Sukta 1.76
ऋषिगोतमो राहूगणः
देवताअग्निः
मन्त्र5
छन्दत्रिष्टुप्
का त॒ उपे॑ति॒र्मन॑सो॒ वरा॑य॒ भुव॑दग्ने॒ शंत॑मा॒ का म॑नी॒षा । को वा॑ य॒ज्ञैः परि॒ दक्षं॑ त आप॒ केन॑ वा ते॒ मन॑सा दाशेम ॥
का । ते॒ । उप॑ऽइतिः । मन॑सः । वरा॑य । भुव॑त् । अ॒ग्ने॒ । शम्ऽत॑मा । का । म॒नी॒षा । कः । वा॒ । य॒ज्ञैः । परि॑ । दक्ष॑म् । ते॒ । आ॒प॒ । केन॑ । वा॒ । ते॒ । मन॑सा । दा॒शे॒म॒ ॥
हे अग्ने ते तव मनसो वराय निवारणाय अस्मास्ववस्थापनाय का उपेतिः भुवत् कीदृशमुपगमनं भवेत् । न काप्यस्ति । तवोचितमुपगमनं वयं कर्तुं न शक्नुमः इति भावः । मनीषा स्तुतिः शंतमा तवातिशयेन सुखकरी का कीदृशी भवेत् तवोचिता स्तुतिरपि नास्तीत्यर्थः । को वा यजमानः यज्ञैः तव संबन्धिभिर्यागैः दक्षं वृद्धिं बलं वा परि आप पर्याप्नोत् । न कोऽपीत्यर्थः । तवोचितान् योगाननुष्ठाय तैः फलं प्राप्यते इत्येतदपि दुर्घटमेवेति भावः । उपगमनादिकं तावदास्तां तस्य सर्वस्य साधनभूतं मन एवास्माकं दुर्लभमित्याह केनेति । हे अग्ने ते तुभ्यं केन मनसा कीदृश्या बुद्ध्या दाशेम हवींषि प्रयच्छाम । तवोपगमनाद्यनुरूपं मनोऽस्माकं नोत्पद्यते इत्यर्थः ॥ उपेतिः । ‘ तादौ च°' इति गतेः प्रकृतिस्वरत्वम् । वराय । वृञ् वरणे'। अस्मादन्तर्भावितण्यर्थात् ‘ ग्रहवृदृनिश्चिगमश्च ' ( पा. सू. ३. ३. ५८) इति अप् । तस्य पित्त्वादनुदात्तत्वे धातुस्वरः । भुवत् । लेटि अडागमः । बहुलं छन्दसि ' इति शपो लुक् । ‘ भूसुवोस्तिङि' इति गुणप्रतिषेधः । दक्षम् । दक्ष वृद्धौ ' । भावे करणे वा घञ् । ञित्वादाद्युदात्तत्वम् ॥
“What approximation of the mind, Agni, to you, can be accomplished for our good; what can a hundred encomiums (effect); who, by sacrifices has obtained your might; with what intent may we offer you (oblations)?”
How may the mind draw nigh to please thee, Agni? What hymn of praise shall bring us greatest blessing?
Or who hath gained thy power by sacrifices? or with what mind shall we bring thee oblations?
What supplication is to thy mind's taste 1? What (pious) thought may be, O Agni, most agreeable to thee? Or who has won for himself thy wisdom by sacrifices? Or with what thoughts may we worship thee 2?
What reverent approach is to your heart’s desire? What inspired thought will be the most beneficial, Agni?
Or, who attains your skill through his sacrifices? Or, with what mind should we piously serve you?
Welch Nahen ist nach deines Herzens Wunsche? und welch Gebet am liebsten dir, o Agni? Wer hat durch Opfer deine Huld erworben? mit welchem Geiste sollen wir dir dienen?
Welcher Aufwartung wird nach deines Herzen Wunsch sein, welche Dichtung am zusagensten? Oder wer tut mit Opfern deiner Wirksamkeit Genüge? Oder in welchem Sinn sollen wie dir spenden?
Какой подход, о Агни, будет желанен
Духу твоему? Какая молитва – самой благодатной?
Или, (может,) кто с помощью жертвоприношений овладел твоей силой действия?
Или (скажешь,) в каком духе нам почитать тебя?
