Sukta 1.128
ऋषिपरुच्छेपो दैवोदासिः
देवताअग्निः
मन्त्र8
छन्दअत्यष्टिः
अ॒यं जा॑यत॒ मनु॑षो॒ धरी॑मणि॒ होता॒ यजि॑ष्ठ उ॒शिजा॒मनु॑ व्र॒तम॒ग्निः स्वमनु॑ व्र॒तम् । वि॒श्वश्रु॑ष्टिः सखीय॒ते र॒यिरि॑व श्रवस्य॒ते । अद॑ब्धो॒ होता॒ नि ष॑ददि॒ळस्प॒दे परि॑वीत इ॒ळस्प॒दे ॥
अयम् । जा॒य॒त॒ । मनु॑षः॑ । धरी॑मणि । होता॑ । यजि॑ष्ठः । उ॒शिजा॑म् । अनु॑ । व्र॒तम् । अ॒ग्निः । स्वम् । अनु॑ । व्र॒तम् । वि॒श्वऽश्रु॑ष्टिः । स॒खि॒ऽय॒ते । र॒यिःऽइ॑व । श्र॒व॒स्य॒ते । अद॑ब्धः । होता॑ । नि । स॒द॒त् । इ॒ळः । प॒दे । परि॑ऽवीतः । इ॒ळः । प॒दे ॥
अयम् अग्निः मनुषः मनुष्यस्य अध्वर्योः सकाशात् जायत अरणिमन्थनेनोत्पन्नः । कीदृशोऽयम् । होता देवानामाह्वाता यजिष्ठः अतिशयेन यष्टृतमः । किमर्थमुत्पन्न इति । उशिजां फलस्य कामयितॄणां यजमानानां व्रतं सोमयागादिरूपं कर्म अनु लक्षीकृत्य । न केवलं परार्थमेव अपि तु अयमर्थः । स्वं व्रतम् अनु स्वकीयं हविःस्वीकारादिरूपं कर्म अनुलक्ष्य । पुनः स एव विशेष्यते । विश्वश्रुष्टिः विश्वविषयकर्मवान् । कस्मै । सखीयते सखित्वमात्मन इच्छते । तथा श्रवस्यते अतिप्रसिद्धान्नमात्मनः इच्छते यजमानाय रयिरिव धनस्थानीयो भवति । धनं यथा सख्यम् अन्नसमृद्धिं च साधयति तद्वत् अयमग्निरपि तस्मै द्वयं साधयतीत्यर्थः । किंच अयमग्निः इळस्पदे इडाया भूम्याः पदे ॥ अन्त्यलोपश्छान्दसः ॥ धरीमणि सारभूते स्थाने वेदिरूपे । ‘ वेदिमाहुः परमन्तं पृथिव्याः (तै. सं. ७. ४. १८. २) इति श्रुतेः । एतावती वै पृथिवी यावती वेदिः' (तै. सं. २, ६.४.१) इति च । पुनस्तदेव विशेष्यते । इळस्पदे इडादेवताय मनोः पुत्र्या गोरूपाया इडोपह्वानमन्त्र प्रतिपादितायाः पदे पादन्यासप्रदेशे । 'इडा नै मानवी यज्ञानूकाशिन्यासीत् ' ( तै. ब्रा. १.१.४. ४ ) इति 'इडायाः पदे घृतवति स्वाहा' (तै. सं. १. २. ५. १ ) इति च श्रुतेः । नि षदत् निषीदति । कीदृशोऽयमग्निः । अदब्धः केनाप्यहिंसितः होता होमनिष्पादकः परिवीतः ऋत्विग्भिः परिधिभिर्वा परितो वेष्टितः । एवंभूतः सन् नि षदत् ॥
“This Agni, the invoker of the gods, the assiduous offerer of sacrifices, is genitive rated of man, (for the fulfilment of the) duty of those who desire (the fruit of) pious rites as well as for (the discharge of) his own duty; he is the bestower of all blessings on him who desires his friendship, and is wealth to (such a one) seeking for food; the unobstructed offerer of oblations, he sits down, surrounded (by ministering priests), on the most sacred spot of earth upon the footmark of Iḷa.”
By Manu's law was born this Agni, Priest most skilled, born for the holy work of those who yearn therefore, yea, born for his own holy work.
All ear to him who seeks his love and wealth to him who strives for fame,
Priest ne'er deceived, he sits in Ila's holy place, girt round in Ila's holy place.
He was born in Manu's firm law 1, the Hotri, the best sacrificer, according to the will of the Usigs 2, Agni, according to his own will. Always listening to him who wishes to be his friend, like a treasure to him who aspires to renown, the unbeguiled Hotri sat down in the abode of food (on the altar); enveloped 3 (he sat down) in the abode of food.
This one was born here on the foundation of Manu as the best sacrificing Hotar, following the commandment of the fire-priests—Agni,
following his own commandment—
all attentive to the one who seeks a comrade, like wealth for the one who seeks fame.
The undeceivable Hotar has sat down in the footprint of refreshment— enveloped in the footprint of refreshment.
Erzeugt ward dieser nach des Menschen altem Recht, der beste Opfrer nach dem Brauch der eifrigen, Agni nach seinem eignen Brauch, Allhörend dem befreundeten, ein Schatz dem ruhmbegierigen, As holder Priester sitzt er auf dem Labungsplatz, umkleidet auf dem Labungsplatz.
Dieser ward geboren im Feuerbehälter des Manu, der bestopfernde Hotri nach dem Gebot der Usij, Agni nach eigenem Gebot, allerhörend für den, der sich als Freund bewährt, wie ein Schatz für den, der Ruhm sucht. Der untrügliche Hotri setzt sich nieder an der Stätte der Id, umhegt an der Stätte der Id.
