Sukta 10.50
ऋषिइन्द्रो वैकुंठः
देवताइन्द्रो वैकुंठः
मन्त्र7
छन्दजगती
प्र वो॑ म॒हे मन्द॑माना॒यान्ध॒सोऽर्चा॑ वि॒श्वान॑राय विश्वा॒भुवे॑ । इन्द्र॑स्य॒ यस्य॒ सुम॑खं॒ सहो॒ महि॒ श्रवो॑ नृ॒म्णं च॒ रोद॑सी सप॒र्यत॑: ॥
प्र । वः॒ । म॒हे । मन्द॑मानाय । अन्ध॑सः । अर्च॑ । वि॒श्वान॑राय । वि॒श्व॒ऽभुवे॑ । इन्द्र॑स्य । यस्य॑ । सुऽम॑खम् । सहः॑ । महि॑ । श्रवः॑ । नृ॒म्णम् । च॒ । रोद॑सी॒ इति॑ । स॒प॒र्यतः॑ ॥
हे स्तोतः वः त्वम्। पूजार्थं बहुवचनम्। महे महते अन्धसः । अन्धसेत्यर्थः । सोमेन मन्दमानाय मोदमानाय विश्वानराय सर्वस्य नेत्रे । 'नरे संज्ञायाम्' इति सांहितिको दीर्घः। विश्वाभुवे सर्वस्य भावयित्रे मह्यमिन्द्राय प्र अर्च। अर्चतिः स्तुतिकर्मा । प्रोच्चारय । यस्य मम
“इन्द्रस्य सुमखं सुष्ठु मंहनीयं सहः बलं महि महत् श्रवः अन्नं नृम्णं सुखं च रोदसी द्यावापृथिव्यौ सपर्यतः पूजयतः । तस्मा इन्द्राय प्रार्चेति समन्वयः ॥
“Worship him who is exhilarated by the sacrificiial food, the mighty Indra; the leader of all men, thecreator of all, whose venerable strength and abundant food and wealth, heaven and earth adore.”
I LAUD your Mighty One who joyeth in the juice, him who is shared by all men, who created all;
Indra, whose conquering strength is powerful in war, whose fame and manly vigour Heaven and Earth revere.
Chant forth to the great one who finds exhilaration from the soma-stalk, who is common to all men and is present to all,
to Indra, whose good-battling strength, great fame, and manliness the two world-halves respect.
Nun will ich singen eurem grossen Männerhort, der allen hilft und sich am Somakraut erfreut, Dem Indra, dessen heldenreiche grosse Kraft und Mannheit Erd' und Himmel ehrfurchtsvoll erhöhn.
Heb an das Lied auf den großen Indra, der sich an eurem Tranke berauscht, der bei allen Männern bekannt ist, allen gehört, des freigebige große Siegeskraft, des Ruhm und Mannestat beide Welthälften hochachten!
Запевай песню великому Индре, радующемуся вашему напитку,
(Богу,) связанному со всеми мужами, присутствующему везде,
Чью очень щедрую великую силу,
Славу и мужество почитают две половины мироздания.
सो चि॒न्नु सख्या॒ नर्य॑ इ॒नः स्तु॒तश्च॒र्कृत्य॒ इन्द्रो॒ माव॑ते॒ नरे॑ । विश्वा॑सु धू॒र्षु वा॑ज॒कृत्ये॑षु सत्पते वृ॒त्रे वा॒प्स्व१॒॑भि शू॑र मन्दसे ॥
सः । चि॒त् । नु । सख्या॑ । नर्यः॑ । इ॒नः । स्तु॒तः । च॒र्कृत्यः॑ । इन्द्रः॑ । माऽव॑ते । नरे॑ । विश्वा॑सु । धूः॒ऽसु । वा॒ज॒ऽकृत्ये॑षु । स॒त्ऽप॒ते॒ । वृ॒त्रे । वा॒ । अ॒प्ऽसु । अ॒भि । शू॒र॒ । म॒न्द॒से॒ ॥
सो चिन्नु स खलु इन्द्रः सख्या सखिभूतेन निमित्तेन नर्यः नृभ्यो हितः इनः सर्वस्येश्वरः स्तुतः सर्वैरभिष्टुतः । सख्या स्तुत इति वा संबन्धः । मावते मत्सदृशाय नरे नराय चर्कृत्यः पुनःपुनः कर्तव्यः। परिचरणीय इत्यर्थः । अथ प्रत्यक्षवादः । हे सत्पते सतां पालकेन्द्र स त्वं विश्वासु सर्वासु धूर्षु वोढव्येषु कार्यभारेषु वाजकृत्येषु च बलकृत्येषु च वृत्रे वाप्सु मेघे वर्तमानेषूदकेषु च निमित्तेषु हे शूर त्वम् अभि मन्दसे अभिष्टूयसे ॥
“That Indra, kind to man, the lord of all, who is praised by his friend, is to be repeatedly honoured bymen like me; you, hero, protector of the good, are glorified in the all-sustaining food-producing cloud-imprisonedwaters.”
