Sukta 10.161
ऋषियक्ष्मनाशनः प्राजापत्यः
देवताराजयक्ष्मघ्नं
मन्त्र5
छन्दत्रिष्टुप्
मु॒ञ्चामि॑ त्वा ह॒विषा॒ जीव॑नाय॒ कम॑ज्ञातय॒क्ष्मादु॒त रा॑जय॒क्ष्मात् । ग्राहि॑र्ज॒ग्राह॒ यदि॑ वै॒तदे॑नं॒ तस्या॑ इन्द्राग्नी॒ प्र मु॑मुक्तमेनम् ॥
मु॒ञ्चामि॑ । त्वा॒ । ह॒विषा॑ । जीव॑नाय । कम् । अ॒ज्ञा॒त॒ऽय॒क्ष्मात् । उ॒त । रा॒ज॒ऽय॒क्ष्मात् । ग्राहिः॑ । ज॒ग्राह॑ । यदि॑ । वा॒ । ए॒तत् । ए॒न॒म् । तस्याः॑ । इ॒न्द्रा॒ग्नी॒ इति॑ । प्र । मु॒मु॒क्त॒म् । ए॒न॒म् ॥
हे यक्ष्माभिभूत हविषा अनेन चरुणा साधनेन होमेन त्वा त्वाम् अज्ञातयक्ष्मात् । अयमेतत्संज्ञ इत्यप्रज्ञातः शरीरगतो रोगोऽज्ञातयक्ष्मः । तादृशाद्रोगात् मुञ्चामि विश्लेषयामि । किमर्थम् । जीवनाय कं जीवनार्थम् । इह लोके चिरकालावस्थानार्थमित्यर्थः । कमिति पूरकः ।
“उत अपि च राजयक्ष्मात् । यक्ष्माणां राजा यक्ष्मरोगो राजयक्ष्मः । राजदन्तादित्वादुपसर्जनस्य परनिपातः (पा. सू. २, ३, ३१)। तस्मादपि त्वां मुञ्चामि। यदि वा यदि च एतत् एतस्मिन् समये एनं व्याधितं पुरुषं ग्राहिः ग्रहणशीला ग्रहरूपा देवता जग्राह गृहीतवती तस्याः देवतायाः सकाशाद्धे इन्द्राग्नी एनं प्र मुमुक्तं प्रमोचयतम् ॥
“By means of the oblation I set you free to live safe from undeveloped consumption and from royalonsumption; and if the seizer has already seized him, then to you, Indra, and Agni, set him free.”
FOR life I set thee free by this oblation from the unknown decline and from Consumption;
Or, if the grasping demon have possessed him, free him from her, O Indra, thou and Agni.
I release you, with an oblation, to living, from the unknown disease, from the kingly disease.
Or if a Grabber has truly grabbed him in this way, from her, o Indra and Agni, release him.
Damit du lebest, lös' ich dich durch Opfer von unerkannter und von schwerer Krankheit, Und wenn ihn jetzt die Packerin erpackt hat, so macht ihn frei von der, o Indra-Agni!
Ich befreie dich durch Opferspende, auf daß du lebest, von heimlicher Auszehrung und von der Königsauszehrung. Oder wenn ihn da die Grahi gepackt hat, so befreit ihn davon, Indra und Agni!
Я освобождаю тебя с помощью жертвенного возлияния - чтобы (ты) жил –
От неизвестной якшмы, и от царской якшмы,
Или же, если это впилось в него Грахи,
Освободите его от нее, о Индра-Агни!
यदि॑ क्षि॒तायु॒र्यदि॑ वा॒ परे॑तो॒ यदि॑ मृ॒त्योर॑न्ति॒कं नी॑त ए॒व । तमा ह॑रामि॒ निॠ॑तेरु॒पस्था॒दस्पा॑र्षमेनं श॒तशा॑रदाय ॥
यदि॑ । क्षि॒तऽआ॑युः । यदि॑ । वा॒ । परा॑ऽइतः । यदि॑ । मृ॒त्योः । अ॒न्ति॒कम् । निऽइ॑तः । ए॒व । तम् । आ । ह॒रा॒मि॒ । निःऽऋ॑तेः । उ॒पऽस्था॑त् । अस्पा॑र्षम् । ए॒न॒म् । श॒तऽशा॑रदाय ॥
यदि स रोगग्रस्तः क्षितायुः क्षीणायुर्भवति यदि वा परेतः अस्माल्लोकात् परागतो भवति यदि च मृत्योः वैवस्वतस्य अन्तिकं निकटं नीतः नितरां प्राप्तः एव भवति एवंभूतमपि तं पुरुषं निऋतेः पापदेवताया आयुषः क्षयकारिण्याः उपस्थात् उपस्थानात आ हरामि आनाययामि आवर्तयामि । आहृत्य च एनं शतशारदाय शतसंवत्सरजीवनार्थम् अस्पार्षं प्रबलं करोमि ।' स्पृ प्रीतिबलनयोः ।
Be his days ended, be he now departed, be he brought very near to death already,
Out of Destruction's lap again I bring him, save him for life to last a hundred autumns.
