Sukta 10.13
ऋषिविवस्वानादित्यः
देवताहविर्धाने
मन्त्र5
छन्दत्रिष्टुप्
यु॒जे वां॒ ब्रह्म॑ पू॒र्व्यं नमो॑भि॒र्वि श्लोक॑ एतु प॒थ्ये॑व सू॒रेः । शृ॒ण्वन्तु॒ विश्वे॑ अ॒मृत॑स्य पु॒त्रा आ ये धामा॑नि दि॒व्यानि॑ त॒स्थुः ॥
यु॒जे । वा॒म् । ब्रह्म॑ । पू॒र्व्यम् । नमः॑ऽभिः । वि । श्लोकः॑ । ए॒तु॒ । प॒थ्या॑ऽइव । सू॒रेः । शृ॒ण्वन्तु॑ । विश्वे॑ । अ॒मृत॑स्य । पु॒त्राः । आ । ये । धामा॑नि । दि॒व्यानि॑ । त॒स्थुः ॥
हे हविर्धानशकटे वां युवामहं पूर्व्यं पूर्वस्मिन् काले भवम् । अनादिकालप्रवृत्तमित्यर्थः । एवंभूतं ब्रह्म मन्त्रम् । उच्चार्येति शेषः । नमोभिः सोमादिहविर्लक्षणैरन्नैः युजे युनज्मि । युवयोरुपरि सोमादिकमारोप्य पत्नीशालातो हविर्धानं प्रति युवां नयामीत्यर्थः । एवंभूतयोर्युवयोः श्लोकः शब्दः वि एतु विश्वान् देवान् प्रति विविधं गच्छतु । तत्र दृष्टान्तः । पथ्येव सूरेः । यथा स्तोतुः स्वभूता पथ्या परिणामसुखावहा आहुतिः विश्वान् देवान् प्रति विविधं गच्छति तद्वत् । अमृतस्य अमरणधर्मणः प्रजापतेः पुत्राः विश्वे देवाः एवंभूतं शब्दं शृण्वन्तु ये देवाः दिव्यानि दिवि भवानि धामानि स्थानानि आ तस्थुः अधिष्ठितवन्तः । ते शृण्वन्त्वित्यर्थः ॥
“I load you two with sacred offerings, repeating an ancient prayer; may the sound (of your approach)reach (the gods) like the path of the worshipper, may all the sons of the immortal (Prajāpati) who inhabit thecelestial regions hear (the sound).”
I YOKE with prayer your ancient inspiration: may the laud rise as on the prince's pathway.
All Sons of Immortality shall hear it, all the possessors of celestial natures.
I yoke for you two with reverence the age-old sacred formulation. Let the signal-call of the patron go forth afar like a pathway.
Let all the sons of the immortal one [=gods] listen (to it)—those who inhabit the heavenly domains.
Ich schirre euch beiden [dem Himmel und der Erde] ein altes Gebet in Demuth an; der Preisgesang schreite durch wie der Weg des Opferherrn; es mögen hören alle Söhne des Götterreichs, welche die himmlischen Wohnungen bestiegen haben.
Ich schirre für euch beide unter Verneigungen das allererste Segenswort an. Der Ruf des Opferveranstalters soll wie eine Straße in die Weite gehen. Alle Söhne der Unsterblichkeit sollen zuhören, die himmlische Leibesform angenommen haben.
Я запрягаю для вас двоих с поклонением древнее священное слово.
Пусть возглас покровителя жертвы разойдется, как широкий путь!
Да услышат все сыновья бессмертия,
Что приняли небесные формы!
