Sukta 1.173
ऋषिअगस्त्यो मैत्रावरुणिः
देवताइन्द्रः
मन्त्र13
छन्दत्रिष्टुप्
गाय॒त्साम॑ नभ॒न्यं१॒॑ यथा॒ वेरर्चा॑म॒ तद्वा॑वृधा॒नं स्व॑र्वत् । गावो॑ धे॒नवो॑ ब॒र्हिष्यद॑ब्धा॒ आ यत्स॒द्मानं॑ दि॒व्यं विवा॑सान् ॥
गाय॑त् । साम॑ । न॒भ॒न्य॑म् । यथा॑ । वेः । अर्चा॑म । तत् । व॒वृ॒धा॒नम् । स्वः॑ऽवत् । गावः॑ । धे॒नवः॑ । ब॒र्हिषि॑ । अद॑ब्धाः । आ । यत् । स॒द्मान॑म् । दि॒व्यम् । विवा॑सान् ॥
हे इन्द्र नभन्यं नभस्यं नभसि भवं नभोव्यापिनं हिंसकं वा राक्षसादिकस्य । नभतिर्वधकर्मा, ‘नभति अर्दति ' ( नि. २. १९. १० ) इति वधकर्मसु गणनात् । तादृशं साम हे इन्द्र यथा वेः येन प्रकारेण वेत्सि तथा गायत् गायत्युद्गाता । तत् तस्मात् यतः स्तौति ततः कारणात् ववृधानं वर्धमान स्वर्वत् फलभूतेन स्वर्गेण तद्वच्छस्त्रं यथा वेः तथा अर्चाम पूजयाम शंसामेत्यर्थः । स्तुतमनु शंसतीति न्यायात् । यद्वा। तदुक्तलक्षणं साम ववृधानं सर्वत्र यथा भवति तथा अर्चाम। किंच धेनवः दोग्ध्र्यः अदब्धाः अहिंसिताः गावः यत् बर्हिषि सद्मानं सीदन्तं दिव्यं दिवि भवमिन्द्रं त्वाम् आ विवासान् । विवासतिः परिचरणकर्मा । आगत्य परिचरन्ति क्षीरं दुहन्ति तथा अर्चाम॥
“The priests chant the heaven-ascending sāma, as you know (it), for such (praise) do we venerate as the cause of increase and conferrer of heaven, whence the kine, unimpeded, do honour to the divine (Indra), who is seated on the sacred grass.”
THE praise-song let him sing forth bursting bird-like: sing we that hymn which like heaven's light expandeth,
That the milk-giving cows may, unimpeded call to the sacred grass the Gods' assembly.
He sings the sāman bursting out like (the song of) a bird; we chant this (chant) that is growing strong, bringing the sun.
The cows, the milkers, the undeceivable ones are on the ritual grass, so that they will entice here the one whose seat is in heaven.
Gesang erschalle wie ein Vogel steigend, lasst singen uns das starke Lied, das lichte; Die lautern Tränke stehen auf dem Grase, um herzuziehn den, der im Himmel thronet.
Er stimmte den Gesang an, der hervorschießt wie ein Vogel. Wir wollen den anschwellenden, sonnenhellen Gesang singen. Die Milchkühe sind auf dem Barhis, die unbetörbaren, auf daß sie den himmlischen Bewohner anlocken.
Пусть поет он напев, рвущийся в небо, словно птица!
Мы хотим затянуть этот (напев,) растущий (и) солнечный.
Дойные коровы, которых не обмануть, (находятся) на жертвенной соломе,
Чтобы попытаться привлечь (Индру,) пребывающего на небе.
अर्च॒द्वृषा॒ वृष॑भि॒: स्वेदु॑हव्यैर्मृ॒गो नाश्नो॒ अति॒ यज्जु॑गु॒र्यात् । प्र म॑न्द॒युर्म॒नां गू॑र्त॒ होता॒ भर॑ते॒ मर्यो॑ मिथु॒ना यज॑त्रः ॥
अर्च॒त् । वृषा॑ । वृष॑ऽभिः । स्वऽइदु॑हव्यैः । मृ॒गः । न । अश्नः॑ । अति॑ । यत् । जु॒गु॒र्यात् । प्र । म॒न्द॒युः । म॒नाम् । गू॒र्त॒ । होता॑ । भर॑ते । मर्यः॑ । मि॒थु॒ना । यज॑त्रः ॥
वृषा हविषां वर्षिता अयं यजमानः स्वेदुहव्यैः स्वायत्तेद्धहविष्कैः । यद्वा । स्वयंप्राप्तेन्धकं हव्यं येषां तादृशैः । वृषभिः वर्षकैर्हविष्प्रदातृभिः अध्वर्य्वादिभिर्विशिष्टः सन् अर्चत् अर्चयतीन्द्रम् । यद्वा । वृषा फलस्य वर्षितायमिन्द्रः उक्तलक्षणैरध्वर्य्वादिभिरर्च्यते । यत् यस्मात् अश्नः व्यापकः पानाद्यर्थं धावन् मृगो न हरिणादिरिवायमिन्द्रः अश्नोऽशनशीलः सन् अति जुगुर्यात् अत्यर्थमुद्युङ्क्ते हविर्भक्षणाय । यथा मृगः क्षुत्पिपासादितः शीघ्रमुद्युङ्क्ते तथायमिन्द्रोऽपि । यस्मादेवं तस्मादर्चति । यद्वा । अयमिन्द्रो यत् यथा अश्नो मृग इव अति जुगुर्यात भक्षयेत् तथा अर्चतीत्यर्थः । किंच हे गूर्त उद्गूर्णेन्द्र मनां मननं स्तोत्रमिच्छतां देवानां मन्दयुः स्तुतियुक्तः मर्यः होता मानुषः एतन्नामकः ऋत्विक् यजत्रः यागनिष्पादकः सन् मिथुना मिथुनानि युग्मरूपाणि याज्यापुरोनुवाक्यादीनि मिथुनौ वा जायापतिरूपः सन् प्र भरते प्रकर्षेण संपादयति तस्मादर्चतीत्यर्थः ।
“The showerer (of the oblation, the offerer of the sacrifice, assisted) by (the priests), presenting the oblations which have been provided by himself, adores (Indra), in order that he may hasten (to the rite), as a (thirsty) deer to the water. The mortal invoker (of the gods), O mighty Indra, whilst glorifying them who are desirous of praise, presents a twofold offering (to you).”
