Sukta 10.33
ऋषिकवष ऐलूषः
देवताविश्वेदेवाः
मन्त्र9
छन्दत्रिष्टुप्
प्र मा॑ युयुज्रे प्र॒युजो॒ जना॑नां॒ वहा॑मि स्म पू॒षण॒मन्त॑रेण । विश्वे॑ दे॒वासो॒ अध॒ माम॑रक्षन्दु॒:शासु॒रागा॒दिति॒ घोष॑ आसीत् ॥
प्र । मा॒ । यु॒यु॒ज्रे॒ । प्र॒ऽयुजः॑ । जना॑नाम् । वहा॑मि । स्म॒ । पू॒षण॑म् । अन्त॑रेण । विश्वे॑ । दे॒वासः॑ । अध॑ । माम् । अ॒र॒क्ष॒न् । दुः॒ऽशासुः॑ । आ । अ॒गा॒त् । इति॑ । घोषः॑ । आ॒सी॒त् ॥
जनानां यजमानानां प्रयुजः प्रयोक्तारो देवाः मा मां कवषमृषिं प्र युयुज्रे कुरुश्रवणं प्रति युक्तवन्तः । अन्तरेण मार्गे पूषणं देवम् अध्वनां पतिं सखायमहं वहामि स्म ऊढवानस्मि । तथा श्रूयते - ऐन्द्राग्नमेकादशकपालं निर्वपेज्जनतामेष्यन्' इत्युपक्रम्य ' पौष्णं चरुमनु निर्वपेत् ' (तै. सं. २.२.१,४) इति । अध अथ मार्गे विश्वे देवाः मां कवषम् अरक्षन् रक्षितवन्तः । दुःशासुः केनापि दुःशासनोऽयमृषिः आगात् आगच्छति इति घोषः शब्दश्च मार्गे आसीत् अभूत् ॥
“The (divinities, the) appointers of men, have appointed me to Kuruśravaṇa; I have borne Pūṣan onthe way; the universal gods are my protectors; the cry is: "duhśāsu comes"”
THE urgings of the people have impelled me, and by,the nearest way I bring you Pusan.
The Universal Gods have brought me safely. The cry was heard, Behold, Dubsasu cometh!
The advance teams of the peoples hitched me up in front. As always, I carried Pūṣan within.
All the gods then guarded me. There was a shout, “The one of bad
command has come.”
»Mich haben angeschirrt die, von welchen die Menschen angeschirrt werden, ich habe nun den Puschan auf nächstem Wege[470] hergefahren, und alle Götter haben mich beschützt, der böswillige war mir genaht«, so war das Gerede.
Der Vorschub der Menschen hat mich vorgespannt; ich fuhr unterwegs den Pusan auf dem Wagen. Damals schützten mich alle Götter. Da kam ein Geschrei: Ein übler Zuchtmeister ist gekommen!
Запрягли меня запрягания людей.
Возил я и Пушана попутно.
Все боги защищали меня тогда.
(Вдруг) раздался крик: Пришел злодей!
सं मा॑ तपन्त्य॒भित॑: स॒पत्नी॑रिव॒ पर्श॑वः । नि बा॑धते॒ अम॑तिर्न॒ग्नता॒ जसु॒र्वेर्न वे॑वीयते म॒तिः ॥
सम् । मा॒ । त॒प॒न्ति॒ । अ॒भितः॑ । स॒पत्नीः॑ऽइव । पर्श॑वः । नि । बा॒ध॒ते॒ । अम॑तिः । न॒ग्नता॑ । जसुः॑ । वेः । न । वे॒वी॒य॒ते॒ । म॒तिः ॥
मा मां देवताप्रसादरहितं कवषं पर्शवः पार्श्वास्थीनि अन्नाभावाद्दौर्बल्यात् कुशयनाच्च सपत्नीरिव यथा सपत्न्यस्तद्वत् अभितः उभयतः सं तपन्ति दुःखयन्तीत्यर्थः । किंच अमतिः दारिद्र्यादागता दुर्मतिः सर्वार्थविषया सा मां नि बाधते मां पीडयति । वस्त्राभावादागता नग्नता च मां नि बाधते । जसुः अशनाभावादागत उपक्षयोऽपि मां नि बाधते । किंच वेर्न यथा पक्षिणः मतिः शकुनिकव्याधभयात् कम्पयते तथा मे मतिः शत्रोः वेवीयते भृशं कम्पयते ॥
“My ribs pain me on both sides, like rival wives; disease, nakedness, hunger, afflict me; my mindflutters like a bird.”