He with his friend is active, lauded, good to man, Indra who must be glorified by one like me.
Hero, Lord of the brave, all cars are thy delight, warring with Vrtra, or for waters, or for spoil.
And now he is praised by his comrade as manly and forceful: Indra is worthy of celebration for a man like me.
Amid all the chariot-poles and at the getting of prizes, o master of
settlements, or at an obstacle [/Vr̥tra] or among the waters, you find
exhilaration, o champion.
Ja er fürwahr, der starke Herr, den nun der Freund gerühmt hat, Indra, ist zu preisen auch von mir; O Fürst bei jeder Arbeit, jeder Kampfesthat, in Vritraschlacht, bei Tränken freust du dich, o Held.
Gerade er wird von dem Freunde als mannhafter Gebieter gepriesen; Indra ist für einen Mann gleich mir der Rühmenswerte. Bei allen Bürden, bei den Beutezügen, oder wann es sich um Vritra handelt oder um Wasser, freust du dich darauf, du wahrer Held, du Held.
Это он восхвален другом как мужественный повелитель -
Индру надо прославлять такому мужу, как я.
(Таща) за все дышла, когда речь идет о захвате добычи, о истинный повелитель,
О Вритре или о водах, ты радуешься, о герой.
के ते नर॑ इन्द्र॒ ये त॑ इ॒षे ये ते॑ सु॒म्नं स॑ध॒न्य१॒॑मिय॑क्षान् । के ते॒ वाजा॑यासु॒र्या॑य हिन्विरे॒ के अ॒प्सु स्वासू॒र्वरा॑सु॒ पौंस्ये॑ ॥
के । ते । नरः॑ । इ॒न्द्र॒ । ये । ते॒ । इष॒े । ये । ते॒ । सु॒म्नम् । स॒ऽध॒न्य॑म् । इय॑क्षान् । के । ते॒ । वाजा॑य । अ॒सु॒र्या॑य । हि॒न्वि॒रे॒ । के । अ॒प्ऽसु । स्वासु॑ । उ॒र्वरा॑सु । पौंस्ये॑ ॥
हे इन्द्र ते के नरः के मनुष्या इति प्रश्नः । ते महान्तो मया ज्ञातव्या इत्यभिप्रायः । प्रष्टव्यानाह। ये नराः ते तव इषे अन्नाय प्रभवन्तीति शेषः । ये च ते सुम्नं सुखं त्वदीयं सधन्यं धनयुक्तम् इयक्षान् गच्छन्ति । इयक्षतिर्गतिकर्मा । त्वदीयमन्नं सुखं धनं च ये लभन्ते ते के महात्मान इति । किंच के ते तव असुर्याय असुरसंबन्धिने तेषां वधनिमित्ताय वाजाय बलाय हिन्विरे६ प्रेरयन्ति सोमादि हविः। के वा अप्सु स्वासु स्वापेक्षितेषूदकेषु उर्वरासु सर्वसस्याढ्यासु भूमिषु पौंस्ये पुंस्त्वे चेति तेषु निमित्तभूतेषु हविः प्रेरयन्तीत्यनुवर्तते । उक्तविधा महान्तो दुर्लभा इति भावः ॥
“What men, Indra, are they who (are eminent in offering food to you, who are desirous of obtaining fromthe happiness and opulence, who send you (oblations) for the sake of strength (to fight) the asura, who (sentoblations) for the sake of obtaining spontaneously-flowing waters and cultivable lands, and manly vigour?”
Who are the men whom thou wilt further, Indra, who strive to win thy bliss allied with riches?
Who urged thee forward to exert thy power divine, to valour, in the war for waters on their fields?
Who are those men, Indra, who are for your refreshment, who will strive to attain your favor as their traveling companion?
Who spur themselves on for your lordly prize; who (spur themselves on) when waters, their own fields, or masculine power is at stake?
Wer, Indra, sind die Männer die dich laben, die deine Huld gemeinsam sich erflehen, Die um die Kraft des Himmels eifrig sich bemühn, auf Wassern, eignen Fluren und in Mannesthat?
