Sukta 10.144
ऋषिसुपर्णस्तार्क्ष्यपुत्र ऊर्ध्वकृशनो वा यामायनः
देवताइन्द्रः
मन्त्र6
छन्दगायत्री
अ॒यं हि ते॒ अम॑र्त्य॒ इन्दु॒रत्यो॒ न पत्य॑ते । दक्षो॑ वि॒श्वायु॑र्वे॒धसे॑ ॥
अ॒यम् । हि । ते॒ । अम॑र्त्यः । इन्दुः॑ । अत्यः॑ । न । पत्य॑ते । दक्षः॑ । वि॒श्वऽआ॑युः । वे॒धसे॑ ॥
अयं हि ते अमर्त्य इन्दुरत्यो न पत्य॑ते । दक्षौ विश्वायुर्वेधसे ॥ १ ॥ अयम् । हि । ते । अमर्त्यः । इन्दुः । अत्यः । न । पत्यते । दक्षः । विश्वऽआयुः । वेधसे ॥१॥ हे इन्द्र वेधसे विधात्रे ते तुभ्यं त्वदर्थम् अमर्त्यः मरणरहितोऽमृतत्वप्रापकः अयं हि अयं खलु इन्दुः सोमः अत्यो न सततगाम्यश्व इव पत्यते गच्छति । यद्वा । पत्यतिरैश्वर्यकर्मा । तव स्वभूतोऽयं सोमः वेधसे विधानाय सदस्य करणायेष्टे । कीदृश इन्दुः। दक्षः प्रवृद्धो बलहेतुर्वा विश्वायुः विश्वैः सर्वैरेतव्यः प्राप्तव्यः । यद्वा । विश्वेषामायुर्जीवनहेतुः । अथवा। आयुरित्यन्ननाम । सर्वैश्चरुपुरोडाशादिभिर न्नैर्हविर्भिरुपेतः ॥
“This immortal Soma, the giver of strength, the giver of long life to all, hastens like a swift horse to you(Indra), the creator.”
THIS deathless Indu, like a steed, strong and of full vitality,
Belongs to thee, the Orderer.
Because this deathless drop here, like a courser, displays his mastery as lifelong skill for you, the ritual adept,
Dir gehört ja zu eigen dieser unsterbliche [oder ist amartia zu lesen?] Indu, wie ein Renner, der kräftige, allerquickende dir, dem Ordner [der Welt].
Dieser unsterbliche Saft gehört ja dir wie ein Rennpferd, der wirksame lebenslänglich dir, dem Meister.
Ведь этот бессмертный сок (сомы)
Принадлежит тебе, как скаковой конь,
Деятельный на протяжении (всей) жизни, – (тебе,) умелому.
अ॒यम॒स्मासु॒ काव्य॑ ऋ॒भुर्वज्रो॒ दास्व॑ते । अ॒यं बि॑भर्त्यू॒र्ध्वकृ॑शनं॒ मद॑मृ॒भुर्न कृत्व्यं॒ मद॑म् ॥
अ॒यम् । अ॒स्मासु॑ । काव्यः॑ । ऋ॒भुः । वज्रः॑ । दास्व॑ते । अ॒यम् । बि॒भ॒र्ति॒ । ऊ॒र्ध्वऽकृ॑शनम् । मद॑म् । ऋ॒भुः । न । कृत्व्य॑म् । मद॑म् ॥
अस्मासु स्तोतृषु काव्यः स्तुत्यः अयम् इन्द्रः. ऋभुः दीप्तः सन् दास्वते दानयुक्ताय यजमानाय वज्रः शत्रूणां वर्जको भवति । यद्वा । दास्वत इति षष्ठ्यर्थे चतुर्थी । अस्मासु दास्वते दानवत इन्द्रस्य वज्रः कुलिशः ऋभुः उरु भासमानो भवति । अपि च अयम् ऊर्ध्वकृशनम् उद्गततैक्ष्ण्यमेतत्संज्ञं वा यामायनसमृषिं मदं स्तोतारं बिभर्ति पोषयति । तथा, ऋभुर्न सौधन्वनः । पुत्राणामाद्य ऋभुः । स इव कृत्व्यं कर्मणां कर्तारम् अत एव मदं मोदयितारं यजमानं च बिभर्ति ।
“This (Indra), adorable among us and brilliant, is a thunderbolt for the donor (of the oblation against hisfoes); he cherishes the exhilarating (worshipper) ūrdhvakṛśana, as Ṛbhu (cherishes) the exhilaratingcelebrator of holy rites.”
