Sukta 10.60
ऋषिबन्धुः श्रुतबन्धुर्विप्रबन्धुर्गौपायनाः
देवताअसमातिः
मन्त्र12
छन्दगायत्री
आ जनं॑ त्वे॒षसं॑दृशं॒ माही॑नाना॒मुप॑स्तुतम् । अग॑न्म॒ बिभ्र॑तो॒ नम॑: ॥
आ । जन॑म् । त्वे॒षऽस॑न्दृशम् । माही॑नानाम् । उप॑ऽस्तुतम् । अग॑न्म । बिभ्र॑तः । नमः॑ ॥
इदमादिभिस्तिसृभी राजानं स्तुवन्ति। वयं बन्ध्वादयः जनं जनपदमसुनीतिस्वभूतम् आ अगन्म अभिगताः । गमेर्लुङि ‘ मन्त्रे घस' इति च्लेर्लुक्। ‘ म्वोश्च । इति मकारस्य नकारः । कीदृशं जनम् । त्वेषसंदृशं दीप्तदर्शनं माहीनानां महताम् उपस्तुतम् उपगतस्तुतिम् । तादौ च° इति गतेः प्रकृतिस्वरः । कीदृशा वयम् । नमः नमस्कारं बिभ्रतः धारयन्तः । कुर्वन्त इत्यर्थः । यद्वा । जनमसमातिमित्यर्थः । शिष्टं समानम् । नमो बिभ्रत इति राजकृते नमस्कारं धारयन्त इत्यर्थः ॥
“We have come to the person n of splendid appearance, the honoured of the mighty, bringing himreverential homage.”
BRINGING our homage we have come to one magnificent in look.
Glorified of the mighty Gods
To the man of the Māhīnas, with glittering appearance, approached with praise,
we have come, bearing homage—
Dem Mann, der prächtig anzuschaun gerühmt wird in der Götterschar, Sind Andacht weihend wir genaht,
Zu dem Manne von furchtgebietendem Anblick, dem gepriesenen Helden der Mahina´s sind wir Huldigung darbringend gekommen;
К мужу с сверкающим обликом,
Прославленному среди радующих (нас),
Пришли мы, принося поклонение;
अस॑मातिं नि॒तोश॑नं त्वे॒षं नि॑य॒यिनं॒ रथ॑म् । भ॒जेर॑थस्य॒ सत्प॑तिम् ॥
अस॑मातिम् । नि॒ऽतोश॑नम् । त्वे॒षम् । नि॒ऽय॒यिन॑म् । रथ॑म् । भ॒जेऽर॑थस्य । सत्ऽप॑तिम् ॥
असमातिं राजानं नितीशनं शत्रूणां हन्तारम् । नितोशतिर्वधकर्मा। त्वेषं दीप्तम् । निययिनं रथम् इत्युपमाप्रधानो निर्देशः । रथवत् सर्वाभिमतप्राप्तिसाधनं भजेरथस्य एतन्नामकस्य राज्ञो वंशे जातम् । यद्वा । एतन्नामा कश्चिदस्य शत्रुः । तस्य निययिनम् । ‘हलदन्तात्' (पा. सू. ६. ३. ९) इति सप्तम्या अलुक् । सत्पतिं सतां पालकम् ॥
“To Asamāti, the destroyer (of foes), radiant, a quick-moving chariot, (for the bringing of benefits),(the descendant) of Bhajeratha, the protector of the good.”