Wer sind die Männer, welche dir, Indra, nach Wunsch sind, die deinen Mitanteil an der Beute gewährende Huld zu erlangen suchen? Wer sind die, die sich für deine asurische Überlegenheit beeifern, wer, wenn es sich um Wasser, um die eigenen Fluren, um die Mannesstärke handelt?
Кто те мужи, о Индра, которым ты помогаешь,
Которые стремятся получить твою милость, связанную с общей добычей?
Кто те, (что) радеют о твоей асурской мощи,
Кто – когда речь идет о водах, о своих пашнях, о мужестве?
भुव॒स्त्वमि॑न्द्र॒ ब्रह्म॑णा म॒हान्भुवो॒ विश्वे॑षु॒ सव॑नेषु य॒ज्ञिय॑: । भुवो॒ नॄँश्च्यौ॒त्नो विश्व॑स्मि॒न्भरे॒ ज्येष्ठ॑श्च॒ मन्त्रो॑ विश्वचर्षणे ॥
भुवः॑ । त्वम् । इ॒न्द्र॒ । ब्रह्म॑णा । म॒हान् । भुवः॑ । विश्वे॑षु । सव॑नेषु । य॒ज्ञियः॑ । भुवः॑ । नॄन् । च्यौ॒त्नः । विश्व॑स्मिन् । भरे॑ । ज्येष्ठः॑ । च॒ । मन्त्रः॑ । वि॒श्व॒ऽच॒र्ष॒णे॒ ॥
हे इन्द्र त्वं ब्रह्मणा अस्मत्कृतेन परिवृढेन स्तोत्रेण महान् भुवः अभवः। भवतेर्लेटि ‘ भूसुवोस्तिङि ' इति गुणप्रतिषेध उवङादेशः । तथा विश्वेषु सर्वेषु सवनेषु यज्ञियः यष्टव्यः भुवः अभवः । तथा विश्वस्मिन् सर्वस्मिन् भरे संग्रामे नॄन् नेतॄणां शत्रूणां च्यौत्नः च्यावयिता भुवः । हे विश्वचर्षणे सर्वस्य द्रष्टरिन्द्र मन्त्रः मन्त्रयितव्यस्त्वं ज्येष्ठश्च अभवः सर्वेषां मध्ये ॥
“Indra, you have become mighty through our praise; you have have become adorable at all sacrifices,in every combat you are the caster down of the leaders (of hosts); beholder of all, you are the best, mostexcellent.”
Thou, Indra, through the holy prayer art mighty, worthy of sacrifice at all libations.
In every fight thou castest heroes on the ground: thou art the noblest song, O Lord of all the folk.
You will become great through our sacred formulation, Indra.
You will become the worthy recipient of the sacrifice at all the
soma-pressings.
You will become the stirring of men in every contest and the supreme mantra, o you who are common to all domains.
Du mögest, Indra, mächtig sein durch das Gebet, bei allen Mahlen sollst du hochverehrt uns sein, In jedem Kampfe rege du die Männer an, als herrlichster Berather, allbeliebter du.
Du, Indra, wardst groß durch die erbauliche Rede, du wardst bei allen Trankopfern der Opferwürdige. Du wardst der Aufrüttler der Männer in jedem Kampf und der beste Rat, du Allbekannter.
Ты стал великим, о Индра, благодаря священному слову,
Ты стал достойным жертв на всех выжиманиях (сомы).
Ты был вдохновителем мужей в каждой битве
И лучшим советчиком, о принадлежащий всем народам.
