Sukta 10.109
ऋषिजुहूर्ब्रह्मजायोर्ध्वनाभा वा ब्राह्मः
देवताविश्वेदेवाः
मन्त्र7
छन्दत्रिष्टुप्
ते॑ऽवदन्प्रथ॒मा ब्र॑ह्मकिल्बि॒षेऽकू॑पारः सलि॒लो मा॑त॒रिश्वा॑ । वी॒ळुह॑रा॒स्तप॑ उ॒ग्रो म॑यो॒भूरापो॑ दे॒वीः प्र॑थम॒जा ऋ॒तेन॑ ॥
ते । अ॒व॒द॒न् । प्र॒थ॒माः । ब्र॒ह्म॒ऽकि॒ल्बि॒षे । अकू॑पारः । स॒लि॒लः । मा॒त॒रिश्वा॑ । वी॒ळुऽह॑राः । तपः॑ । उ॒ग्रः । म॒यः॒ऽभूः । आपः॑ । दे॒वीः । प्र॒थ॒म॒ऽजाः । ऋ॒तेन॑ ॥
तेऽवदन्निति सप्तर्चं दशमम् सूक्तम्। जुहुर्नाम ब्रह्मवादिन्यृषिः। ब्रह्मपुत्र ऊर्ध्वनाभा नाम वा। षष्ठी सप्तम्यावनुष्ठुभौ। शिष्थाः पञ्च त्रिष्टुभः। विश्वे देवा देवता। तथा चानुक्रान्तम्। तेऽवदन्सप्त जुहूर्ब्रह्मजाया ब्राह्मोवोर्ध्वनाभा वैश्वदेवं द्व्यनुष्टुबन्तमिति। गतो विनियोगः॥अत्रेतिहासमाचक्षते। जुहूरिति वाग्नाम। सा ब्रह्मणो जाया च। बृहस्पतेर्वाचस्पतित्वाद्बृहस्पतेर्जुहूर्नाम भार्या बभूव। कदाचिदस्य किल्बिषमस्या दौर्भाग्यरूपेणासाञ्चक्रे। अत एव स एनां पर्यत्याक्षीत्। अनन्तरमादित्यादयो देवा मिथो विचार्यैनामकिल्बिषां कृत्वा पुनर्बृहस्पतये प्रादुरिति। तदत्र वर्ण्यते। प्रथमा मुख्यास्ते देवा ब्रह्मकिल्बिषे। षष्ठीसमासः। समासस्वरः। ब्रह्मणो बृहस्पतेः किल्बिषे पापे जुहूर्दौभाग्यरूपे विषयेऽवदन्। निश्कृत्युपायमवोचन्। वकारपरत्वादत्र प्रकृतिभावाभावः। केते। अकूपारः। अत्र यास्कः। आदित्योऽप्यकूपार उच्यतेऽकूपारो भवति दूरपारः। नि. ४-१८। इति। अकुत्सितपारो महगतिरादित्यः सलिलोऽब्देवता वरुनो मातरिश्वा वायुर्वीळुहराः। हरतेरसुनि रूपं हर इति। हरति विनाशयति तमांसीति हरस्तेजः। प्रभूततेजस्कः। तपः। तृतीयायाः सुः। तपसा तापनेनोग्र उद्गूर्णोऽग्निर्मयो भूः सुखस्य भावयिता सोमो देवीर्देव्य आपः। कीदृश्यः। ऋतेन सत्य भूतेन ब्रह्मणा प्रथमजा आदित एवोत्पादिताः। एत उपायमुक्त्वा प्रायश्चित्तमप्यकारयन्निति भावः॥१॥
“These spoke first about Brahmā's sin, the boundless (sun), the water- god (Varuṇa), the wind-god(Vāyu), the fierce, wide-consuming fire, the source of happiness, (Soma), the divine waters, the first-born sonsof the truthful (Brahmā).”
THESE first, the boundless Sea, and Matarisvan, fierce-glowing Fire, the Strong, the Bliss-bestower.
And heavenly Floods, first-born by holy Order, exclaimed against the outrage on a Brahman.