एह्य॑ग्न इ॒ह होता॒ नि षी॒दाद॑ब्ध॒: सु पु॑रए॒ता भ॑वा नः । अव॑तां त्वा॒ रोद॑सी विश्वमि॒न्वे यजा॑ म॒हे सौ॑मन॒साय॑ दे॒वान् ॥
आ । इ॒हि॒ । अ॒ग्ने॒ । इ॒ह । होता॑ । नि । सी॒द॒ । अद॑ब्धः । सु । पु॒रः॒ऽए॒ता । भ॒व॒ । नः॒ । अव॑ताम् । त्वा॒ । रोद॑सी॒ इति॑ । वि॒श्व॒मि॒न्वे इति॑ वि॒श्व॒म्ऽइ॒न्वे । यज॑ । म॒हे । सौ॒म॒न॒साय॑ । दे॒वान् ॥
हे अग्ने एहि आगच्छ। इह अस्मिन् यज्ञे होता देवानामाह्वाता सन् नि षीद उपविश। नः अस्माकं पुरएता पुरतो गन्ता सु भव सुष्ठु भव । यस्मात्त्वम् अदब्धः राक्षसादिभिः अहिंस्योऽसि । तादृशं त्वां विश्वमिन्वे सर्वं व्याप्नुवत्यौ रोदसी द्यावापृथिव्यौ त्वा त्वाम् अवतां रक्षतां । आगत्योपविश्य च द्यावापृथिवीभ्यां रक्षितश्च सन् महे महते सौमनसाय सौमनस्याय देवान् दानादिगुणयुक्तान् इन्द्रादीन् 'यज हविर्भिः पूजय ॥ नि षीद । सदिरप्रतेः ' इति षत्वम् । सौमनसाय । सुमनसो भावः सौमनसम् । तस्येदम् ' इति संबन्धसामान्ये इति अण्प्रत्ययः। स चात्र भावलक्षणे संबन्धविशेषे पर्यवस्यति । यद्वा । ‘ हायनान्तयुवादिभ्योऽण् ' (पा. सू. ५. १. १३० ) इति भावे अण् । युवादिष्वस्य पाठो द्रष्टव्यः ॥
“Come, Agni, hither; invoker (of the gods), sit down; be our preceder; for you are irresistible; may the all-expansive heaven and earth defend you, that you may worship the gods to their great satisfaction.”
Come hither, Agni; sit thee down as Hotar; be thou who never wast deceived our leader.
May Heaven and Earth, the all-pervading, love thee: worship the Gods to win for us their favour.
Come hither, Agni, sit down here as a Hotri. Become our undeceivable leader 1. May Heaven and Earth, the all-embracing, protect thee. Offer the sacrifice to the gods that they may be highly gracious to us.
Come hither, Agni; sit down here as Hotar. Become an undeceivable leader for us.
Let the two world-halves, which set everything in motion, aid you.
Sacrifice to the gods for great benevolence.
Komm Agni her und setz dich hin als Priester, und sei uns schön ein zuverläss'ger Führer, Dir seien hold allsegnend Erd' und Himmel; den Göttern opfre uns zu grosser Freude.
Komm, Agni, nimm hier als Hotri deinen Sitz ein! Sei fein unser unbetörbarer Anführer! Dir sollen beide Welten beistehen, die alles Zuwegebringenden. Opfere den Göttern zu hoher Zufriedenheit!
Приди, о Агни, сюда! Сядь как хотар!
Будь на благо нашим предводителем, не терпящим обмана!
Да помогут тебе оба мира, все приводящие в действие!
Жертвуй богам для великого (их) расположения!
प्र सु विश्वा॑न्र॒क्षसो॒ धक्ष्य॑ग्ने॒ भवा॑ य॒ज्ञाना॑मभिशस्ति॒पावा॑ । अथा व॑ह॒ सोम॑पतिं॒ हरि॑भ्यामाति॒थ्यम॑स्मै चकृमा सु॒दाव्ने॑ ॥
प्र । सु । विश्वा॑न् । र॒क्षसः॑ । धक्षि॑ । अ॒ग्ने॒ । भव॑ । य॒ज्ञाना॑म् । अ॒भि॒श॒स्ति॒ऽपावा॑ । अथ॑ । आ । व॒ह॒ । सोम॑ऽपतिम् । हरि॑ऽभ्याम् । आ॒ति॒थ्यम् । अ॒स्मै॒ । च॒कृ॒म॒ । सु॒ऽदाव्ने॑ ॥
हे अग्ने विश्वान् सर्वान् रक्षसः राक्षसान् प्र सु धक्षि प्रकर्षेण दह । दग्ध्वा च यज्ञानाम् अस्माभिरनुष्ठेयानां यागानाम् अभिशस्तिपावा अभिशस्तेर्हिसायाः पाता रक्षिता भव । अथ अनन्तरं सोमपतिं सर्वेषां सोमानां पालकमिन्द्रं हरिभ्यां तदीयाश्वाभ्याम् आ वह अस्मयज्ञं प्राप्य । आगताय अस्मै सुदाव्ने शोभनस्य फलस्य दात्रे इन्द्राय आतिथ्यम् अतिथ्यर्हं सत्कारं चकृम कुर्मः ॥ धक्षि । ' दह भस्मीकरणे'। ‘ बहुलं छन्दसि ' इति शपो लुक् । ढत्वभष्भावकत्वषत्वानि । अभिशस्तिपावा । ‘शसु हिंसायाम्' । अस्मादभिपूर्वात् भावे क्तिन् । अभिशस्तेः पातीति अभिशस्तिपावा। “ पा रक्षणे'। ‘ आतो मनिन् ' इति वनिप् । सोमपतिम् । “ पत्यावैश्वर्ये ' इति पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम् । सुदाव्ने । पूर्ववद्ददातेर्वनिप् । ‘अल्लोपोऽनः' इति अकारलोपः ॥
“Utterly consume all the rākṣasas, Agni, and be the protector of our sacrifices against interruption. Bring hither the guardian of Soma, (Indra), with his steeds, that we may show hospitality to the giver of food.”