अवा॒ नु कं॒ ज्याया॑न्य॒ज्ञव॑नसो म॒हीं त॒ ओमा॑त्रां कृ॒ष्टयो॑ विदुः । असो॒ नु क॑म॒जरो॒ वर्धा॑श्च॒ विश्वेदे॒ता सव॑ना तूतु॒मा कृ॑षे ॥
अव॑ । नु । क॒म् । ज्याया॑न् । य॒ज्ञऽव॑नसः । म॒हीम् । ते॒ । ओमा॑त्राम् । कृ॒ष्टयः॑ । वि॒दुः॒ । असः॑ । नु । क॒म् । अ॒जरः॑ । वर्धाः॑ । च॒ । विश्वा॑ । इत् । ए॒ता । सव॑ना । तू॒तु॒मा । कृ॒षे॒ ॥
हे इन्द्र त्वं ज्यायान् प्रशस्यतरस्त्वं यज्ञवनसः संभक्तयज्ञान् स्तोतॄन् नु कं क्षिप्रम् अव रक्ष । अध्येतारो नु कमिति पदद्वयं कुर्वन्ति तथापि हिकं नुकमित्यादीनि नवोत्तराणि पदानीत्युक्तवान् यास्काचार्यः (नि. ३. १२ ) । अतः केवलानां हिकं नुकमित्येवमादीनां यावानर्थः स एव विशिष्टानामपि । तैत्तिरीया ( तै. सं. १,२,१३.३ ) अप्येकमेव पदं कुर्वन्ति । अवेत्युक्तम् । इन्द्रस्यावनप्रसिद्धिं दर्शयति । हे इन्द्र ते तव ओमात्रां रक्षणं महीं महत् विदुः कृष्टयः मनुष्या ऋषयः । ओमात्राम् । अम गत्यादिषु । औणादिक आत्रन्प्रत्ययः । छान्दस उमादेशः । किंच त्वम् अजर जरारहितः असः भव । नु कं क्षिप्रं वर्धाश्च वर्धस्व च हविराज्यादिना । किंच विश्वेत् सवण्यपि एता एतानि सवना सवनानि तूतुमा तूर्णानि कृषे करोषि ॥ कृषे । छान्दसे लिटि ‘ छन्दसि वा ' इति द्विर्वचनाभावः ॥
Help now, as Highest, those who toil at sacrifice: well do the people know thy great protecting might.
Thou shalt be Everlasing, Giver of success yea, on all these libations thou bestowest strength.
Right now, as the superior one, help those eager for the sacrifice. The peoples know your great succor and protection.
Right now, (so that) you will be unaging and you will make (us) strong, we have made all these soma-pressings powerful, to draw (you) here.
Sei, herrlicher, du hold den Opferliebenden, es kennen alle Völker deine grosse Huld; Erweise dich als ewig junger, stärke uns und mache alle diese Spenden wirkungsreich.
Schütze doch ja die Opfereifrigen als der Überlegene! Die Völker kennen deine große Hilfsbereitschaft. Du wirst ja alterlos bleiben und noch wachsen. Alle diese Somaopfer hast du wirkungsvoll gemacht.
Помоги же как старший тем, кто любит жертвоприношения!
Народы знают твое великое дружелюбие.
Ты же останешься нестареющим и будешь (еще) расти.
Все эти выжимания (сомы) ты делаешь плодотворными.
ए॒ता विश्वा॒ सव॑ना तूतु॒मा कृ॑षे स्व॒यं सू॑नो सहसो॒ यानि॑ दधि॒षे । वरा॑य ते॒ पात्रं॒ धर्म॑णे॒ तना॑ य॒ज्ञो मन्त्रो॒ ब्रह्मोद्य॑तं॒ वच॑: ॥
ए॒ता । विश्वा॑ । सव॑ना । तू॒तु॒मा । कृ॒षे॒ । स्व॒यम् । सू॒नो॒ इति॑ । स॒ह॒सः॒ । यानि॑ । द॒धि॒षे । वरा॑य । ते॒ । पात्र॑म् । धर्म॑णे । तना॑ । य॒ज्ञः । मन्त्रः॒ । ब्रह्म॑ । उ॒त्ऽय॑तम् । वचः॑ ॥
हे इन्द्र एता एतानि विश्वा सर्वाणि सवना सवनानि तूतुमा तूर्णानि कृषे करोषि । एतानीत्युक्तं कानीति तत्राह । हे सहसः बलस्य सूनो पुत्र । बलवन्नित्यर्थः । स्वयं यानि दधिषे धारयसि । हे इन्द्र ते तव वराय शत्रूणां वारकाय ते तव स्वभूतं पात्रं रक्षणं भवत्वस्माकम् । किंच धर्मणे धारणाय तना धनं भवत्विति शेषः । किंच तुभ्यं यज्ञो मन्त्रः । इज्यतेऽनेनेति यज्ञकरणसाधनभूतो मन्त्रः । यजुरित्यर्थः । ब्रह्म परिवृढम् । शस्त्रमित्यर्थः । तदुभयात्मकं वचः उद्यतं भवतीति शेषः ॥
“You make swift all those sacrifices which, son of strength, you yourself support; may your protectionbe granted for the repulse (of enemies, may) wealth (be granted) for our support; the sacrifice, the hymn, thesacred text, the voice (is) raised (to you).”
All these libations thou makest effectual, of which thou art thyself supporter, Son of Power.
Therefore thy vessel is to be esteemed the best, sacrifice, holy text, prayer, and exalted speech.
We have made all these soma-pressings powerful, to draw (you) here— which you have (now) taken into your own self, o son of strength.