To Asamati, spring of gifts, lord of the brave, a radiant car,
The conqueror of Bhajeratha
To Asamāti [/the incomparable], the lavishly overflowing, glittering, downward coursing chariot,
master of settlements of Bhajeratha,
Dem Wagen auch, der eilend kommt, dem unvergleichlich spendenden, Um zu gewinnen seinen Herrn,
Zu dem verschwenderischen furchtgebietenden Asamati, dem einstürmenden Wagenhelden, dem rechtmäßigen Herrn von Bhajeratha;
К Асамати, щедро жертвующему,
Имеющему сверкающую колесницу, переезжающую (врагов),
К благому господину Бхаджератхи;
यो जना॑न्महि॒षाँ इ॑वातित॒स्थौ पवी॑रवान् । उ॒ताप॑वीरवान्यु॒धा ॥
यः । जना॑न् । म॒हि॒षान्ऽइ॑व । अ॒ति॒ऽत॒स्थौ । पवी॑रवान् । उ॒त । अप॑वीरवान् । यु॒धा ॥
यः असमातिः जनान् स्वविरोधिभूतान् अतितस्थौ अतिक्रम्य तिष्ठति । पराभावयतीत्यर्थः । क इव। महिषान् सिंह इव । कीदृशः सन् । पवीरवान् । पवीरः पविः । खड्गवान् । उत अपि च अपवीरवान् अपगतखड्गः सन् । शस्त्रसाहाय्यमपि कदाचिन्नापेक्षत इत्यर्थः । किं कुर्वन् । युधा योधनेन । युद्ध्वेत्यर्थः ॥
“Who, whether armed or unarmed with a sword, overcomes adversaries in fight, as (a lion destroys)buffaloes.”
Who, when the spear hath armed his hand, or even weaponless o'erthrows
Men strong as buffaloes in fight;
Who dominated the peoples like buffaloes, both those with metal weapons
and those without, in battle,
Der siegreich durch die Menschen dringt, gleich wie durch Heerden, in dem Kampf Mit Spiess bewehrt und unbewehrt,
Der die Menschen überragt wie der Treiber die Büffel durch Kampf mit der Eisenwaffe oder ohne Eisenwaffe;
Который с людьми, как с буйволами,
Управляется с металлическим копьем
Или без металлического копья в борьбе;
यस्ये॑क्ष्वा॒कुरुप॑ व्र॒ते रे॒वान्म॑रा॒य्येध॑ते । दि॒वी॑व॒ पञ्च॑ कृ॒ष्टय॑: ॥
यस्य॑ । इ॒क्ष्वा॒कुः । उप॑ । व्र॒ते । रे॒वान् । म॒रा॒यी । एध॑ते । दि॒विऽइ॑व । पञ्च॑ । कृ॒ष्टयः॑ ॥
यस्य जनपदस्य इक्ष्वाकुः राजा व्रते कर्मणि रक्षणरूपे उप एधते प्रवर्धते । कीदृशः सन् । रेवान् रयिवान् मरायी शत्रूणां मारकश्च सन् । विशेषणद्वयेन जनानां दानादिरूपेण धनलाभः परराजोपद्रवापत्तिश्चोक्ता भवति । एवं सति तद्विषयस्थाः पञ्च कृष्टयः निषादपञ्चमाश्चत्वारो वर्णाः दिवीव द्युलोके यथा संकल्पसिद्धाः सन्तः सुखिनो भवन्ति तद्वत्सुखिनो भवन्तीति शेषः ॥
“In the good government of whose (realm) the opunlent and victorious Ikṣvāku prospers (so that) thefive orders of men (are as happy) as if they were in heaven.”
Him in whose service flourishes Iksvaku, rich and dazzling-bright.
As the Five Tribes that are in heaven.
Under whose commandment Ikṣvāku, the wealthy possessor of
grain-stores, is radiant
like (the sun) in heaven, (as are) the five peoples.
In dessen Dienst Ikschvaku auch, der reiche, strahlende gedeiht, Den Sternen gleich am Himmelszelt.
Unter dessen Botmäßigkeit Iksvaku gedeiht, der reiche Marayin und die fünf Völker wie am Himmel die Sonne.
На службе которому Икшваку
Процветает, богатый владелец обмолоченного зерна,
(И) пять народов, как на небе (солнце).