Let the Bull sing with Bulls whose toil is worship, with a loud roar like some wild beast that hungers.
Praised God! the glad priest brings his heart's devotion; the holy youth presents twofold oblation.
The bull chants along with the bulls whose sweat is an oblation, like a ravenous wild beast, when he would out-sing (them).
The exuberant Hotar sings forth his zeal. The young blood, deserving the sacrifice, supports the pair (of priests).
Es rauscht der Stier, im Schweiss entflammt von Stieren, wie ein gefräss'ger Löwe, wenn er aufstürmt; Als muntrer Priester zeigt er seinen Eifer; der hehre Jüngling trägt die beiden Welten.
Es singe der Bulle mit den Bullen, die ihren Schweiß opfern, daß er wie ein hungriges Wild alle übertöne. Der begeisternde Hotri hebt das andächtige Gebet an; der opferwürdige Jüngling unterstützt das Priesterpaar.
Пусть затянет (его) бык вместе с быками, приносящими (свой) пот в жертву,
Чтобы он заглушил (их), словно голодный зверь.
Радостный хотар запевает молитву.
Юноша, достойный жертв, поддерживает пару (жрецов).
नक्ष॒द्धोता॒ परि॒ सद्म॑ मि॒ता यन्भर॒द्गर्भ॒मा श॒रद॑: पृथि॒व्याः । क्रन्द॒दश्वो॒ नय॑मानो रु॒वद्गौर॒न्तर्दू॒तो न रोद॑सी चर॒द्वाक् ॥
नक्ष॑त् । होता॑ । परि॑ । सद्म॑ । मि॒ता । यन् । भर॑त् । गर्भ॑म् । आ । श॒रदः॑ । पृ॒थि॒व्याः । क्रन्द॑त् । अश्वः॑ । नय॑मानः । रु॒वत् । गौः । अ॒न्तः । दू॒तः । न । रोद॑सी॒ इति॑ । च॒र॒त् । वाक् ॥
होता होमनिष्पादकोऽयमग्निः मिता परिमिता सद्म सदनानि गार्हपत्यादिस्थानानि परि यन् परितो गच्छन् नक्षत् व्याप्नोति । व्याप्य च शरदः संवत्सरसंबन्धिनं पृथिव्याः भूम्याश्च संबन्धिनं गर्भं गर्भस्थानीयमन्नं हविर्लक्षणम् आ भरत् आहरति स्वीकरोति । संभरति वा । संवत्सरपर्यन्तं वर्धितं भूम्यामुत्पन्नमित्यर्थः । यद्वा । संवत्सरसंबन्धिनं वसन्तादिकाले ज्योतिष्टोमादिषु दीयमानं पार्थिवं हविर्भरत् । वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत' इति श्रुतेः । तथा कृत्वा क्रन्ददश्वः । लुप्तोपममेतत् । अश्व इव क्रन्दति हर्षातिशयात् । किं कुर्वन् । नयमानः नयन्निन्द्राय हविर्भारम् । किंच गौः गन्ता उद्वृत्तो वृष इव रुवत् रौति शब्दायते । किं कुर्वन् । दूतो न वार्ताहरो दूत इव रोदसी रोदस्योर्द्यवापृथिव्योः अन्तः मध्ये रोदस्योरन्तरा वाक् स्तूयमानः स्तुवन् वा देवान् चरत् चरति गच्छति । हविःस्वीकाराय पृथिवीं तत्प्रापणाय द्युलोकं च परिभ्रमतीत्यर्थः ॥ वक्तेः कर्तरि कर्मणि वा ' क्विब्वचि० ' इत्यादिना क्विब्दीर्घौ संप्रसारणाभावश्च ॥
“The invoker (of the gods, Agni), pervades the measured stations (of the altars), and accepts that (oblation), which is the germ of the year of the earth; as a horse neighs when bringing (the offering to Indra), as a bull bellows like a messenger proclaiming (his message) between heaven and earth.”
May the Priest come circling the measured stations, and with him bring the earth's autumnal fruitage.
Let the Horse neigh led near, let the Steer bellow: let the Voice go between both worlds as herald,
The Hotar approaches, circling around the fixed seats (of the sacrificial beasts). He bears the embryo of the earth through the years.
The horse neighs while being led; the cow bellows. Speech wanders
between the two worlds like a messenger.
Er komm umwandernd die gestellten Sitze und bring' als Frucht der Erde reiche Herbste; Es brüllt der Stier, der Hengst beim Fahren wiehert, als Bote dring' sein Ton zu beiden Welten.
Es kommt der Hotri, die errichteten Feuerstätten umwandelnd; er bringt die herbstliche Frucht der Erde dar. Das Roß wiehert, während es geführt wird; es brüllt die Kuh. Wie ein Bote wandelt die Rede zwischen beiden Welthälften.
Пусть появится хотар, обходя вокруг воздвигнутых (жертвенных) сидений!
