Sukta 10.21
ऋषिविमद ऐन्द्रः प्राजापत्यो वा वसुकृद्वा वासुक्रः
देवताअग्निः
मन्त्र8
छन्दआस्तारपङ्क्तिः
आग्निं न स्ववृ॑क्तिभि॒र्होता॑रं त्वा वृणीमहे । य॒ज्ञाय॑ स्ती॒र्णब॑र्हिषे॒ वि वो॒ मदे॑ शी॒रं पा॑व॒कशो॑चिषं॒ विव॑क्षसे ॥
आ । अ॒ग्निम् । न । स्ववृ॑क्तिऽभिः । होता॑रम् । त्वा॒ । वृ॒णी॒म॒हे॒ । य॒ज्ञाय॑ । स्ती॒र्णऽब॑र्हिषे । वि । वः॒ । मदे॑ । शी॒रम् । पा॒व॒कऽशो॑चिषम् । विव॑क्षसे ॥
हे अग्ने वः तव स्वभूते विमदे एतदाख्य ऋषौ मयीयं स्तुतिः प्रवृत्तास्ति । न इति संप्रत्यर्थे । अतो वयमिदानीं स्ववृक्तिभिः स्वयंकृताभिर्दोषवर्जिताभिः स्तुतिभिः होतारं देवानामाह्वातारं होमनिष्पादकं वा अग्निं त्वा त्वाम् आ वृणीमहे आभिमुख्येन संभजामहे । किमर्थम् । स्तीर्णबर्हिषे यज्ञाय। तादर्थ्ये चतुर्थी । यज्ञार्थम् । कीदृशम् । शीरम् ओषध्यादिषु सर्वत्रानुशायिनं पावकशोचिषं शोधकदीप्तिम् । विवक्षसे । महन्नामैतत् । हे अग्ने त्वमपि महान् भवसि । यद्वा । विमदे यज्ञस्य संबन्धिनः सोमस्य पानजन्यविविधमदार्थं त्वामावृणीमह इति योज्यम् ॥
“We invoke you now, Agni, invoker (of the gods), with our voluntary (praises) for the sacrifice, at whichthe sacred grass is spread; you, who underlying (all things), who (diffuses) purifying radiance, (we invoke) foryour exhilaration; you are mighty.”
WITH offerings of our own we choose thee, Agni, as Invoking Priest,
For sacrifice with trimmed grass,-at your glad carouse-piercing and brightly shining. Thou art waxing great.
As if with (hymns) with their own twists, we choose you, Agni,
as Hotar
for our sacrifice whose ritual grass has been strewn, (you,) sharp and pure-flamed.
– In my exhilaration I wish to acclaim you (gods).
Durch eigne Werke wählen wir dich Agni uns zum Priester nun Fürs Opfer mit gestreutem Gras, dich heissen, hellerstrahlenden.
Dich, Agni, erwählen wir gleichsam aus eigener Berechtigung zum Hotri für das Opfer, dessen Barhis hingebreitet ist, den scharf und hell Flammenden - in der Somabegeisterung will ich es euch verkünden.
Мы выбираем хотаром тебя,
Агни, словно по собственному почину,
Для жертвоприношения с расстеленной соломой,
Жаркого, с чистым пламенем –
В опьянении (сомой) я хочу вам (это) провозгласить.
त्वामु॒ ते स्वा॒भुव॑: शु॒म्भन्त्यश्व॑राधसः । वेति॒ त्वामु॑प॒सेच॑नी॒ वि वो॒ मद॒ ऋजी॑तिरग्न॒ आहु॑ति॒र्विव॑क्षसे ॥
त्वाम् । ऊँ॒ इति॑ । ते । सु॒ऽआ॒भुवः॑ । शु॒म्भन्ति॑ । अश्व॑ऽराधसः । वेति॑ । त्वाम् । उ॒प॒ऽसेच॑नी । वि । वः॒ । मदे॑ । ऋजी॑तिः । अ॒ग्ने॒ । आऽहु॑तिः । विव॑क्षसे ॥
स्वाभुवः स्वप्रकाशेन दीप्यमानाः अश्वराधसः व्याप्तधनाः ते यजमानाः हे अग्ने त्वामु त्वामेव शुम्भन्ति शोभयन्ति । यज्ञे हविर्भिर्दीपयन्तीत्यर्थः । किंच उपसेचनी तवोपरि क्षरणशीला ऋजीतिः ऋजुगामिनी हूयमाना आहुतिः हे अग्ने त्वां वेति गच्छति । किमर्थम् । वः तव मदे मदनिमित्ते । तृप्त्यर्थमित्यर्थः । किंच त्वमपि विवक्षसे महान् भवसि ॥
“Self-radiant, opulent in horses, they glorify you; the oblation poured out over (you) proceeds in astraight course, Agni, to you for your exhilaration; you are mighy.”