Этот (Агни) родился, чтобы человек (его) поддерживал,
Хотар, жертвующий лучше всех, по завету Ушиджей,
Агни – по своему завету,
Исполняющий все для того, кто дружит (с ним),
Подобный богатству для ищущего славы.
Хотар, не допускающий ошибок, он садится на место Иды,
Окруженный на месте Иды.
तं य॑ज्ञ॒साध॒मपि॑ वातयामस्यृ॒तस्य॑ प॒था नम॑सा ह॒विष्म॑ता दे॒वता॑ता ह॒विष्म॑ता । स न॑ ऊ॒र्जामु॒पाभृ॑त्य॒या कृ॒पा न जू॑र्यति । यं मा॑त॒रिश्वा॒ मन॑वे परा॒वतो॑ दे॒वं भाः प॑रा॒वत॑: ॥
तम् । य॒ज्ञ॒ऽसाध॑म् । अपि॑ । वा॒त॒या॒म॒सि॒ । ऋ॒तस्य॑ । प॒था । नम॑सा । ह॒विष्म॑ता । दे॒वऽता॑ता । ह॒विष्म॑ता । सः । नः॒ । ऊ॒र्जाम् । उ॒प॒ऽआभृ॑ति । अ॒या । कृ॒पा । न । जू॒र्य॒ति॒ । यम् । मा॒त॒रिश्वा॑ । मन॑वे । प॒रा॒ऽवतः॑ । दे॒वम् । भारिति॒ भाः । प॒रा॒ऽवतः॑ ॥
यज्ञसाधं यज्ञस्य साधकम् ॥ साध्नोतेः क्विपि कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वम् ॥ तम् अग्निं वेद्यां स्थापितम् अपि वातयामसि । अपिः संभावनार्थः । ॥ आ परितोषं सेवामहे ॥ ‘ वात गतिसुखसेवनयोः '। चौरादिकः । इदन्तो मसिः ॥ केनोपायेनेति तदुच्यते । ऋतस्य पथा यागस्य मार्गेण यागानुष्ठानेन । “ यज्ञेन देवेभ्यः' (तै. सं. ६.३.१०. ५) इति श्रुतेः । यज्ञेन देवस्य महती प्रीतिः भवति । यद्वा । ऋतस्य यज्ञस्य पथा । मार्गस्तीर्थाख्यः ‘पूर्वेणोत्करमपरेण प्रणीता: ' ( आश्व. श्रौ. १. १) इत्यादिसूत्रोक्तः । तेन मार्गेण गत्वा । पुनः केन। हविष्मता आज्यादिप्रदेयद्रव्यवता नमसा नमस्कारोपलक्षणेन' स्तोत्रेण उपस्थानेन वा । तदुभयेनेत्यर्थः । कुत्रेति तदुच्यते । हविष्मता हविष्मति आज्यपुरोडाशादिबहुहविर्युक्ते देवताता देवानां विस्तारयुक्ते यज्ञे । किंच सः अग्निः नः अस्मत्संबन्धिनाम् ऊर्जां हविर्लक्षणानाम् अन्नानाम् उपाभृति उपाहरणे तत्स्वीकारविषये ॥ उपाङुपसृष्टात् हरतेः क्तिन् । हृग्रहोर्भः° ' इति भत्वम् । सुपां सुलुक्' इति सप्तम्या लुक् । तादौ च° ' इत्यनन्तरस्य गतेः प्रकृतिस्वरत्वम् ॥ अया कृपा अनया सामर्थ्यलक्षणया कल्पनया हविःस्वीकरणरूपया न जूर्यति यज्ञसमाप्तिपर्यन्तं न नश्यति । अजरो वर्तते इत्यर्थः । स इत्युक्तम् । क इत्याह । यम् अग्निं देवं द्योतनशीलं मातरिश्वा अन्तरिक्षसंचारी वायुः पूर्वं मनवे मनोरर्थाय परावतः अतिदूरं गतवतः आदित्यात् भाः अभासीत् । औचित्येन भूमौ स्थापितवानित्यर्थः । तद्वत् परावतः दूरात् देवम् अग्निम् अस्मद्देवयजनं प्रति स्थापयत्वित्यर्थः ॥
“We propitiate that instrumental ument of sacrifice by the path of sacrifice, by reverential salutation, and by oblations of clarified butter; by oblations (offered) to the gods and he accepts our offerings, and through his benignity quits not (the rite until its close), the divinity whom the wind brought from afar for the service of Manu; (may he come) from afar (to our sacrifice).”
We call that perfecter of worship by the path or sacrifice; with reverence rich in offerings, with worship rich in offerings.
Through presentation of our food he grows not old in this his from;
The God whom Matarisvan brought from far away, for Manu brought from far away.
We render him attentive 1, the promoter of sacrifice, on the path of Rita, by adoration with offerings, in the divine world, by (adoration) with offerings 2. In bringing us vigour he never becomes worn out with this body of his: he whom Mâtarisvan (has brought) to Manu from afar, the god whom he has brought from afar.
The one who sends the sacrifice to its goal along the path of truth: we make him our familiar with reverence accompanied by oblations—in the conclave of gods (with reverence) accompanied by oblations.
Because of our presentation of nourishments he does not waste away with this body,
he whom Mātariśvan (brought) to Manu from afar—the god he brought from afar.
Wir regen an den Opfersegner auf dem Pfad des heil'gen Werks mit opferreicher Huldigung, mit opferreichem Gottesdienst, Durch unsrer Speisen Dargebot ist unvergänglich seine Pracht; Den Matariçvan aus der Ferne hergebracht, dem Menschen hergebracht den Gott.
