॥ अन्तर्भावितण्यर्थात् पचाद्यच् । यद्वा । अजर अस्तोतः । जरा स्तुतिः । असौ न कस्यापि स्तोता भवति किंतु सर्वैः स्वयं स्तूयते । तादृशं त्वां परिचरन्तीत्यर्थः ॥
“You, Agni, the destroyer (of enemies) by your strength, the possessor of great splendour, as born for the sake of sacrificing to the gods, as riches (are genitive rated) for the sake of sacrificing to the gods; verily your exhilaration is most brilliant, your worship is most productive of renown; hence, undecaying Agni, (sacrificers) wait upon you, like envoys (upon a prince; upon you), who preserve (your votaries) from decay.”
Thou, Agni, most victorious with thy conquering strength, most Mighty One, art born for service of the Gods, like wealth for service of the Gods.
Most mighty is thine ecstasy, most splendid is thy mental power.
Therefore men wait upon thee, undecaying One, like vassals, undecaying One.
Thou, O Agni, art born, the mightiest by might 1, for the divine world, the strongest one, like wealth for the divine world. For thy delight is most strong, and thy power is most brilliant. And they walk around thee 2, O (god) who never growest old, like obedient (servants), O (god) who never growest old.
You, Agni, are born as strongest by your strength, most tempestuous, for the divine conclave—like wealth for the divine conclave—
for most tempestuous is your exuberance and most brilliant your resolve—
and then they attentively surround you, o unaging one—like obedient (servants), o unaging one.
O Agni du, als kräftigster an Siegeskraft, als mächtiger wirst du erzeugt zum Gottesdienst, wie Reichthum zu dem Gottesdienst, Dein Rausch ist ja der mächtigste, dein Wille ist der kräftigste, Drum huldigen dir alle, der du nie verlischst, wie Diener, der du nie verlischst.
Du Agni wirst als der an Macht mächtigste, als der ungestümste für den Gottesdienst, denn deine Begeisterung ist die ungestümste und deine Einsicht die erleuchtetste. Darum dienen sie dir, du Alterloser, wie Hörige, du Alterloser.
Ты, о Агни, самый сильный по силе,
Самый неистовый, рождаешься для службы богам,
Словно богатство, для службы богам:
Ведь твое опьянение – самое неистовое,
А сила духа – самая блистательная.
Вот почему они служат тебе, о нестареющий,
Как слуги, о нестареющий.
प्र वो॑ म॒हे सह॑सा॒ सह॑स्वत उष॒र्बुधे॑ पशु॒षे नाग्नये॒ स्तोमो॑ बभूत्व॒ग्नये॑ । प्रति॒ यदीं॑ ह॒विष्मा॒न्विश्वा॑सु॒ क्षासु॒ जोगु॑वे । अग्रे॑ रे॒भो न ज॑रत ऋषू॒णां जूर्णि॒र्होत॑ ऋषू॒णाम् ॥
प्र । वः॒ । म॒हे । सह॑सा । सह॑स्वते । उ॒षः॒ऽबुधे॑ । प॒शु॒ऽसे । न । अ॒ग्नये॑ । स्तोमः॑ । ब॒भू॒तु॒ । अ॒ग्नये॑ । प्रति॑ । यत् । ई॒म् । ह॒विष्मान् । विश्वा॑सु । क्षासु॑ । जोगु॑वे । अग्रे॑ । रे॒भः । न । ज॒र॒ते॒ । ऋ॒षू॒णाम् । जूर्णिः॑ । होता॑ । ऋ॒षू॒णाम् ॥