The wealthy ones adorn thee, they who bring us horses as their gift:
The sprinkling ladle, Agni,-at your glad carouse -and glowing offering taste thee. Thou art waxing great.
They beautify you—those close at hand who receive bounty in horses [=priests].
The pouring(-ladle) pursues you, o Agni, as does the oblation whose course is straight.
– In my exhilaration I wish to acclaim you (gods).
Dich schmücken Rosse rüstend hier, die gern dir ihre Dienste weihn; Der Butterlöffel, Agni, kommt zu dir, der heisse Opferguss.
Dich verschönen diese trefflichen Mitwirker, die Rosseschenker; nach dir verlangt der Gießlöffel, die vorausschauende Opferspende, o Agni - in der Begeisterung will ich es euch verkünden.
Тебя украшают эти прекрасные
Помощники, дарящие коней.
Стремится к тебе разливательная ложка,
Рвущееся вперед, о Агни, возлияние.
В опьянении (сомой) я хочу вам (это) провозгласить.
त्वे ध॒र्माण॑ आसते जु॒हूभि॑: सिञ्च॒तीरि॑व । कृ॒ष्णा रू॒पाण्यर्जु॑ना॒ वि वो॒ मदे॒ विश्वा॒ अधि॒ श्रियो॑ धिषे॒ विव॑क्षसे ॥
त्वे इति॑ । ध॒र्माणः॑ । आ॒स॒ते॒ । जु॒हूभिः॑ । सि॒ञ्च॒तीःऽइ॑व । कृ॒ष्णा । रू॒पाणि॑ । अर्जु॑ना । वि । वः॒ । मदे॑ । विश्वाः॑ । अधि॑ । श्रियः॑ । धि॒षे॒ । विव॑क्षसे ॥
धर्माणः यज्ञस्य धारयितार ऋत्विजः जुहूभिः संपूर्णाहुतिभिर्होमपात्रैः त्वे त्वामेव आसते उपासते सेवन्ते । तत्र दृष्टान्तः । सिञ्चतीरिव । वृष्टिलक्षणाः पृथिवीं सिञ्चन्त्य आपोऽग्निं यथा स्वपितृत्वेन सेवन्ते तद्वत् । अग्नेरापः' (तै. आ. ८.१ ) इति श्रुतेस्तस्यापां पितृत्वम् । यद्वा । जुहूभिः सिञ्चतीरिव सिच्यमाना आहुतय इव धर्माणस्त्वया धार्यमाणा रश्मयस्त्वे त्वय्यासते निवसन्ति । हे अग्ने त्वं कृष्णा कृष्णवर्णानि अर्जुना अर्जुनानि श्वेतवर्णानि ज्वालान्तर्गतरूपाणि च विश्वाः सर्वाः श्रियः शोभाः अधि धिषे अधिकं यथा भवति तथा धारयसि । किमर्थम् । वः युष्माकं सर्वेषां देवानां विमदे विविधसोमपानजन्यमदार्थम् । यत एवमतः विवक्षसे त्वं महान् भवसि ॥
“The establishers (of the rite) worship you with their ladles (filled with the oblation), like (earth)sprinkling (showers); you sustain exceedingly black forms and white and all beauties for your exhilaration; youare mighty.”
The holy statutes rest by thee, as 'twere with ladles that o'erflow.
Black and white-gleaming colours,-at your glad carouse-all glories thou assurnest. Thou art waxing great.
Those having (you) as their foundation [=flames] sit upon you, “pouring” with their tongues like women pouring with their ladles.
Black and silver forms and all beauties do you put on.
– In my exhilaration I wish to acclaim you (gods).
Die Ordner sitzen um dich her mit Löffeln, Regenströmen gleich; Die schwarzen Farben nimmst du an, die weisse dir und alle Pracht.
Bei dir sitzen sie, den Satzungen getreu, mit den Löffeln wie die Wasser schöpfenden Frauen. Schwarze und weiße Farben, alle Herrlichkeiten hast du angelegt - in der Begeisterung will ich es euch verkünden.