Пусть принесет он осенний плод земли!
Пусть заржет конь, ведомый (к алтарю)! Пусть замычит корова!
Пусть речь, словно вестник, странствует между двумя мирами!
ता क॒र्माष॑तरास्मै॒ प्र च्यौ॒त्नानि॑ देव॒यन्तो॑ भरन्ते । जुजो॑ष॒दिन्द्रो॑ द॒स्मव॑र्चा॒ नास॑त्येव॒ सुग्म्यो॑ रथे॒ष्ठाः ॥
ता । क॒र्म॒ । अष॑ऽतरा । अ॒स्मै॒ । प्र । च्यौ॒त्नानि॑ । दे॒व॒ऽयन्तः॑ । भ॒र॒न्ते॒ । जुजो॑षत् । इन्द्रः॑ । द॒स्मऽव॑र्चाः । नास॑त्याऽइव । सुग्म्यः॑ । र॒थे॒ऽस्थाः ॥
ता तानि अषतरा अर्षतराणि व्याप्ततराणि वा हवींषि अस्मै इन्द्राय तदर्थं कर्म कुर्मः संपादयामः ॥ कृञ्श्छान्दसे वर्तमानार्थे लुङि ‘मन्त्रे घस ' इति च्लेर्लुक् । छन्दस्युभयथा ' इति अर्धधातुकत्वेन ङित्त्वाभावाद्गुणः ॥ च्यौत्नानि च्यावयितॄणि दृढानि स्तोत्राणि कर्माणि स्वकीयानि सामर्थ्यानि वा देवयन्तः देवानात्मन इच्छन्तो यजमानाः प्र भरन्ते प्रकर्षेण संपादयन्ति । तद्वद्वयमपि संपादयाम इत्यर्थः । दस्मवर्चाः दर्शनीयतेजाः शत्रूपक्षयणबलो वा नासत्येव नासत्याविव अश्विनाविव । तौ हि द्यावापृथिव्यात्मानौ । ताविव सुग्म्यः सुगम्यः सुखेन गन्तुं शक्यः रथेष्ठाः रथे वर्तमान एवंभूतः सन् जुजोषत् अस्मत्कृतं स्तोत्रादि कर्म सेवताम् ॥
“We offer to him, (Indra), the most pious (oblations); the worshippers of the gods present to him substantial (adorations); may he, of conspicuous lustre, standing in his car, and light-moving like the Aśvins, be gratified (by our worship).”
To him we offer welcomest oblations, the pious bring their strength-inspiring praises.
May Indra, wondrous in his might, accept them, car-borne and swift to move like the Nasatyas.
We have done these more attainable *deeds [=ritual activities] for him. Those seeking the gods carry the actions further.
He will enjoy them—Indra of wondrous luster, coming easily like the Nāsatyas, standing upon his chariot.
Zu Indra lasst uns diese Gaben fördern, die Frommen bringen ihm die Kraftgesänge; Er, herrlich strahlend, möge sie empfangen, zum Heil im Wagen fahrend gleich den Rittern.
Diese ........ haben wir für ihn zubereitet; die Gottverlangenden beginnen ihre Werke. Indra, mit dem Glanz eines Meisters möge daran Gefallen finden, der wie die Nasatya´s ein Wagenfahrer ist, mit dem man gut fährt.
Мы создали для него более привлекательные (?) (гимны).
Преданные богам (люди) начинают (свои) приготовления.
Пусть возрадуется (им) Индра, обладающий чудесным блеском,
Словно Насатьи, стоящий на колеснице, (бог,) чей выезд приносит счастье!
तमु॑ ष्टु॒हीन्द्रं॒ यो ह॒ सत्वा॒ यः शूरो॑ म॒घवा॒ यो र॑थे॒ष्ठाः । प्र॒ती॒चश्चि॒द्योधी॑या॒न्वृष॑ण्वान्वव॒व्रुष॑श्चि॒त्तम॑सो विह॒न्ता ॥
तम् । उँ॒म् इति॑ । स्तु॒हि॒ । इन्द्र॑म् । यः । ह॒ । सत्वा॑ । यः । शूरः॑ । म॒घवा॑ । यः । र॒थे॒ऽस्थाः । प्र॒ती॒चः । चि॒त् । योधी॑यान् । वृष॑ण्ऽवान् । व॒व॒व्रुषः॑ । चि॒त् । तम॑सः । वि॒ऽह॒न्ता ॥
तमु तमेव इन्द्रं स्तुहि हे होतः स्तुतिं कुरु। किमस्याधिक्यमिति उच्यते । यो ह यः खलु सत्वा अतिप्रभूतबलः । यद्वा । सत्वा सादकः शत्रूणाम् । यः च शूरः शौर्योपेतः मघवा बलवानन्नवान् वा । यः च रथेष्ठाः रथे वर्तमानः । किंच प्रतीचश्चित् प्रत्यभिमुखं योद्धुरपि
“योधीयान् योद्धृतमः ॥ प्रतिपूर्वादञ्चतेः क्विनन्तात् लुप्तमकारात् शसि ‘अचः' इति अकारलोपे चौ ' इति दीर्घः । ‘अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनामस्थानम् ' इति विभक्तिरुदात्ता ॥ वृषण्वान् । वृषाणो वर्षितारो वज्रादयः । तद्वान् । वृषा ते वज्र उत ते वृषा रथः ' (.ऋ सं. २. १६. ६ ) इति हि निगमः । तथा ववव्रुषश्चित्तमसः आवरकस्यापि तमसो मेघादेः विहन्ता विशेषेण घातकः । यस्मादेवंमहानुभावः तस्मात् स्तुहि ॥ ॥ १३ ॥
“Glorify that Indra who is mighty, who is a hero, possessing abundant wealth, standing in his car, a valiant combatant against adversaries, the wilder of the thunderbolt, the dispenser of all-enveloping gloom.”
