Sukta 10.142
ऋषिजरिता
देवताअग्निः
मन्त्र8
छन्दजगती
अ॒यम॑ग्ने जरि॒ता त्वे अ॑भू॒दपि॒ सह॑सः सूनो न॒ह्य१॒॑न्यदस्त्याप्य॑म् । भ॒द्रं हि शर्म॑ त्रि॒वरू॑थ॒मस्ति॑ त आ॒रे हिंसा॑ना॒मप॑ दि॒द्युमा कृ॑धि ॥
अ॒यम् । अ॒ग्ने॒ । ज॒रि॒ता । त्वे इति॑ । अ॒भू॒त् । अपि॑ । सह॑सः । सू॒नो॒ इति॑ । न॒हि । अ॒न्यत् । अस्ति॑ । आप्य॑म् । भ॒द्रम् । हि । शर्म॑ । त्रि॒ऽवरू॑थम् । अस्ति॑ । ते॒ । आ॒रे । हिंसा॑नाम् । अप॑ । दि॒द्युम् । आ । कृ॒धि॒ ॥
हे अग्ने त्वे त्वयि । ‘ सुपां सुलुक्' इति सप्तम्याः शेआदेशः । अयम् ऋषिः जरिता स्तोता अभूदपि । अपिशब्द: संभावनायाम् । इदानीं स्तोतृत्वेन संभाव्यते । तत्र कारणमाह । है सहसः सूनो बलस्य पुत्र त्वत्तः अन्यत् आप्यम् आप्तव्यं नहि अस्ति न खलु विद्यते । अतः प्राप्तव्यं त्वामेव स्तुत्या प्राप्नोमि । भद्रं कल्याणं त्रिवरूथं दुःखत्रयस्य निवारकं शर्म सुखं हि यस्मात ते तव अस्ति विद्यते । अथवा शोभनं त्रिवरूथं त्रिभूमिकं गृहं तवास्ति हि। अतः हिंसानां हिंस्यमानानामस्माकम् आरे दूरे दिद्युं दीप्यमानामात्मीयां ज्वालाम् अप आ कृधि अपाकुरु निवारय । करोतेश्छान्दसो विकरणस्य लुक् । ‘श्रुशृणुपॄकृवृभ्यः' इति हेर्धिभावः ॥ ।
“This person n, Agni, was your praiser, for there is nothing else attainable, O son of strength; holy is thehappiness derived from you, a triple defence; remove far from us, who are susceptible of harm, your scorchingflame.”
WITH thee, O Agni, was this singer of the laud: he hath no other kinship, O thou Son of Strength.
Thou givest blessed shelter with a triple guard. Keep the destructive lightning far away from us.
O Agni, this singer here has come to abide in you, for there exists no other friendship, o Son of Strength—
for auspicious is your shelter, providing threefold defense. Put away in the distance the injurious missile.
O Agni, dir gehört nun dieser Sänger an, kein andres Band der Freundschaft gibt es, Herr der Kraft! Denn Segen bringend, dreifach schirmend ist dein Schutz, schaff in die Ferne das verwundende Geschoss.
Dieser Sänger hat bei dir Zuflucht gesucht, Agni, Sohn der Kraft, denn es gibt keine andere Freundschaft; denn gesegnet ist dein dreifacher Schutz. Halte das schädliche Geschoß weit ab!
Этот певец, о Агни, прибегнул к тебе,
О сын силы, – ведь нет другой дружбы, (кроме твоей)!
А твоя защита с тройным укрытием приносит счастье.
Далеко прочь убери выстрел стремящихся убить!