The ribs that compass me give pain and trouble me like rival wives.
Indigence, nakedness, exhaustion press me sore: my mind is fluttering like a bird's.
They scorch me all about, like cowives, (like ailing) ribs.
Inattention, nakedness, and exhaustion oppress me. Like a bird, my
attention keeps fluttering here and there.
Von allen Seiten quälen mich, die Rippen Nebenbuhlern gleich, Es dränget Mangel, Nacktheit und Erschöpfung mich und wie ein Vogel schwankt mein Sinn.
Es schmerzen mich allenthalben die Rippen wie die Nebenfrauen den Mann quälen. Es bedrückt mich Ratlosigkeit, Nacktheit, Verschmachten. Wie ein Vogel wird mein Sinn hin und her gescheucht.
Повсюду обжигают меня болью
Ребра, (как жены (мучают) одного мужа.
Угнетает бессмысленность, нагота, усталость.
Мысль трепещет, как птица.
मूषो॒ न शि॒श्ना व्य॑दन्ति मा॒ध्य॑ स्तो॒तारं॑ ते शतक्रतो । स॒कृत्सु नो॑ मघवन्निन्द्र मृळ॒याधा॑ पि॒तेव॑ नो भव ॥
मूषः॑ । न । शि॒श्ना । वि । अ॒द॒न्ति॒ । मा॒ । आ॒ऽध्यः॑ । स्तो॒तार॑म् । ते॒ । श॒त॒क्र॒तो॒ इति॑ शतऽक्रतो । स॒कृत् । सु । नः॒ । म॒घ॒ऽव॒न् । इ॒न्द्र॒ । मृ॒ळ॒य॒ । अध॑ । पि॒ताऽइ॑व । नः॒ । भ॒व॒ ॥
हे शतक्रतो बहुकर्मन् मघवन् धनवंश्च इन्द्र ते तव स्तोतारं मा मां कवषम् आध्यः । आधयः मूषो न यथा मूषिकाः शिश्ना आस्नातानि सूत्राणि अश्नन्ति तथा व्यदन्ति विविधमदन्ति । तथा च यास्कः - ‘ संतपन्ति मामभितः सपत्न्य इवेमाः पर्शवः कूपपर्शवो मूषिका इवास्नातानि सूत्राणि व्यदन्ति । स्वाङ्गाभिधानं वा स्याच्छिश्नानि व्यदन्तीति। संतपन्ति माध्यः कामाः' ( निरु. ४. ६) इति । तथा च सति नः अस्मान् सकृत् सु मृळय अभीष्टप्रदानेन सम्यक् सुखय । अध अथ नः अस्माकं पितेव यथा पिता तद्वद्रक्षिता भव ॥
“Afflictions consume me, your worshipper Śatakratu, as mice (eat) threads, for once, Indra, possessorof opulence, grant us felicity; be to us as a father.”
As rats eat weavers' threads, cares are consuming me, thy singer, gatakratu, me.
Have mercy on us once, O Indra, Bounteous Lord: be thou a Father unto us.
Like mice their tails, the cares gnaw at me, your praiser, o you of a hundred resolves.
At once show mercy to us, bounteous Indra, and become like a
father to us.
Wie Mäuse ihre Schwänze, nagen Sorgen mich, mich, deinen Sänger, kräftiger! Sei gnädig uns, o mächt'ger Indra, auf einmal und sei du wie ein Vater uns.
Wie Ratten an ihren Schwänzen, so nagen die Sorgen an mir, deinem Lobsänger, du Ratreicher. Noch einmal erbarme dich fein meiner, o freigebiger Indra, und sei uns wie ein Vater!
Как крысы вгрызаются в (свои) хвосты,
Так заботы – в меня, твоего певца, о стоумный.
Помилуй же еще раз нас, о щедрый Индра!
И будь ты нам как отец!