Burn thou up all the Raksasas, O Agni; ward thou off curses from our sacrifices.
Bring hither with his Bays the Lord of Soma: here is glad welcome for the Bounteous Giver.
Burn down all sorcerers, O Agni; become a protector of the sacrifices against imprecations. And. conduct hither the lord of Soma (Indra) with his two bay horses. We have prepared hospitality for him, the good giver.
Burn away all demonic beings, Agni. Become for the sacrifices the protector from curses.
Then convey here the lord of soma with his two fallow bays. We have made a guest reception for him who gives well.
Verbrenn, o Agni, alle bösen Geister, und schütze unsre Opfer vor dem Flucher; Den Somaherrn fahr her mit seinen Füchsen, dem Geber haben Gastmahl wir bereitet.
Verbrenn doch ja alle Dunkelmänner, o Agni, sei der Ehrenretter der Opfer! Und fahr den Somaherrn mit dem Falbenpaar her! Wir haben ihm, dem Freigebigen, das Gastmahl bereitet.
Сожги дотла, о Агни, всех ракшасов!
Будь защитником жертвоприношений от проклятий!
Привези затем господина сомы на двух буланых конях!
Мы приготовили прием, достойный гостя, для этого богатого дарами.
प्र॒जाव॑ता॒ वच॑सा॒ वह्नि॑रा॒सा च॑ हु॒वे नि च॑ सत्सी॒ह दे॒वैः । वेषि॑ हो॒त्रमु॒त पो॒त्रं य॑जत्र बो॒धि प्र॑यन्तर्जनित॒र्वसू॑नाम् ॥
प्र॒जाव॑ता । वच॑सा । वह्निः॑ । आ॒सा । आ । च॒ । हु॒वे । नि । च॒ । स॒त्सि॒ । इ॒ह । दे॒वैः । वेषि॑ । हो॒त्रम् । उ॒त । पो॒त्रम् । य॒ज॒त्र॒ । बो॒धि । प्र॒ऽय॒न्तः॒ । ज॒नि॒तः॒ । वसू॑नाम् ॥
प्रजावता यजमानेभ्यो दातव्यापत्यादिफलोपेतेन वचसा स्तोत्रेण स्तुतः सन् योऽग्निः आसा आस्यस्थानीयया ज्वालया वह्निः देवेभ्यो हविषां वोढा तमग्निम् आ च हुवे आह्वयामि । आहूतः सन् त्वम् इह अस्मिन् कर्मणि देवैः अन्यैः सह नि सत्सि च निषीद च । निषद्य च हे यजत्र यजनीयाग्ने होत्रं होत्रा क्रियमाणं कर्म उत अपि च पोत्रं पोत्रा कृतं कर्म च वेशि कामयस्व । वसूनां धनानां प्रयन्तः प्रकर्षेण नियन्तः वसून्यस्मदायत्तानि कुर्वन् जनितः आहुतिद्वारा सर्वस्य जनयितरग्ने बोधि अस्मान् बोधय ॥ आसा । ‘पद्दन् ' इत्यादिना आस्यशब्दस्य आसन्नादेशः । ‘सुपां सुलक्° ' इति तृतीयाया डादेशः । टिलोपे उदात्तनिवृत्तिस्वरेण विभक्तेरुदात्तत्वम् । हुवे । ह्वेञो लटि ‘ बहुलं छन्दसि ' इति संप्रसारणम् । ‘ बहुलं छन्दसि ' इति शपो लुक् । ‘चवायोगे प्रथमा ' इति निघातप्रतिषेधः । बोधि । ‘ बुध अवगमने' । अस्मात् ण्यन्तात् छन्दस्युभयथा' इति हेः आर्धधातुकत्वात् ‘णेरनिटि' इति णिलोपः । हुझल्भ्यो हेर्धिः'। धातोः अन्त्यलोपश्छान्दसः । हेरपित्त्वात् तस्यैव स्वरः शिष्यते ॥
“I invoke (you), who are the conveyor (of oblations), with your flames, with a hymn productive of progeny (to the worshipper); sit down here with the gods, and do you, who are deserving of worship, discharge the office of Hotā, or of Potā and awaken us, you who are the depository and genitive rator of riches.”