Ihm, dem Opferausrichter, machen wir uns verständlich auf dem rechten Wege durch Verbeugung mit Opferspende, durch Gottesdienst mit Opferspende. Durch unsere Darreichung von Stärkungen altert er nicht in dieser Gestalt; er, den Matarisvan für Manu aus der Ferne brachte, der Gott, den er aus der Ferne brachte.
Мы раздуваем его, привозящего жертву к цели,
(Чтобы он шел) по пути закона, с поклонением, сопровождаемым возлияниями,
(Чтобы он шел) в мир богов, – (с поклонением,) сопровождаемым возлияниями.
С нашим принесением питательных подкреплений
Он не стареет этим (своим) обликом,
Который Матаришван для человека (принес) издалека,
Бога, которого (Матаришван) принес издалека.
एवे॑न स॒द्यः पर्ये॑ति॒ पार्थि॑वं मुहु॒र्गी रेतो॑ वृष॒भः कनि॑क्रद॒द्दध॒द्रेत॒: कनि॑क्रदत् । श॒तं चक्षा॑णो अ॒क्षभि॑र्दे॒वो वने॑षु तु॒र्वणि॑: । सदो॒ दधा॑न॒ उप॑रेषु॒ सानु॑ष्व॒ग्निः परे॑षु॒ सानु॑षु ॥
एवे॑न । स॒द्यः । परि॑ । ए॒ति॒ । पार्थि॑वम् । मु॒हुः॒ऽगीः । रेतः॑ । वृ॒ष॒भः । कनि॑क्रदत् । दधत् । रेतः॑ । कनि॑क्रदत् । श॒तम् । चक्षा॑णः । अ॒क्षऽभिः॑ । दे॒वः । वने॑षु । तु॒र्वणिः॑ । सदः॑ । दधा॑नः । उप॑रेषु । सानु॑षु । अ॒ग्निः । परे॑षु । सानु॑षु ॥
अयमग्निः एवेन गमनसाधनेन गमनेन वा सद्यः अस्मदाह्वानानन्तरं पार्थिवं पृथिवीसंबन्धि स्थानं वेदिलक्षणमेव परि परितः । यद्वा । अनर्थकः आभिमुख्यार्थो वा परि । एति गच्छति। कीदृशोऽग्निः । मुहुर्गीः सर्वदा गीयमानः । रेतःशब्देन तत्कार्यं हवीरूपमन्नमुच्यते । तद्वान् ॥ मत्वर्थीयो लुप्यते ॥ वृषभः कामानां वर्षिता कनिक्रदत् शब्दयन् पर्येति । पुनः स एव विशेष्यते । रेतः दधत् आज्यादिस्वीकारेण अत्यधिकं सामर्थ्यं दधानः कनिक्रदत् शब्दयन् पर्येतीति शेषः । पुनः स एव विशेष्यते । अयमग्निः देवः वनेषु संभजनेषु स्तोत्रेषु निमित्तभूतेषु अक्षभिः अक्षस्थानीयाभिः ज्वालाभिः शतं चक्षाणः सर्वतः प्रकाशमानः । यद्वा । ज्वालोत्कर्षेण यजमानेन कृतं शतगुणितं प्रख्यापयन् । तथा तुर्वणिः शीघ्रगन्ता शत्रूणां हिंसको वा । तुर्वणिस्तूर्णवनिः ' (निरु. ६. १४ ) इति यास्कः । किंच सानुषु समुच्छ्रितेषु । 'सानु समुच्छ्रितं भवति' (निरु. २. २४) इति यास्कः । तेषु उपरेषु । उपरमन्ते एष्वग्नयः इत्युपरा धिष्ण्या यजमानगृहा वा । तेषु सदः दधानः स्थानं धारयमाणः अग्निः सद्यः पर्येतीति पूर्वत्रान्वयः । किमर्थम् । परेषु उत्कृष्टेषु सानुषु समुच्छ्रितेषु कर्मसु हविःषु वा निमित्तभूतेषु ॥
“Agni, who is ever to be hymned, the giver of food, the showerer (of benefits), comes immediately (upon our invocation), in approach to (the altar of) earth, loud-sounding, vigorous, and loud-sounding; the rapid and divine (Agni, incited by praise), manifests himself a hundredfold by his flames; Agni, having his abode in high plural ce, (comes quickly) to pious rites.”
In ordered course forthwith he traverses the earth, swift-swallowing, bellowing Steer, bearing the genial seed, bearing the seed and bellowing.
Observant with a hundred eyes the God is conqueror in the wood:
Agni, who hath his seat in broad plains here below, and in the high lands far away.
In his (own) way he moves in one moment round the terrestrial (space), the sudden devourer (emitting) his sperm, the bellowing bull emitting his sperm, the bellower 1, looking round with a hundred eyes, the god who quickly courses in the forests 2, taking his seat on the lower ridges, Agni, and on the highest ridges.
On his way he circles round the earthly (realm) in a single day,
swallowing it up in an instant, the bull (depositing) his seed ever
roaring—depositing his seed ever roaring—
observing with a hundred eyes, the god victorious in the woods,
taking his seat on the nearer ridges—Agni, on the further ridges.
Auf seinem Gang umwandelt täglich er die Welt, den Samen lassend brüllt mit hellem Schrei der Stier, den Samen lassend brüllt er laut; Mit hundert Augen schaut der Gott, der in den Hölzern Sieger ist; Den Sitz einnehmend in den untern Räumen hier, und in den höchsten Agni dort.
In raschem Lauf umkreist er in einem Tag den irdischen Raum, wiederholt die Stimme erhebend, ein Stier, der unter Brüllen Samen lässt, unter Brüllen Samen lassend; mit hundert Augen blickend, der Gott in den Hölzern siegreich, seinen Sitz in den unteren Erhebungen nehmend und in den höchsten Höhen, der Agni.