Praise thou that Indra who is truly mighty, the car-borne Warrior, Maghavan the Hero;
Stronger in war than those who fight against him, borne by strong steeds, who kills enclosing darkness;
Praise this Indra, who is the “real thing,” who is a champion, who is a benefactor, standing upon his chariot.
More combative even than his opponent, provided with bulls, he’s the one who smashes apart even the enveloping darkness.
Den Indra preise, welcher wahrhaft stark ist, der als ein Kriegsheld steht auf seinem Wagen, Mit Hengsten fahrend, jedem überlegen, vertreibend auch das festumschlossne Dunkel.
Diesen Indra preise, der ein Soldat, der ein freigebiger Held, der ein Wagenkämpfer ist, der jedem, der sich ihm entgegenstellt, im Kampf überlegen ist, der mit Hengsten fährt, der auch die verhüllende Finsternis zerstreut.
Славь же этого Индру, (того,) кто боец,
Кто щедрый герой, кто стоит на колеснице,
Кто сражается лучше любого противника, правит жеребцами,
Разгоняет даже всеобъемлющий мрак!
प्र यदि॒त्था म॑हि॒ना नृभ्यो॒ अस्त्यरं॒ रोद॑सी क॒क्ष्ये॒३॒॑ नास्मै॑ । सं वि॑व्य॒ इन्द्रो॑ वृ॒जनं॒ न भूमा॒ भर्ति॑ स्व॒धावाँ॑ ओप॒शमि॑व॒ द्याम् ॥
प्र । यत् । इ॒त्था । म॒हि॒ना । नृऽभ्यः॑ । अस्ति॑ । अर॑म् । रोद॑सी॒ इति॑ । क॒क्ष्ये॒ इति॑ । न । अ॒स्मै॒ । सम् । वि॒व्ये॒ । इन्द्रः॑ । वृ॒जन॑म् । न । भूम॑ । भर्ति॑ । स्व॒धाऽवा॑न् । ओ॒प॒शम्ऽइ॑व । द्याम् ॥
यत् यः इन्द्रः महिना महत्त्वेन स्वैश्वर्येण नृभ्यः नेतृभ्यः कर्मनिर्वाहकेभ्यो यजमानेभ्यः प्र अस्ति प्रभवति ईष्टे स्वर्गादिप्रदाने रक्षितुम् अस्मै रक्षकायेन्द्राय रोदसी द्यावापृथिव्यौ कक्ष्ये कक्ष्ययते सती संचाराय न अरं नालं न पर्याप्ते । जगतोऽधीशस्येन्द्रस्य संचारायाल्पत्वात् द्यावापृथिव्यौ म पर्याप्ते इत्यर्थः । सृष्टादपि स्रष्टुर्महिम्नोऽधिकत्वादिति भावः । अयम् इन्द्रो वृजनं न भूम भूमिं भूतानि वा वृजनं न वृजनमिव । वृजेः कर्तनार्थस्येदं रूपम् ॥ तदिव तद्यथा आवृणोति तथायमपि स्वतेजसा सं विव्ये सम्यगावृणोति लोकत्रयम् । किंचायं स्वधावान् अन्नवान् वृष्टिलक्षणोदकवान् वा द्यां दिवं भर्ति बिभर्ति । धारणे दृष्टान्तः । ओपशमिव । ईषदुपशेते इत्योपशं शृङ्गं तद्वृषभ इव । यद्वा । परस्परं समीपे वर्तमानं क्षित्यन्तरिक्षाख्यं लोकद्वयम् ओपशम् । तदिव द्यां बिभर्ति । लोकत्रयमपि बिभर्तीत्यर्थः ॥ भृञो लटि छान्दसः शपो लुक् ॥
“Heaven and earth are insufficient for the girth of that Indra, who, with his greatness, rules over the leaders (of sacrifice); as the atmosphere encompasses the earth, so he encompasses (the three worlds), and, being the master of the rain, he upholds the sky as well as the firmament and the earth.”
Him who surpasses heroes in his greatness: the earth and heavens suffice not for his girdles.
Indra endues the earth to be his garment, and, God-like, wears the heaven as 'twere a frontlet,
Since he stands out from (other) superior men in just this way by his greatness, the two worlds befit him, like belts. Indra has enwrapped himself in the earth, like a circlet. The
autonomous one wears heaven like a headdress.
Der alle Wesen überragt an Grösse, dem Erd' und Himmel wie zwei Gürtel passen, Er legt sich an wie ein Gewand die Erde, und trägt mit Macht den Himmel wie ein Haarband.
Da er derartig den anderen Männern an Größe voraus ist, so sind ihm beide Welthälften wie ein Gürtel passend. Indra hat sich die Erde wie einen Gurt umgelegt. Der Eigenmächtige trägt den Himmel wie eine Krone.
Поскольку он так превосходит величиной (других) мужей,
Два мира ему подходят как пояс.
Землею Индра прикрыл себя как оградой.
Самосущий, он несет небо, словно корону.