हे उद्गात्रादयः स्तोतारः वः युष्माकं संबन्धि स्तोमः स्तोत्रम् अग्नये प्र बभूतु प्रीणयितुं समर्थं भवतु ॥ छान्दसः शपः श्लुः । अत्वं चाभ्यासस्य । ‘ भूसुवोस्तिङि' इति गुणाभावः ॥ कीदृशायाग्नये । महे महते पूज्याय सहसा पराभिभवसामर्थ्येन तद्वते उषर्बुधे उषःकाले प्रबुध्यमानाय ॥ ‘ अहरादीनां पत्यादिषूपसंख्यानम् ' इति रत्वम् । पशुषे पशुफलप्रदाय । नशब्दोऽत्र अपिशब्दार्थः । यद्वा । पशुषे पशुप्रदात्रे प्रभवे यथा स्तुतिः क्रियते तद्वत् । किमर्थमिति तदुच्यते । ईम् एनमग्निं प्रति लक्षीकृत्य हविष्मान् घृतादिहविर्युक्तः यजमानः विश्वासु क्षासु सर्वासु निवासभूतासु वेदिभूमिषु जोगुवे अत्यर्थं गच्छति ॥ गुवतेर्यङलुगन्तात् छान्दसो लिट् । व्यत्ययेनात्मनेपदम् । ‘ °अमन्त्रे ' इति पर्युदासात् आमभावः ॥ क्षेति भूनाम, ‘क्षा क्षामा ' ( नि. १. १. ५) इति तन्नामसु पाठात् । ऋषूणाम् आगन्तॄणां देवानां मध्ये श्रेष्ठमग्निं जूर्णिः स्तुतिकुशलः होता अग्रे इतरदेवेभ्यः पूर्वं जरते स्तौति । तत्र दृष्टान्तः । ऋषूणां महतां धनवताम् अग्रे रेभो न वन्दीव ॥ ‘ ऋषी गतौ ' । औणादिकः कुप्रत्ययः । ‘ नामन्यतरस्याम्' इति नाम उदात्तत्वम् यद्वा । ऋषूणाम् इत्येतत् होतृविशेषणम् । ऋषूणां ज्ञानवतां मध्ये श्रेष्ठोऽयं होता इत्यर्थः ॥
“May your praise, (oḥ priests), become grateful to Agni, who is desrving of laudation, who is of strength to overcome the strong, who is awakened at the dawn; to Agni, as if to a giver of cattle. Inasmuch as the presenter of the oblation repairs assiduously to every altar, the invoking priest, well-skilled in (pious) praise, glorifies him (Agni) as the first of the attaining (divinities), as a herald (recites the praises) of illustrious (men).”
To him the mighty, conquering with victorious strength, to Agni walking with the dawn, who sendeth kine, be sung your laud, to Agni sung;
As he who with oblation comes calls him aloud in every place.
Before the brands of fire he shouteth singerlike, the herald, kindler of the brands.
Let your praise go forth to the great Agni, who is mighty in his might, who awakens at dawn, like a winner of cattle 1—let it go forth to Agni. When (the worshipper) rich in offerings has loudly praised him 2 in all lands 3, he wakes 4 like a singer in front of the dawns 5, the flaming one (?), the Hotri (in front) of the dawns 5.
Let your (praise) (stand) out for the great one, who is strong by strength, wakening at dawn, for Agni, as if for a winner of cattle—let (your) praise stand (out) for Agni.
When someone with an oblation is calling on him in all the lands, in advance of (dawn’s) rays he “sings” [=crackles] like a hoarse-voiced (singer)—the glowing Hotar, (in advance of) the rays.
Auf, eurem grossen, kräftigsten an Siegeskraft, dem früh erwachten Agni, ihm, der Heerden schenkt, dem Agni sei eur Lob gebracht; Wenn ihn der Opferbringende an allen Orten kräftig ruft, Dann rauscht den Flammen wie ein Sänger er voran, der Priester knisternd, ihrer Glut.
Dem großen, an Macht übermächtigen, frühwachen Agni soll wie einem Viehspender euer Lob dem Agni gelten. Wenn ihn an allen Orten der Opfernde anruft, läßt der Hotri wie ein Barde den Weckruf ertönen noch vor den Morgenstrahlen, der glühende Hotri vor den Morgenstrahlen.
Для великого, сильного по силе,
Пробуждающегося на заре, для Агни, как для добытчика скота,
Пусть возрастет ваша хвала – для Агни!
Когда приносящий жертву громко
Окликнул его во всех местах,
Он, как певец, отзывается (еще) до утренних лучей,
Пламенный хотар – (еще) до утренних лучей.