В быстром движении в один день он обегает вокруг земного (пространства),
Ежеминутно воспеваемый бык, громко ревущий, (изливая) семя,
Громко ревущий, изливая семя;
Смотрящий сотней глаз,
Бог, победоносный среди деревьев,
Занимающий место на ближних вершинах,
Агни – на дальних вершинах.
स सु॒क्रतु॑: पु॒रोहि॑तो॒ दमे॑दमे॒ऽग्निर्य॒ज्ञस्या॑ध्व॒रस्य॑ चेतति॒ क्रत्वा॑ य॒ज्ञस्य॑ चेतति । क्रत्वा॑ वे॒धा इ॑षूय॒ते विश्वा॑ जा॒तानि॑ पस्पशे । यतो॑ घृत॒श्रीरति॑थि॒रजा॑यत॒ वह्नि॑र्वे॒धा अजा॑यत ॥
सः । सु॒ऽक्रतुः॑ । पु॒रःऽहि॑तः॑ । दमे॑ऽदमे । अ॒ग्निः । य॒ज्ञस्य । अ॒ध्व॒रस्य॑ । चे॒त॒ति॒ । क्रत्वा॑ । य॒ज्ञस्य॑ । चे॒त॒ति॒ । क्रत्वा॑ । वे॒धाः । इ॒षु॒ऽय॒ते । विश्वा॑ । जा॒तानि॑ । प॒स्प॒शे॒ । यतः॑ । घृ॒त॒ऽश्रीः । अति॑थिः । अजा॑यत । वह्निः॑ । वे॒धाः । अजा॑यत ॥
सः अग्निः सुक्रतुः शोभनकर्मा पुरोहितः पुरो धार्यमाणः । यद्वा । पुरोहितवत् यागनिर्वाहकः सन् । दमेदमे तत्तद्यजमानगृहे सर्वेषु देवयजनेषु वा अध्वरस्य नाशरहितस्य फलप्रदस्य यज्ञस्य तदर्थं चेतति जानाति प्रबुध्यते इत्यर्थः। किंच अयं यजमानोऽपि क्रत्वा शोभनेन कर्मणा यज्ञस्य चेतति कर्तव्यतामवजानाति । किंच अयमग्निरपि क्रत्वा प्रकृष्टेन कर्मणा वेधाः विविधानां फलानां कर्ता सन् इषूयते । इष्यते इति इषुः अन्नम् आगमनं वा । तदिच्छते यजमानार्थं विश्वा जातानि सर्वाणि संपादितानि हविरादीनि पस्पशे अत्यर्थं स्पृशति स्वीकरोति । यतः अयं घृतश्रीः घृतं सेवमानः अतिथिः अतिथिवत्पूज्यश्च अजायत उत्पन्नः । यतः कारणात् घृतम् अत्यर्थं सेवमानः प्रवृद्धोऽभवत् अतः पस्पशे इत्यर्थः । एवमग्नौ प्रवृद्धे सति यजमानोऽपि वह्निः हविषां वोढा वेधाः विविधस्य फलस्य कर्ता उत्पादयिता अजायत समर्थोऽभवत् ॥
“That Agni, who is (the performer of) holy acts, the priest of the family, thinks in every dwelling of the imperishable sacrifice; he thinks of the sacrifice (reminded) by (its) celebration; for through such pious rite, he, the bestower of (fit) rewards, accepts all the offered oblations for (the good of) the worshipper, whence he has become as a guest, fed abundantly with butter; and the offere (of the oblations) has become the realizer of the rewards (of the worship).”
That Agni, wise High-Priest, in every house takes thought for sacrifice and holy service, yea, takes thought, with mental power, for sacrifice.
Disposer, he with mental power shows all things unto him who strives;
Whence he was born a guest enriched with holy oil, born as Ordainer and as Priest.
This highly wise Purohita, Agni watches sacrifice and service 1 house by house; by (the power of) his mind he is intent upon sacrifice. By (the power of) his mind helpful to him who desires food 2, he looks on all creatures, since he has been born, the guest adorned with ghee, (since) the helpful carrier (of the gods) 3 has been born.
Strongly resolved (to sacrifice), installed in front in every house, Agni is attentive to the sacrifice, to the ceremony—through his resolve he is attentive to the sacrifice.
Through his resolve he is a ritual expert for the straight-arrow; he has watched over all beings
from the time when as guest he was born splendid with ghee—as the conveyor (of the offering), the ritual expert, he was born.
Der weisheitsvolle Priester sorgt in jedem Haus für Opfers Feier Agni mit des Geistes Kraft, auf jedes Opfer achtet er; Er hilft mit Kraft dem strebenden und schaut auf alle Wesen hin, Seit der mit Butter reich versehne Gast erstand, der treue Opferer erstand.
Agni, der Einsichtsvolle, der bevollmächtigte Priester in jedem Haus versteht sich auf Opfer und Gottesdienst; mit Umsicht versteht er sich auf das Opfer. Durch Umsicht versteht er sich auf das Opfer. Durch Umsicht ein vorbildlicher Meister für den, der den Pfeil schießt, hat er acht auf alle Wesen, sobald er, der schmalzverschönte Gast geboren ward, wenn der Opferlenker und Meister geboren ward.
Этот прекрасный силой духа, поставленный во главе в каждом доме
Агни знает толк в жертве (и) в обряде,
Знает толк в жертве благодаря силе духа.
Устроитель (жертвы) для стремящегося к обряду благодаря силе духа,
Он наблюдает за всеми существами,
Едва лишь родился гость, украшенный жиром,
Родился устроитель, везущий (жертву).