स॒मत्सु॑ त्वा शूर स॒तामु॑रा॒णं प्र॑प॒थिन्त॑मं परितंस॒यध्यै॑ । स॒जोष॑स॒ इन्द्रं॒ मदे॑ क्षो॒णीः सू॒रिं चि॒द्ये अ॑नु॒मद॑न्ति॒ वाजै॑: ॥
स॒मत्ऽसु॑ । त्वा॒ । शू॒र॒ । स॒ताम् । उ॒रा॒णम् । प्र॒प॒थिन्ऽत॑मम् । प॒रि॒ऽतं॒स॒यध्यै॑ । स॒जोष॑सः । इन्द्र॑म् । मदे॑ । क्षो॒णीः । सू॒रिम् । चि॒त् । ये । अ॒नु॒ऽमद॑न्ति । वाजैः॑ ॥
हे शूर शौर्योपेतेन्द्र समत्सु संग्रामेषु सतां स्वामेवाश्रित्य वर्तमानानां प्राणिनाम् उराणम् उरूण्यतिप्रभूतानि बलादीनि कुर्वाणं प्रपथिन्तमं प्रकृष्टमार्गतमं सुकृतिनामुत्तममार्गभूतम् इन्द्रं शत्रूणां दारकं त्वा त्वां परितंसयध्यै अवतंसीकर्तुं भूषणीकर्तुम् । भूषयितुं वा निमित्तेऽर्थे । मदे तव मदार्थं च सजोषसः सह सेवमानाः समानप्रीतयो वा क्षोणीः क्षोण्यो विशः परिजना मरुतः प्रयतन्ते । कीदृशास्ते । ये वाजैः बलैः अनुमदन्ति अनुकूलं मादयन्ति संग्रामे मरुतस्तमेव स्वामिनं कृत्वा मादयन्ति हर्षयन्तीत्यर्थः । यद्वा । ये यजमाना वाजैहविर्भिर्मादयन्ति ते समानप्रीतियुक्तास्तव मनुष्यभूता ऋत्विजो यजमानभूताः प्रजाः समत्सु सहमादनस्थानेषु यागेषूक्तलक्षणविशिष्टं त्वामेव पूजयितुं तव मादाय च प्रयतन्ते ॥
“Those people, who, jointly worshipping Indra, diligently endeavour, O hero, to propitiate you, the invigorator in combats, the guide in the right way; provide, for his gratification, with sacrificial viands.”
Thee, Hero, guardian of the brave in battles, who roamest in the van,--to draw thee hither,
Indra, the hosts agree beside the Soma, and joy, for his great actions, in the Chieftain.
O champion, you who are the choice of those who are in battle, you most in the vanguard, you who are to be yanked around (by the
opposing sides)—
to Indra do they of one accord (direct?) their battle-cries in
exhilaration, they who applaud you also as patron by reason of your victory prizes.
Um dich, o Held, den sich als besten Stürmer die Tapfern wählen, hin zum Kampf zu treiben, Sind hier vereint beim Mahl die Somafluten, mit Kräften sprudelnd zu dem Fürsten Indra.
Dich, o Held, den Erwählten der im Kampf stehenden, der am meisten auf der Kriegsfahrt, den Indra, soll einmütig in Begeisterung die Gefolgschaft umdrängen, die ihm wie einem freigebigen Herren mit den Siegestrophäen zujubeln.
Тебя, о герой, избранного теми, кто участвует в сражениях,
Идущего большей частью великими путями, пусть осаждают со всех сторон
Единодушные народы, в опьянении (сомой), (тебя,) Индру,
(Те,) что приветствуют покровителя боевыми наградами!
एवा᳓ हि᳓ ते शं᳓ स᳓वना समुद्र᳓
आ᳓पो य᳓त् त आसु᳓ म᳓दन्ति देवीः᳓
वि᳓श्वा ते अ᳓नु जो᳓षिया भू᳐द् गउः᳓
सूरीं᳓श् चिद् य᳓दि धिषा᳓ वे᳓षि ज᳓नान्
हे इन्द्र एवा हि एवं हि सति ते तव संबन्धीनि सवनानि । सूयते सोमोऽत्रेति सवनानि सोमयागाः । ते शं सुखकरा भवन्ति । कथं सति । यत् यदि देवीः देव्यः द्योतमानाः आपः समुद्रे उदकसमुद्रवणापादानभूतेऽन्तरिक्षे आसु प्रजासु निमित्तभूतासु ते त्वां मदन्ति मादयन्ति ॥ अन्तर्भावितण्यर्थोऽयम् ॥ यदा प्राण्युपकारार्थं वर्षणाय त्वां प्रेरयन्ति वृष्ट्युदकानि तदा खलु तव सोमयागाः सुखकरा भवन्ति । यज्ञसाधनवृष्टिप्रदानेन यागान्निर्वर्तयेत्यर्थः । किंच हे इन्द्र विश्वा गौः सर्वापि स्तोत्रशस्त्ररूपा वाक् ते त्वाम् अनुक्रमेण जोष्या जोषणार्हा प्रीणयित्री भूत् भवति । कदा । यदि सूरींश्चित् स्तोत्रादिप्रेरयितॄन् स्तोतृजनानपि धिषा धिषणया प्रज्ञया वृष्टिप्रदानरूपेण कर्मणा वा वेषि कामयसे तदा सर्वापि स्तुतिस्त्वदर्था भवति ॥
Libations in the sea to thee are pleasant, when thy divine Floods come to cheer these people.
To thee the Cow is sum of all things grateful when with the wish thou seekest men and princes.
Thus, because the soma-pressings in the sea [=mixing of soma with water] are luck for you, when the waters, the goddesses, reach
exhilaration among these (cows) [=mixing with milk] for you,
every cow will yield to you to be enjoyed, if you pursue the people, also the patrons, with holy fervor—
Denn recht zum Heil sind dir im Meer die Tränke, wenn dir in ihnen Himmelswasser sprudeln, Ein jeder Milchtrank ist dir ja willkommen, wenn du mit Lust zu Männern kommst und Fürsten.