These were the first to speak at the offense against the
Brahmin: boundless Ocean, Mātariśvan,
powerful ascetic Fervor, staunch in rage but joy itself, the divine Waters, first born by their truth.
Diese sprachen zuerst, als das Vergehen gegen den Brahmanen ausgeführt war: das unbegrenzte Meer, Mātariçvan, der mit starker Flammenschärfe versehene [Agni], die Glut, der gewaltige [Indra], der erquickende [Soma], die göttlichen Wasser, sie die zuerstgeborenen nach der Ordnung.
Diese besprachen sich zuerst über die Versündigung an dem Brahmanen: der flutende Ozean, Matarisvan, das Tapas von strenger Brunst, der gewaltige wohltätige Gott, die göttlichen Gewässer, die Erstgeborenen nach dem Gesetz.
Они обсуждали первыми преступление против брахмана:
Безграничный океан, Матаришван,
Крепко охватывающий жар, грозный, подкрепляющий;
Божественные воды, перворожденные по закону.
सोमो॒ राजा॑ प्रथ॒मो ब्र॑ह्मजा॒यां पुन॒: प्राय॑च्छ॒दहृ॑णीयमानः । अ॒न्व॒र्ति॒ता वरु॑णो मि॒त्र आ॑सीद॒ग्निर्होता॑ हस्त॒गृह्या नि॑नाय ॥
सोमः॑ । राजा॑ । प्र॒थ॒मः । ब्र॒ह्म॒ऽजा॒याम् । पुन॒रिति॑ । प्र । अ॒य॒च्छ॒त् । अहृ॑णीयमानः । अ॒नु॒ऽअ॒र्ति॒ता । वरु॑णः । मि॒त्रः । आ॒सी॒त् । अ॒ग्निः । होता॑ । ह॒स्त॒ऽगृह्य॑ । आ । नि॒ना॒य॒ ॥
प्रथमो मुख्यः सोमो राजाहृणीयमाणः। पापापगमनेनालज्जमानः। संस्तामेनामकिल्बिशां ब्रह्मजायां पुनर्बृहस्पतये प्रायच्छत्॥ ततो वरुणोऽन्वर्तिता। ऋतिः सौत्रो धातुर्घृणायां वर्तते। तस्य तृचि रूपम्। सोममनुमोदयितासित्। सर्वथा त्वं परिग्रुहाणेति दयामकार्षीत्। तथा मित्रश्च। अनन्तरं होता देवानामाह्वाता मनुष्याणां होमनिष्पादको वाग्निर्हस्तग्रुह्य तां हस्ते ग्रुहित्वा निनाय। आनैशीत्। प्रादादित्यर्थः। हस्तग्रुह्य। नित्यं हस्ते पाणावुपयमने। पा. १-४-७७। इति हस्त शब्दस्य गतिसञ्ज्ञायां ग्रहिना समासेल्यप्। एकारलोपश्छान्दसः। यद्वा। हस्तशब्दात्परस्य ग्रुहेश्छान्दसौ समासल्यपौ॥२॥
“First, the royal Soma, without being ashamed, restored Brahmā's wife (to Bṛhaspati), Varuṇa wasthe inviter, and Mitra, Agni as the ministrant priest taking her by the hand, led her (to her husband).”
King Soma first of all, without reluctance, made restitution of the Brahman's consort.
Mitra and Varuna were the inviters: Agni as Hota; took her hand and led her.
Soma the king first gave back the Brahmin’s wife, without being angry. Varuṇa as ally was her escort; Agni, the Hotar, having grasped (her) by the hand, led (her) here.
König Soma gab zuerst die Gattin des Brahmanen zurück, ohne Zürnen, Brautwerber waren Varuna und Mitra, Agni als Priester führte sie herbei, nachdem er sie bei der Hand ergriffen.
König Soma gab zuerst ohne Groll des Brahmanen Weib zurück, Varuna und Mitra waren Zurückforderer, Agni, der Hotri, faßte sie an der Hand und führte sie ihm zu.
Царь Сома первым отдал обратно
Жену брахмана, не сердясь.
Требующими обратно были Варуна, Митра.
Агни-хотар, повел (ее), взяв за руку.
