Sukta 10.127
ऋषिकुशिकः सौभरो रात्रिर्वा भारद्वाजी
देवतारात्रिः
मन्त्र8
छन्दगायत्री
रात्री॒ व्य॑ख्यदाय॒ती पु॑रु॒त्रा दे॒व्य१॒॑क्षभि॑: । विश्वा॒ अधि॒ श्रियो॑ऽधित ॥
रात्री॑ । वि । अ॒ख्य॒त् । आ॒ऽय॒ती । पु॒रु॒ऽत्रा । दे॒वी । अ॒क्षऽभिः॑ । विश्वाः॑ । अधि॑ । श्रियः॑ । अ॒धि॒त॒ ॥
आयती आगच्छन्ती । आङ्पूर्वादेतैः शतर्यदादित्वाच्छपी लुक् । ‘इणो यण् ' ( पा. सू. ६. ४.८१ ) इति यणादेशः । ‘ उगितश्च ' (पा. सू. ४. १. ६ ) इति ङीप् । ‘ शतुरनुमः ' इति नद्या उदात्तत्वम् ॥ अक्षभिः अक्षिस्थानीयैः प्रकाशमानैर्नक्षत्रैः ॥ 'छन्दस्यपि दृश्यते ' इत्यक्षिशब्दस्थानङादेशः ॥ यद्वा । अक्षभिरञ्जकैः तेजोभिः । पुरुत्रा बहुषु देशेषु देवी देवनशीला । ‘ देवमनुष्यपुरुषपुरुमर्त्येभ्यः' इत्यादिना पुरुशब्दात्सप्तम्यर्थे त्राप्रत्ययः ॥ रात्री इयं रात्रिदेवता व्यख्यत् विचष्टे विशेषेण पश्यति ॥ ' रात्रेश्चाजसौ ' ( पा. सू. ४. १. ३१) इति । ङीप् । ख्यातेश्छान्दसे लुङि • अस्यतिवक्ति । इत्यादिना च्लेरङादेशः । अपि चैषा विश्वाः सर्वाः श्रियः शोभाः अधि अधित अधिधारयति ॥ दधातैर्लुङि ' स्थाध्वोरिच्च ' इतीत्वम् । सिचः 'कित्त्वम् । ' ह्रस्वादङ्गात् ' इति सिचो लोपः ॥
27अथ सप्तविंशीमाह - पुरुत्रा पुरुषु बहुषु दिवसेष्व् आयती पुनः पुनर् आगच्छन्ती रात्री देवी रात्र्यभिमानिनी देवता अक्षभिः सर्वेषां प्राणिनां चक्षुर्भिः व्यख्यत् विख्याताऽभूत् ।
अन्धकारं ज्योत्स्नां वा दृष्ट्वा रात्रिरियमिति निश्चीयते ।
सा च देवी विश्वाः श्रियः सर्वाः संपदोऽधिष्ठाय अधित ॥
“The divine Night approaching looked upon many plural ces with her eyes, she has assumed all beautieṣ”
WITH all her eyes the Goddess Night looks forth approaching many a spot:
She hath put all her glories on.
When night comes on, the goddess shines In many places with her eyes: All glorious she has decked herself.
Goddess Night, while coming hither, has looked about in many places with her eyes.
She has laid on herself all beauties.
Schon naht die Nacht, die Göttin schaut aus ihren Augen überall Mit allem Schmucke angethan.
Es nahte die Göttin Nacht und blickte vielerorts aus tausend Augen auf. All ihre Herrlichkeiten hat sie angetan.
Ночь, приближаясь, стала смотреть
Во все стороны, богиня, множеством глаз.
Она надела на себя все украшения.
ओर्व॑प्रा॒ अम॑र्त्या नि॒वतो॑ दे॒व्यु१॒॑द्वत॑: । ज्योति॑षा बाधते॒ तम॑: ॥
आ । उ॒रु । अ॒प्राः॒ । अम॑र्त्या । नि॒ऽवतः॑ । दे॒वी । उ॒त्ऽवतः॑ । ज्योति॑षा । बा॒ध॒ते॒ । तमः॑ ॥
अमर्त्या मरणरहिता देवी देवनशीला रात्रिः उरु विस्तीर्णमन्तरिक्षम् आ अप्राः । प्रथमतस्तमसापूरयति ॥ ‘ प्रा पूरणे '। आदादिकः । लङि व्यत्ययेन मध्यमः ॥ तथा निवतः नीचीनाल्ँलतागुल्मादीन उद्वतः उत्थितान् वृक्षादींश्च स्वकीयेन तेजसावृणोति । तदनन्तरं तत् तमः अन्धकारं ज्योतिषा ग्रहनक्षत्रादिरूपेण तेजसा बाधते पीडयति ॥
“The immortal goddess has filled the expandeed (formament), the low plural ces and the high plural ces, shefights the darkness with lustre.”