So seien dir denn die Somatränke in der Wasserflut recht, wenn deine göttlichen Gewässer unter diesen Milchkühen schwelgen. Jede zu befriedigende Kuh steht für dich bereit, wenn du die Menschen wie Sänger die freigebigen Herren mit deinem Tatendrang aufsuchst.
Так (будут) же тебе на благо выжимания (сомы) в океане,
Когда божественные воды радуются среди этих (потоков молока)!
Любая корова, способная утолить жажду, пусть будет для тебя,
Когда по вдохновению ты посещаешь людей (и) самых щедрых покровителей.
असा॑म॒ यथा॑ सुष॒खाय॑ एन स्वभि॒ष्टयो॑ न॒रां न शंसै॑: । अस॒द्यथा॑ न॒ इन्द्रो॑ वन्दने॒ष्ठास्तु॒रो न कर्म॒ नय॑मान उ॒क्था ॥
असा॑म । यथा॑ । सु॒ऽस॒खायः॑ । ए॒न॒ । सु॒ऽअ॒भि॒ष्टयः॑ । न॒राम् । न । शंसैः॑ । अस॑त् । यथा॑ । नः॒ । इन्द्रः॑ । व॒न्द॒ने॒ऽस्थाः । तु॒रः । न । कर्म॑ । नय॑मानः । उ॒क्था ॥
हे एन इन ईश्वर इन्द्र यथा सुसखायः शोभनत्वद्रूपसहायवन्तः असाम भूयास्म किंच स्वभिष्टयः शोभनाभ्येषणाः शोभनाभीष्टाश्चासाम । किमिव । नरां न शंसैः । नराणां राजादीनां शंसैः शंसनैरिव । स्तुतिभिर्यथा मनुष्याः शोभनाभीष्टा भवन्ति तद्वत् । इदानीं परोक्षेणाह । नः अस्मभ्यम् इन्द्रः वन्दनेष्ठाः अस्मत्स्तुतौ वर्तमानः सन् तुरो न त्वरमाण इव नः अस्माकं कर्म उक्था उक्थैः शस्त्रैः नयमानः फलं प्रापयन् स्तुत्या तुष्टः सन् अस्मदीयेन कर्मणा फलप्रापयिता यथा असत् भवेत् । हे ऋत्विजः तथा कुरुतेति शेषः ॥
“May we be, as it were, your valued friends, O Lord, and obtain our desires, like those (who gain their objects) by the praise of princes. May Indra, propitiated by our eulogies, be brought to the sacrifice by our hymns.”
So may we in this One be well befriended, well aided as it were through praise of chieftains,
That Indra still may linger at our worship, as one led swift to work, to hear our praises.
So that we shall be in good fellowship with him and through him possess good dominance, as if through the lauds of men—
so that Indra will be there for us, standing upon our praise, leading our hymns, like a powerful one (leading) the work [/ritual performance].
Damit wir hier mit gutem Freund vereint sein, und reich an Hülfen wie durch Lob der Männer, Dass Indra unsre Preisgesänge höre und Sprüche leite, wie der Fürst die Arbeit.
Auf daß wir an ihm einen guten Freund haben und durch ihn den Vorrang bekommen wie durch das Lob der Herren; auf daß Indra bei unserem Lob verweile, die Preislieder leitend wie ein Meister die Arbeit.
Пусть благодаря ему у нас будет добрый друг
(И) превосходство, как (это) бывает при прославлениях мужей!
Пусть Индра пребывает в нашей хвале,
Управляя гимнами, как сильный (человек) – работой!
विष्प॑र्धसो न॒रां न शंसै॑र॒स्माका॑स॒दिन्द्रो॒ वज्र॑हस्तः । मि॒त्रा॒युवो॒ न पूर्प॑तिं॒ सुशि॑ष्टौ मध्या॒युव॒ उप॑ शिक्षन्ति य॒ज्ञैः ॥
विऽस्प॑र्धसः । न॒राम् । न । शंसैः॑ । अ॒स्माक॑ । अ॒स॒त् । इन्द्रः॑ । वज्र॑ऽहस्तः । मि॒त्र॒ऽयुवः॑ । न । पूःऽप॑तिम् । सुऽशि॑श्टौ । म॒ध्य॒ऽयुवः॑ । उप॑ । शि॒क्ष॒न्ति॒ । य॒ज्ञैः ॥
नरां नेतॄणां मध्ये सस्पर्धान् नरान् यथा विस्पर्धसः कुर्वन्ति सखिभूताः तद्वद्वयमपीन्द्रं शंसैः स्तुतिभिः सखायो वयं तं तथा कुर्मः । स च वज्रहस्तः विरोधिशिक्षणाय सर्वदा वज्रधारी इन्द्रः अस्माकम् असत् । विस्पर्धमनुकूलो भवतु । किंच मित्रायुवो न मित्रेच्छवो हितैषिण इव सुशिष्टौ सुशासने वर्तमानं पूर्पतिं पुरः स्वामिनं यथा अभिमतदानेन पूजयन्ति तथा मध्यायुवः अस्माकं श्रियां यशसां च मध्येऽवस्थितिं कामयमाना अध्वर्य्वादयः यज्ञैः यज्ञसाधनै हविःस्तोत्रादिभिः उप शिक्षन्ति उपेत्य यजन्ते । शिक्षतिर्दानकर्मा ॥ ॥ १४ ॥
“Emulous in commendation, like (those contending for the favour) of men, may Indra, the wielder of the thunderbolt, be equally (a friend) to us; like those who, desirous of his friendship, (conciliate) the lord of a city (ruling) with good government, so do our intermediate (representatives) propitiate (Indra) with sacrifices.”