हस्ते॑नै॒व ग्रा॒ह्य॑ आ॒धिर॑स्या ब्रह्मजा॒येयमिति॒ चेदवो॑चन् । न दू॒ताय॑ प्र॒ह्ये॑ तस्थ ए॒षा तथा॑ रा॒ष्ट्रं गु॑पि॒तं क्ष॒त्रिय॑स्य ॥
हस्ते॑न । ए॒व । ग्रा॒ह्यः॑ । आ॒ऽधिः । अ॒स्याः॒ । ब्र॒ह्म॒ऽजा॒या । इ॒यम् । इति॑ । च॒ । इत् । अवो॑चत् । न । दू॒ताय॑ । प्र॒ऽह्ये॑ । त॒स्थे॒ । ए॒षा । तथा॑ । रा॒ष्ट्रम् । गु॒पि॒तम् । क्ष॒त्रिय॑स्य ॥
देवा बृहस्पतिमूचुः। हे ब्रुहस्पते अस्या आधिः। आधीयन्त आभरण्यान्यत्रेत्याधिः शरीरम् । उपसर्गे घोः किः। पा. ३-३-९२। इति किप्रत्ययः। अस्याः शरीरं हस्तेनैव ग्राह्यो ग्रुहीतव्यमेव। पुनस्ते देवा इदानीमियं ब्रह्मजायेत्येवावोचन्। अवादिषुः। चशब्दश्चेदर्थे। अत एव निपातैर्य्यद्यदिहन्तेति तिङो निघाताभावः। बॄञ् व्यक्तायां वाचि। लुङि बृवो वचिः। अस्यतिवक्तिख्यातिभ्योऽङ्गिति च्लेरङादेशः। वच उमित्युमागमः। अडागमस्व्वरः। इदवधारणे। एषा ब्रह्मजाया पुरा प्रह्ये। हि गतौ व्रुद्धौ च। कर्मण्यौणादिकः क्विप्। तुगभवश्छान्दसः। ङिद्वचने सञ्ज्ञापूर्वकस्य विधेरनित्यत्वाद्गुनाभावः। उदात्तस्वरितयोर्यण इति सुपः स्वरितत्वम्। प्रहिताय त्वया भार्यान्वॆषणार्थं प्रेशिताय दुताय तथा न तस्थे। स्वात्मानम् न प्रकाशयति। तिष्ठतेर्लिटि प्रकाशनस्थेयाख्ययोश्च। पा. १-३-२३। इत्यात्मनेपदम्। श्लाघह्नुङ् स्थाशपाम्। पा. १-४-३४। इति दूतस्य सम्प्रदानसञ्ज्ञा। तत्र दृष्टान्तः। यथा क्षत्रियस्य राज्ञो गुपितं रक्षितं राष्ट्रं राज्यं शत्रवे यथा न प्रकाशयति तद्वदसौ दौर्भाग्ययुक्ततया तस्मै स्वात्मानं न प्रकाशितवती। इदानीं तु तद्राहित्येन प्रकाशमानेयं ब्रह्मजायैवेत्यब्रुवन्॥३॥
“And (the gods) said (to Bṛhaspati), "This plural dge of hers is to be taken by the hand, this is the wife ofBrahmā; she has not made herself known to the messenger sent (to seek her), so is the kingdom of a kṣatriyaprotected".”
The man, her pledge, must by her hand be taken when they have cried, She is a Brahman's consort.
She stayed not for a herald to conduct her: thus is the kingdom of a ruler guarded.
The deposit is to be grasped only by her hand, just when they have announced: “Here is the Brahmin’s wife.”
She does not stand for sending a messenger. In this way is the kingship of the ruler protected.
»Mit der Hand ist ihr Unterpfand zu ergreifen, sie ist eines Brahmanen Gattin«, als sie so gesprochen hatten, so harrte sie nicht eines Boten, der sie beförderte; so blieb des Kriegers [ksatríyasya] Herrschaft bewahrt.
Mit der eigenen Hand muß er ihr Pfand fassen, wenn sie entschieden haben: Dies ist des Brahmanen Weib. Nicht gestattete sie einen Boten zu schicken. So ist das Reich des Fürsten behütet.
