Sukta 10.166
ऋषिऋषभो वैराजः शाक्वरो वा
देवतासपत्नघ्नं
मन्त्र5
छन्दअनुष्टुप्
ऋ॒ष॒भं मा॑ समा॒नानां॑ स॒पत्ना॑नां विषास॒हिम् । ह॒न्तारं॒ शत्रू॑णां कृधि वि॒राजं॒ गोप॑तिं॒ गवा॑म् ॥
ऋ॒ष॒भम् । मा॒ । स॒मा॒नाना॑म् । स॒ऽपत्ना॑नाम् । वि॒ऽस॒स॒हिम् । ह॒न्तार॑म् । शत्रू॑णाम् । कृ॒धि॒ । वि॒ऽराज॑म् । गोऽप॑तिम् । गवा॑म् ॥
हे सपत्ननाशनाभिमानिन्निन्द्र मा मां समानानां सदृशानामस्मत्कुलीनानां मध्ये ऋषभम् ऋषभवत्प्रशस्तं कृधि कुरु। तथा स पत्नानां शत्रूणां विषासहिं विशेषेणाभिभवितारं कुरु। येऽस्मत्कुल एव जाता अस्माकमेवानिष्टमाचरन्ति ते सपत्नाः । अपि च शत्रूणाम् अन्येषामपि शातयितॄणां वैरिणां हन्तारं हिंसितारं कृधि कुरु । तथा विराजं विशेषेण राजमानं गोपतिं गोस्वामिनं च मां कुरु । न केवलमेकस्या एव गोः पतिम् अपि तु सर्वासामित्याह गवाम् इति ॥
“Make me, Indra, (renowned like) a bull among my equals, victor over my rivals, the slayer of my”
MAKE me a bull among my peers, make me my rivals, conqueror:
Make me the slayer of my foes, a sovran ruler, lord of kine
Make me bull over my equals, widely victorious over my rivals,
smiter of my rivals, wide-ruling cattle-lord of cattle.
Mach unter gleichen mich zum Stier, der seine Nebenbuhler schlägt, Zum Feindestödter mache mich, zum König und zum Rinderherrn.
Mach mich zum Bullen unter meines Gleichen, zum Bezwinger der Nebenbuhler, zum Töter der Feinde, zum Gebieter, zum Besitzer von Kühen!
Быком среди подобных (мне),
Угнетателем соперников,
Убийцей врагов сделай меня,
Повелителем, хозяином коров!
अ॒हम॑स्मि सपत्न॒हेन्द्र॑ इ॒वारि॑ष्टो॒ अक्ष॑तः । अ॒धः स॒पत्ना॑ मे प॒दोरि॒मे सर्वे॑ अ॒भिष्ठि॑ताः ॥
अ॒हम् । अ॒स्मि॒ । स॒प॒त्न॒ऽहा । इन्द्रः॑ऽइव । अरि॑ष्टः । अक्ष॑तः । अ॒धः । स॒ऽपत्नाः॑ । मे॒ । प॒दोः । इ॒मे । सर्वे॑ । अ॒भिऽस्थि॑ताः ॥
अहं सपत्नहा सपत्नानां शत्रूणां हन्ता अस्मि भवामि। इन्द्रइव इन्द्रो यथा केनाप्यहिंसितो भवति तथाहमपि अरिष्टः अहिंसितः अक्षतः अव्रणश्च भवामि । इमे दृश्यमानाः सर्वे सपत्नाः मे मम पदोः पादयोः अधः अधस्तात अभिष्ठिताः आक्रान्ता भवन्तु ॥
“I am the destroyer of my enemies, like Indra, unharmed and unwounded; may all these my foes be castdown under my feet.”
I am my rivals' slayer, like Indra unwounded and unhurt,
And all these enemies of mine are vanquished and beneath my feet.
I am a smiter of rivals, like Indra, unharmable, invulnerable.
Beneath my feet are my rivals: all these here have been stood upon.
