Sukta 10.136
ऋषिजूतिः
देवताकेशिनः
मन्त्र7
छन्दअनुष्टुप्
के॒श्य१॒॑ग्निं के॒शी वि॒षं के॒शी बि॑भर्ति॒ रोद॑सी । के॒शी विश्वं॒ स्व॑र्दृ॒शे के॒शीदं ज्योति॑रुच्यते ॥
के॒शी । अ॒ग्निम् । के॒शी । वि॒षम् । के॒शी । बि॒भ॒र्ति॒ । रोद॑सी॒ इति॑ । के॒शी । विश्व॑म् । स्वः॑ । दृ॒शे । के॒शी । इ॒दम् । ज्योतिः॑ । उ॒च्य॒ते॒ ॥
केशाः केशस्थानीया रश्मयः । तद्वन्तः केशिनोऽग्निर्वायुः सूर्यश्च । एते त्रयः स्तूयन्ते। केशी रश्मिभिर्युक्तः प्रकाशमानो वा सूर्यः अग्निं बिभर्ति । हविर्भिः पोषयति धारयति वा । कालविशेषे ह्यग्नेः पोषणाय होमः । स च कालविशेषः सूर्यगत्यधीन इति सूर्य एव बिभर्तीत्युच्यते। तथा विषम् । उदकनामैतत् । उदकं रश्मिभिर्धर्मसमय आहृतमयमैच केशी बिभर्ति विस्रष्टुम् । तथा 'रोदसी द्यावापृथिंब्यौ अपि अयमेव बिभर्ति । अपि च विश्व व्याप्त स्वः सर्वं जगत् । दर्शनाय अयमेव केशी करोति । प्रकाशयतीत्यर्थः । इत्थंमहानुभावः कैशी को नामेत्यत आह ॥ इदं दृश्यमानं मण्डलस्थं यत् ज्योतिः इदम् एव केशी इति उच्यते । नान्य इत्यर्थः ॥
“The radiant (Sun supports) Agni, the radiant one (supports) water, the radiant one supports theheaven and earth, the radiant one is for the visibility of the whole diffused (universe)-- this light is called theradiant one.”
HE with the long loose locks supports Agni, and moisture, heaven, and earth:
He is all sky to look upon: he with long hair is called this light.
The long-haired one bears fire, the long-haired one poison, the
long-haired one the two world-halves.
The long-haired one (bears) the sun for all to see. The long-haired one is called this light here.
Der Langhaarige trägt erhaltend den Agni, der Langhaarige das Wasser, der Langhaarige beide Welten; der Langhaarige ist als ganzer Himmelsglanz zu schauen, der Langhaarige wird das Licht der Welt genannt.
Der Langhaarige trägt das Feuer, der Langhaarige den Gifttrank, der Langhaarige beide Welten in sich. Der Langhaarige läßt die ganze Welt die Sonne schauen, der Langhaarige heißt dieses Licht.
Косматый (несет) огонь, косматый (несет) яд.
Косматый несет две половины вселенной.
Косматый (делает, чтоб) мир увидел солнце.
Косматый зовется светилом.
मुन॑यो॒ वात॑रशनाः पि॒शङ्गा॑ वसते॒ मला॑ । वात॒स्यानु॒ ध्राजिं॑ यन्ति॒ यद्दे॒वासो॒ अवि॑क्षत ॥
मुन॑यः । वात॑ऽरशनाः । पि॒शङ्गाः॑ । व॒स॒ते॒ । मला॑ । वात॑स्य । अनु॑ । ध्राजि॑म् । यन्ति॑ । यत् । दे॒वासः॑ । अवि॑क्षत ॥
वातरशनाः वातरशनस्य पुत्राः मुनयः अतीन्द्रियार्थदर्शिनो जूतिवातजूतिप्रभृतयः पिशङ्गा पिशङ्गानि कपिलवर्णानि मला मलिनानि वल्कलरूपाणि वासांसि वसते आच्छादयन्ति । ‘वस आच्छादने । आदादिकः । ईदृशास्ते यत् यदा देवासः देवाः तपसो महिम्ना दीप्यमानाः सन्तः अविक्षत देवतास्वरूपं प्राविशन् । विशेर्लुङि शल इगुपधादनिटः क्सः । व्यत्ययेनात्मनेपदम् । तदा ते वातस्य वायोः ध्राजिं गतिम् अनु यन्ति अनुगच्छन्ति । प्राणोपासनया प्राणरूपिणो वायुभावं प्रपन्ना इत्यर्थः ॥
“The Munis, the sons of Vātaraśana, wear the yellow dirty (vestments of bark), they follow the courseof the wind, when they have assumed the (power of) gods.”