स नो॒ नेदि॑ष्ठं॒ ददृ॑शान॒ आ भ॒राग्ने॑ दे॒वेभि॒: सच॑नाः सुचे॒तुना॑ म॒हो रा॒यः सु॑चे॒तुना॑ । महि॑ शविष्ठ नस्कृधि सं॒चक्षे॑ भु॒जे अ॒स्यै । महि॑ स्तो॒तृभ्यो॑ मघवन्त्सु॒वीर्यं॒ मथी॑रु॒ग्रो न शव॑सा ॥
सः । नः॒ । नेदि॑ष्ठम् । ददृ॑शानः । आ । भ॒र॒ । अग्ने॑ । दे॒वेभिः॑ । सऽच॑नाः । सुऽचे॒तुना॑ । म॒हः । र॒यः । सु॒ऽचे॒तुना॑ । महि॑ । श॒वि॒ष्ठ॒ । नः॒ । कृ॒धि॒ । स॒म्ऽचक्षे॑ । भु॒जे । अ॒स्यै । महि॑ । स्तो॒तृऽभ्यः॑ । म॒घ॒ऽव॒न् । सु॒ऽवीर्य॑म् । मथीः॑ । उ॒ग्रः । न । शव॑सा ॥
हे अग्ने सः त्वं नः नेदिष्ठम् अत्यन्तसमीपे ददृशानः वेद्यां ददृशानः दीप्तत्वेन दृश्यमानः देवेभिः सचना: इतरैर्देवैः समानान्नः । अग्निमुखेनैव इतरेषां हविःस्वीकारात् समानान्नत्वम् । सुचेतुना शोभनेन चेतनेन चेतसा वा । पुनस्तदेव विशेष्यते । सुचेतुना शोभनचेतोवता मया ॥ औणादिक उः । बहुव्रीहौ नञ्सुभ्याम् ' इत्युत्तरपदान्तोदात्तत्वम् ॥ युक्तेन । त्वदायत्ते मयि अनुग्रहयुक्तेनेत्यर्थः । तादृशस्त्वं महः पूजनीयानि रायः धनानि आ भर अस्माकमाहर । हे अग्ने शविष्ठ बलवन्नग्ने नः अस्मभ्यं महि महदन्नं महतीं कीर्तिं वा कृधि कुरु संपादय । शविष्ठेति संबोधितत्वात् तदेव प्रार्थ्यते इति गम्यते । किमर्थम् । संचक्षे सम्यग्दर्शनीयत्वाय अस्यै अस्याः पृथिव्याः संबन्धिने भुजे भोगाय । यद्वा । संचक्षे भुजे इति सामानाधिकरण्यम् । सम्यग्दर्शनीयाय भोगायेत्यर्थः । न केवलं यजमानेभ्योऽस्मभ्यमेव अपि तु स्तोतृभ्यः स्तोत्रकर्तृभ्योऽपि हे मघवन् अन्नवन्नग्ने सुवीर्यं शोभनपुत्रभृत्याद्युपेतं धनं शोभनसामर्थ्यं वा कृधि कुरु । किंच शवसा बलेन युक्तः सन् मथीः अस्मद्विरोधनो नाशय । लुङि ‘ ह्वयन्तक्षण° ' इति वृद्धिप्रतिषेधः । कारकपक्षे औणादिक ईकारः । आद्युदात्तश्छान्दसः ॥ यद्वा । मथीः मथनवांस्त्वम् अस्मदर्थं शवसा बलेन युक्तो भवेति शेषः । तत्र दृष्टान्त । उग्रो न शवसा । यथा कश्चित् क्रूरः शवसा बलेन मथीर्भवति तद्वत् ॥ ॥ १३ ॥
“Agni, do youur becoming visible close to us, and partaking with benignant intent of (the sacrificial) food along with the gods, bestow upon us abundant riches, with benignant intent. Most mighty Agni, render us illustrious, that we may behold and enjoy (this earth); and grant greatness with excellent progeny to those who praise you, possessor of wealth, destroyer of foes, like a fierce (giant) in strength.”
Agni, beheld by us in nearest neighbourhood, accordant with the Gods, bring us, with gracious love, great riches with thy gracious love.
Give us O Mightiest, what is great, to see and to enjoy the earth.
As one of awful power, stir up heroic might for those who praise thee, Bounteous Lord!
Thus being seen by us, bring near to us, O Agni, graciously united with the gods, benignantly, great wealth benignantly. Make us behold great (bliss of valiant offspring 1), O mightiest one, that we may obtain such enjoyment. Produce great bliss of valiant offspring, O bountiful Lord, (as fire is produced) by attrition, for those who praise thee, like a strong hero in thy might.
Becoming visible in the nearest nearness, bring here to us, o Agni, in concert with the gods, (riches) through your kind attention—great riches through your kind attention.
Make us regard something great, o most powerful one, for our
benefit here.
Plunder, churn a great mass of good heroes for the praisers, liberal one—like a mighty (warrior) with vast power.
In nächster Nähe, Agni du, geschaut von uns, vereinigt mit den Göttern bringe wohlgesinnt uns grossen Reichthum wohlgesinnt, Recht grosses lass, o kräftigster, uns sehen und geniessen hier, Errege grosse Heldenkraft, o mächtiger, den Sängern, starker du an Kraft.
Der du in nächster Nähe erscheinst, bring, Agni, uns einträchtig mit den Göttern aus Wohlwollen große Reichtümer aus Wohlwollen! Laß uns, Mächtigster, Großes schauen um dies zu genießen. Reib uns Sängern, du Freigebiger, große gute Sohnschaft heraus, wie ein Starker das Feuer mit Kraft austreibt.
Давая себя увидеть совсем близко, принеси нам,
О Агни, единый с богами, по доброй воле,
Великое богатство – по доброй воле!
Создай нам великое, о самый могучий,
Чтоб мы его увидели и насладились!
Великое богатство героями, о щедрый, добудь трением
Для восхвалителей, как грозный (добывает) силой!