Собственной рукой следует взять, что принадлежит ей,
Если провозгласили: Она жена брахмана.
Она не была расположена, чтобы отправили вестника.
दे॒वा ए॒तस्या॑मवदन्त॒ पूर्वे॑ सप्तऋ॒षय॒स्तप॑से॒ ये नि॑षे॒दुः । भी॒मा जा॒या ब्रा॑ह्म॒णस्योप॑नीता दु॒र्धां द॑धाति पर॒मे व्यो॑मन् ॥
दे॒वाः । ए॒तस्या॑म् । अ॒व॒द॒न्त॒ । पूर्वे॑ । स॒प्त॒ऽऋ॒षयः॑ । तप॑से । ये । नि॒ऽसे॒दुः । भी॒मा । जा॒या । ब्रा॒ह्म॒णस्य॑ । उप॑ऽनीता । दुः॒ऽधाम् । द॒धा॒ति॒ । प॒र॒मे । विऽओ॑मन् ॥
पूर्वे चिरन्तना देवा आदित्यादय एतस्यां विषयेऽवदन्त। इयं पापरहितत्येत्यवादिषु। तथा ये सप्तर्षयः। अमासस्वरः। सप्तसङ्ख्याका ऋशयस्तपसे तपश्चरणाय निषेदुः निषण्णा बभूवुः। सदेर्लिटि रूपम्। उपसर्गेण समासः। यद्योगादनिघातः। तेऽप्यवादिषु। ततो भीमा शत्रुरूपाणां पापानां भयङ्करी सुकृतवत्येषा जाया ब्राह्मणस्य बृहस्पतेरुपनिता। समीपे देवैः स्थापिता। णीञ् प्रापणे। कर्मणि क्तः। गतिरन्त्न्तर इति गतेः प्रकृतिस्वरत्वम्। तथा हि। तपः प्रभावो दुर्धां दुर्धानामपि परमे व्योमन् व्योमन्युत्तमे स्थाने दधाति। विदधाति खलु। तस्मादेनामपि देवतापरिग्रहरूपस्तपोमहिमा बृहस्पतेरन्तिके स्थापयति॥४॥
“The ancient deities spoke about her, the seven Ṛṣis who were engaged in penance. The terrible wifeof Brahma has been brought back (to her husband); (penance) elevates into the highest heaven.”
Thus spake of her those Gods of old, Seven Rsis who sate them down to their austere devotion:
Dire is a Brahman's wife led home by others: in the supremest heaven she plants confusion.
The ancient gods and the seven seers, who settled down to ascetic fervor, conversed about her:
“Fearsome is the wife of the Brahmin, when she is led close [/initiated]; she places what is difficult to place in the highest distant heaven.”
Die Götter und die sieben alten Sänger, welche sich zur Busse niedergesetzt hatten, sagten von ihr: Furchtbar ist des Brahmanen Gattin, wenn sie [von einem andern] heimgeführt ist, Verwirrung erregt sie auch im höchsten Himmel.
Die Götter, die sieben Rishi´s, die sich zur Kasteiung niedergesetzt hatten, besprachen sich vormals über diese: Furchtbar wird des Brahmanen Weib, wenn es von einem anderen heimgeführt wird; es schafft Unordnung im höchsten Himmel.
О ней говорили некогда боги
(И) семеро риши, что уселись для аскезы:
Страшно жена брахмана, приведенная (другим),
Она вызывает беспорядок на высшем небе.