प्र॒वत्ते॑ अग्ने॒ जनि॑मा पितूय॒तः सा॒चीव॒ विश्वा॒ भुव॑ना॒ न्यृ॑ञ्जसे । प्र सप्त॑य॒: प्र स॑निषन्त नो॒ धिय॑: पु॒रश्च॑रन्ति पशु॒पा इ॑व॒ त्मना॑ ॥
प्र॒ऽवत् । ते॒ । अ॒ग्ने॒ । जनि॑म । पि॒तु॒ऽय॒तः । सा॒चीऽइ॑व । विश्वा॑ । भुव॑ना । नि । ऋ॒ञ्ज॒से॒ । प्र । सप्त॑यः । प्र । स॒नि॒ष॒न्त॒ । नः॒ । धियः॑ । पु॒रः । च॒र॒न्ति॒ । प॒शु॒ऽपाःऽइ॑व । त्मना॑ ॥
हे अग्ने पितूयतः पितुमन्नं भक्ष्यमिच्छतः ते तव जनिम जन्म प्रादुर्भवनं प्रवत् प्रकृष्टमुत्कृष्टं भवति । ‘ उपसर्गाच्छन्दसि धात्वर्थे ' इति वतिः । स त्वं साचीव सचिव इव विश्वा विश्वानि व्याप्तानि भुवनानि भूतजातानि न्यृञ्जसे प्रसाधयसि । वशीकरोषीत्यर्थः । सप्तयः सर्पणशीलाः नः अस्माकं धियः स्तुतयः तादृशं त्वां प्र सनिषन्त प्रकर्षेण संभजन्ते । एकः प्रशब्दः पूरकः । यद्वा । सप्तयः । लुप्तोपममेतत् । सर्पणशीला अश्वा यथाजिं प्रकर्षेण सँभजन्ते तथा अस्मदीया धिय इत्यर्थः । अनन्तरं पुरः तव पुरस्तात् त्मना आत्मना स्वयमेव चरन्ति व्याप्य वर्तन्ते । पशुपाइव यथा पशूनां पालका गोपालाः पालयितव्यानां पुरस्तात् संचरन्ति तद्वत् ॥
“Exalted is the birth of you, Agni, who are desirous of (sacrificial) food; you preside like a councillorover all created beings; our praises flowing smoothly proceed to you, as herdsmen of their own will (go slowly)before (their flocks).”
Thy birth who seekest food is in the falling flood, Agni: as Comrade thou winnest all living things.
Our coursers and our songs shall be victorious: they of themselves advance like one who guards the herd.
Your birth, Agni, is a headlong plunge as you seek nourishment. You seem to bear down on all creatures at once.
Our teams, our insightful thoughts shall gain the lead. They proceed in front like cowherds, by themselves.
Der Berg ist deine Heimat, der du Trank begehrst, du, starker Agni, machst dir alle Wesen hold; Wie Rosse lass zum Ziele unsre Bitten gehn, wie Hirten ihrer Heerde schreiten sie voran.
Deine Geburt, Agni, wird ein Strom, wenn du nach Nahrung verlangst. Alle Geschöpfe drängst du gleichsam beiseite. Unsere Gespanne, unsere Gebete sollen den Preis gewinnen; sie gehen an der Spitze wie der Hirt in eigner Person.
Твое рождение, когда ты жаждешь пищи, о Агни, - (это) рывок вперед.
Как будто заодно, ты пронизываешь все живые существа.
Пусть наши упряжки, наши молитвы добиваются (наград)!
Они движутся вперед, как пастух, (действуя) сами по себе.
उ॒त वा उ॒ परि॑ वृणक्षि॒ बप्स॑द्ब॒होर॑ग्न॒ उल॑पस्य स्वधावः । उ॒त खि॒ल्या उ॒र्वरा॑णां भवन्ति॒ मा ते॑ हे॒तिं तवि॑षीं चुक्रुधाम ॥
उ॒त । वा॒ । ऊँ॒ इति॑ । परि॑ । वृ॒ण॒क्षि॒ । बप्स॑त् । ब॒होः । अ॒ग्ने॒ । उल॑पस्य । स्व॒धा॒ऽवः॒ । उ॒त । खि॒ल्याः । उ॒र्वरा॑णाम् । भ॒व॒न्ति॒ । मा । ते॒ । हे॒तिम् । तवि॑षीम् । चु॒क्रु॒धा॒म॒ ॥
हे स्वधावः दीप्तिमन् अग्ने बप्सत् दहन् । 'भस भर्त्सनदीप्त्योः ' । जौहोत्यादिकः । शतरि ‘ घसिभसोर्हलि च' (पा. सू. ६, ४. १०० ) इत्युपधालोपः । ‘ नाभ्यस्ताच्छतुः' इति नुमः प्रतिषेधः । बहोः बहुलस्य उलपस्य तृणजातस्य । कर्मणि षष्ठी । सर्वं वनम् उत वै अपि खलु परि वृणक्षि परिवर्जयसि विनाशयसि । उ इति पूरकः । उत अपि च उर्वराणाम् । सस्याढ्या भूमय उर्वराः । तासां संबन्धिनः प्रदेशाः खिल्याः खिलाः प्राणिभिर्गन्तुं योग्याः भवन्ति । त्वया दग्धा इति शेषः । तविषीं महतीं ते तव हेतिं हननहेतुभूतां ज्वालां मा चुक्रुधाम मा क्रोधयाम । अपि तु स्तुतिभिः प्रसाधयामः ॥ ऊतियूति इत्यादिना हन्तेः क्तिनि हेतिः । इत्यन्तोदात्तो निपात्यते । चुक्रुधामेति क्रुधेर्ण्यन्ताल्लुङि चङि रूपम् ॥
“Blazing Agni, you destroy many a shrub, as you burn; and (the sites) of the tilled fields are laid waste,may we never rouse to anger your terrible flame.”