क्रत्वा॒ यद॑स्य॒ तवि॑षीषु पृ॒ञ्चते॒ऽग्नेरवे॑ण म॒रुतां॒ न भो॒ज्ये॑षि॒राय॒ न भो॒ज्या॑ । स हि ष्मा॒ दान॒मिन्व॑ति॒ वसू॑नां च म॒ज्मना॑ । स न॑स्त्रासते दुरि॒ताद॑भि॒ह्रुत॒: शंसा॑द॒घाद॑भि॒ह्रुत॑: ॥
क्रत्वा॑ । यत् । अ॒स्य॒ । तवि॑षीषु । पृ॒ञ्चते॑ । अ॒ग्नेः । अवे॑न । म॒रुता॒म् । न । भो॒ज्या॑ । इ॒षि॒राय । न । भो॒ज्या॑ । सः । हि । स्म॒ । दान॑म् । इन्व॑ति । वसू॑नाम् । च॒ । म॒ज्मना॑ । सः । नः॒ । त्रा॒स॒ते॒ । दुः॒ऽइ॒तात् । अ॒भि॒ऽह्रुतः॑ । शंसा॑त् । अ॒घात् । अ॒भि॒ऽह्रुतः॑ ॥
यत् यस्मात् कारणात् सर्वे यजमानाः क्रत्वा प्रकृष्टेन कर्मणा हविष्प्रदानादिरूपेण अस्य अग्नेः तविषीषु प्रबलासु ज्वालासु अवेन तृप्तिनिमित्तेन भोज्या भक्ष्याणि पुरोडाशादीनि पृञ्चते मिश्रयन्ति । तविषीति बलनाम तविषी शुष्मम् ' ( नि. २. ९. १० ) इति तन्नामसु पाठात् । तत्र दृष्टान्तः । मरुतां न भोज्या वायूनां संबन्धीनि व्रीह्याद्यन्नानीव । वायुषु मेघं निर्भिद्य वृष्टिं जनयत्सु सत्सु सस्यादिद्वारा व्रीह्यादिभोज्यानि यथा पृञ्चते तथेत्यर्थः । दाने दृष्टान्तः । इषिराय न 'भोज्या । एषणयुक्ताय याचमानायार्थिने भोज्या भोग्यानि भक्ष्यादीनि यथा दीयन्ते तद्वत् । इषिरशब्दो यास्केनैवं निरुक्तः-’ ईषणेन वैषणेन वा ' ( निरु. ४. ७) इति । अतः कारणात् सः खलु यजमानः दानम् इन्वति हविष्प्रदानं तस्मै व्याप्नोति । यद्वा । स्वयमभिमतं दानमिन्वति । इन्वतिर्व्याप्तिकर्मा • इन्वति ननक्ष' ( नि. २. १८. १ ) इति तत्कर्मसु पाठात् । केन सामर्थ्येनेति । वसूनां च मज्मना निवासयोग्यानां धनानाम् अग्निना लब्धानां बलेनैव । यद्वा । सोऽग्निर्वसूनां हविर्निवासयोग्यानां ज्वालारूपाणां धनानां मज्मना बलेन दानमिन्वतीति शेषः । किंच सः अग्निः अभिह्रुतः आभिमुख्येन पापैः ह्रियमाणान् नः अस्मान् दुरितात् पापात् त्रासते त्रायते । तथा शंसात् अतिप्रभूतत्वेन शंसनीयात् यद्वा हिंसकात् अभिह्रुतः अभितो ह्रियमाणात् अघात् दुःखात् तत्कारणात् पापाद्वा त्रासते त्रायते ॥ ॥ १४ ॥
“Inasmuch as (all men) offer in holy rite (food) for his satisfaction in the blazing (flames) of Agni, like (the grains that) are to be enjoyed by the winds, and like the viands that are to be given to him who solicits them; therefore the worshipper presents gifts to him, according to the extent of his opulence; and he preserves us, when oppressed (by sin), from wickedness; from overpowering malevolence and sin.”
When through his power and in his strong prevailing flames the Maruts' gladdening boons mingle with Agni's roar, boons gladdening for the active One,
Then he accelerates the gift, and by the greatness of his wealth,
Shall rescue us from overwhelming misery, from curse and overwhelming woe.
When through his (Agni's) power the bounties grow in strength, with the roar of Agni 1 as with that of the Maruts 2—like bounties offered to a vigorous man: then he by his greatness stirs up the gift of goods. May he protect us from misfortune and injury, from evil spell and injury.
When through his resolve and along with the roaring of fire, which is like the roaring of the Maruts [=thunder], the (offering-)foods are infused into his forces [=flames]—like foods for the vigorous one [=Indra?]—
because then he stimulates the giving (of good) and of goods by his might, he will rescue us from going astray, from the crooked way—from evil utterance, from the crooked way.
Mit Agni's Kraft und Lust bei seinem Ungestüm vermischen sich Genüsse wie der Marutschar, Genüsse für den munteren; Denn er beschleunigt das Geschenk der Güter auch nach seiner Macht, Er mög' uns retten vor Gefahr und Unglücksfall, vor bösem Fluch und Unglücksfall.
Wenn sie mit Umsicht unter seine Kräfte die Opfergenüsse mischen bei Agni´s Gebrüll, wie die Genüsse der Marut, wie die Genüsse für den Eifrigen - Er fördert ja die Schenkung und beschenkt mit einer Fülle von Gütern. Er möge uns vor Mißerfolg, vor Ränken, vor dem bösen Gerede des Ränkesüchtigen bewahren.
Когда (люди) переполняются силами благодаря его силе духа,
Благодаря помощи Агни, (появляются) услады, как у Марутов,
Как для ревностного услады.
Ведь это он поощряет дарение
И (наделяет) массой благ.
Пусть спасет он нас от неудачи, от козней,
От враждебной речи, от козней!