Thou Priest with lip and voice that bring us children hast been invoked. Here with the Gods be seated.
Thine is the task of Cleanser and Presenter: waken us, Wealth-bestower and Producer.
With words procuring offspring, carrying thee (to our sacrifice) with my mouth 1, I call 2 thee hither, and thou shalt sit down here with the gods. Perform the service of a Hotri and of a Potri 3, O worshipful one. Be thou a giver and a father 4 of riches.
With a speech bringing offspring you are to be invoked as the conveyor (of oblations) with your mouth, and you will sit down here with
the gods.
You pursue the Hotarship and the Potarship, you instrument of sacrifice. Become (all this), o provider and engenderer of goods.
Mit kinderreichem Liede vor dich fahrend, ruf' ich, o setz dich mit den Göttern nieder; Du treibst das Werk des Läuterers und Priesters, sei hehrer Spender und der Güter Zeuger.
Mit nachwuchsreicher Rede lade ich als der Wortführer, und du setze dich mit den Göttern hierher! Besorge das Hotri-Amt, du Verehrungswürdiger! Sei Gewährer und Erzeuger der Güter!
Ртом везущий (жертву), с речью, приносящей потомство...
Раз я призываю тебя, сядь здесь вместе с богами!
Возьми на себя обязанности хотара, а также потара, о достойный жертв!
Будь вручителем (жертв), породителем благ!
यथा॒ विप्र॑स्य॒ मनु॑षो ह॒विर्भि॑र्दे॒वाँ अय॑जः क॒विभि॑: क॒विः सन् । ए॒वा हो॑तः सत्यतर॒ त्वम॒द्याग्ने॑ म॒न्द्रया॑ जु॒ह्वा॑ यजस्व ॥
यथा॑ । विप्र॑स्य । मनु॑षः । ह॒विःऽभिः॑ । दे॒वान् । अय॑जः । क॒विऽभिः॑ । क॒विः । सन् । ए॒व । हो॒त॒रिति॑ । स॒त्य॒ऽत॒र॒ । त्वम् । अ॒द्य । अग्ने॑ । म॒न्द्रया॑ । जु॒ह्वा॑ । य॒ज॒स्व॒ ॥
कविः क्रान्तदर्शी सन् कविभिः मेधाविभिर्ऋत्विग्भिः सह विप्रस्य मेधाविनः मनुषः मनोर्यज्ञे हविर्भिः चरुपुरोडाशादिभिः हे अग्ने यथा देवान् अयजः एवमेव होतः होमनिष्पादक सत्यतर अतिशयेन सत्सु साधो अग्ने त्वम् अद्य अस्मिन् यज्ञे मन्द्रया हर्षयित्र्या जुह्वा होमसाधनभूतया स्रुचा यजस्व देवान् हविर्भिः पूजय ॥ मनुषः । ‘ मन ज्ञाने । ‘ बहुलमन्यत्रापि ' इति मनेः उसिन्प्रत्ययः ॥ ॥ २४ ॥
“As at the sacrifice of the holy Manu, you, a sage amongst sages, did worship the gods with oblations, so also, Agni, veracious invoker of the gods, do you today (present the oblations), with an exhilarating ladle.”
As with oblations of the priestly Manus thou worshippedst the Gods, a Sage with sages,
So now, O truthfullest Invoker Agni, worship this day with joy-bestowing ladle.
As thou didst perform sacrifice to the gods with the sacrificial food of the wise Manu 1, a sage together with sages, thus, O highly truthful Hotri, perform thou the sacrifice to-day, O Agni, with thy joy-giving sacrificial ladle 2.
Just as you sacrificed to the gods with the oblations of the inspired poet Manu, along with the poets, yourself a poet,
even so, o Hotar most truly present, o Agni, today perform sacrifice with your gladdening tongue.
Wie mit des Sängers Manus Opfergüssen die Götter du verehrt mit weisen, weise, So ehr auch jetzt, du allertreuster Priester, o Agni, sie mit deiner holden Zunge.
Wie du mit des redekundigen Manu Spenden den Göttern opfertest, unter Sehern selbst ein Seher, so opfere du heut, o wahrhaftigster Hotri Agni, mit wohltönender Zunge.
Подобно тому, как с помощью возлияний вдохновенного Мануса,
Ты принес жертву богам, с помощью поэтов – ты, (сам) поэт,
Так сегодня, о самый истинный хотар, ты,
Агни, принеси жертву радостным языком!