इन्द्र॑ क्ष॒त्रास॑मातिषु॒ रथ॑प्रोष्ठेषु धारय । दि॒वी॑व॒ सूर्यं॑ दृ॒शे ॥
इन्द्र॑ । क्ष॒त्रा । अस॑मातिषु । रथ॑ऽप्रोष्ठेषु । धा॒र॒य॒ । दि॒विऽइ॑व । सूर्य॑म् । दृ॒शे ॥
अनयेन्द्रमाह्वयतेऽसमात्यर्थम् । हे इन्द्र क्षत्रा क्षत्राणि बलानि रथप्रोष्ठेषु असमातिषु ॥ एकस्मिन् बहुवचनं पूजार्थम् । रथप्रोष्ठेऽसमातौ धारय। दिवीव सूर्यं दिवि यथा सूर्यं दृशे सर्वेषां दर्शनीय स्थापितवानसि तद्वदत्र बलं धारय ।
“Maintain, Indra, vigour in the Rathaproṣṭha Asamātis, as (you maintain) the sun in heaven for thesight (of all).”
Indra, support the princely power of Rathaprosthas matched by none,
Even as the Sun for all to see.
O Indra, uphold the lordly powers in the Asamātis, the Rathaproṣṭhas, to be seen like the sun in heaven.
Indra, bewahr den trefflichen Rathaproschtha's die Herrschermacht, Wie Sonnenlicht am Himmelszelt.
Indra, erhalte die Herrschaft bei den Asamati´s, den Rathaprostha´s wie die Sonne am Himmel zum Schauen!
О Индра, сохрани власть
У (людей) Асамати, у (людей) Ратхапроштха,
Как солнце на небе, чтоб (можно было) видеть!
अ॒गस्त्य॑स्य॒ नद्भ्य॒: सप्ती॑ युनक्षि॒ रोहि॑ता । प॒णीन्न्य॑क्रमीर॒भि विश्वा॑न्राजन्नरा॒धस॑: ॥
अ॒गस्त्य॑स्य । नत्ऽभ्यः॑ । सप्ती॒ इति॑ । यु॒न॒क्षि॒ । रोहि॑ता । प॒णीन् । नि । अ॒क्र॒मीः॒ । अ॒भि । विश्वा॑न् । रा॒ज॒न् । अ॒रा॒धसः॑ ॥
अनयागस्त्यस्य स्वसा बन्ध्वादीनां माता राजानं स्तौति । हे राजन् असमाते त्वम् अगस्त्यस्य ऋषेः नद्भ्यः नन्दयितृभ्यो बन्ध्वादिभ्यो निमित्तभूतेभ्यस्तेषां धनप्राप्तये सप्ती सर्पणस्वभावावश्वौ रोहिता रोहितवर्णौ युनक्षि योजय रथे । तथा कृत्वा विश्वान् सर्वान् अराधसः अदातॄनयजमानान् पणीन् वणिजः लुब्धकान् नि निकृष्टं नितरां वा अभि अक्रमीः अभिभव ॥ ॥ २४ ॥
“Yoke the two red horses to your chariot, for the nephews of Agastya, and overcome, rājā, all theniggard withholders of oblations.”
Thou for Agastya's sister's sons yokest thy pair of ruddy steeds.
Thou troddest niggards under foot, all those, O King, who brought no gifts.
For the descendants of Agastya you yoke a ruddy paired team.
You have trodden down the niggards, trodden on all the ungenerous
ones, o king.
Den Sielen des Agastja schirrst dein rothes Zwiegespann du an, Die gabenlosen Knicker tratst, o König, nieder du zumal.
Für des Agastya Enkel schirrest du das rötliche Zweigespann an. Du hast deinen Fuß auf die Pani´s gesetzt, auf alle Kargen, o König.
Для внуков Агастьи
Ты запрягаешь упряжку из двух рыжих (коней).
Ты наступил на Пани,
На всех скупцов, о царь.