विश्वो॒ विहा॑या अर॒तिर्वसु॑र्दधे॒ हस्ते॒ दक्षि॑णे त॒रणि॒र्न शि॑श्रथच्छ्रव॒स्यया॒ न शि॑श्रथत् । विश्व॑स्मा॒ इदि॑षुध्य॒ते दे॑व॒त्रा ह॒व्यमोहि॑षे । विश्व॑स्मा॒ इत्सु॒कृते॒ वार॑मृण्वत्य॒ग्निर्द्वारा॒ व्यृ॑ण्वति ॥
विश्वः॑ । विऽहा॑याः । अ॒र॒तिः । वसुः॑ । द॒धे॒ । हस्ते॑ । दक्षि॑णे । त॒रणिः॑ । न । शि॒श्र॒थ॒त् । श्र॒व॒स्यया॑ । न । शि॒श्र॒थ॒त् । विश्व॑स्मै॒ । इत् । इ॒षु॒ध्य॒ते । दे॒व॒ऽत्रा । ह॒व्यम् । आ । ऊ॒हि॒षे॒ । विश्व॑स्मै । इत् । सु॒ऽकृते॑ । वार॑म् । ऋ॒ण्व॒ति॒ । अ॒ग्निः । द्वारा॑ । वि । ऋ॒ण्व॒ति॒ ॥
अयमग्निः दक्षिणे अभिमतं प्रदातुम् उत्साहयुक्ते हस्ते वामेतरे' यजमानाय दातव्यं धनं दधे धारयति । कीदृशोऽयम् । विश्वः सर्वैर्गन्तव्यः यद्वा विश्वात्मकः विहायाः महान् । विहाया इति महन्नाम, ‘ विहायाः यह्वः ' ( नि, ३. ३. १२) इति तन्नामसु पाठात् । अरतिः ईश्वरः अरममाणः वा अप्रीतिः ॥ अत्र वहिवस्यर्तिभ्यश्चित्' इति अप्रत्ययः । चिट्ठद्धावादन्तोदात्त: ॥ धृत्वा च शिश्रथत् । धृतं हस्तं यजमानार्थं श्रथयति ददाति ॥ श्लथयतेर्लुङि चङि रूपम् । तत्र दृष्टान्तः । तरणिर्न तरणिरिव तारकः सूर्य इव । स यथा स्वोपासकाय अभिमतं हस्ते धृत्वा वितरति तद्वत् । यद्वा । तरणिः सर्वस्य तारको न शिश्रथत् । यजमानं न श्रथयति न मुञ्चति । किंच श्रवस्यया न शिश्रथत् हवीरूपान्नेच्छयैव न शिश्रथत् न विमुञ्चति । अयमनुग्रहेणैव पालयते, हविःस्वीकारस्तु व्यपदेशमात्रेण इति भावः । इदानीं प्रत्यक्षकृतः । हे अग्ने देवत्रा देवेषु मध्ये अतिशयेन त्वं विश्वस्मै सर्वस्मै इषुध्यते हविरात्मन इच्छते इन्द्रादये । इषुध्यतिः कण्ड्वादिः ॥ हव्यं तत्तद्देवतामुद्दिश्य प्रत्तं पुरोडाशादिकम् ओहिषे सर्वतो वहसि ॥ वहेलेंटि यजादित्वात् संप्रसारणम् ॥ किंच अयमग्निः विश्वस्मै सुकृते शोभनयज्ञकर्त्रे यजमानाय वारं सर्वैर्वरणीयं क्षुदादिनिवारकं वा अन्नादिकम् ऋण्वति गच्छति करोतीत्यर्थः । किंच अयम् अग्निः द्वारा स्वर्गाद्यभिमतद्वाराणि व्यृण्वति विवृणोति । प्रतिबन्धकपापापनयनद्वारा अभिमतानि साधयतीत्यर्थः । ऋण्वतिर्गतिकर्मा । यद्वा । रिविर्गत्यर्थः । इदित्त्वात् नुम् । छान्दसं रेफस्य संप्रसारणम् ॥
“The universal mighty and imperious (Agni) holds riches in his right hand; but, like the sun, he loosens his grip (in favour of his worshipper), although he relaxes not from his desire of the (sacrificial) food. Verily, Agni, you bear the oblation to every one of the gods who desires it; Agni grants blessings to every pious (worshipper), and opens for him the gates (of heaven).”
Vast, universal, good he was made messenger; the speeder with his right hand hath not loosed his hold, through love of fame not loosed his hold.
He bears oblations to the Gods for whosoever supplicates.
Agni bestows a blessing on each pious man, and opens wide the doors for him.
The far-reaching 1 steward 2 has taken all goods 3 in his right hand, and strongly advancing does not let them loose; desirous of glory he does not let them loose. For every supplicant 4 thou hast carried the oblations to the gods 5. For every righteous one he procures a treasure; Agni opens both folds of the door (for him).
Every (new fire), possessing extensive power, the spoked wheel (of the sacrifice), the good one, takes (goods) in his right hand; advancing he does not let (them) loose—because of his longing for fame he does not let (them) loose.
For everyone who aims straight you have conveyed his oblation among the gods.
To everyone who performs well he propels his wish—Agni propels apart the two door-halves.
Der grosse, gute Weltenopfrer ist gesetzt; nicht lass er los mit seiner Rechten, wenn er siegt, nicht lass er los voll Beutelust; Du fährst das Opfer götterwärts für jeden eifrig strebenden, Ja, jedem Frommen schliesst er schöne Schätze auf, die Thüren schliesset Agni auf.
Ganz bei voller Kraft wird er der Wagenlenker, hält der Gott die Güter in seiner rechten Hand. Ausdauernd lässt er nicht locker, aus Ehrgeiz Opfer zu den Göttern gefahren. Jedem Frommen erfüllt er den Wunsch, öffnet Agni die Tore.