Immortal. she hath filled the waste, the Goddess hath filled height and depth:
She conquers darkness with her light.
Immortal goddess far and wide, She fills the valleys and the heights: Darkness she drives away with light.
The immortal goddess has filled the broad (midspace), its depths and heights;
with light she repels the darkness.
Die Göttin, die unsterbliche, erfüllt die Thäler rings und Höhn, Und treibt durch Glanz das Dunkel fort.
Die unsterbliche Göttin hat den breiten Raum, die Tiefen und Höhen ausgefüllt. Mit ihrem Lichte verdrängt sie die Finsternis.
Бессмертная богиня заполнила
Широкое (пространство), низины (и) высоты.
Светом она вытесняет мрак.
निरु॒ स्वसा॑रमस्कृतो॒षसं॑ दे॒व्या॑य॒ती । अपेदु॑ हासते॒ तम॑: ॥
निः । ऊँ॒ इति॑ । स्वसा॑रम् । अ॒कृ॒त॒ । उ॒षस॑म् । दे॒वी । आ॒ऽय॒ती । अप॑ । इत् । ऊँ॒ इति॑ । हा॒स॒ते॒ । तमः॑ ॥
आयती आगच्छन्ती देवी देवनशीला रात्रिः स्वसारं भगिनीम् उषसं निः अकृत निष्करोति । प्रकाशेन संस्करोति । निवर्तयतीत्यर्थः । तस्यामुषसि जातायां नैशं तमः अपेत् हासते अपैव गच्छति ॥ ' ओहाङ् गतौ ' । लेट्यडागमः । ‘ सिब्बहुलम् ' इति सिप् ॥
“The advancing goddess prepared (the way for) her sister Dawn, and then the darkness departs.”
The Goddess as she comes hath set the Dawn her Sister in her place:
And then the darkness vanishes.
The goddess now, as she comes on, Is turning out her sister, Dawn: Far off the darkness hastes away.
She has expelled her sister, Dawn—she, the goddess, while coming hither— and darkness will race away.
Die Göttin trieb die Schwester fort, das Abendroth bei ihrem Nahn, Nun weichet auch die Dämmerung.
Die Göttin nahte und hat die Schwester Usas abgelöst. Möge auch die Finsternis entweichen.
Она выпроводила (свою) сестру
Ушас, (эта) приближающаяся богиня.
Пусть уйдет прочь также и мрак!
सा नो॑ अ॒द्य यस्या॑ व॒यं नि ते॒ याम॒न्नवि॑क्ष्महि । वृ॒क्षे न व॑स॒तिं वय॑: ॥
सा । नः॒ । अ॒द्य । यस्याः॑ । व॒यम् । नि । ते॒ । याम॑न् । अवि॑क्ष्महि । वृ॒क्षे । न । व॒स॒तिम् । वयः॑ ॥
अद्य अस्मिन् काले नः अस्माकं सा रात्रिदेवता प्रसीदतु यस्याः रात्रेः यामन् यामनि प्राप्तौ सत्यां वयं नि अविक्ष्महि निविशामहे सुखेन गृह आस्महे ॥ विशेर्लङि ‘ नेर्विशः ' ( पा. सू. १. ३. १७) इत्यात्मनेपदम् । छान्दसः शपो लुक् ॥ तत्र दृष्टान्तः । वयः पक्षिणः वृक्षे न यथा वृक्षे नीडाश्रये वसतिं रात्रौ निवासं कुर्वन्ति तथा निवसाम इत्यर्थः ॥
“May she be favourable to us today upon whose approach we re-enter (our dwellings), as birds(re-enter) their nest upon the tree.”
So favour us this night, O thou whose pathways we have visited
As birds their nest upon the tree.
So, goddess, come to-day to us: At thy approach we seek our homes. As birds their nests upon the tree.
(Be) here for us today—you at whose journey we have settled down, like birds on their nest in the tree.
Sei unser du, bei deren Nahn wir heute heimgewandert sind, Wie Vögel in des Baumes Nest.
Steh du uns heute zur Seite, bei deren Kommen wir zur Ruhe gegangen sind wie die Vögel ins Nest auf dem Baum!