And thou, O Agni, thou of Godlike nature, sparest the stones, while caring up the brushwood.
Then are thy tracks like deserts in the corn-lands. Let us not stir to wrath thy mighty arrow.
And truly you bend around, snapping at the abundant brush, o Agni of independent power.
And there come to be waste-places in the fields. Let us not antagonize your missile, your power.
Ob kauend auch, verschonest du, o Agni, doch vieles Buschwerk, o du selbstgewalt'ger, Und leere Streifen gibt's ja zwischen Aeckern, nicht mögen deinen scharfen Pfeil wir reizen.
Bald machst du ja einen Umweg, während du eigenmächtiger Agni von dem reichlichen Gestrüpp frißt, bald gibt es Brachen zwischen den Äckern. Nicht wollen wir dein Geschoß, deine Stärke zum Zorn reizen.
И ты то делаешь обход, пожирая
Многочисленный кустарник, о Агни самосущий,
То (это) бывают пустыри среди обработанных полей,
Да не прогневаем мы твоего дротика, (твоей) силы!
यदु॒द्वतो॑ नि॒वतो॒ यासि॒ बप्स॒त्पृथ॑गेषि प्रग॒र्धिनी॑व॒ सेना॑ । य॒दा ते॒ वातो॑ अनु॒वाति॑ शो॒चिर्वप्ते॑व॒ श्मश्रु॑ वपसि॒ प्र भूम॑ ॥
यत् । उ॒त्ऽवतः॑ । नि॒ऽवतः॑ । या॒सि॒ । बप्स॑त् । पृथ॑क् । ए॒षि॒ । प्र॒ग॒र्धिनी॑ऽइव । सेना॑ । य॒दा । ते॒ । वातः॑ । अ॒नु॒ऽवाति॑ । शो॒चिः । वप्ता॑ऽइव । श्मश्रु॑ । व॒प॒सि॒ । प्र । भूम॑ ॥
यत् यदा उद्वतः उद्गतानुच्छ्रितान् निवतः नीचीनास्तरुगुल्मादीन् हे अग्ने बप्सत् दहन यासि प्राप्नोषि तदानीं बह्वीभिर्ज्वलाभिः पृथक् विभिन्नः सन् एषि गच्छसि । तत्र दृष्टान्तः । प्रगर्धिनीव सेना । ‘ गृधु अभिकाङ्क्षायाम् । परराष्ट्रं गच्छतो राज्ञः सेना तत्रत्यं धनजातमभिकाङ्क्षमाणा इतस्ततः संघशो गच्छति तद्वत् । वातः वायुश्च ते तव शोचिः दीप्तिं यदा यस्मिन् काले अनुवाति अनुगुणं प्रवर्तते तदा श्मश्रु । श्म शरीरम् । तन्न श्रितं स्थितं केशरोमादिकं वप्तेव यथा वप्ता नापितो वपति मुण्डयति तथा भूम भूमिं प्र वपसि प्रकर्षेण मुण्डयसि । सर्वं वनं निःशेषेण दहसीत्यर्थः ॥
“When you move burning above and burning below, you scatter yourself like a devastating host; whenthe wind fans your flame, you shave the earth as a barber shaves a beard.”