Возле тебя сидят хранители закона
С жертвенными ложками, словно поливающие (потоки).
Черные краски, белые,
Все великолепие ты берешь себе –
В опьянении (сомой) я хочу вам (это) провозгласить.
यम॑ग्ने॒ मन्य॑से र॒यिं सह॑सावन्नमर्त्य । तमा नो॒ वाज॑सातये॒ वि वो॒ मदे॑ य॒ज्ञेषु॑ चि॒त्रमा भ॑रा॒ विव॑क्षसे ॥
यम् । अ॒ग्ने॒ । मन्य॑से । र॒यिम् । सह॑साऽवन् । अ॒म॒र्त्य॒ । तम् । आ । नः॒ । वाज॑ऽसातये । वि । वः॒ । मदे॑ । य॒ज्ञेषु॑ । चि॒त्रम् । आ । भ॒र॒ । विव॑क्षसे ॥
हे अमर्त्य अमरणधर्मन् सहसावन् बलवन् एवंभूत हे अग्ने त्वं यं रयिं मन्यसे सर्वेषु धनेषु यद्धनं वरिष्ठमिति जानासि चित्रं चायनीयं तं रयिं नः अस्माकं वाजसातये अन्नलाभाय आ भर आहर प्रयच्छ । किमर्थम् । वः युष्माकं सर्वेषां देवानां यज्ञेषु विमदे विविधसोमादिहविर्जन्यमदनिमित्ते । यागेषु नानाप्रकारैर्हविर्भिर्युष्माकं तर्पणायेत्यर्थः । त्वमपि विवक्षसे महान् भवसि ॥
“Powerful and immortal Agni, bring to us, for our sustenance, the precious wealth which you think best;(bring it) for your exhilaration at the sacrifices; you are mighty.”
O Agni, what thou deemest wealth, Victorious and Immortal One!
Bring thou to give us vigour,-at your glad carouse -splendid at sacrifices. Thou art waxing great.
Whatever wealth you hold in regard, o Agni, you overpowering
immortal,
bring that here for us to win the prize, the bright (wealth) here to the sacrifices.
– In my exhilaration I wish to acclaim you (gods).
Das Gut, was, Agni, dir beliebt, o mächtiger, unsterblicher, Das bringe zur Erlangung uns bei Opfern her, das glänzende.
Welchen Reichtum du für gut erachtest, du überlegener Unsterblicher, den bring uns zur Belohnung bei den Opfern, den ansehnlichen - in der Begeisterung will ich es euch verkünden.
Что, о Агни, ты считаешь богатством,
О могущественный, бессмертный,
То яркое принеси нам
Для получения награды при жертвоприношении –
В опьянении (сомой) я хочу вам (это) провозгласить.
अ॒ग्निर्जा॒तो अथ॑र्वणा वि॒दद्विश्वा॑नि॒ काव्या॑ । भुव॑द्दू॒तो वि॒वस्व॑तो॒ वि वो॒ मदे॑ प्रि॒यो य॒मस्य॒ काम्यो॒ विव॑क्षसे ॥
अ॒ग्निः । जा॒तः । अथ॑र्वणा । वि॒दत् । विश्वा॑नि । काव्या॑ । भुव॑त् । दू॒तः । वि॒वस्व॑तः । वि । वः॒ । मदे॑ । प्रि॒यः । य॒मस्य॑ । काम्यः॑ । विव॑क्षसे ॥
अथर्वणा एतन्नाम्नर्षिणा जातः जनितः अग्निः । कथमवगम्यते । ' त्वामग्ने पुष्करादध्यथर्वा निरमन्थत' (ऋ. सं. ६. १६. १३) इति मन्त्रान्तरात् । विश्वानि समस्तानि काव्या काव्यानि स्तोतृकर्माणि विदत् वेत्ति । विवस्वतः यजमानस्य दूतः देवानामाह्वानार्थं भुवत् भवति । किंच यमस्य संयन्तुर्यजमानस्य प्रियः इष्टः सन् काम्यः कमनीयः प्रार्थनीयो भवतीत्यर्थः । शिष्टं स्पष्टम् ॥ ॥ ४ ॥
“Agni, genitive rated by Atharvan, is cognizant of all praises; he is the messenger of Vivasvat, the belovedfriend of Yama, for your exhilaration; you are mighty.”
Skilled in all lore is Agni, he whom erst Atharvan brought to life.