Here, by us, for the worshipper, is the wise bolt that works with skill.
It brings the bubbling beverage as a dexterous man brings the effectual strong drink.
He is a craftsman in poetic art among us and a mace for the one
generous with gifts.
Like a craftsman, he brings the exhilarating drink with pearls [=bubbles] on top—the exhilarating drink that gets results.
Denn dieser [Indu] ist bei uns ein weiser Künstler, ein Blitz dem darbringenden, er trägt den oben perlenden Rauschtrank, wie ein geschickter [Opferer] den wirksamen Rauschtrank.
Bei uns ist dieser Seherische, der Ribhu, die Keule für den Freigebigen. Dieser trägt den aufperlenden Rauschtrank, wie Ribhu den siegesgewissen Rauschtrank.
Этот (сок) – поэтическая сила у нас.
Искусная ваджра для готового дарить (Индры).
Этот (сок) несет опьянение, (поднимающее) вверх жемчужины,
Как искусный (мастер), – мощное опьянение.
घृषु॑: श्ये॒नाय॒ कृत्व॑न आ॒सु स्वासु॒ वंस॑गः । अव॑ दीधेदही॒शुव॑: ॥
घृषुः॑ । श्ये॒नाय॑ । कृत्व॑ने । आ॒सु । स्वासु॑ । वंस॑गः । अव॑ । दी॒धे॒त् । अ॒ही॒शुवः॑ ॥
घृषुः घर्षयिता दीप्तो वा स्वासु स्वकीयासु आसु यजमानलक्षणासु प्रजासु वंसगः वननीयगतिः एवंभूत इन्द्रः कृत्वने कर्मणां कर्त्रे ॥ करोतेः “ अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते' इति क्वनिप् ॥ श्येनाय सुपर्णाय तार्क्ष्यपुत्राय मह्यमृषये अहीशुवः अहीनव्यापनान् अहीनवृद्धीन् वा अस्मदीयान् पुत्रादीन् अव दीधेत् दीपयतु ।' दीधीङ् दीप्तिदेवनयोः । अस्माच्छान्दसे लिङि व्यत्ययेन परस्मैपदम ॥ यद्वा । हे इन्द्र त्वदीयः सोमो घृष्ट्यादिगुणयुक्तः सन् दीप्यत इति योज्यम् ॥
“May the brilliant, (Indra), who is a benefactor among thwese his own (people), for the sake ofthe hymn; Suparṇa, the son of the Tārk.sya. ahiśuvaḥ = name of an asura; the subject of the verb may beSoma and not Indra].”
Impetuous Ahisuva, a bull among cows of his,
looked down upon the restless Hawk.
Eager for the energetic falcon, the bull among his own females
[=fortresses?]
looked down at those puffing up like snakes [/swelling like fertile cows] [=clouds?] —
Der wilde Ahīçuva, der Bull mit diesen seinen [Weibern] lauerte dem rührigen Adler auf.
In froher Erwartung des unternehmenden Adlers, der Stier unter diesen seinen Kühen, schaut er herab auf die Ahisu.
Веселый бык, он поджидает
Проворного сокола
Среди этих своих (крепостей) (демона) Ахишу.