To your liking and for your support, are, in succession, the cup, the
sacrifice, the mantra, and the upraised sacred formulation and speech.
O mache alle diese Spenden wirkungsreich, die du ja selbst, o Sohn der Stärke, zu dir nimmst; Zur Freude und zur Labung sei der Becher dir, Gebet und Opfer, Spruch und das geweihte Lied.
All diese Somaopfer hast du wirkungsvoll gemacht, welche du, Sohn der Kraft, selbst dir angeeignet hast. Nach deinem Wunsche, zu deiner Verfügung sind der Reihe nach der Becher, das Opfer, das Dichterwort, das angehobene Erbauungswort und die Rede.
Все эти выжимания (сомы) ты делаешь плодотворными,
Которые ты сам, о сын силы, забираешь себе.
По (твоему) желанию, по (твоему) установлению для тебя непрерывной чередой (следует) сосуд,
Жертва, молитва, священное слово, возвышенная речь.
ये ते॑ विप्र ब्रह्म॒कृत॑: सु॒ते सचा॒ वसू॑नां च॒ वसु॑नश्च दा॒वने॑ । प्र ते सु॒म्नस्य॒ मन॑सा प॒था भु॑व॒न्मदे॑ सु॒तस्य॑ सो॒म्यस्यान्ध॑सः ॥
ये । ते॒ । वि॒प्र॒ । ब्र॒ह्म॒ऽकृतः॑ । सु॒ते । सचा॑ । वसू॑नाम् । च॒ । वसु॑नः । च॒ । दा॒वने॑ । प्र । ते । सु॒म्नस्य॑ । मन॑सा । प॒था । भु॒व॒न् । मदे॑ । सु॒तस्य॑ । सो॒म्यस्य॑ । अन्ध॑सः ॥
हे विप्र मेधाविन्निन्द्र ते तुभ्यं ये ब्रह्मकृतः स्तोत्रकर्तारो हविष्कर्तारो वा स्तोतारः सचा संघीभूताः सुते सोमेऽभिषुते वसूनां बहूनां धनानां वसुनश्च एकस्य निवासयोग्यस्य धनस्य च दावने दानाय परिचरन्तीति शेषः । अत्र वसूनामिति बहुवचनेन ऐहिकभोगसाधनानि धनानि अभिप्रेतानि । एकवचनान्तेन च निवासयोग्यं स्वर्गाख्यं धनमभिप्रेतमित्यवगन्तव्यम् । ते अनुष्ठातारः सुम्नस्य सुखस्य लाभाय मनसा पथा मनोमार्गेण । स्तोत्रवर्त्मनेत्यर्थः । प्र भुवन् प्रभवन्तु । उक्तवसुदानाय योग्या भवन्त्वित्यर्थः। कति उच्यते। सुतस्य अभिषुतस्य सोम्यस्य सोमसंबन्धिनः अन्धसः अन्नस्य मदे सति ॥ ॥ ९ ॥
“Sage Indra, the reciters of pious hymns to you who assembled together when (the Soma) is effused,(worship you) for the donation of riches and treasures; may they be competent (to acquire) you felicity by thepathway of the mind; when you are exhilarated with the effused Soma food.”
They who with flowing Soma pray to thee, O Sage, to pour on them thy gifts of opulence and wealth,
May they come forward, through their spirit, on the path of bliss, in the wild joy of Soma juice effused.
Those who craft sacred formulations for you when the soma is pressed, for you to give of goods and of good, o inspired one,
through the thought of your favor they will go forward along the path, at your exhilaration on the pressed soma-stalk.
The next three hymns (X.51–53), attributed to Agni Saucīka, treat the well-known story of the flight and disappearance of Agni, who wished to avoid the ritual role of conveying the oblations and the fate of his brothers. The gods find him hidden in the waters and entice him back by promising him a share in the sacrifice.
Die zu dir flehn, o weiser, bei dem Somasaft, dass viele Schätze du verleihst und reiches Gut, Die sei'n voran mit Freude auf des Glückes Pfad hier bei dem Trunke des gepressten Somakrauts.
Die dir, du Redekundiger, bei gepreßtem Soma eine Erbauung bereiten, damit du Güter und Gutes schenkest, die werden im Geiste auf dem Pfade deiner Gunst vorwärtskommen im Rausche des gepreßten somischen Tranks.
Кто тебе, о вдохновенный, готовит священное слово у выжатого сомы,
Чтобы ты дал блага и добро,
Те благодаря (своему) разуму пусть будут впереди на пути твоей милости
В опьянении выжатым из сомы напитком!