The Munis, girdled with the wind, wear garments soiled of yellow hue.
They, following the wind's swift course go where the Gods have gone before.
The wind-girt ascetics wear tawny rags.
They follow the swooping of the wind when the gods have entered (them).
Die vom Wind umgürteten [d.h. ohne Gurt dem Winde sich aussetzenden] Büsser kleiden sich in schmutzige Gewänder; sie gehen dem Zuge des Windes nach dahin, wohin die Götter gegangen sind.
Die windgegürteten Verzückten kleiden sich in braune Schmutzgewänder; sie gehen dem Zuge des Windes nach, wenn die Götter in sie gefahren sind.
Аскеты, подпоясанные ветром,
Одеваются в коричневые грязные одежды.
Они следует порыву ветра,
Когда боги вошли (в них).
उन्म॑दिता॒ मौने॑येन॒ वाताँ॒ आ त॑स्थिमा व॒यम् । शरी॒रेद॒स्माकं॑ यू॒यं मर्ता॑सो अ॒भि प॑श्यथ ॥
उत्ऽम॑दिता । मौने॑येन । वाता॑न् । आ । त॒स्थि॒म॒ । व॒यम् । शरी॑रा । इत् । अ॒स्माक॑म् । यू॒यम् । मर्ता॑सः । अ॒भि । प॒श्य॒थ॒ ॥
मौनेयेन मुनिभावेन लौकिकसर्वव्यवहारविसर्जनेन उन्मदिताः उन्मत्ता उन्मत्तवदाचरन्तः । यद्वा। उत्कृष्टं मदं हर्षं प्राप्ताः । वयं वातान् वायूनस्माभिरुपास्यमानान् आ तस्थिम आस्थितवन्तः । हे मर्तासः मनुष्याः अस्माकं शरीरेत् शरीराण्येव यूयं केवलम् अभि पश्यथ । नास्मान् । यतो वयं नीरूपेण वायुना सायुज्यं प्राप्ताः ॥
“Exhilarated by the sanctity of the Muni we have mounted upon the winds; behold, mortals, (in them)our forms!”
Transported with our Munihood we have pressed on into the winds:
You therefore, mortal men. behold our natural bodies and no more.
“Roused up to ecstasy by our asceticism, we have mounted the winds. You mortals see only our bodies.”
Wir, die wir durch heiliges Büsserleben erregt sind, sind in die Winde eingedrungen; beschaut, o Sterbliche, unsere Leiber.
Von Verzückung entgeistert haben wir die Winde als unsere Rosse bestiegen. Nur unsere Leiber sehet ihr Sterblichen vor euch.
Возбужденные состоянием аскета,
Мы оседлали ветра.
Только тела наши вы,
Смертные, видите перед собою.
अ॒न्तरि॑क्षेण पतति॒ विश्वा॑ रू॒पाव॒चाक॑शत् । मुनि॑र्दे॒वस्य॑देवस्य॒ सौकृ॑त्याय॒ सखा॑ हि॒तः ॥
अ॒न्तरि॑क्षेण । प॒त॒ति॒ । विश्वा॑ । रू॒पा । अ॒व॒ऽचाक॑शत् । मुनिः॑ । दे॒वस्य॑ऽदेवस्य । सौकृ॑त्याय । सखा॑ । हि॒तः ॥
मुनिः अस्यर्चो द्रष्टा वृषाणक ऋषिर्वातरूपतां सूर्यास्मतां वा तत्तदुपासनया प्राप्तः सन् अन्तरिक्षेण आकाशेन पतति गच्छति । किं कुर्वन् । विश्वा विश्वानि सर्वाणि रूपाणि रूप्यमाणानि पदार्थजातानि अवचाकशत् अभिपश्यन् स्वतेजसा दर्शयन् । तथा देवस्यदेवस्य । नित्यवीप्सयोः' इति द्विर्वचनम् । अनुदात्तं च इति परस्याम्रेडितस्यानुदात्तत्वम्। सर्वस्यापि देवस्य सख सखिभूतः अत एव सौकृत्याय । सुष्ठु देवानुद्दिश्य क्रियमाणं यागात्मकं कर्म सुकृतम् । तस्य भावाय सम्यगनुष्ठापनाय हितः निहितः स्थापितो भवति ॥ .