कु॒रु॒श्रव॑णमावृणि॒ राजा॑नं॒ त्रास॑दस्यवम् । मंहि॑ष्ठं वा॒घता॒मृषि॑: ॥
कु॒रु॒ऽश्रव॑णम् । अ॒वृ॒णि॒ । राजा॑नम् । त्रास॑दस्यवम् । मंहि॑ष्ठम् । वा॒घता॑म् । ऋषिः॑ ॥
ऋषिः अतीन्द्रियार्थद्रष्टा कवषोऽहं त्रासदस्यवं त्रसदस्योः पुत्रं मंहिष्ठं धनानामतिशयेन दातारं कुरुश्रवणम् । कुरव ऋत्विजः । तदीयानां स्तुतीनां श्रोतारं कुरुश्रवणं तन्नामकं राजानं वाघताम् ऋत्विजामर्थाय अवृणि धनानि प्रार्थये ॥
I the priests' Rsi chose as prince most liberal Kurusravana,
The son of Trasadasyu's son,
I chose Kuruśravaṇa of Trasadasyu’s line as my king,
most liberal to his cantors—I a seer—
Den König Kuruçravana, den Nachkommen des Trasadasju, hab' ich mir vermählt, den freigiebigsten der Opferherrn, ich, der Dichter,
Den Kurusravana vom Stamme der Trasadasyu habe ich als meinen König erwählt, den gegen die fahrenden Sänger freigebigsten, ich der Rishi.
Курушравану из рода Трасадасью
Я выбрал себе царем,
(Его) самого щедрого к певцам, (я,) риши.
यस्य॑ मा ह॒रितो॒ रथे॑ ति॒स्रो वह॑न्ति साधु॒या । स्तवै॑ स॒हस्र॑दक्षिणे ॥
यस्य॑ । मा॒ । ह॒रितः॑ । रथे॑ । ति॒स्रः । वह॑न्ति । सा॒धु॒ऽया । स्तवै॑ । स॒हस्र॑ऽदक्षिणे ॥
यस्य कुरुश्रवणाख्यस्य राज्ञः स्वभूताः तिस्रः हरितः त्रयोऽश्वाः रथे प्रस्थितं मा मां कवषं साधुया साधु वहन्ति कुरुश्रवणं राजानमहं सहस्रदक्षिणे अस्मिन् यागे स्तवै स्तौमि । प्रष्टिवाहिनं रथं परिगृह्य ऋषिराशास्ते ॥ ॥ १ ॥
“Whose three horses bear me plural asantly in the chariot; I praise him at the ceremony in which hepresents thousands.”
Whose three bays harnessed to the car bear me straight onward: I will laud
The giver of a thousand meeds,
(Saying,) “He whose three tawny (horses) convey me on his chariot along the straight way—
I shall praise him at a (sacrifice) with a priestly gift of a thousand
(cows)”—
Dessen drei gelbe Stuten mich im Wagen auf geradem Wege fahren; ich will Lob spenden dem, der tausend Gaben schenkt.
Dessen drei Falben am Wagen mich aufs Beste fahren, ihn will ich preisen bei einem Opfer mit tausend Kühen als Opferlohn;
Чьи три буланые кобылицы при колеснице
Везут меня прямо к цели,
(Его) хочу прославить на обряде, дающем тысячное вознаграждение,
यस्य॒ प्रस्वा॑दसो॒ गिर॑ उप॒मश्र॑वसः पि॒तुः । क्षेत्रं॒ न र॒ण्वमू॒चुषे॑ ॥
यस्य॑ । प्रऽस्वा॑दसः । गिरः॑ । उ॒प॒मऽश्र॑वसः । पि॒तुः । क्षेत्र॑म् । न । र॒ण्वम् । ऊ॒चुषे॑ ॥
हे राजन् उपमश्रवसः तव पितुः यस्य मित्रातिथेः गिरः वाचः प्रस्वादसः प्रकर्षेण स्वादयित्र्यः । तत्र दृष्टान्तः। ऊचुषे सेवमानाय दरिद्राय दानार्थं प्रकल्पितं रण्वं रमणीयं क्षेत्रं न यथा क्षेत्रं स्वादयितृ तद्वदित्यर्थः । उत्तरत्र संबन्धः ॥
“Upamaśravas, the words of whose father were sweet, like a plural asant field given to a beggar.”
The sire of Upamasravas, even him whose words were passing sweet,
As a fair field is to its lord.
(I chose) the father of Upamaśravas for whom there were sweet songs, delightful like a dwelling place for one at home in it.
Des Upamaçravas Vater war es, dessen Lieder lieblich waren wie ein erfreuender Wohnsitz, dem, der daran Gefallen hat.
Den Vater des Upamasravas, dessen Worte angenehm waren, erfreulich wie die Flur für den Heimischen.
Отца Упамашраваса,
Чьи речи (были) сладостны,
Как поле восхитительно для радующегося (ему).