ब्र॒ह्म॒चा॒री च॑रति॒ वेवि॑ष॒द्विष॒: स दे॒वानां॑ भव॒त्येक॒मङ्ग॑म् । तेन॑ जा॒यामन्व॑विन्द॒द्बृह॒स्पति॒: सोमे॑न नी॒तां जु॒ह्वं१॒॑ न दे॑वाः ॥
ब्र॒ह्म॒ऽचा॒री । च॒र॒ति॒ । वेवि॑षत् । विषः॑ । सः । दे॒वाना॑म् । भ॒व॒ति॒ । एक॑म् । अङ्ग॑म् । तेन॑ । जा॒याम् । अनु॑ । अ॒वि॒न्द॒त् । बृह॒स्पतिः॑ । सोमे॑न । नी॒ताम् । जु॒ह्व॑म् । न । दे॒वाः॒ ॥
एवं सप्ततिर्मामलभतेति जुहूः परोक्षतया वद्ति। हे देवाः पूर्वं स ब्रह्मचारी जायाभावेन ब्रह्मचारी चरति। अत एव विषः सर्वेशु यज्ञेषु व्याप्तवान्देवान्वेविशत् स्तुतिभिर्हविभिश्च व्याप्नुवन् देवानामेकमङ्गं भवति। जायापती यज्ञस्य द्वे अङ्गे खलु। वेविषत्। विष्लृव्याप्तौ जौहोतादिकः। निजां त्रयाणां गुणः श्लौ। पा. ७-४-७५। इत्यभ्यासस्य गुणः। शतुर्नाभ्यस्ताच्छतुरिति नुमागमप्रतिषेधः। अभ्यस्तानामादिरित्याद्युदात्तत्वम्। तेन देवानां परिचरणेन ब्रुहस्पतिर्जायां जुहूनामिकां मामन्वविन्दत्। अनुगम्यालभत। नशब्द उपमार्थे। पूर्वं यथा सोमेन नीतां सोमो ददद्गन्धर्वाय। ऋ. १०-८५-४१। इत्यादि क्रमेण नीतां जुहूं जुहूं यथा लब्धवान् तद्वदिदानीमपि। जुहूम् । हु दानादनयोः। अन्येभ्योऽपि दृश्यत इति क्विप्। जुहोतेर्द्वे चेति द्विर्वचनं दीर्घश्च। उदात्तयणो यल्पूर्वादिति विभक्त्युदात्तत्वे प्राप्ते नोङ् धात्वोरिति प्रतिषेध उदात्त स्वरितयोर्यण इति स्वरितत्वम्॥५॥
“He leads the life of a Brahmacārin, even adoring all the gods; he becomes a portion of the gods;therefore, Bṛhaspati obtained his wife (formerly) brought him by Soma, as the gods receive an offering.”
The Brahmacari goes engaged in duty: he is a member of the Gods' own body.
Through him Brhaspati obtained his consort, as the Gods gained the ladle brought by Soma.
The one who practices formulations keeps constantly laboring at his labors. He becomes (just) one limb of the gods.
With him Br̥haspati discovered the (Brahmin’s) wife, who was led by Soma, as (you found) the sacrificial ladle [/tongue (=Agni)], o gods.
Der, welcher das Brahmanengelübde abgelegt hat, geht als geschäftiger Diener wirkend, er allein ist ein Glied der Götterschar; durch ihn hat Brihaspati seine Gattin gefunden, die von Soma heimgeführt war wie die Dschuhû (?), o Götter.
Er lebt als Brahmanschüler seine Dienste verrichtend, er wird ein Glied der Götter. Dadurch bekam Brihaspati seine Frau wieder, die vom Soma entführt war, so wie ihr Götter die Juhu.
Он живет как ученик брахмана, делая (многие) дела.
Он становится одним из членов богов.
Благодаря ему Брихаспати нашел жену,
Увиденную Сомой, как Джуху, о боги.
पुन॒र्वै दे॒वा अ॑ददु॒: पुन॑र्मनु॒ष्या॑ उ॒त । राजा॑नः स॒त्यं कृ॑ण्वा॒ना ब्र॑ह्मजा॒यां पुन॑र्ददुः ॥
पुनः॑ । वै । दे॒वाः । अ॒द॒दुः॒ । पुनः॑ । म॒नु॒ष्याः॑ । उ॒त । राजा॑नः । स॒त्यम् । कृ॒ण्वा॒नाः । ब्र॒ह्म॒ऽजा॒याम् । पुनः॑ । द॒दुः॒ ॥
लाभहेतुमाह। देवा ब्रह्मजायां जुहूं बृहस्पतये पुनरददुः। वैशब्दः प्रसिद्धवाची। उताप्यर्थे। मनुश्युआ अपि पुनरददुः। एवं देवमनुष्यैः क्रुतं दानं सत्यं यथार्थं कृण्वानाः कुर्वाणाः राजानोऽपि पुनस्तस्मै ददुः। एवमव्यवहार्यनिमित्तं पापमपि व्यनाशयन्निति भावः॥६॥
“The gods gave her back again, men also gave her back, and kings confirming (the gift) gaveBrahmā's wife back again.”