यं सु॑प॒र्णः प॑रा॒वत॑: श्ये॒नस्य॑ पु॒त्र आभ॑रत् । श॒तच॑क्रं॒ यो॒३॒॑ऽह्यो॑ वर्त॒निः ॥
यम् । सु॒ऽप॒र्णः । प॒रा॒ऽवतः॑ । श्ये॒नस्य॑ । पु॒त्रः । आ । अभ॑रत् । श॒तऽच॑क्रम् । यः । अ॒ह्यः॑ । व॒र्त॒निः ॥
श्येनस्य तार्क्ष्यस्य पुत्रः तनयः सुपर्णः यं सोमं परावतः परागतात् दूरात् द्युलोकात् आभरत् आहरत् । कीदृशम् । शतचक्रम् । शतमिति बहुनाम । बहुधनस्य कर्तारम् ॥ मूलविभुजादित्वात् कप्रत्ययः (पा. सू. ३. २. ५, २)॥ यद्वा । शतकरणसाधनम् । बहुयागनिष्पादनमित्यर्थः ॥ ‘ घञर्थे कविधानम् ' ( पा, सू. ३. ३. ५८. ४ ) इति कप्रत्ययः । ‘ कृञादीनां के ( का. ६.१.१२.१ ) इति द्विर्वचनम्। यः सोमः अह्यः अहेर्वृत्रस्य वर्तनिः वर्तयिता प्रेरयिता । यद्वा । ‘अह गतौ'। अह्यो गन्तव्यो वर्तनिर्मार्गभूतः । एना वय इति वक्ष्यमाणेनैकवाक्यता ॥
“The som whom Suparṇa, the son of the falcon, brought from afar, the bestower of many boons, whois the stimulator of Ahi.”
That the strong-pinioned Bird hath brought, Child of the Falcon, from afar,
What moves upon a hundred wheels along the female Dragon's path.
He whom the fine-feathered (bird), the son of the falcon, brought here from afar— him who had a hundred wheels [=concentric
fortresses?]—who is the track of the fertile cow—
Den der schöngeflügelte, der Sohn des Adlers, aus der Ferne herbeibrachte, den hunderträdrigen [Soma], der ohne Geleise fährt. ['hyo ist Glosse, die das allerdings unverständliche vartaníḥ erklären soll; ich lese 'vartaníḥ (avartaníḥ.)]
Den der Suparna aus der Ferne brachte, des Adlers Sohn, den hunderträdrigen.....
Кого прекраснокрылый сын сокола
Принес издалека,
(Его) с сотней колес, кто – след колеса для (демона) Ахи(шу):
यं ते॑ श्ये॒नश्चारु॑मवृ॒कं प॒दाभ॑रदरु॒णं मा॒नमन्ध॑सः । ए॒ना वयो॒ वि ता॒र्यायु॑र्जी॒वस॑ ए॒ना जा॑गार ब॒न्धुता॑ ॥
यम् । ते॒ । श्ये॒नः । चारु॑म् । अ॒वृ॒कम् । प॒दा । आ । अभ॑रत् । अ॒रु॒णम् । मा॒नम् । अन्ध॑सः । ए॒ना । वयः॑ । वि । ता॒रि॒ । आयुः॑ । जी॒वसे॑ । ए॒ना । जा॒गा॒र॒ । ब॒न्धुता॑ ॥
हे इन्द्र ते तुभ्यं त्वदर्थं श्येनः सुपर्णः पक्षिराट् यं सोमं पदा। वचनव्यत्ययः। पद्भ्याम् आभरत द्युलोकादाहरत् । दिवं सुपर्णो गत्वाय सोमं वज्रिण आभरत ' ( ऋ. सं. ८, १००, ८) इति निगमान्तरम् । कीदृशम् । चारुं शोभनम् अवृकं बाधकरहितम् अरुणम् आरोचमानमरुणवर्णं वा अन्धसः अन्नस्य मानं यागद्वारा निर्मातारम् । एना एनेनानेन सोमेन तुभ्यं दीयमानेन वयः अन्नं जीवसे जीवनाय आयुः जीवितं च वि तारि प्रादायि । तथा एना एनेनैव सोमेन बन्धुता बन्धुसमूहः जागार जजागार जाग्रत्प्रबुद्धः सन् वर्तते ॥ जागर्तेर्लिटि ‘छन्दसि वेति वक्तव्यम्' (पा. सू. ६. १. ८. १ ) इति द्विर्वचनाभावः ॥
“Whom the falcon brought to you (Indra) with his claw, beautiful, unassailable, purple-tinted, themeasurer of food-- by it, food and old age was prolonged for living, by it affinity was awakened.”