Like men in rivalry extolling princes, our Friend be Indra, wielder of the thunder.
Like true friends of some city's lord within them held in good rule with sacrifice they help him.
The contenders—(crying) “Indra with mace in hand will be ours!”— seeking (the one in) the middle [=Indra], try to win him over with
their sacrifices,
as those seeking an ally, (approaching) a lord of strongholds in regard to his good command, (try to win him over) with lauds of men.
So sei bei uns der blitzbewehrte Indra, wie Männer, die mit Wettgesängen streiten; Sie ehren ihn mit Opfern, zu ihm strebend wie zu dem Burgherrn Huld und Hülfe suchend.
In Wetteifer geratend wie durch das Lob der Herren; " Unser sei Indra mit der Keule in der Hand!" - wie die, welche einen Verbündeten haben wollen, einen Burgherren um guten Rat angehen, wenn sie einen Mittler haben wollen, so suchen sie Indra mit Opfern zu gewinnen.
(Давайте) состязаться, как при прославлениях мужей.
Нашим пусть будет Индра с ваджрой в руке!
Как (люди,) ищущие союзника, (идут) за добрым советом к господину крепости,
(Так – жрецы,) ищущие посредника, пытаются (привлечь Индру) жертвами.
य॒ज्ञो हि ष्मेन्द्रं॒ कश्चि॑दृ॒न्धञ्जु॑हुरा॒णश्चि॒न्मन॑सा परि॒यन् । ती॒र्थे नाच्छा॑ तातृषा॒णमोको॑ दी॒र्घो न सि॒ध्रमा कृ॑णो॒त्यध्वा॑ ॥
य॒ज्ञः । हि । स्म॒ । इन्द्र॑म् । कः । चि॒त् । ऋ॒न्धन् । जु॒हु॒र्ता॒णः । चि॒त् । मन॑सा । प॒रि॒ऽयन् । ती॒र्थे । न । अच्छ॑ । त॒तृ॒षा॒णम् । ओकः॑ । दी॒र्घः । न । सि॒ध्रम् । आ । कृ॒णो॒ति॒ । अध्वा॑ ॥
कश्चित् यज्ञः यज्ञवान् यज्ञानुष्ठायी ऋन्धन् वर्धयन् भवति । इन्द्रं यज्ञेन वर्धयतीत्यर्थः । जुहुराणश्चित् कुटिलगतिस्तु कश्चित् मनसा केवलेन परियन् परितो गच्छन् लौकिकविषयादिकं ध्यायन् वर्तते । यद्वा । परि वर्जनार्थः । वर्जयित्वा गच्छन्नेदं प्राप्नोति । तत्र दृष्टान्तः । तीर्थे प्रसिद्धे मार्गे अच्छ आभिमुख्येन समीपे वर्तमानम् ओकः पानीयादिकं सदनं ततृषाणं पिपासायुक्तं यथा अविलम्बेन प्रीणाति । स यथा तत्सदनमागच्छतीत्यर्थः । तद्वत् यज्ञेन कश्चित् पुमानिन्द्रमभिगच्छतीति । कुटिलस्य दृष्टान्तः । दीर्घो न वक्रत्वेनातिदूरः अध्वा मार्ग इव । स यथा सिध्रं फलं पानीयादिरूपं फलार्थिनं वा पुरुषम् आ कृणोति अर्वाक्करोति नीचैः करोति वर्जयतीत्यर्थः । तस्माद्यज्ञमार्गमजानानो वक्रो दूरे परिभ्रमति नेन्द्रं तर्पयति । तद्विलक्षणस्तु वर्जयत्येव ॥
“One man propitiates Indra, augmenting (his vigour) by sacrifice; another, who is insincere, worships (him), with mind averted, (to worldly thoughts); (to the first he is) like a lake to a thirsty (pilgrim) near a sacred spot; (to the other) like a long road, which retards the end (of the journey).”
For every sacrifice makes Indra stronger, yea, when he goes around angry in spirit;
As pleasure at the ford invites the thirsty, as the long way brings him who gains his object.
For any sacrifice that reaches fulfillment, even though it swerves along, meandering in mind,
brings Indra to the house, as if bringing a thirsting man to a ford—as a long road brings home a man who reaches his goal.
Denn jedes Opfer auch erquickt den Indra, selbst das verfehlte, wenn es gern gebracht ist, Wie an dem Quell den Lechzenden die Labung, wie langer Weg, wenn nur zum Ziel er führet.
Denn jedwede Anbetung, die gelingt, wenn sie auch Umwege macht im Geiste herumgehend, bringt, wie den Durstigen zur Tränke, den Indra ins Opferhaus, wie ein langer Weg den, der sein Ziel erreicht, nach Hause.
Ведь любая жертва, которая имеет успех,
Даже если она заблудится, мысленно кружа около Индры,
Словно мучимого жаждой – к броду, пригоняет
(Бога) в дом, словно долгий путь – того, кто идет к цели.