So then the Gods restored her, so men gave the woman back again.
The Kings who kept their promises restored the Brahman's wedded wife,
The gods, verily, have given (her) back, and the sons of Manu (have given her) back;
the kings [=Ādityas], making it come true, have given back the
Brahmin’s wife.
Die Götter gaben sie zurück, und die Menschen gaben sie zurück; die Könige, was recht ist ausführend, gaben die Gattin des Brahmanen zurück.
Die Götter gaben sie ja zurück und auch die Menschen sollen sie zurückgeben. Die Könige, die ihr Wort halten, sollen das Weib des Brahmanen zurückgeben.
Обратно отдали (ее) боги,
Обратно (должны отдать) и люди.
Цари, держащие (свое) слово,
Пусть отдают обратно жену брахману!
पु॒न॒र्दाय॑ ब्रह्मजा॒यां कृ॒त्वी दे॒वैर्नि॑किल्बि॒षम् । ऊर्जं॑ पृथि॒व्या भ॒क्त्वायो॑रुगा॒यमुपा॑सते ॥
पु॒नः॒ऽदाय॑ । ब्र॒ह्म॒ऽजा॒याम् । कृ॒त्वी । दे॒वैः । नि॒ऽकि॒ल्बि॒षम् । ऊर्ज॑म् । पृ॒थि॒व्याः । भ॒क्त्वाय॑ । उ॒रु॒ऽगा॒यम् । उप॑ । आ॒स॒ते॒ ॥
देवैः। सुपां सुपो भवन्तीति जसस्तृतीयादेशः। देवा निकिल्बिशं अर्थाभावेऽव्ययीभावः। समासस्वरः। तस्याः किल्बिशाभावं कृत्वी। स्नात्व्यादयश्चेति निपातितः। क्रुत्वा ब्रह्मजायां ब्रह्मणो ब्रुहस्पतेर्भार्यां पुनर्दाय पुनर्दत्वा। पुनश्चनसोश्छन्दसि गतिसञ्ज्ञा वक्तव्येति। पा. १-४-६०-२। पुनः शब्दस्य गतिसञ्ज्ञायां समासल्यपौ। न ल्यपि। पा. ६-४-६९। इतीत्वप्रतिषेधः। क्रुदुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वम् । प्रुथिव्या ऊर्जं रसभूतमन्नं हवीरूपम् भक्त्वाय। क्त्वो यक्। पा. ७-१-४७। इति यगागमः। भक्त्वा विभज्योरुगायम् बहुकीर्तिं बहुभिः स्तोतव्यं वा बार्हस्पत्यं यज्ञमुपासते। सेवन्ते॥७॥
“The gods having given back Brahmā's wife, and made her free from sin, having partaken of the foodof the earth, sat down to (the sacrifice of) the widely hymned Bṛhaspati.”
Having restored the Brahman's wife, and freed them, with Gods' aid, from sin,
They shared the fulness of the earth, and won themselves extended sway.
Having given back the Brahmin’s wife, having made expiation of offense along with the gods,
having shared in the nourishment of the earth, they reverently approach wide-ranging (space).
Wenn sie des Brahmanen Gattin zurückgegeben und durch die Götter ihre Entsündigung bewirkt haben, so gelangen sie, die Nahrung der Erde empfangend, zu weiter Herrschaft.
Nachdem sie des Brahmanen Weib zurückgegeben und durch die Götter Entsühnung erwirkt und das Mark der Erde genossen haben, machen sie dem weitschreitenden Vishnu ihre Aufwartung.
Отдав обратно жену брахмана
(И) с помощью богов совершив искупление греха,
Вкусив питательную силу земли,
Они приобщаются к широкому простору для движения.