य॒मे इ॑व॒ यत॑माने॒ यदैतं॒ प्र वां॑ भर॒न्मानु॑षा देव॒यन्त॑: । आ सी॑दतं॒ स्वमु॑ लो॒कं विदा॑ने स्वास॒स्थे भ॑वत॒मिन्द॑वे नः ॥
य॒मे इ॒वेति॑ य॒मेऽइ॑व । यत॑माने॒ इति॑ । यत् । ऐत॑म् । प्र । वा॒म् । भ॒र॒न् । मानु॑षाः । दे॒व॒ऽयन्तः॑ । आ । सी॒द॒त॒म् । स्वम् । ऊँ॒ इति॑ । लो॒कम् । विदा॑ने॒ इति॑ । स्वा॒स॒स्थे इति॑ सु॒ऽआ॒स॒स्थे । भ॒व॒त॒म् । इन्द॑वे । नः॒ ॥
यमेइव यथा सहोत्पन्ने अपत्ये संचरतः तथा यतमाने गमनहविर्धारणादिस्वाधिकारकर्मणि प्रवर्तमाने हविर्धानशकटे युवां यत् यदा ऐतं हविर्धानस्थानं प्रतिगच्छथः तदा देवयन्तः देवकामाः मानुषाः यजमानाः वां युवा प्र भरन् प्रभरन्ति । किंच युवां स्वमु लोकम् आत्मीयमेव हविर्धानाख्यं स्थानं विदाने जानती आ सीदतम्। ततः नः अस्माकम् इन्दवे सोमार्थं स्वासस्थे शोभननिवासस्थाने भवतम् ॥
“When you two came, like twins, busily engaged, then devout worshipper brought you forward;knowing your plural ce there abide and be fair storehouses for our Soma.”
When speeding ye came nigh us like twin sisters, religious-hearted votaries brought you forward.
Take your place, ye who know your proper station: be near, be very near unto our Soma.
When, taking your own places like twins, you came here, the god-seeking descendants of Manu brought you forward.
Sit here upon your own wide space, as you know it. Become good seats for our drop.
Als ihr herbeikamt wie zwei zusammengehende Schwestern, brachten euch die frommen Menschen [Lob und Trunk] dar; lasst euch nun nieder auf euren eignen Platz, [ihn] einnehmend, und sitzt auf gutem Sitz für unsern Indu.
Als ihr kamet, wie zwei Zwillingsschwestern gleichen Rang einnehmend, da führten euch die gottverlangenden Menschen vor. Setzet euch in eure Welt als Bekannte, dienet unserem Soma als guter Sitzplatz!
Когда вы прибыли, как сестры-близнецы, занимая положенное место,
Вас вывезли вперед люди, поклоняющиеся богам.
Усаживайтесь на свое место и занимайте (его)!
Устройте хорошее место для нашего сока!
पञ्च॑ प॒दानि॑ रु॒पो अन्व॑रोहं॒ चतु॑ष्पदी॒मन्वे॑मि व्र॒तेन॑ । अ॒क्षरे॑ण॒ प्रति॑ मिम ए॒तामृ॒तस्य॒ नाभा॒वधि॒ सं पु॑नामि ॥
पञ्च॑ । प॒दानि॑ । रु॒पः । अनु॑ । अ॒रो॒ह॒म् । चतुः॑ऽपदीम् । अनु॑ । ए॒मि॒ । व्र॒तेन॑ । अ॒क्षरे॑ण । प्रति॑ । मि॒मे॒ । ए॒ताम् । ऋ॒तस्य॑ । नाभौ॑ । अधि॑ । सम् । पु॒ना॒मि॒ ॥
रुपः यष्टॄणां स्वर्गमारोपयितुर्यज्ञस्याङ्गत्वेन संबन्धीनि पञ्चसंख्याकानि धानासोमपशुपुरोडाशाज्याख्यानि पदानि पदितॄणि होतृत्वेन देवान् प्रति गन्तॄणि हवींषि अन्वरोहम् अनुरोहामि । शकटे युवयोः स्थापनवहनानन्तरं करणं करोमीत्यर्थः । किंच चतुष्पदीं चतुर्भिः पादैर्युक्तां त्रिष्टुबादिच्छन्दसं क्रियां व्रतेन प्रयोगकर्मणा अन्वेमि अनुगच्छामि। यथाकालं प्रयुनज्मीत्यर्थः । अक्षरेण प्रणवाख्येन एताम् उपस्थितां प्रतिगरक्रियां प्रति मिमे निर्ममे । अपि च ऋतस्य यज्ञस्य । अधि इति सप्तम्यर्थानुवादी। नाभौ नाभिभूते वेद्याख्ये स्थाने सं पुनामि संशोधयामि ॥ दशापवित्रेण सोमं संस्करोमीत्यर्थः ॥
“I make the five stages of the sacrifice ascend; I take four steps by pious observances; with the sacredsyllable, I perfect this (adoration); I purify (the Soma) on the navel of the sacrifice.”
Five paces have I risen from Earth. I follow her who hath four feet with devout observance.