Ich bin's, der Nebenbuhler schlägt, wie Indra sicher, unverletzt, Die Nebenbuhler alle sind hier unter meinen Fuss gelegt.
Ich bin der Nebenbuhlertöter, gleich Indra unversehrt, unverwundet. Unter meine Füße habe ich alle diese Nebenbuhler getreten.
Я – убийца соперников,
Как Индра, невредимый, нераненый.
Все эти соперники
Раздавлены у меня под ногами.
अत्रै॒व वोऽपि॑ नह्याम्यु॒भे आर्त्नी॑ इव॒ ज्यया॑ । वाच॑स्पते॒ नि षे॑धे॒मान्यथा॒ मदध॑रं॒ वदा॑न् ॥
अत्र॑ । ए॒व । वः॒ । अपि॑ । न॒ह्या॒मि॒ । उ॒भे इति॑ । आर्त्नी॑ इ॒वेत्यार्त्नी॑ऽइव । ज्यया॑ । वाचः॑ । प॒ते॒ । नि । से॒ध॒ । इ॒मान् । यथा॑ । मत् । अध॑रम् । वदा॑न् ॥
हे सपत्ना यत्र देशे यूयं निवसथ अत्रैव अस्मिन्नेव देशे वः युष्मान् अपि नह्यामि अपिनद्धान् पाशैर्बद्धान् करोमि ज्यया मौर्व्या उभे आर्त्नीइव । यथा द्वे धनुषः कोटी दृढं बध्येते तथेत्यर्थः । हे वाचस्पते वाचः शब्दस्य पालयितर्देव इमान् सपत्नान् नि षेध प्रतिषेध। यथा येन प्रकारेण मत् मत्तः अधरं निकृष्टतरं वदान् वदन्ति तथा निरुद्धवाचः कुर्वित्यर्थः ॥
“I bind you here, like the two extremities of the bow the bowstring; restrain them, lord of speech, thatthey may speak humbly to me.”
Here, verily, I bind you fast, as the two bow-ends with the string.
Press down these men, O Lord of Speech, that they may humbly speak to me.
Right here I bind you, like the two ends of a bow with a bowstring. O Lord of Speech, drive these down, so that they will speak lower
than me.
Hier bind' ich euch, wie mit der Schnur die beiden Bogenenden fest; Wirf diese nieder, Herr des Worts, dass mir sie unterwürfig flehn.
Hier binde ich euch fest wie die beiden Bogenenden mit der Sehne. Herr der Rede! Halte diese nieder, daß sie mir im Wortstreit unterliegen!
Вот так я связываю вас,
Как два конца лука – тетивой.
О Повелитель речи, удержи их,
Чтобы они были ниже меня в споре!
अ॒भि॒भूर॒हमाग॑मं वि॒श्वक॑र्मेण॒ धाम्ना॑ । आ व॑श्चि॒त्तमा वो॑ व्र॒तमा वो॒ऽहं समि॑तिं ददे ॥
अ॒भि॒ऽभूः । अ॒हम् । आ । अ॒ग॒म॒म् । वि॒श्वऽक॑र्मेण । धाम्ना॑ । आ । वः॒ । चि॒त्तम् । आ । वः॒ । व्र॒तम् । आ । वः॒ । अ॒हम् । सम्ऽइ॑तिम् । द॒दे॒ ॥
हे सपत्नाः अभिभूः अभिभविता अहं विश्वकर्मेण सर्वकर्मक्षमेण धाम्ना धारकेण तेजसा बलेन वा सार्धम् आगमम् आगतवानस्मि । अतः वः युष्माकं चित्तं मनः आ ददे गृह्णामि । मनोगतं धैर्यं हरामीत्यर्थः। वः युष्माकं व्रतं कर्म चाहम् आ ददे। वः युष्मदीयः यः समितिः संग्रामः तं च अहम् आ ददे अपहरामि ॥
“I have come triumphant with power, equal to any exploit; I seize upon minds, your pious observances,your prowess in war.”