He was Vivasvan's envoy, at your glad carouse-the weIl-loved friend of Yama, Thou art waxing great.
When just born, Agni found all the poetic arts with (the aid of) the Atharvan (priest).
He became the messenger of Vivasvant, dear and desirable to Yama.
– In my exhilaration I wish to acclaim you (gods).
Erzeugt von dem Atharvan einst fand Agni alle Weisheit auf, Vivasvat's Bote wurde er, des Jama lieber Busenfreund.
Agni von Atharvan erzeugt erfand alle Sehererkenntnisse; er wurde des Vivasvat Bote, der liebe Freund des Yama - in der Begeisterung will ich es euch verkünden.
Агни, порожденный Атхарваном,
Обнаружил все поэтические возможности.
Он стал вестником Вивасвата,
Другом желанным для Ямы –
В опьянении (сомой) я хочу вам (это) провозгласить.
त्वां य॒ज्ञेष्वी॑ळ॒तेऽग्ने॑ प्रय॒त्य॑ध्व॒रे । त्वं वसू॑नि॒ काम्या॒ वि वो॒ मदे॒ विश्वा॑ दधासि दा॒शुषे॒ विव॑क्षसे ॥
त्वाम् । य॒ज्ञेषु॑ । ई॒ळ॒ते॒ । अग्ने॑ । प्र॒ऽय॒ति । अ॒ध्व॒रे । त्वम् । वसू॑नि । काम्या॑ । वि । वः॒ । मदे॑ । विश्वा॑ । द॒धा॒सि॒ । दा॒शुषे॑ । विव॑क्षसे ॥
हे अग्ने त्वां प्रयति प्रकर्षेण गच्छति प्रवर्तमाने अध्वरे यागे यज्ञेषु यजनीयेषु हविःष्वासन्नेषु सत्सु ईळते ऋत्विग्यजमानाः स्तुवन्ति । अपि च हे अग्ने त्वं विश्वा विश्वानि काम्या काम्यानि कमनीयानि वसूनि धनानि दाशुषे हविर्दत्तवते यजमानाय विमदे सोमादिहविर्जन्यतृप्तौ सत्यां दधासि प्रयच्छसि । अतः कारणात् विवक्षसे त्वं महान् भवसि ॥
“The men establish you, Agni, at sacrifices, the ministrant priest, graceful, whose face shines withbutter, radiant, most intelligent with your eyes, for your exhilaration; (hence) you are mighty.”
At sacrifices they adore thee, Agni, when the rite proceeds.
All fair and lovely treasures-at your glad carouse-thou givest him who offers. Thou art waxing great.
They invoke you at the sacrifices, o Agni, while the ceremony is
proceeding.
You provide all desirable goods to the pious man.
– In my exhilaration I wish to acclaim you (gods).
Dich preisen bei den Opfern sie, o Agni, in des Fests Verlauf; Du theilest alle Güter zu dem Frommen, die des Strebens werth.
Dich berufen sie bei den Opfern, Agni, wann die heilige Handlung vor sich geht. Du verschaffst die lieben Schätze alle dem Opferspender - in der Begeisterung will ich es euch verkünden.
Тебя призывают они на жертвоприношениях,
О Агни, когда происходит обряд.
Ты даешь почитателю (твоему)
Все желанные блага –
В опьянении (сомой) я хочу вам (это) провозгласить.
त्वां य॒ज्ञेष्वृ॒त्विजं॒ चारु॑मग्ने॒ नि षे॑दिरे । घृ॒तप्र॑तीकं॒ मनु॑षो॒ वि वो॒ मदे॑ शु॒क्रं चेति॑ष्ठम॒क्षभि॒र्विव॑क्षसे ॥
त्वाम् । य॒ज्ञेषु॑ । ऋ॒त्विज॑म् । चारु॑म् । अ॒ग्ने॒ । नि । से॒दि॒रे॒ । घृ॒तऽप्र॑तीकम् । मनु॑षः । वि । वः॒ । मदे॑ । शु॒कम् । चेति॑ष्ठम् । अ॒क्षऽभिः॑ । विव॑क्षसे ॥
हे अग्ने त्वां मनुष्या यजमानाः यज्ञेषु यागेषु नि षेदिरे नियमेन स्थापयन्ति । कीदृशम् । ऋत्विजं होतृनामकं चारु रमणीयं घृतप्रतीकम् आज्याहुतिपूर्णमुखं शुक्रं ज्वलन्तम् अक्षभिः व्याप्तैस्तेजोभिः चेतिष्ठम् अतिशयेन ज्ञातारम् । किमर्थम् । वि वो मदे तव सोमादिहविर्जन्यविविधतृप्त्यर्थम् । यस्मादेवं तस्मात् विवक्षसे महान् भवसि ॥
“Agni, you, the mighty one, are known far and wide by your radiant lustre; bellowing, you rush like abull, you impregnate the sister (plural nts) in your exhilaration; you are mighty.”