This by the Sacred Syllable have I measured: I purify in the central place of Order,
I have mounted along the five steps of the mount, and I go along
following the four-footed (track/verse/speech) according to
commandment.
With (just) a syllable I make a counterpart to it [=Speech?]. Upon the navel of truth I purify (it) completely.
Fünf Schritten der Kuh [der Erde] ging ich nach, ich folge der vierfüssigen mit meinem Andachtswerke; mit heiligem Worte ahme ich ihr nach (?), in der Mitte des Heiligthumes vollbringe ich das Läuterungswerk.
Den fünf Spuren der Erde bin ich nachgestiegen, ich gehe nach der Regel dem vierspurigen Wagengeleise nach. Mit der Silbe bilde ich diese nach; im Nabel der Wahrheit vollziehe ich die Reinigung.
Я поднялся на пять шагов с земли.
Четырехстопной (песне) я следую по обету.
Слогом я ее соразмеряю.
На пупе закона очищаю.
दे॒वेभ्य॒: कम॑वृणीत मृ॒त्युं प्र॒जायै॒ कम॒मृतं॒ नावृ॑णीत । बृह॒स्पतिं॑ य॒ज्ञम॑कृण्वत॒ ऋषिं॑ प्रि॒यां य॒मस्त॒न्वं१॒॑ प्रारि॑रेचीत् ॥
दे॒वेभ्यः॑ । कम् । अ॒वृ॒णी॒त॒ । मृ॒त्युम् । प्र॒ऽजायै॑ । कम् । अ॒मृत॑म् । न । अ॒वृ॒णी॒त॒ । बृह॒स्पति॑म् । य॒ज्ञम् । अ॒कृ॒ण्व॒त॒ । ऋषि॑म् । प्रि॒याम् । य॒मः । त॒न्व॑म् । प्र । अ॒रि॒रे॒ची॒त् ॥
देवेभ्यः देवानां मृत्युं मारयितारं कं स्वपुरुषम् अवृणीत प्रार्थयते प्रयुङ्क्ते। किंच प्रजायै देवव्यतिरिक्ताया मनुष्यादिकायाः प्रजायाः अमृतम् अमारकमविनाशकं कं वा स्वपुरुषं नावृणीत न प्रयुङ्क्ते । हविर्धारणक्रियायां प्रवृत्तायां सत्यां पूर्वोक्तानां सर्वेषां स्थितेरवश्यंभावित्वान्न कंचिदपि विनाशकं स्वपुरुषं यमो निरूपयतीत्यर्थः। अपि च बृहस्पतिं बृहतां देवानां हविर्धारणे पालकं बृहतां मन्त्राणां स्वामिनं वा ऋषिं सर्वस्य दृष्टादृष्टफलस्य द्रष्टारं यज्ञम् अकृण्वत ऋत्विग्यजमानाः कुर्वन्ति । अपि च यमः प्रियां तन्वम् अस्मदीयमिष्टं शरीरं प्रारिरेचीत् । धातूनामनेकार्थत्वात् रिचिरत्र परिहारार्थे वर्तते । प्ररेचयति । मृत्योः सकाशात् परिहरति । कर्मवैगुण्यजनितदोषभावादस्माकं जीवितं नापहरतीत्यर्थः॥
“Whom has he selected as the slayer of the gods? Whom has he not selected as non-slayer of theabove mentioned are necessarily present while the business of the bringing of the oblation is in progress, yamadoes not send any of hie men as the destroyer. Another translation: What death did he choose for the gods, whatimmortality did he not choose for men? i.e., Yama ordained that gods should not die, and that men should receiveimmortality; Yama preserves our loved bodies: prārirecit = takes away (from death), mṛtyoḥ saka- śātpariharati; 'ric' is here used in the sense of taking away; the meaning is: he does not take our life away as aconsequence of a fault arising from a defect in our worship].”
He, for God's sake, chose death to be his portion. He chose not, for men's good, a life eternal
They sacrificed Brhaspati the Rsi. Yama delivered up his own dear body.
For the sake of the gods he chose death and for the sake of offspring he did not choose immortality.
They [=gods] made Br̥haspati, the seer, into their sacrifice. Yama left behind his own dear body (as offspring).