Which, fair, unrobbed, the Falcon brought thee in his foot, the red-hued dwelling of the juice;
Through this came vital power which lengthens out our days, and kinship through its help awoke.
Whom the falcon brought here for you with his foot, the cherished one who keeps the wolf away, who is the ruddy housing of
the stalk—
by him is vitality, is lifetime lengthened for living; through him does our family tie stay vigilant.
Durch den schönen, von Räubern unerreichten, rothen, aus dem Somakraut erzeugten, den dir der Adler mit seiner Kralle brachte, durch den werde Rüstigkeit und Lebensdauer verlängert, durch den wurde Verwandtschaft erweckt.
Den dir der Falke mit dem Fuße brachte, den angenehmen, vor Räubern sicheren, die rötliche Behausung des Safts. Durch ihn wurde die Kraft, die Lebensdauer verlängert zum Leben, durch ihn ward die Freundschaft wach.
Тот милый, надежный, которого сокол принес тебе ногой,
Красное вместилище сока –
Благодаря ему телесная сила (и) срок жизни продлились, чтобы жить,
Благодаря ему пробудилось родство.
ए॒वा तदिन्द्र॒ इन्दु॑ना दे॒वेषु॑ चिद्धारयाते॒ महि॒ त्यज॑: । क्रत्वा॒ वयो॒ वि ता॒र्यायु॑: सुक्रतो॒ क्रत्वा॒यम॒स्मदा सु॒तः ॥
ए॒व । तत् । इन्द्रः॑ । इन्दु॑ना । दे॒वेषु॑ । चि॒त् । धा॒र॒या॒ते॒ । महि॑ । त्यजः॑ । क्रत्वा॑ । वयः॑ । वि । ता॒रि॒ । आयुः॑ । सु॒क्र॒तो॒ इति॑ सुऽक्रतो । क्रत्वा॑ । अ॒यम् । अ॒स्मत् । आ । सु॒तः ॥
एव एवमुक्तेन प्रकारेण तत् तेन इन्दुना सोमेन तृप्यन् इन्द्रः देवेषु चित् देवेष्वस्मासु च महि महत् त्यजः तेजो दुःखस्य वर्जयितृ रक्षणं वा धारयाते धारयति । शिष्टः प्रत्यक्षकृतः । हे सुक्रतो शोभनकर्मन्निन्द्र क्रत्वा क्रतुना अस्माभिरनुष्ठितेन कर्मणा प्रीतेन त्वया वयः अन्नम् आयुः जीवनं च वि तारि अस्मभ्यं प्रादायि । यः अयम् इन्दुः क्रत्वा कर्मणा प्रज्ञानेन वा अस्मत् अस्माभिः आ सुतः अभिषुतः । यद्वा । अस्मत् अस्मत्तस्त्वदाभिमुख्येन सुतः प्रेरितः । तेनेन्दुनेत्यन्वयः ॥ ॥ २ ॥
“So then by Indu, Indra obtains among the gods great brilliancy; by your sacrifice, O doer of gooddeeds, food and old age is prolonged, by our sacrifice this (Soma) is poured out by us.”
So Indra is by lndu's power; e'en among Gods will it repel great treachery.
Wisdom, Most Sapient One, brings force that lengthens life. May wisdom bring the juice to us.
Thus, by the drop Indra will secure that great surrender (of the offering) also among the gods.
By your will is vitality, is lifetime lengthened, o you of strong will; by your will has this soma here been pressed from us.
So wird Indra durch den Indu auch bei den Göttern das grosse Wurfgeschoss hemmen; durch Kraft wird Rüstigkeit und Lebensalter verlängert, o schönwirkender, mit Kraft ist dieser Soma von uns gepresst.
So mag mit dem Safte Indra diese große Feindschaft selbst unter den Götter auf sich nehmen. Mit Umsicht wird die Kraft, das Leben verlängert, du Umsichtiger, mit Umsicht ist dieser von uns ausgepreßt.
Так, о Индра, благодаря соку сомы
Должно удержаться то великолепное недоброжелательство даже среди богов.
Силой духа продлилась телесная сила (и) срок жизни, о (ты,) прекрасный силой духа!
Силой духа выжат у нас этот (сома).