मो षू ण॑ इ॒न्द्रात्र॑ पृ॒त्सु दे॒वैरस्ति॒ हि ष्मा॑ ते शुष्मिन्नव॒याः । म॒हश्चि॒द्यस्य॑ मी॒ळ्हुषो॑ य॒व्या ह॒विष्म॑तो म॒रुतो॒ वन्द॑ते॒ गीः ॥
मो इति॑ । सु । नः॒ । इ॒न्द्र॒ । अत्र॑ । पृ॒त्ऽसु । दे॒वैः । अस्ति॑ । हि । स्म॒ । ते॒ । शु॒ष्मि॒न् । अ॒व॒ऽयाः । म॒हः । चि॒त् । यस्य॑ । मी॒ळ्हुषः॑ । य॒व्या । ह॒विष्म॑तः । म॒रुतः॑ । वन्द॑ते । गीः ॥
हे इन्द्र अत्र पृत्सु एषु उपस्थितेषु संग्रामेषु वृष्ट्यर्थं मेघजयेषु देवैः मरुदादिभिः सह नः अस्मान् मो षु मैव त्याक्षीरिति शेषः । मरुत्सहितो युध्यस्वेत्यर्थः । हे 'शुष्मिन् बलवन्निन्द्र अस्ति हि स्म ते अस्ति हि स्म तव खलु । तव किमस्तीति उच्यते । अवयाः अवयजनम् अवयुज्य पृथक्कृत्य यजनं हविर्भागोऽस्ति । मरुद्यः"ळ पृथगप्यस्ति हविर्भागः । केवलं मरुद्भ्य एव दीयते नास्मभ्यम् अतः कथं योत्स्यामीति न मन्तव्यमित्यर्थः । यद्वा । अवयाः शत्रूणां वर्जनाय गन्ता वज्रोऽस्ति ते । किंच हविष्मतः प्रदेयहवियुक्तस्य मीळ्हुषः हविष्प्रदातुः । यद्वा । एतत्पदद्वयं मरुतां विशेषणम् । यस्य मम यव्या फलेनेन्द्रेण वा सह मिश्रयन्ती गीः स्तुतिशस्त्रादिरूपा वाक् 'महश्चित् महतोऽपि मीळ्हुषः सेक्तॄन् हविष्मतो दत्तहविषा तद्वतः मरुतो वन्दते स्तौति ॥
“Indra, associated with the Maruts in battles (with the clouds), abandon us not; for a share of the offering is set apart, mighty one, for you, for whom, the shedder of rain and accepter of oblations, the worship is offered with oblations, whilst the hymn glorifies the Marutṣ ”
Let us not here contend with Gods, O Indra, for here, O Mighty One, is thine own portion,
The Great, whose Friends the bounteous Maruts honour, as with a stream, his song who pours oblations.
Don’t (involve?) us here in your battles with the gods [=Maruts], o Indra. For there is propitiation for you, tempestuous one,
from the one offering oblations, whose song in its flood also extols the great Maruts, who grant rewards.
Nicht sei uns fern, o Indra, nebst den Göttern in Kämpfen, hier ist, starker, ja dein Antheil, Des opferreichen Lied, das hier die grossen, die gnäd'gen Maruts preiset wie im Strome.
Nicht sollst du, Indra, uns in diese Kämpfe mit den Göttern verwickeln, denn es geschieht dir, du Ungestümer, eine Abbitte des Opfernden, dessen unparteiliche Rede auch die großen belohnenden Marut lobt.
Не (вовлекай) же нас тут, Индра, в сражения с богами:
Ведь есть для тебя, неистовый, искупительная жертва.
У жертвователя, чья плодотворная (?) речь
Мощно славит щедрых Марутов.
ए॒ष स्तोम॑ इन्द्र॒ तुभ्य॑म॒स्मे ए॒तेन॑ गा॒तुं ह॑रिवो विदो नः । आ नो॑ ववृत्याः सुवि॒ताय॑ देव वि॒द्यामे॒षं वृ॒जनं॑ जी॒रदा॑नुम् ॥
ए॒षः । स्तोमः॑ । इ॒न्द्र॒ । तुभ्य॑म् । अ॒स्मे इति॑ । ए॒तेन॑ । गा॒तुम् । ह॒रि॒ऽवः॒ । वि॒दः॒ । नः॒ । आ । नः॒ । व॒वृ॒त्याः॒ । सु॒वि॒ताय॑ । दे॒व॒ । वि॒द्याम॑ । इ॒षम् । वृ॒जन॑म् । जी॒रऽदा॑नुम् ॥
हे इन्द्र एष स्तोमः इदानींकारितप्रकारः स्तोत्रविशेषः तुभ्यं त्वदर्थम् । हे हरिवः हरिभ्यां तद्वन्निन्द्र एतेन स्तोत्रेण गमनेन वा नः अस्मदीयं गातुं देवयजनमार्गं विदः विदस्व । विदित्वा च हे देव सुविताय सुहिताय शोभनगमनाय वा नः अस्मान् आ ववृत्याः आवर्तस्व अस्मद्यागं प्रत्यागच्छ । विद्याम इत्यादि व्याख्यातम् ॥ ॥ १५ ॥
“This hymn, Indra, is addressed to you. Lord of steeds, learn by it the way to our sacrifice, and come hither for our good, that we may thence obtain food, strength, and long life.”
Addressed to thee is this our praise, O Indra: Lord of Bay Steeds, find us hereby advancement.
So mayst thou lead us on, O God, to comfort. May we find strengthening food in full abundance.
This praise for you, Indra, is in us. With it you will find the way to us, you of the fallow bays.
You should turn us here to good faring, o god. – May we know
refreshment and a community having lively waters.
Hier unser Loblied ist ja dein, o Indra, für dies, o Rossherr, schenke du uns Wohlfahrt; Uns mögest du, o Gott, zum Reichthum führen. Gebt Labung uns und wasserreiche Fluren.
Dieser unser Lobgesang ist für dich, Indra; durch ihn finde, du Falbenlenker, den rechten Weg für uns! Führ uns zu Wohlergehen, o Gott! - Wir möchten einen gastfreien Opferbündler kennen lernen, der rasch schenkt.
Это прославление, о Индра, для тебя у нас.
С его помощью найди для нас выход, о обладатель буланых коней!
Поверни нас к счастью, о бог!
Мы хотим найти щедрую общину, легко дарящую!