If his lifetime is exhausted, or he is (already) departed, or if he has just gone down to the face of death,
I bring him here from the lap of Dissolution. I have redeemed him for a hundred autumns.
Wenn er halb todt ist oder heimgegangen, wenn er genaht ist schon dem Todesantlitz, Ich hol' ihn aus dem Schoosse der Verwesung, ich rett' ihn, dass er hundert Herbste alt wird.
Ob sein Leben zur Neige ging, ob er schon hinüber ist, ob er schon in die Nähe des Todes eingegangen ist, ich hole ihn aus dem Schoße des Verderbens. Ich habe ihn losgekauft zu einem Leben von hundert Herbsten.
Если у него иссяк срок жизни, или если он ушел (туда) -
Если даже предстал перед лицом смерти,
Я забираю его из лона Небытия.
Я отвоевал его для жизни в сто осеней!
स॒ह॒स्रा॒क्षेण॑ श॒तशा॑रदेन श॒तायु॑षा ह॒विषाहा॑र्षमेनम् । श॒तं यथे॒मं श॒रदो॒ नया॒तीन्द्रो॒ विश्व॑स्य दुरि॒तस्य॑ पा॒रम् ॥
स॒ह॒स्र॒ऽअ॒क्षेण॑ । श॒तऽशा॑रदेन । श॒तऽआ॑युषा । ह॒विषा॑ । आ । अ॒हा॒र्ष॒म् । ए॒न॒म् । श॒तम् । यथा॑ । इ॒मम् । श॒रदः॑ । नया॑ति । इन्द्रः॑ । विश्व॑स्य । दुः॒ऽइ॒तस्य॑ । पा॒रम् ॥
सहस्राक्षेण । सहस्रमिति बहुनाम । सहस्रमक्षीणि चक्षूंषि यस्य हविषः फलत्वेन विद्यन्ते तत् सहस्राक्षम् ॥ ‘ बहुव्रीहौ सक्थ्यक्ष्णोः ' (पा. सू. ५, ४. ११३) इति पच् समासान्तः । शरदः संबन्धी शारदः संवत्सरः। शतं शारदा यस्य तत्तथोक्तम् । बहुव्रीहौ पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम् । अत एव शतायुषा शतसंवत्सरपरिमितमायुर्जीवनं फलभूतं यस्य तादृशेन हविषा । यद्वा । सहस्राक्ष इन्द्रः । तेन शतशारदेन शरदां संवत्सराणां शतस्य दातृत्वेन संबन्धिना कर्त्रा शतायुषा हविषा करणभूतेन । एनं यक्ष्मगृहीतम् आहार्षं रोगादनैषम् । यथा येन प्रकारेण इमं पुरुषं या शतं शरदः संवत्सरान् । अत्यन्तसंयोगे द्वितीया । एतावन्तं कालम् इन्द्रो विश्वस्य सर्वस्व दुरितस्य दुःखस्य पारम् अवसानं दुःखराहित्यं नयाति नयेत् तथाहार्षमित्यर्थः ॥
With hundred-eyed oblation, hundred-autumned, bringing a hundred lives, have I restored him,
That Indra for a hundred years may lead him safe to the farther shore of all misfortune.
With an oblation with a thousand eyes, conferring a hundred autumns and a hundred lifetimes, I have brought him here,
so that Indra will lead him through a hundred autumns to the far shore of all difficult going.
Durch Trank, der tausend Augen, hundert Herbste, und hundert Leben birgt, hab' ich erlöst ihn, Damit ihn Indra während hundert Jahre hinüberführe über alles Unglück.
Mit der Opferspende, die tausend Augen hat, hundert Winter, hundert Herbste und hundert Leben verleiht, habe ich ihn geholt, auf daß ihn Indra hundert Herbste lang an das jenseitige Ufer jeglicher Gefahr führe.
Я забрал его с помощью жертвенного возлияния, тысячеглазого,
Дающего (жизнь) в сто осеней, дающего сотенный срок жизни,
Чтобы сотню осеней вел его Индра
На ту сторону любой опасности!