O'er hills through vales devouring as thou goest, thou partest like an army fain for booty
As when a barber shaves a beard, thou shavest earth when the wind blows on thy flame and fans it.
When you travel to the heights and the depths, snapping, you go in all directions, like an army in greedy pursuit.
When the wind fans your flame, like a barber a beard you shave the
ground.
Wenn aufwärts du und abwärts kauend wanderst, so eilst du weit hin, wie ein Heer nach Beute, Wenn deinem hellen Licht der Windzug nachweht, scheerst du die Erde wie den Bart der Scheerer.
Wenn du fressend in die Höhen und Tiefen gehst, dann zerstreust du dich wie ein beutegieriges Heer. Wenn der Wind in deiner Flamme herbläst, so scherst du die Erde wie der Bartscherer den Bart.
Когда ты движешься, пожирая, по высотам (и) низинам,
Ты разлетаешься в разные стороны, как жадное до добычи войско,
Когда ветер раздувает твое пламя,
Ты бреешь землю, как цирюльник бороду.
प्रत्य॑स्य॒ श्रेण॑यो ददृश्र॒ एकं॑ नि॒यानं॑ ब॒हवो॒ रथा॑सः । बा॒हू यद॑ग्ने अनु॒मर्मृ॑जानो॒ न्य॑ङ्ङुत्ता॒नाम॒न्वेषि॒ भूमि॑म् ॥
प्रति॑ । अ॒स्य॒ । श्रेण॑यः । द॒दृ॒श्रे॒ । एक॑म् । नि॒ऽयान॑म् । ब॒हवः॑ । रथा॑सः । बा॒हू इति॑ । यत् । अ॒ग्ने॒ । अ॒नु॒ऽमर्मृ॑जानः । न्य॑ङ् । उ॒त्ता॒नाम् । अ॒नु॒ऽएषि॑ । भूमि॑म् ॥
अस्य अग्नेर्दहतः श्रेणयः ज्वालापङ्क्तयः प्रति ददृश्रे प्रतिदृश्यन्ते । - - -तद्वत् । अत्र सामर्थ्यादुपमानप्रतीतिः । हे अग्ने बाहू । तृतीयार्थे प्रथमा । बाहुभ्यां बाहुस्थानीयैर्ज्वालासमूहै। अनुमर्मृजानः सर्वं वनं मृजञ्शोधयन् । दहन्नित्यर्थः । न्यङ् न्यञ्चन् प्रह्वीभवन् उत्तानाम् ऊर्ध्वाभिमुखां भूमिं यत् यदा अन्वेषि अनुगच्छसि तदानीमस्य श्रेणयो ददृश्र इत्यन्वयः ॥
“His lines (of flame) are visible, like one array of many chariots, when clearing away (the forests) withyour arms (of flame) you march, Agni, over the prostrate earth.”
Apparent are his lines as he approaches the course is single, but the cars are many,
When, Agni, thou, making thine arms resplendent, advancest o'er the land spread out beneath thee.
His ranks have appeared opposite—many chariots (along) a single downward course—
when, o Agni, continually stroking your two arms, you go, bending
downward, along the upstretching earth.
Es wurden sichtbar seine Wagenreihen, nur eine Strasse, aber viele Wagen; Wenn Agni du, ausstreckend deine Arme, herabkommst auf die hingestreckte Erde.
Man sieht seine Reihen; es ist eine Anfahrt und viele Wagen, wann du, Agni, die Arme anschmiegend niedergebeugt auf der ausgestreckten Erde entlang gehst.
Его шеренги видны (отовсюду):
Один выезд, много колесниц,
Когда, о Агни, мощно растирая руками (землю),
Направленный вниз, ты движешься по простертой (под тобой) земле.