Принадлежащий всем, огромный, повелитель (?) Васу, он держит (блага)
В правой руке. Переправляясь (через препятствия), он не ослабевает,
Из стремления к славе он не ослабевает.
И для любого стремящегося (к этому)
Ты отвозил жертву к богам.
И для любого благочестивого он открывает (доступ) к желанному,
Агни открывает врата.
स मानु॑षे वृ॒जने॒ शंत॑मो हि॒तो॒३॒॑ऽग्निर्य॒ज्ञेषु॒ जेन्यो॒ न वि॒श्पति॑: प्रि॒यो य॒ज्ञेषु॑ वि॒श्पति॑: । स ह॒व्या मानु॑षाणामि॒ळा कृ॒तानि॑ पत्यते । स न॑स्त्रासते॒ वरु॑णस्य धू॒र्तेर्म॒हो दे॒वस्य॑ धू॒र्तेः ॥
सः । मानु॑षे । वृ॒जने॑ । शम्ऽत॑मः । हि॒तः । अ॒ग्निः । य॒ज्ञेषु॑ । जेन्यः॑ । न । वि॒श्पतिः॑ । प्रि॒यः । य॒ज्ञेषु॑ । वि॒श्पति॑ह् । सः । ह॒व्या । मानु॑षाणाम् । इ॒ळा । कृ॒तानि॑ । प॒त्य॒ते॒ । सः । नः॒ । त्रा॒स॒ते॒ । वरु॑णस्य । धू॒र्तेः । म॒हः । दे॒वस्य॑ । धू॒र्तेः ॥
सः अग्निः मानुषे मनुष्यस्य यजमानस्य संबन्धिनि वृजने वर्जनीये पापे निमित्तभूते सति यज्ञेषु निमित्तेषु शंतमः अत्यन्तं सुखतमः अरिष्टस्य निवारकत्वात् अत एव हितः स्वर्गाद्यभिमतसाधकत्वात् । किंच अयं यज्ञेषु विश्पतिः ऋत्विग्रूपाणां प्रजानाम् अतिशयेन पालकः। ‘ पत्यावैश्वर्ये ' इति पूर्वपदप्रकृतिस्वरे प्राप्ते ‘परादिश्छन्दसि बहुलम्' इत्युत्तरपदाद्युदात्तत्वम् ॥ अतएव प्रियः च भवति । तत्र दृष्टान्तः । जेन्यो न विश्पतिः जयशीलो राजेव । स यथा परसेनाद्युपद्रवपरिहारेण सम्यक्परिपालनेन च प्रजानां प्रियो भवति । किंच अयमग्निः मानुषाणां मनुष्याणां यजमानानां संबन्धीनि हव्या हवींषि इळा कृतानि इळायां वेद्यां कृतानि संपादितानि उद्दिश्य पत्यते पतति आगच्छति । किंच सः अग्निः नः अस्मान् यजमानान् वरुणस्य वारकस्य धूर्तेः हिंसकस्य भयात् त्रासते त्रायते । यद्वा । धूर्तेरिति पञ्चमी । वरुणस्य पापदेवस्य धूर्तेर्हिंसकात् । किंच महः महतः देवस्य धूर्तेः हिंसातः त्रासते पालयते । अयष्टारम् अग्निर्हिनस्तीति प्रसिद्धम् । यद्वा । एकमेव वाक्यम् । धूर्तेः हिंसकस्य महः महतः वरुणस्य देवस्य वरुणाख्यायाः पापदेवतायाः धूर्तेः हिंसातः नः अस्मान् सः अग्निः त्रासते त्रायते ॥
“Agni is a most amiable friend in human infirmity through the means of sacrifices; the beloved protector of all in sacrifices, like a victorious prince, he alights upon the oblations of men when plural ced upon the altar; he preserves us from the malignity of Varuṇa; from the malignity of the mighty deity (of sin).”
That Agni hath been set most kind in camp of men, in sacrifice like a Lord victorious, like a dear Lord in sacred rites.
His are the oblations of mankind when offered up at Ila's place.
He shall preserve us from Varuna's chastisement, yea, from the great God's chastisement.
He has been established as the most blissful one in the enclosures of men, Agni, at the sacrifices, like a noble lord of the clans, a beloved lord of the clans at the sacrifices: he rules over the oblations of men to which nourishing power has been imparted 1. May he protect us from harm that comes from Varuna, from harm 2 that comes from the great god.
He has been established as most beneficial in the ritual enclosure belonging to Manu; Agni (has been established) like a noble clanlord at the sacrifices—a dear clanlord at the sacrifices.
He is master of the oblations of the sons of Manu, the oblations
prepared with the refreshing drink.
He will rescue us from the injury of Varuṇa—from the injury of the great god.
Als bester ist im Menschenstamm er eingesetzt, bei Opfern Agni als der edle Hausesherr bei Opfern als der liebe Herr; Sein sind der Menschen Opfer all', die andachtsvoll ergossen sind; Er mög' uns schützen vor der Strafe Varuna's, des grossen Gottes Strafe uns.
Agni ist als der am meisten Frommende über den menschlichen Opferbund, über die Opfer gesetzt wie ein stammverwandter Clanherr, über die Opfer als der liebe Clanherr. Er verfügt über die Opferspenden der Menschen, die von der Id bereitet sind. Er möge uns vor Varuna´s Tücke bewahren, vor der Tücke des großen Gottes.
Этот Агни укоренен как самый благодатный в человеческой общине,
Как лучший господин племен на жертвоприношениях,
Любимый господин племен на жертвоприношениях.
Он владеет жертвенными возлияниями людей,
Приготовленными с помощью Иды.