(Будь) нам сегодня (на благо), о ты,
С чьим приходом мы успокоились.
Как птицы – в гнезде на дереве!
नि ग्रामा॑सो अविक्षत॒ नि प॒द्वन्तो॒ नि प॒क्षिण॑: । नि श्ये॒नास॑श्चिद॒र्थिन॑: ॥
नि । ग्रामा॑सः । अ॒वि॒क्ष॒त॒ । नि । प॒त्ऽवन्तः । नि । प॒क्षिणः॑ । नि । श्ये॒नासः॑ । चि॒त् । अ॒र्थिनः॑ ॥
ग्रामासः ग्रामाः । अन्न ग्रामशब्दो जनसमूहे वर्तते यथा ग्राम आगत इति । सर्वे जनाः नि अविक्षत । तस्यां रात्रावागतायां निविशन्ते । शेरते ॥ निपूर्वाद्विशतेश्छान्दसे लुङि पूर्ववदात्मनेपदम् । ‘शल इगुपधादनिटः क्सः ' (पा. सू. ३. १. ४५), ‘ क्सस्याचि ' (पा. सू. ७. ३.७३ ) इत्यकारलोपः ॥ तथा पद्वन्तः पादयुक्ता गवाश्वादयश्च निविशन्ते । तथा पक्षिणः पक्षोपेताश्च निविशन्ते । अर्थिनः । अर्तेरर्थो गमनम् । शीघ्रगमनयुक्ताः । श्येनासश्चित् श्येना अपि तस्यां रात्र्यां निविशन्ते एषा रात्रिः सर्वाणि भूतजातान्यहनि संचारेण श्रान्तानि स्वयमागत्य सुखयतीत्यर्थः ॥
“Men have re-entered (their dwellings), and beasts and birds and the swift hawks.”
The villagers have sought their homes, and all that walks and all that flies,
Even the falcons fain for prey.
The villagers have gone to rest And footed beasts and wingèd birds; The hungry hawk himself is still.
Down have settled the roving bands, down the footed, down the winged, down even the falcons in their busyness.
Die Leute sind nun heimgekehrt, und heim was Füss und Flügel hat, Die Adler selbst, die gierigen.
Die Dörfer sind zur Ruhe gegangen, zur Ruhe alles was Füße und Flügel hat, zur Ruhe selbst die geschäftigen Adler.
Успокоились деревни,
У(спокоились), у кого есть ноги, у(спокоились), у кого есть крылья,
У(спокоились) даже коршуны, преследующие цель.
या॒वया॑ वृ॒क्यं१॒॑ वृकं॑ य॒वय॑ स्ते॒नमू॑र्म्ये । अथा॑ नः सु॒तरा॑ भव ॥
य॒वय॑ । वृ॒क्य॑म् । वृक॑म् । य॒वय॑ । स्ते॒नम् । ऊ॒र्म्ये॒ । अथ॑ । नः॒ । सु॒ऽतरा॑ । भ॒व॒ ॥
हे ऊर्म्ये । रात्रिनामैतत् । रात्रे वृक्यं वृकस्य स्त्रियं वृकं चास्मान् हिंसन्तं यवय अस्मत्तः पृथक्कुरु । अस्मान् बाधितुं यथा न प्राप्नोति तथा । स्तेनं तस्करं च यवय । अस्मत्तो वियोजय । अथ अनन्तरं नः अस्माकं सुतरा सुखेन तरणीया क्षेमकरी भव ॥
“Keep off, O Ūrmya, the she-wolf, keep off the wolf and the robber, and be safely passed by us.”
Keep off the she-wolf and the wolf, O Urmya, keep the thief away;
Easy be thou for us to pass.
Ward off from us she-wolf and wolf, Ward off the robber, goddess Night: So take us safe across the gloom.
Keep away the she-wolf and the wolf; keep away the thief, o Night. But for us become easy to traverse.
Halt ab die Wölfin und den Wolf, halt ab den Dieb, o wallende, Und führ uns sicher durch zum Heil.
Wehre die Wölfin, den Wolf ab, wehre den Dieb ab, o Nacht, und sei uns gut zu überstehen!
Удержи волчицу, волка!
Удержи вора, о Ночь!
И будь легко проходящей для нас!