Hither I came as conqueror with mighty all-effecting power,
And I have mastered all your thought, your synod, and your holy work.
I have come here on top, with Viśvakarman as my foundation.
I take for myself your cognition, your commandment, and your
assembled company.
Als Ueberwinder kam ich her mit allbezwingender Gewalt; Ich nehm' eur Denken, euer Werk und euren Bund in meinen Dienst.
Als Überlegener bin ich hergekommen, mit der Erscheinung des Allschöpfers. Euer Denken, euren Dienst, eure Beratung nehme ich für mich in Anspruch.
Я пришел как победитель
Со способностью все творить.
Ваше понимание, ваше служение,
Ваш совет – я забираю (их) себе!
यो॒ग॒क्षे॒मं व॑ आ॒दाया॒हं भू॑यासमुत्त॒म आ वो॑ मू॒र्धान॑मक्रमीम् । अ॒ध॒स्प॒दान्म॒ उद्व॑दत म॒ण्डूका॑ इवोद॒कान्म॒ण्डूका॑ उद॒कादि॑व ॥
यो॒ग॒ऽक्षे॒मम् । वः॒ । आ॒ऽदाय॑ । अ॒हम् । भू॒या॒स॒म् । उ॒त्ऽत॒मः । आ । वः॒ । मू॒र्धान॑म् । अ॒क्र॒मी॒म् । अ॒धः॒ऽप॒दात् । मे॒ । उत् । व॒द॒त॒ । म॒ण्डूकाः॑ऽइव । उ॒द॒कात् । म॒ण्डूकाः॑ । उ॒द॒कात्ऽइ॑व ॥
हे सपत्नाः वः युष्माकं योगक्षेमम् । अप्राप्तस्य धनस्य प्राप्तिर्योगः । प्राप्तस्य रक्षणं क्षेमः । तदुभयम् आदाय युष्मत्तो गृहीत्वा अहम् उत्तमः श्रेष्ठः भूयासम् । ततः वः युष्माकं मूर्धानं शिरः आ अक्रमीम् आक्रमिषम् । पादेनाधितिष्ठामि ॥ क्रमेर्लुङि अमो मश् (पा. सू. ७.१.४०)। ‘ इट ईटि ' (पा. सू. ८. २. २८) इति सिचो लोपः ॥ अनन्तरं मे मम अधस्पदात् पादस्याधस्ताद्वर्तमाना यूयम् उद्वदत उच्चैराक्रोशत। उदकात् वृष्टाज्जलादधःप्रदेशे वर्तमानाः मण्डूकाइव । यथा ते भृशमाक्रोशन्ति तथोद्वदतेत्यर्थः । मण्डूका उदकादिव इति पुनरुक्तिरादरार्था ॥ ॥२४॥
“Seizing upon your goods and chattels, may I victorious; I walk upon your heads; cry aloud frombeneath my feet, like frogs from (below) the water, like frogs from (below) the water.”
May I be highest, having gained your strength in war, your skill in peace
my feet have trodden on your heads.
Speak to me from beneath my feet, as frogs from out the water croak, as frogs from out the water croak.
Having taken for myself your yoking up [=war] and your peace, might I become the highest. I have trampled on your head.
From beneath my feet, lift up your speech to me, like frogs from the
water, like frogs from the water.
Eur Wirken mir und euer Ruhn aneignend werd' ich mächt'ger sein; Als unterworfne sprecht zu mir wie Frösche aus dem Wasserpfuhl.
Euren Erwerb und Besitz für mich in Anspruch nehmend will ich euer Höchster sein, ich bin an eure Spitze getreten. Unter meinen Füßen sollt ihr zu mir empor reden wie die Frösche aus dem Wasser, wie aus dem Wasser die Frösche!
Отобрав у вас владение имуществом,
Я хочу стать высшим:
Я наступил вам на голову!
Из-под ног моих обращайтесь (ко мне) снизу вверх,
Как лягушки из воды,
Как из воды лягушки!