उत्ते॒ शुष्मा॑ जिहता॒मुत्ते॑ अ॒र्चिरुत्ते॑ अग्ने शशमा॒नस्य॒ वाजा॑: । उच्छ्व॑ञ्चस्व॒ नि न॑म॒ वर्ध॑मान॒ आ त्वा॒द्य विश्वे॒ वस॑वः सदन्तु ॥
उत् । ते॒ । शुष्माः॑ । जि॒ह॒ता॒म् । उत् । ते॒ । अ॒ग्ने॒ । श॒श॒मा॒नस्य॑ । वाजाः॑ । उत् । श्व॒ञ्च॒स्व॒ । नि । न॑मः । वर्ध॑मानः । आ । त्वा॒ । अ॒द्य । विश्वे॑ । वस॑वः । स॒द॒न्तु॒ ॥
हे अग्ने ते तव शुष्माः शोषका ज्वालाः उत् जिहताम् उद्गच्छन्तु । तथा ते तव अर्चि: दीप्तिश्च उद्गच्छतु । शशमानस्य स्तूयमानस्य । यद्वा । ‘ शश प्लुतगतौ । अस्मात्ताच्छीलिकश्चानश् । तस्य सार्वधातुकत्वे सति लसार्वधातुकत्वाभावात् ‘ चितः' इत्यन्तोदात्तत्वमेव शिष्यते । शशमानस्य सर्वं वनमाक्रम्य शीघ्रं गच्छतः । तव वाजाः वेगा हे अग्ने उज्जिहताम् । स त्वं वर्धमानः सन् 'उच्छ्वञ्चस्व वन उद्गच्छस्व ॥ ‘ श्वचि गतौ' । भौवादिकः। इदित्त्वान्नुम् ॥ तथा नि नम प्रह्वीभव । उन्नतं वृक्षादिकं प्राप्य उच्छ्रितो भव । अवनतं गुल्मादिकं प्राप्यावनतो भवेत्यर्थः । ईदृशं त्वा त्वाम् अद्य अस्मिन् काले विश्वे सर्वे वसवः वासयितारो रश्मयो देवा वा आ सदन्तु आसीदन्तु प्राप्नुवन्तु । सदेर्व्यत्ययेन सीदादेशाभावः । शपि प्राप्ते व्यत्ययेन अब्वा कर्तव्यः ॥
“May your withering flames, Agni, arise; may your light (arise), and the swift movements of you whenyou are praised; rise up, stoop down, increasing in might; may all the Vasus this day attend upon you.”
Now let thy strength, thy burning flames fly upward, thine energies, O Agni, as thou toilest.
Gape widely, bend thee, waxing in thy vigour: let all the Vasus sit this day beside thee.
Let your blasts rear up, let your beam; let your prizes, Agni, for the one who labors for you.
Arch up, bow down, as you grow. Let all the Vasus attend upon
you today.
Dein Licht lass aufwärts steigen, und dein Schnaufen, und wenn du opferst, Agni, deine Tränke; Im Wachsen steig' empor und beug' dich nieder, lass alle Götter heute bei dir sitzen.
Deine Kräfte sollen aufsteigen, deine Flamme; dir sollen die Belohnungen kommen, wann du den Dienst getan hast, Agni. Wachsend bäume dich auf, beug dich nieder! Alle Götter sollen dir heute nahen.
Да поднимется твой треск, под(нимется) твое пламя,
Под(нимутся), о Агни, твои награды, когда ты потрудился.
Взвейся вверх, пригнись вниз, набираясь силы!
Пусть усядутся возле тебя сегодня все Васу!
अ॒पामि॒दं न्यय॑नं समु॒द्रस्य॑ नि॒वेश॑नम् । अ॒न्यं कृ॑णुष्वे॒तः पन्थां॒ तेन॑ याहि॒ वशाँ॒ अनु॑ ॥
अ॒पाम् । इ॒दम् । नि॒ऽअय॑नम् । स॒मु॒द्रस्य॑ । नि॒ऽवेश॑नम् । अ॒न्यम् । कृ॒णु॒ष्व॒ । इ॒तः । पन्था॑म् । तेन॑ । या॒हि॒ । वशा॑न् । अनु॑ ॥
इत्थं खाण्डववनस्य दाहे प्रवृत्तमग्निं जरितृप्रभृतयः स्वात्मनो रक्षणकामास्तुष्टुवुः । इदानीं च स्तम्बमित्रः स्वनिवासभूमेर्दहनाभावाय अग्नेरन्यत्र गमनं प्रार्थयते । इदम् अस्मदीयं निवासस्थानम् अपाम् उदकानां न्ययनम् । नियन्ति नितरां गच्छन्त्यस्मिन्निति न्ययनं ह्रदः। तथा समुद्रस्य उदधेश्च निवेशनं गृहम् । यथा ह्रदः समुद्रस्य स्थानं च यथा दग्धुं न शक्यते तथा दाहयोग्यं न भवत्वित्यर्थः । इतः अस्मादस्मदीयात् स्थानात् अन्यं पन्थां पन्थानं मार्गं हे अग्ने कृणुष्व कुरुष्व । तेन पथा वशाननु यथाकामं याहि गच्छ ।
“This is the abode of the waters, the dwelling of the ocean; pursue, Agni, a different path from this; goby this (path) according to your plural asure.”