अ॒यं मा॒तायं पि॒तायं जी॒वातु॒राग॑मत् । इ॒दं तव॑ प्र॒सर्प॑णं॒ सुब॑न्ध॒वेहि॒ निरि॑हि ॥
अ॒यम् । मा॒ता । अ॒यम् । पि॒ता । अ॒यम् । जी॒वातुः॑ । आ । अ॒ग॒म॒त् । इ॒दम् । तव॑ । प्र॒ऽसर्प॑णम् । सुब॑न्धो॒ इति॒ सुऽब॑न्धो । आ । इ॒हि॒ । निः । इ॒हि॒ ॥
अत्र शेषे शाट्यायनकम् - ‘अथाग्निं द्वैपदेन सूक्तेनास्तुवन् । अग्निः स्तुत आजगाम । आगत्य चाह किंकामा मागच्छतेति । सुबन्धोरेवासुं पुनर्वनुयामेत्यब्रुवन् । एषान्तःपरिधीत्यब्रवीत्तमादद्ध्वमिति । तन्निराह । अयं मातायं पिता' इति । शौनकश्च - स्तुतः स राजा सुप्रीतस्तस्थौ गौपायनानभि ॥ सूक्तेन तेऽस्तुवन्नग्निं द्वैपदेन यथात्रिषु । अथाग्निरब्रवीदेतानयमन्तःपरिध्यसुः ॥ सुबन्धोरस्य चेक्ष्वाकोर्मया गुप्तो हितार्थिना। सुबन्धवे प्रदायासुं जीवेत्युक्त्वा च पावकः ॥ स्तुतो गौपायनैः प्रीतो जगाम त्रिदिवं प्रति । अयं मातेति हृष्टास्ते सुबन्धोरसुमाह्वयन् ॥ शरीरमभिनिर्दिश्य सुबन्धोः पतितं भुवि । सूक्तशेषं जगुश्चास्य चेतसो धारणाय ते' ( बृहद्दे. ७. ९७. १०१ ) इति ॥ अयम् अग्निः माता । अयम् एव पिता । अयं जीवातुः जीवयिता आगमत् आजगाम । अतो हे सुबन्धो जीवपरिधौ वर्तमान इदं तव शरीरं तव प्रसर्पणं प्रकर्षेण सर्पणसाधनम् । अत इदं प्रति एहि आगच्छ । निरिहि निर्गच्छ परिधेः सकाशात् । अन्य एवं व्याचक्षते । हे निर्गतप्राण सुबन्धो अयम् । विभक्तिव्यत्ययः । इयं मातायं पितायं जीवातुर्जीवनफलभूतः पुत्रश्चागमदिति संबध्यते ॥ सर्वे त्वामागता दुःखिताः सन्तः । शिष्टं समानम् ॥
“This (Agni) your mother, this your father, this the giver of life to you, has arrived; come back,Subandhu, to this your (body) that is capable of motion. Come forth.”
This is the mother, this the sire, this one hath come to be thy life.
What brings thee forth is even this. Now come, Subandhu, get thee forth.
Here is the mother, here the father; here a means of life will come.
Here is a way to slither forth for you. Subandhu, come here, come out!
Als Vater nahte dieser Freund, als Mutter und als Leben dir; Hier ist dein Obdach, lieber Freund; hier gehe ein und gehe aus.
Dieser ist als Mutter, dieser als Vater, dieser als das Leben gekommen. Er ist deine Zuflucht, o Subandhu; komm, komm hervor!
Он как мать, он как отец,
Он как средство к жизни пришел.
Это твое убежище.
О Субандху, приди, выйди!
यथा॑ यु॒गं व॑र॒त्रया॒ नह्य॑न्ति ध॒रुणा॑य॒ कम् । ए॒वा दा॑धार ते॒ मनो॑ जी॒वात॑वे॒ न मृ॒त्यवेऽथो॑ अरि॒ष्टता॑तये ॥
यथा॑ । यु॒गम् । व॒र॒त्रया॑ । नह्य॑न्ति । ध॒रुणा॑य । कम् । ए॒व । दा॒धा॒र॒ । ते॒ । मनः॑ । जी॒वात॑वे । न । मृ॒त्यवे॑ । अथो॒ इति॑ । अ॒रि॒ष्टऽता॑तये ॥
यथा युगं वरत्रया पाशेन नह्यन्ति बध्नन्ति धरुणाय रथादिधारणाय । कम् इति पादपूरणः । एव एवं ते मनः दाधार परिधावग्निः । किमर्थम् । जीवातवे जीवनाय न मृत्यवे मरणाय न अथो अपि च अरिष्टतातये अविनाशाय । स्वार्थिकस्तातिः ॥
As with the leather thong they bind the chariot yoke to hold it fast,
So have I held thy spirit fast, held it for life and not for death, held it for thy security.