“The Muni flies through the firmament, illumining all objects, the friend of each deity, appointed forpious works.”
The Muni, made associate in the holy work of every God,
Looking upon all varied forms flies through the region of the air.
He flies through the midspace, gazing down on all forms.
The ascetic has been established as the comrade of every god for good action.
Durch die Luft fliegt der Büsser, alle Gestalten erschaut er, als jedes Gottes Genosse zu jeder guten That gesellt.
Durch die Lüfte fliegt er, auf alle Gestalten herabschauend; der Muni ist jeglichem Gotte ein rechter Freund, zur Guttat recht.
Он летит по воздуху,
Глядя вниз на все формы.
Аскет каждому богу добрый
Друг, готовый на благое деяние.
वात॒स्याश्वो॑ वा॒योः सखाथो॑ दे॒वेषि॑तो॒ मुनि॑: । उ॒भौ स॑मु॒द्रावा क्षे॑ति॒ यश्च॒ पूर्व॑ उ॒ताप॑रः ॥
वात॑स्य । अश्वः॑ । वा॒योः । सखा॑ । अथो॒ इति॑ । दे॒वऽइ॑षितः । मुनिः॑ । उ॒भौ । स॒मु॒द्रौ । आ । क्षे॒ति॒ । यः । च॒ । पूर्वः॑ । उ॒त । अप॑रः ॥
वातस्य वायोर्गतिरिव अश्वः व्याप्तः । यद्वा । वायोः अशिता भोक्ता। वायुरेव तस्याहार इत्यर्थः । अत एव वायोः सखा मित्रभूतः अथो अपि च देवेषितः देवेन द्योतमानेन वायुना सूर्येण वा इषितः प्राप्तः। तृतीया कर्मणि' इति पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम् । इदृशो मुनिः करिक्रताख्य ऋषिरुक्तप्रकारेण वायुरूपः सूर्यरूपो वा सन् उभौ समुद्रौ उदधी आ क्षेति अभिगच्छति । ‘क्षि निवासगत्योः' । छन्दसो विकरणस्य लुक् । कौ तौ समुद्रौ। यश्च पूर्वः समुद्रः । उतशब्दश्चार्थे । यश्च अपरः समुद्रः ॥
“The steed of the wind, the friend of Vāyu, the Muni, who is instrumental gated by the deity, repairs to bothoceans, the eastern and the western.”
The Steed of Vata, Vayu's friend, the Muni, by the Gods impelled,
In both the oceans hath his home, in eastern and in western sea.
The horse of the wind, the comrade of Vāyu—so sped by (that) god, the ascetic
presides over both seas, the eastern and the western.
Des Windes Ross, des Vāju Genosse ist dann der gottbegeisterte Büsser; beide Meere bewohnt er, das östliche und das westliche.
Des Vata, des Sturmes Roß, des Vayu, des Windes Freund und von den Göttern getrieben ist der Verzückte. Er wohnt an beiden Meeren, am östlichen und am westlichen.
Конь Ваты, друг Ваю,
Вот аскет, подстегнутый богами.
Он живет возле двух морей:
Которое восточное и (которое) западное.
अ॒प्स॒रसां॑ गन्ध॒र्वाणां॑ मृ॒गाणां॒ चर॑णे॒ चर॑न् । के॒शी केत॑स्य वि॒द्वान्त्सखा॑ स्वा॒दुर्म॒दिन्त॑मः ॥
अ॒प्स॒रसा॑म् । ग॒न्ध॒र्वाणा॑म् । मृ॒गाणा॑म् । चर॑णे । चर॑न् । के॒शी । केत॑स्य । वि॒द्वान् । सखा॑ । स्वा॒दुः । म॒दिन्ऽत॑मः ॥
अप्सरसां देवस्त्रीणां गन्धर्वाणां चरणे संचारभूते दिव्यन्तरिक्षे च तथा मृगाणां सिंहादीनां संचारस्थले पृथिव्यां चरन व्याप्य संचरन् केशी अग्निर्वायुः सूर्यो वा केतस्य ज्ञातव्यस्य सर्वस्यार्थजातस्य विद्वान् यद्वा ज्ञातव्यस्यास्यर्षेरेतशस्य सखा विद्वान् अविशेषात् सर्वं जानन् स्वादुः स्वादयिता रसयिता सर्वस्य रसस्योत्पादकः अत एव मदिन्तमः मादयितृतमो भवति । ‘नाद्धस्य ' इति नुडागमः ॥
“Wandering in the track of the Apsarasas and the Gandharvas, and the wild beasts, the radiant (Sun),cognizant of all that is knowable, (is my) sweet and most delightful friend.”