उप॑ मा॒ पेपि॑श॒त्तम॑: कृ॒ष्णं व्य॑क्तमस्थित । उष॑ ऋ॒णेव॑ यातय ॥
उप॑ । मा॒ । पेपि॑शत् । तमः॑ । कृ॒ष्णम् । विऽअ॑क्तम् । अ॒स्थि॒त॒ । उषः॑ । ऋ॒णाऽइ॑व । या॒त॒य॒ ॥
पेपिशत् भृशं पिंशत् सर्ववस्तुष्वाश्लिष्टं तमः अन्धकारं कृष्णं कृष्णवर्णं व्यक्तं विशेषेण स्वभासा सर्वस्याञ्जकं स्पष्टरूपं वा ईदृशं नैशं तमो माम् उप अस्थित उपागच्छत् ॥ संगतकरण आत्मनेपदम् ॥ हे उषः उषोदेवते त्वम् ऋणेव ऋणानीव तत्तमो यातय अपगमय । स्तोतॄणामृणानि यथा धनप्रदानेनापाकरोषि तथा तमोऽप्यपसारयेत्यर्थः ॥
“The all-embracing black diffused darkness has approached me, discharge it, Uṣas, as if it were adebt.”
Clearly hath she come nigh to me who decks the dark with richest hues:
O Morning, cancel it like debts.
The darkness, thickly painting black, Has, palpable, come nigh to me: Like debts, O Dawn, clear it away.
Darkness, fully ornamented, black, smeared all over (with stars), has approached me.
O Dawn, settle it like debts.
Genaht ist mir die glänzende, die schön das schwarze Dunkel schmückt, Streich ein die Schulden, Abendroth.
An mich ist die färbende schwarze deutliche Finsternis gekommen. Usas treib gleichsam die Schuld ein!
Ко мне подступил разукрашенный
Мрак, черный, сверкающий (звездами).
О Ушас, искупи (его), как (искупают) долги!
उप॑ ते॒ गा इ॒वाक॑रं वृणी॒ष्व दु॑हितर्दिवः । रात्रि॒ स्तोमं॒ न जि॒ग्युषे॑ ॥
उप॑ । ते॒ । गाःऽइ॒व । अ॒क॒र॒म् । वृ॒णी॒ष्व । दु॒हि॒तः॒ । दि॒वः॒ । रात्रि॑ । स्तोम॑म् । न । जि॒ग्युषे॑ ॥
हे रात्रि रात्रिदेवते ते त्वां गाइव पयसो दोग्ध्रीर्धेनूरिव उपेत्य आकरं स्तुतिभिरभिमुखीकरोमि ॥ करोतेश्छान्दसे लुङि ‘कृमृदृरुहिभ्यः' इति च्लेरङादेशः ॥ दिवः दुहितः द्योतमानस्य सूर्यस्य पुत्रि यद्वा दिवसस्य तनये ॥ ‘ परमपि च्छन्दसि ' (पा. सू. २. १, २. ६) इति परस्य षष्ठ्यन्तस्य पूर्वामन्त्रिताङ्गवद्भावात् पदद्वयसमुदायस्याष्टमिकं सर्वानुदात्तत्वम् ॥ त्वत्प्रसादात् जिग्युषे शत्रून् जिग्युषो मम स्तोमं न स्तोत्रमिव हविरपि वृणीष्व त्वं भजस्व ॥ जयतेर्लिटः क्वसुः । ‘ सन्लिटोर्जेः ' इत्यभ्यासादुत्तरस्य जकारस्य कुत्वम् । षष्ठ्यर्थे चतुर्थी वक्तव्या ' इति चतुर्थी । ‘ वसोः संप्रसारणम् ' इति संप्रसारणम् ॥ ॥ १४ ॥
“I have brought (these verses) before you like kine; accept, O Night, daughter of the sky, (my oblation)as the eulogy of one about to conquer.”
These have I brought to thee like kine. O Night, thou Child of Heaven, accept
This laud as for a conqueror.
I have brought up a hymn, like kine, For thee, as one who wins a fight: This, Heaven's daughter, Night, accept.
Right up to you have I driven (this hymn), like cows (to their pen). Choose it, o Daughter of Heaven,
o Night—like a praise song for a victor.
Dir Nacht hab' ich das Lob gebracht. wie Heerden für den Siegenden, O Himmelstochter, nimm es an.
Ich habe dir wie der Hirt die Rinder heimtreibt - gib ihm den Vorzug, Himmelstochter - ein Loblied zugeeignet wie dem Sieger, o Nacht.
Я пригнал к тебе (восхваления), как (пастух -) коров.
Выбирай себе, о дочь неба,
О Ночь, как (выбирают) хвалу для победителя!