Just as they tie a yoke with a strap to make it fast,
even so does he hold fast your mind, for living, not for death, but for invulnerability.
Wie man mit Riemen fest das Joch umbindet, dass es halten soll, So halte deinen Geist ich fest, damit du lebst, dem Tod entfliehst.
Wie man das Joch mit dem Riemen bindet zum Festhalten, also hat er deinen Geist zum Leben befestigt, nicht zum Tode, sondern zur Unversehrtheit.
Как ярмо ремнем
Привязывают, чтоб оно держалось,
Так я удерживаю твой дух –
Для жизни, не для смерти,
А также для невредимости.
यथे॒यं पृ॑थि॒वी म॒ही दा॒धारे॒मान्वन॒स्पती॑न् । ए॒वा दा॑धार ते॒ मनो॑ जी॒वात॑वे॒ न मृ॒त्यवेऽथो॑ अरि॒ष्टता॑तये ॥
यथा॑ । इ॒यम् । पृ॒थि॒वी । म॒ही । दा॒धार॑ । इ॒मान् । वन॒स्पती॑न् । ए॒व । दा॒धा॒र॒ । ते॒ । मनः॑ । जी॒वात॑वे । न । मृ॒त्यवे॑ । अथो॒ इति॑ । अ॒रि॒ष्टऽता॑तये ॥
यथेयं पृथिवी मही इमान् वनस्पतीन वृक्षादीन् दाधार । शिष्टमुक्तम् ॥
Even as this earth, the mighty earth, holds fast the monarchs of the wood.
So have I held thy spirit fast, held it for life and not for death, held it for thy security.
Just as this great earth holds fast these trees here,
even so does he hold fast your mind, for living, not for death, but for invulnerability.
Wie diese weite Erde hier des Waldes Bäume sicher hält, So halte deinen Geist ich fest, damit du lebst, dem Tod entfliehst.
Wie diese große Erde diese Bäume festhält, also hat er deinen Geist zum Leben befestigt, nicht zum Tode, sondern zur Unversehrtheit.
Как эта великая земля
Удерживает эти большие деревья,
Так я удерживаю твой дух –
Для жизни, не для смерти,
А также для невредимости.
य॒माद॒हं वै॑वस्व॒तात्सु॒बन्धो॒र्मन॒ आभ॑रम् । जी॒वात॑वे॒ न मृ॒त्यवेऽथो॑ अरि॒ष्टता॑तये ॥
य॒मात् । अ॒हम् । वै॒व॒स्व॒तात् । सु॒ऽबन्धोः॑ । मनः॑ । आ । अ॒भ॒र॒म् । जी॒वात॑वे । न । मृ॒त्यवे॑ । अथो॒ इति॑ । अ॒रि॒ष्टऽता॑तये ॥
इयं निगदसिद्धा॥१०॥
“(Agni speaks). I bring the spirit of ASubandhu from Yama, the son of Vivasvat, for life, not for death,but for security.”
Subandlin's spirit I have brought from Yarna, from Vivasvan's Son,
Brought it for life and not for death, yea, brought it for security.
I brought the mind of Subandhu here from Yama Vaivasvata,
for living, not for death, but for invulnerability.
Von Jama, des Vivasvat Sohn bracht' ich des Freundes Geist herbei, Zum Leben, dass er sterbe nicht, dass unverletzt er bleibe nun.
Von Yama, dem Vivasvatsohne, habe ich den Geist des Subandhu geholt, zum Leben befestigt, nicht zum Tode, sondern zur Unversehrtheit.