Men, Agni, have established thee as welcome Priest at holy rites,
Thee whose face shines with butter,-at your glad carouse-bright, with eyes most observant. Thou art waxing great.
They have installed you as the beloved priest at the sacrifices, o Agni, ghee-faced and blazing for Manu, most observant with your eyes.
– In my exhilaration I wish to acclaim you (gods).
Bei Opfern setzten Agni dich als schönen Priester Menschen ein, Dich, dessen Stirn von Fett erglänzt, den lichten, dessen Auge strahlt.
Dich, Agni, haben sie als den beliebten Priester bei den Opfern eingesetzt, die Menschen den Schmalzgesichtigen, den Lichten, mit den Augen am besten Beobachtenden - in der Begeisterung will ich es euch verkünden.
Тебя усадили они на жертвоприношениях
Как милого жреца, о Агни,
Люди – (тебя), жирноликого,
Светлого, лучше всех следящего глазами –
В опьянении (сомой) я хочу вам (это) провозгласить.
अग्ने॑ शु॒क्रेण॑ शो॒चिषो॒रु प्र॑थयसे बृ॒हत् । अ॒भि॒क्रन्द॑न्वृषायसे॒ वि वो॒ मदे॒ गर्भं॑ दधासि जा॒मिषु॒ विव॑क्षसे ॥
अग्ने॑ । शु॒क्रेण॑ । शो॒चिषा॑ । उ॒रु । प्र॒थ॒य॒से॒ । बृ॒हत् । अ॒भि॒ऽक्रन्द॑न् । वृ॒ष॒ऽय॒से॒ । वि । वः॒ । मदे॑ । गर्भ॑म् । द॒धा॒सि॒ । जा॒मिषु॑ । विव॑क्षसे ॥
हे अग्ने बृहत् महांस्त्वं शुक्रेण दीप्तेन शोचिषा तेजसा उरु प्रथयसे विस्तीर्णं यथा भवति तथा प्रख्यातो भवसि । किंच अभिक्रन्दन् आभिमुख्येन युद्धार्थं शत्रूनाह्वयन् वृषायसे वृष इवाचरसि । युद्धकाले दर्पितवृष इव रोरुवद्भवसीत्यर्थः । त्वं माध्यमिकः सन् जामिषु भगिनीभूतास्वोषधीषु गर्भं बीजलक्षणं दधासि वृष्टिद्वारेण धारयसि । एकस्मात् प्रजापतेः सकाशादुद्भूतत्वादन्योषध्योर्जामित्वमुपचर्यते । कस्मिन् सति । वि वो मदे तव विविधसोमादिहविर्जन्यमदे संजाते सति । यस्मादेवं कृतवानसि तस्मात्त्वं विवक्षसे महान् भवसि । विवक्षस इति महन्नाम वक्तेर्वा वहतेर्वा सनन्तस्य रूपमिति ॥ ॥ ५॥
Wide and aloft thou spreadest thee, O Agni, with tby brilliant flame.
A Bull art thou when bellowing,-at your glad carouse-thou dost impregn the Sisters. Thou art waxing great.
O Agni, with your blazing flame you spread yourself wide and lofty. Roaring, you act the bull; you set an embryo in your female kinsfolk [=plants].
– In my exhilaration I wish to acclaim you (gods).
Du Agni breitest weit und hoch mit hellem Strahlenglanz dich aus; Laut brüllend wirkest du als Stier, legst Frucht in die verschwisterten.
O Agni, mit deiner hellen Glut breitest du dich weit und hoch aus. Brüllend zeigst du dich als Stier; du legst die Leibesfrucht in die Verschwisterten - in der Begeisterung will ich es euch verkünden.
О Агни, светлым пламенем
Ты распространяешься вширь и ввысь.
Ты мужаешь, ревя.
Ты влагаешь зародыш в сестер –
В опьянении (сомой) я хочу вам (это) провозгласить.