Пусть спасет он нас от злобности Варуны,
От злобности великого бога.
अ॒ग्निं होता॑रमीळते॒ वसु॑धितिं प्रि॒यं चेति॑ष्ठमर॒तिं न्ये॑रिरे हव्य॒वाहं॒ न्ये॑रिरे । वि॒श्वायुं॑ वि॒श्ववे॑दसं॒ होता॑रं यज॒तं क॒विम् । दे॒वासो॑ र॒ण्वमव॑से वसू॒यवो॑ गी॒र्भी र॒ण्वं व॑सू॒यव॑: ॥
अ॒ग्निम् । होता॑रम् । ई॒ळ॒ते॒ । वसु॑ऽधितिम् । प्रि॒यम् । चेति॑ष्ठम् । अ॒र॒तिम् । नि । ए॒रि॒रे॒ । ह॒व्य॒ऽवाह॑म् । नि । ए॒रि॒रे॒ । वि॒श्वऽआ॑युम् । वि॒श्वऽवे॑दसम् । होता॑रम् । य॒ज॒तम् । क॒विम् । दे॒वासः॑ । र॒ण्वम् । अव॑से । व॒सु॒ऽयवः॑ । गीः॒ऽभिः । र॒ण्वम् । व॒सु॒ऽयवः॑ ॥
अमुम् अग्निं होतारम् आह्वातारं होमनिष्पादकं वा ईळते ऋत्विजः स्तुवन्ति । तथा वसुधितिं धनस्य धारयितारं दातारं वा अत एव प्रियं सर्वेषां प्रियतमं चेति ष्ठम् अतिशयेन यजमानानां चेतयितारं यद्वा प्रकृष्टचेतनवन्तम् ॥ चेत्तृशब्दात् ' तु छन्दसि ' इति इष्ठन् । ‘ तुरिष्टेमेयःसु ' इति तृलोपः ॥ अरतिम् ईश्वरं तादृशं देवं न्येरिरे नितरां प्राप्ताः । प्राप्तिरेव विशेष्यते । हव्यवाहं न्येरिरे निःशेषेण प्राप्ताः । इतरदेवेभ्यो हव्यं वोढुं यथा प्रभवति तथा नितरां प्राप्ताः । पुनः कीदृशम् । विश्वायुं सर्वत्र प्राणिजीवनं विश्ववेदसं सर्वप्रज्ञं होतारं देवानामाह्वातारं यजतं यजनीयं कविं सर्वज्ञम् ॥ ‘ ईर प्रेरणे, ईर गतौ ' इत्यन्यतमस्य लिटि रूपम् ॥ किंच देवासः देवनशीला ऋत्विजः रण्वम् अतिप्रवृद्ध्या शब्दयन्तम् अवसे अस्य रक्षणाय वसूयवः वसुकामाः सन्तः । पुनः कीदृशाः । गीर्भिः स्तुतिभिः रण्वं रणयन्तं रमणीयं वा वसूयवः वसु हवीरूपमन्नम् अग्नये प्रदातुमात्मन इच्छन्तो न्येरिरे। प्रीतो यथा धनं प्रयच्छति तथा हविरादिना प्राप्ता इत्यर्थः । ॥ १५ ॥
“They, (the devout), praise Agni, the invoker (of the gods), the possessor of wealth, the beloved, the thoughtful; they have recourse to him as to a sovereign; they have recourse to him as the bearer of oblations; to him, who is the life (of all living beings), who knows all things, the offerer of oblations, the object of worship, the sage; the sacred (priests), desirous of affluence, murmur (his praises) to obtain his protection; desirous of affluence, they murmur (his praises) in their hymns.”
Agni the Priest they supplicate to grant them wealth: him, dear, most thoughtful, have they made their messenger, him, offering-bearer have they made,
Beloved of all, who knoweth all, the Priest, the Holy one, the Sage--
Him, Friend, for help, the Gods when they are fain for wealth, him, Friend, with hymns, when fain for wealth.
They magnify Agni the Hotri, the dispenser of goods. They have roused the beloved, the most shining steward 1 (of sacrifice); they have roused the carrier of oblations. The gods desirous of goods (have roused) him in whom all life dwells, who possesses all wealth, the Hotri, the worshipful sage, the lovely one for the sake of bliss; with praises (they have roused), desirous of goods, the lovely one.
Agni, the Hotar, the depository of goods do they reverently invoke; the dear, most conspicuous one they have installed as the spoked wheel
(of the sacrifice)—they have installed as the conveyor of oblations— the one who provides all lifetimes and all possessions, the Hotar
deserving the sacrifice, the sage poet.
The gods, seeking goods, (have installed) the lusty one, for help—seeking goods (they have installed) the lusty one with hymns.
Den Priester Agni flehn sie an um Schatzgewinn, sie haben ihn als lieben klügsten Opferer, als Opferfahrer eingesetzt; Als weisen, hehren Priester ihn, der alles Gut und Leben hegt, Als Freund die Götter gutbegehrend zum Genuss, als Freund die Sänger voll Begier.
Den Agni berufen sie zum Hotri, den Schätzeberger. Den lieben ausgezeichneten haben sie als Wagenlenker angestellt, als lebenslänglichen Hotri den allwissenden, den opferwürdigen Seher, die Götter den Erfreulichen zum Schutz, Gutes wünschend, unter Lobreden den Erfreulichen, Gutes wünschend.
Агни призывают как хотара, как вместилище благ.
Любимого, самого приметного определили как повелителя (?),
Определили как отвозящего жертву,
Как (дающего) весь век все имущество,
Хотара, поэта, достойного жертв,
Боги – радостного в помощь (людям), (они,) желающие добра,
Под хвалебные песни радостного – (они,) желающие добра.