Treading the path of sylvan beasts, Gandharvas, and Apsarases,
He with long locks, who knows the wish, is a sweet most delightful friend
Ranging in the range of the Apsarases and the Gandharvas, of the wild birds,
the long-haired one is their sweet, most exhilarating comrade, who
knows their will.
Auf der Apsarasen, der Gandharven, der wilden Thiere Bahn wandernd ist der Langhaarige, des Begehrens kundig, der süsse, erquickendste Freund.
Auf der Fährte der Apsaras´, der Gandharven, der wilden Tiere wandelnd, die Gedanken verstehend, ist der Langhaarige ihr süßer, gar entzückender Freund.
Странствуя тропой Апсарас,
Гандхарвов, диких зверей,
Аскет понимает (их) волю:
Он их милый, самый привлекательный друг.
वा॒युर॑स्मा॒ उपा॑मन्थत्पि॒नष्टि॑ स्मा कुनन्न॒मा । के॒शी वि॒षस्य॒ पात्रे॑ण॒ यद्रु॒द्रेणापि॑बत्स॒ह ॥
वा॒युर् । अ॒स्मै॒ । उप॑ । अ॒म॒न्थ॒त् । पि॒नष्टि॑ । स्म॒ । कु॒न॒न्न॒मा । के॒शी । वि॒षस्य॑ । पात्रे॑ण । यत् । रु॒द्रेण॑ । अपि॑बत् । स॒ह ॥
केशी रश्मिभिर्युक्तः सूर्यः रुद्रेण रुद्रपुत्रेण मरुद्गणेन । यद्वा। ‘रुद्रो वा एष यदग्निः' (तै, सं. ५.४,३.१ ) इति श्रवणाद्रुद्रो वैद्युताग्निः । तेन सह वर्तमानो विषस्य । उदकनामैतत् । ‘क्रियाग्रहणं कर्तव्यम्' इति कर्मणः संप्रदानत्वाच्चतुर्थ्यर्थे षष्ठी । विषमुदकं पात्रेण पानसाधनेन रश्मिजालेन यत् यदा अपिबत् पिबति तदा अस्मै केशिने वायुः उपामन्थन् । भूगतं सर्वं रसमुपमथ्नाति । यद्वा । यदापिबत् पीतवान् भवति तदा सूर्यमण्डले घनीभूतमस्य तदुदकं वायुरुपमथ्नाति । मन्थनेन वैद्युताग्निनालोडयति । तथा कुनंनमा कुत्सितमपि भृशं नमयित्री स्वयं नमयितुमशक्या स्वतन्त्रा माध्यमिका वाक् पिनष्टि स्म । यथाधस्तात् स्रवति तथा चूर्णीकरोति । स्मेति प्रसिद्धौ। कुपूर्वान्नमथतेः पचाद्यचि ‘यङोsचि च' इति यङो लुक् । थाथादिनोत्तरपदान्तोदात्तत्वम् ॥ ॥ २४ ॥
“Vāyu churned for him, the inflexible (thunder) ground it when the radiant (Sun), along with Rudra,drank the water with his cup.”
Vayu hath churned for him: for him he poundeth things most hard to bend,
When he with long loose locks hath drunk, with Rudra, water from the cup.
Vāyu churned it for him; Kunannamā kept crushing it,
when the long-haired one drank of the poison with his cup, together with Rudra.
Der Wind tost ihm zur Seite; er zermalmt auch das schwer zu beugende, wenn er aus dem Becher des Saftes mit Rudra zusammen getrunken hat.
Vayu hatte ihm den Trank angerührt, Kunamnama quetschte ihn aus, als der Langhaarige zusammen mit Rudra aus der Schale vom Gifte trank.
Ваю для него сбивал (напиток),
Кунаннама выдавливала,
Когда косматый из сосуда с ядом
Пил вместе с Рудрой.