श॒तं जी॑व श॒रदो॒ वर्ध॑मानः श॒तं हे॑म॒न्ताञ्छ॒तमु॑ वस॒न्तान् । श॒तमि॑न्द्रा॒ग्नी स॑वि॒ता बृह॒स्पति॑: श॒तायु॑षा ह॒विषे॒मं पुन॑र्दुः ॥
श॒तम् । जी॒व॒ । श॒रदः॑ । वर्ध॑मानः । श॒तम् । हे॒म॒न्तान् । श॒तम् । ऊँ॒ इति॑ । व॒स॒न्तान् । श॒तम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी इति॑ । स॒वि॒ता । बृह॒स्पतिः॑ । श॒तऽआ॑युषा । ह॒विषा॑ । इ॒मम् । पुनः॑ । दुः॒ ॥
हे यक्ष्माद्विमुक्त वर्धमानः अहरहरभिवृद्धिं प्राप्नुवंस्त्वं शतं शरदः शतसंख्याकान् शरदृतून् जीव प्राणान् धारय । पूर्ववत्यन्तसंयोगे द्वितीया । शतं हेमन्तान हेमन्तर्तूंश्च जीव शतं वसन्तान् च । उशब्दः समुच्चये । अपि च इन्द्राग्नी इन्द्रश्चाग्निश्च सविता प्रेरको देवश्च बृहस्पतिः बृहतां देवानां पालयिता देवश्व शतायुषा शतसंवत्सरपरिमितस्यायुषो हेतुभूतेन हविषा तर्प्यमाणाः सन्तः इमं जनं पुनर्दुः पुनरस्मभ्यं प्रादुः ॥
Live, waxing in thy strength, a hundred autumns, live through a hundred springs, a hundred winters.
Through hundred-lived oblation Indra, Agni, Brhaspati, Savitar yield him for a hundred!
Live in strength for a hundred autumns, a hundred winters, and a hundred springs.
For a hundred (years) let Indra and Agni, Savitar, and Br̥haspati restore him, with an oblation conferring a hundred lifetimes.
Erlebe nun im Wohlsein hundert Herbste und hundert Winter, hundert frohe Lenze, Ihn stelle her durch Trank voll hundert Leben Brihaspati, Savitar, Indra, Agni.
Lebe hundert Herbste gedeihend, hundert Winter, hundert Lenze! Um das hundertlebige Opfer mögen Indra und Agni, Savitri, Brihaspati ihn zurückgeben, um hundert Jahre zu leben.
Живи, процветая, сто осеней,
Сто зим и сто весен!
(Чтобы жил он) сто (осеней), пусть Индра-Агни, Савитар, Брихаспати
Отдадут его обратно за жертвенное возлияние, дающее сотенный срок жизни!
आहा॑र्षं॒ त्वावि॑दं त्वा॒ पुन॒रागा॑: पुनर्नव । सर्वा॑ङ्ग॒ सर्वं॑ ते॒ चक्षु॒: सर्व॒मायु॑श्च तेऽविदम् ॥
आ । अ॒हा॒र्ष॒म् । त्वा॒ । अवि॑दम् । त्वा॒ । पुनः॑ । आ । अ॒गाः॒ । पु॒नः॒ऽन॒व॒ । सर्व॑ऽअङ्ग । सर्व॑म् । ते॒ । चक्षुः॑ । सर्व॑म् । आयुः॑ । च॒ । ते॒ । अ॒वि॒द॒म् ॥
हे व्याधिगृहीत त्वा त्वाम् आहार्षं मृत्योः सकाशादाहृतवानस्मि । अत एव त्वा त्वाम् अविदम् अलप्सि । है पुनर्नव पुनरभिनव पुनरागाः पुनरस्मत्समीपमागच्छ । हे सर्वाङ्ग सर्वैरविकलैरङैरुपेत ते तव सर्वं चक्षुः । उपलक्षणमेतत् । इन्द्रियवर्गं सकलम् अविदं लब्धवानस्मि । ते तव आयुः जीवनं च सर्वं संपूर्णमविदम् ॥ ॥ १९ ॥
So have I found and rescued thee thou hast returned with youth renewed.
Whole in thy members! I have found thy sight and all thy life for thee.
I have brought you here; I have found you. You have come here again, o you who are new again.
O you with hale limbs, I have found your eye hale and your
lifetime whole.
Gewonnen bist du und erlöst, zurückgekommen frisch erneut; Gesund ist Auge dir und Leib, gefunden volles Alter dir.
Ich habe dich geholt, ich habe dich gefunden; du bist wiedergekommen, du Neugeborener. Heilen Körpers du, dein Auge habe ich heil und dein Leben habe ich heil gefunden.
Я забрал тебя, я нашел тебя!
Ты снова вернулся, о обновленный!
С невредимыми членами, невредимо твое зрение,
Невредимым я нашел и твой срок жизни!