अधि॑ पुत्रोपमश्रवो॒ नपा॑न्मित्रातिथेरिहि । पि॒तुष्टे॑ अस्मि वन्दि॒ता ॥
अधि॑ । पु॒त्र॒ । उ॒प॒म॒ऽश्र॒वः॒ । नपा॑त् । मि॒त्र॒ऽअ॒ति॒थेः॒ । इ॒हि॒ । पि॒तुः । ते॒ । अ॒स्मि॒ । व॒न्दि॒ता ॥
हे पुत्र उपमश्रवः मित्रातिथेः नपात् पुत्र त्वम् अधि इहि मत्समीपमागच्छ । ते तव पितुः तस्य मित्रातिथेरहं वन्दिता स्तोता अस्मि । एतज्ज्ञात्वा शोकं मा कुरु । यद्देयं द्रव्यमस्ति तत्सर्वं मह्यं देहि ॥
“Come to me, my son, grandson of Mitrātithi; I am the eulogist of your father.”
Mark, Upamasravas, his son, mark, grandson of Mitratithi:
I am thy father's eulogist.
Learn, o Upamaśravas, his son, o grandson of Mitrāthiti:
I am the celebrant of your father.
Merke auf, o Upamaçravas, du Sohn, du Spross des Mitrātithi, ich bin ein Verehrer deines Vaters.
Gedenke, o Sohn Upamasravas, Mitratithi´s Enkel: Ich bin deines Vaters Barde!
Вспомни, о сын Упамашравас,
Внук Митратитхи:
Я – восхвалитель твоего отца!
यदीशी॑या॒मृता॑नामु॒त वा॒ मर्त्या॑नाम् । जीवे॒दिन्म॒घवा॒ मम॑ ॥
यत् । ईशी॑य । अ॒मृता॑नाम् । उ॒त । वा॒ । मर्त्या॑नाम् । जीवे॑त् । इ॒त् । म॒घऽवा॑ । मम॑ ॥
उत अपि च यत् यदि अमृतानां देवानां मर्त्यानां मनुष्याणां वा मरणहेतूनाम् ईशीय अहमीश्वरः स्यां तर्हि मम कवषस्य याज्यः मघवा धनवान् मित्रातिथी राजा जीवेत् प्राणान् धारयेत् । तथा च नाहं मरणहेतोरीश्वरः तस्मादयं राजा मृत इत्यर्थः ॥
“If I were lord oover immortals and mortals, then should my munificent (benefactor) live.”
If I controlled Immortal Gods, yea, even were I Lord of men,
My liberal prince were living still.
If I could be the master of immortals or of mortals,
my bounteous patron would still live.
Wenn ich über die Unsterblichen oder über die Sterblichen Macht hätte, so sollte der, welcher mir Lohn schenkt, lange leben.
Wenn ich über die Unsterblichen etwas vermöchte oder über die Sterblichen, so würde mein Gönner noch leben.
Если б поведал я бессмертными
Или же смертными –
Жил бы еще мой щедрый (покровитель)!
न दे॒वाना॒मति॑ व्र॒तं श॒तात्मा॑ च॒न जी॑वति । तथा॑ यु॒जा वि वा॑वृते ॥
न । दे॒वाना॑म् । अति॑ । व्र॒तम् । श॒तऽआ॑त्मा । च॒न । जी॒व॒ति॒ । तथा॑ । यु॒जा । वि । व॒वृ॒ते॒ ॥
देवानां ब्रह्मादीनां व्रतं मर्यादालक्षणं कर्म अति अतिक्रम्य शतात्मा चन शतसंवत्सरः कश्चन न जीवति । तथा युजा सहायादिना वि ववृते विवर्तते वियुक्तो भवतीति ज्ञात्वा शोकं मा कुर्वित्यर्थः ॥ ॥ २ ॥
“No one lives hundred years passing the limit fixed by the gods; so he is separated from his friendṣ”
None lives, even had he hundred lives, beyond the statute of the Gods
So am I parted from my friend.
No one lives beyond the commandment of the gods, even one with a hundred selves.
And thus have I turned away from my yokemate.
Wider den Willen der Götter kann niemand leben, und wenn er auch hundertfaches Leben besitzt; so wird er von dem Genossen getrennt. [Das soll wol bedeuten: darum sei du dem Willen der Götter folgsam und beschenke den Sänger.]
Keiner lebt über der Götter Gesetz hinaus, auch wenn er hundert Leben hätte. So wurde ich von meinem Freunde getrennt.
Сверх закона богов
Не проживет и тот, у кого сто жизней.
Так и я был разлучен с (моим) другом.