Um der Götter willen wählte Jama den Tod [d.h. um bei den Göttern zu sein], um seiner Nachkommenschaft [d.h. der Menschen] willen wählte er nicht die Unsterblichkeit [d.h. wohl: er wollte nicht auf der Erde unsterblich sein, um im Himmel für seine Nachkommen zu sorgen], den Seher Brihaspati machte er zum Gegenstande seiner Verehrung (?); sein eigenes Leben gab Jama dahin.
Den Göttern zuliebe zog Yama den Tod vor; der Nachkommenschaft zuliebe zog er nicht die Unsterblichkeit vor. Die Götter machten den Rishi Brihaspati zu ihrem Opfer. Yama hat seinen lieben Leib fortgepflanzt.
Ради богов он выбрал себе смерть –
Ради потомства он не выбрал себе бессмертия.
Риша Брихаспати они сделали себе жертвой.
Яма продолжил (свое) милое тело.
स॒प्त क्ष॑रन्ति॒ शिश॑वे म॒रुत्व॑ते पि॒त्रे पु॒त्रासो॒ अप्य॑वीवतन्नृ॒तम् । उ॒भे इद॑स्यो॒भय॑स्य राजत उ॒भे य॑तेते उ॒भय॑स्य पुष्यतः ॥
स॒प्त । क्ष॒र॒न्ति॒ । शिश॑वे । म॒रुत्व॑ते । पि॒त्रे । पु॒त्रासः॑ । अपि॑ । अ॒वी॒व॒त॒न् । ऋ॒तम् । उ॒भे इति॑ । इत् । अ॒स्य॒ । उ॒भय॑स्य । रा॒ज॒तः॒ । उ॒भे इति॑ । य॒ते॒ते॒ इति॑ । उ॒भय॑स्य । पु॒ष्य॒तः॒ ॥
मरुत्वते । मरुतः स्तोतारः । स्तुतिद्वारेण तद्वते पित्रे ऋत्विजां पितृभूताय शिशवे शंसनीयाय हविर्धानशकटयोः सुखासीनभूताय सोमाय सप्त च्छन्दांसि क्षरन्ति स्तुतित्वेन गच्छन्ति । अपि च पुत्रासः अपि सोमस्य पुत्रभूता ऋत्विजोऽपि ऋतं सत्यभूतं स्तोत्रम् अवीवतन् संगमयन्ति । सद्गुणग्राहिणीं स्तुतिं कुर्वन्तीत्यर्थः । उभे इत् द्वे एव हविर्धानशकटे अस्य उभयस्य देवजातस्य मनुष्यजातस्य च राजतः ईशाते । उभे एव शकटे यतेते कर्मानुष्ठाने प्रयत्नं कुरुतः । उभयस्य देवजातस्य मनुष्यजातस्य च पुष्यतः । हविर्धारणद्वारेण पुष्टिं कुरुत इत्यर्थः ॥ ॥ १३ ॥
“The seven (metres) offer laudation to the glorious, the adorable parent, (the Soma), his sons (thepriests) utter his true (praise); you both are lords of both (men and gods), you both exert yourselves and are thenourishers of both (men and gods).”
The Seven flow to the Youth on whom the Maruts wait: the Sons unto the Father brought the sacrifice.
Both these are his, as his they are the Lords of both: both toil; belonging unto both they prosper well.
The seven (rivers?) flow for the child accompanied by the Maruts
[=Indra]. For their father [=Yama?] have the sons made truth their
familiar.
Both (carts) rule over it [=soma?] of both kinds. Both take their places, and thrive on the one of both kinds.
Sieben [Ströme] rinnen dem von den Maruts begleiteten Jüngling [dem Indra], dem Vater haben die Söhne [wol die Sänger, als deren Vater hier Indra dargestellt wird] das heilige [Lied] erregt; und beide [Welten] verfügen über beides [Somaopfer und Lied], beide sind eng verbunden und erlangen beides reichlich.
Sieben Flüsse fließen für den Jungen, der von den Marut begleitet wird. Die Söhne haben den Vater den rechten Weg gelehrt. Beide verfügen über diesen beiderseitigen; beide nehmen den gleichen Rang ein, sie haben beiderlei in Fülle.
Семь (потоков) текут для ребенка, сопровождаемого Марутами.
Сыновья вдохнули в отца (вселенский) закон.
Обе (повозки) правят этим принадлежащим обеим,
Обе занимают положенное место (и) дают процветание принадлежащему обеим.