От Ямы, сына Вивасвата,
Я принес дух Субандху –
Для жизни, не для смерти.
А также для невредимости.
न्य१॒॑ग्वातोऽव॑ वाति॒ न्य॑क्तपति॒ सूर्य॑: । नी॒चीन॑म॒घ्न्या दु॑हे॒ न्य॑ग्भवतु ते॒ रप॑: ॥
न्य॑क् । वातः । अव॑ । वा॒ति॒ । न्य॑क् । त॒प॒ति॒ । सूर्यः॑ । नी॒चीन॑म् । अ॒घ्न्या । दु॒हे॒ । न्य॑क् । भ॒व॒तु॒ । ते॒ । रपः॑ ॥
वातः वायुर्द्युलोकात् न्यक् नीचीनम् अव वाति गच्छति । सूर्यः च न्यक् तपति । अघ्न्या अहननीया गौः नीचीनं दुहे दुग्धे। एवं ते रपः पापं न्यक् नीचीनं भवतु ॥
“The wind blows downwards, the sun burns downwards, the cow yields her milk downwards, so be(hand) has all medicaments; this has a blessed touch.”
The wind blows downward from on high, downward the Sun-God sends his heat,
Downward the milch-cow pours her milk: so downward go thy pain and grief.
Downward does the wind blow; downward the sun gives heat.
The cow gives milk that goes downward; downward let your malady go.
Hernieder weht des Windes Hauch hernieder strahlt der Sonne Glut, Hernieder strömt die Milch der Kuh, so gehe niederwärts dein Leid.
Nach unten weht der Wind, nach unten brennt die Sonne. Nach unten wird die Kuh gemolken, nach unten soll dein Gebreste fahren!
Вниз дует ветер,
Вниз палит солнце,
Вниз доится корова –
Вниз пусть сгинет твое повреждение!
अ॒यं मे॒ हस्तो॒ भग॑वान॒यं मे॒ भग॑वत्तरः । अ॒यं मे॑ वि॒श्वभे॑षजो॒ऽयं शि॒वाभि॑मर्शनः ॥
अ॒यम् । मे॒ । हस्तः॑ । भग॑ऽवान् । अ॒यम् । मे॒ । भग॑वत्ऽतरः । अ॒यम् । मे॒ । वि॒श्वऽभे॑षजः । अ॒यम् । शि॒वऽअ॑भिमर्शनः ॥
अनया बन्ध्वादयो लब्धजीवं सुबन्धुं पाणिभिरस्पृशन् । अयं मे हस्तो भगवान् यस्मात् सजीवं सुबन्धुं स्पृशति तस्मात् । तथा अयं मे हस्तः भगवत्तरः अतिशयेन भगवान् । तथा अयं मे हस्तः विश्वभेषजः जीवचिकित्सासाधनसवौंषधवान् तत्स्थानीयो वा । अयं शिवाभिमर्शनः मङ्गलस्पर्शनः । यतो जीवन्तं स्पृशत्यत इत्यर्थः ॥ ॥ २५ ॥ ॥ ४ ॥
Felicitous is this mine hand, yet more felicitous is this.
This hand contains all healing balms, and this makes whole with gentle touch.
Here is my hand that brings good fortune; here is my (other hand) bringing better fortune.
Here is my all-healing one; here the one of propitious touch.
The next twenty-four hymns, X.61–84, are paired hymns, generally attributed to the same poet and showing signs of internal connection.
The first pair (61–62) are the Nābhānediṣṭha hymns to the All Gods, the first devilishly complex, the second far less so.
Heilvoll ist diese meine Hand, heilvoller noch die andre hier; Sie führt dir alle Heilung zu, und sie berühret dich zum Heil.
Diese meine Hand ist glücklich, diese ist noch glücklicher; diese meine Hand ist allheilend, diese ist von heilsamer Berührung.
Эта у меня рука счастливая,
(А) эта у меня еще счастливее.
Эта у меня всеисцеляющая,
(А) эта – благодатного касания