This is the waters' reservoir, the great abode of gathered streams.
Take thou another path than this, and as thou listest walk thereon.
Here is the descending course of the waters, here the settling down of the sea.
Make yourself another path from this one here. Proceed along it at will.
Hier ist das Herabkommen der Gewässer, das Eingehen des Meeres; schaffe dir einen andern Weg und auf dem gehe nach Gefallen.
Dies ist ein Becken der Gewässer, die Behausung der Meerflut. Bereite dir einen anderen Weg als diesen; auf dem geh nach Belieben!
Вот доступ у воде,
Выход к морю.
Приготовь себе иной путь, чей этот,
По нему и двигайся по своей воле!
आय॑ने ते प॒राय॑णे॒ दूर्वा॑ रोहन्तु पु॒ष्पिणी॑: । ह्र॒दाश्च॑ पु॒ण्डरी॑काणि समु॒द्रस्य॑ गृ॒हा इ॒मे ॥
आ॒ऽअय॑ने । ते॒ । प॒रा॒ऽअय॑ने । दूर्वाः॑ । रो॒ह॒न्तु॒ । पु॒ष्पिणीः॑ । ह्र॒दाः । च॒ । पु॒ण्डरी॑काणि । स॒मु॒द्रस्य॑ । गृ॒हाः । इ॒मे ॥
अनयापि स्वनिवासस्य दाहानर्हता प्रतिपाद्यते । हे अग्ने ते तव आयने आगमने परायणे परागमने वा सति अस्यां निवासभूमौ पुष्पिणीः पुष्पवत्यो दूर्वाः रोहन्तु प्ररोहन्तु । तथा ह्रदाः अशोष्योदका जलाशयाः च भवन्तु पुण्डरीकाणि पद्मानि च तेषु ह्रदेषु जायन्ताम् । किं बहुना । समुद्रस्य जलधेः इमे अस्मिन्निवासप्रदेशे गृहाः आश्रयभूता भवन्तु । यथा समुद्रावासभूमिः कदाचिदपि न दह्यते एवं कदाचिदप्यस्मत्स्थानं न दह्यतामित्यर्थः । एतदुक्तं भवति । दूर्वाकाण्डप्ररोहणप्रार्थनेन स्वाश्रयस्य शीतलत्वं ह्रदप्रार्थनेन तृष्णोपशमनकारणस्य जलस्य सत्त्वं पुण्डरीकसद्भावप्रार्थनेनोपभोग्यस्य फलादेः सत्ता समुद्रगृहत्वप्रार्थनेन दाहानर्हता चेत्येतत्सर्वं प्रतिपाद्यत इति ॥ ॥ ३० ॥
“Both at your arrival, Agni, and at your departure, may the flowering dūrva grasses spring up; maylakes (be formed) and lotuses (therein); may these be the dwellings of the ocean.”
On thy way hitherward and hence let flowery Durva grass spring up
Let there be lakes with lotus blooms. These are the mansions of the flood.
On your course hither and your course away let flowering dūrvā
grass grow,
and ponds and lotus blossoms. Here is the house of the sea.
Bei deinem Ankommen und Weggehen mögen blütenreiche Hirsengräser emporsteigen und Seen und Lotusteiche und diese Wohnstätten des Meeres.
Auf deinem Her- und Hinweg sollen blühende Durvagräser sprießen, Teiche und Lotusblumen entstehen! Dies ist das Haus des Meeres!
В (том) месте, куда ты придешь (и откуда) уйдешь,
Пусть вырастут дурвы цветущие,
(Возникнут) пруды и белые лотосы!
Это дом моря.