Sukta 10.64
ऋषिगयः प्लातः
देवताविश्वेदेवाः
मन्त्र17
छन्दजगती
क॒था दे॒वानां॑ कत॒मस्य॒ याम॑नि सु॒मन्तु॒ नाम॑ शृण्व॒तां म॑नामहे । को मृ॑ळाति कत॒मो नो॒ मय॑स्करत्कत॒म ऊ॒ती अ॒भ्या व॑वर्तति ॥
क॒था । दे॒वाना॑म् । क॒त॒मस्य॑ । याम॑नि । सु॒ऽमन्तु॑ । नाम॑ । शृ॒ण्व॒ताम् । म॒ना॒म॒हे॒ । कः । मृ॒ळा॒ति॒ । क॒त॒मः । नः॒ । मयः॑ । क॒र॒त् । क॒त॒मः । ऊ॒ती । अ॒भि । आ । व॒व॒र्त॒ति॒ ॥
कथेति सप्तदशर्चं चतुर्थं सूक्तं प्लातस्य गयस्यार्षम् वैश्वदेवम् । याम् मे धियमित्येषा द्वादशी षोडशीसप्तदश्यौ च त्रिष्टुभः शेषा जगत्यः। तथा चानुक्रान्तम्। कथा यां मे त्रिष्टुबिति। गतो विनियोगः॥ऋषिर्बहुधात्मानं वितर्कयति। यामनि। यान्ति गच्छन्त्यत्रेति यामा यज्ञः। तस्मिञ्शृण्वतामस्माभिरुक्तानि स्तोत्राणि देवानां मध्ये कतमस्य देवस्य सुमन्तु सुष्थु मननीयं स्तोतव्यं नाम कथा कथं मनामहे। उच्चारयामः। अस्मान्को वा मृळाति। मृळतिरुपदयाकर्मेति यास्कः। नि. १०-१५। कृपां करोति। कतमो वा सोऽस्माकं मयः सुखं करत्। करोति। कतमो वोती। चतुर्थ्याः पूर्वसवर्णदीर्घः। ऊत्या अस्माकं रक्षणायाभ्या ववर्तति। अभ्यागच्छतीत्यर्थः॥१॥
“In what manner, and of which of the gods, who hear (our praises) at the sacrifice, may we enunciatethe venerable name? Who will show us compassion? Which of them will grant us happiness? Which of themcomes for our protection?”
WHAT God, of those who hear, is he whose well-praised name we may record in this our sacrifice; and how?
Who will be gracious? Who of many give us bliss? Who out of all the Host will come to lend us aid?
How shall we contemplate—of which one of the gods shall we
contemplate the name that is good to contemplate, as they listen to
my plea?
Who will be merciful; which one will create joy for us? Which one will turn hither with help?
Welch Gott ist's von den hörenden, dess Namen wir, den rühmlichen, beim Feste rühmen? wie ist's recht? Wer wird uns hold sein? wer uns schaffen Lust und Glück? und welcher wird mit seiner Hülfe sich uns nahn?
Wie und an wessen gerngedachten Namen der Götter, die auf der Fahrt erhören, sollen wir gedenken? Wer wird sich erbarmen, welcher unter den vielen wird uns Freude machen? Welcher wird gnädig herlenken?
क्र॒तू॒यन्ति॒ क्रत॑वो हृ॒त्सु धी॒तयो॒ वेन॑न्ति वे॒नाः प॒तय॒न्त्या दिश॑: । न म॑र्डि॒ता वि॑द्यते अ॒न्य ए॑भ्यो दे॒वेषु॑ मे॒ अधि॒ कामा॑ अयंसत ॥
ऋ॒तु॒ऽयन्ति॑ । क्रत॑वः । हृ॒त्ऽसु । धी॒तयः॑ । वेन॑न्ति । वे॒नाः । प॒तय॑न्ति । आ । दिशः॑ । न । म॒र्डि॒ता । वि॒द्य॒ते॒ । अ॒न्यः । ए॒भ्यः॒ । दे॒वेषु॑ । मे॒ । अधि॑ । कामाः॑ । अ॒यं॒स॒त॒ ॥
हृत्सु हृदयेशु धितयो निधातव्या निहिताः क्रतवः प्रज्ञाः क्रतूयन्ति। अग्निहोत्रादिकर्म कर्त्रुमिच्छन्ति। तदेवाह। वेनाः कान्ताः प्रज्ञा वेनन्ति। देवान्कामयन्ते। वेनो वेनतेः शान्तिकर्मण इति यास्कः। नि. १०-३८। तथा दिशोऽस्माभिर्निदिश्यमानाः प्रेर्यमाणाः कामा आ पतयन्ति। देवान्फलावाप्तय आगच्छन्ति। यत एभ्यो देवेभ्योऽन्यो देव एषां कामानां मर्डिता सुखयिता न विद्यते। किं बहुना। देवेष्वधि। अधिशब्दः सप्तम्यर्थद्योतकः। इन्द्रादिषु देवेषु मे मदीयाः कामा अयंसत। नियम्यन्ते। यच्छतेः कर्मणि लुङि रूपम्॥२॥
“The desires cherished in my heart strive to offer worship; (our) wishes long for (the gods) andexpressed (by us) go forth to (the gods); no other bestower of happiness exists except them; upon the gods aremy desire concentrated.”
The will and thoughts within my breast exert their power: they yearn with love, and fly to all the regions round.
None other comforter is found save only these: my longings and my hopes are fixt upon the Gods.
Our intentions are intent (on them), the insights in our hearts. Our trackers follow their track and fly to (all) directions.
No dispenser of mercy other than them is found. My desires have
fastened upon the gods.
Stark sind die Kräfte, in den Herzen hoher Sinn; hold sind die holden, fliegen hin in alle Welt; Kein andrer Tröster ausser ihnen findet sich, nur zu den Göttern streben meine Wünsche hin.
Es erwägen im Herzen die Erwägungen, die Gedanken; die spähenden Augen des Geistes spähen, sie fliegen nach allen Seiten. Es findet sich kein anderer Erbarmer außer ihnen. Auf die Götter sind meine Wünsche gerichtet.
नरा॑ वा॒ शंसं॑ पू॒षण॒मगो॑ह्यम॒ग्निं दे॒वेद्ध॑म॒भ्य॑र्चसे गि॒रा । सूर्या॒मासा॑ च॒न्द्रम॑सा य॒मं दि॒वि त्रि॒तं वात॑मु॒षस॑म॒क्तुम॒श्विना॑ ॥
नरा॒शंस॑म् । वा॒ । पू॒षण॑म् । अगो॑ह्यम् । अ॒ग्निम् । दे॒वऽइ॑द्धम् । अ॒भि । अ॒र्च॒से॒ । गि॒रा । सूर्या॒मासा॑ । च॒न्द्रम॑सा । य॒मम् । दि॒वि । त्रि॒तम् । वात॑म् । उ॒षस॑म् । अ॒क्तुम् । अ॒श्विना॑ ॥
ऋषिः स्वात्मानं सम्बोध्याह। नराशंसम्। उभे वनस्पत्यादिषु युगपदित्युभयपदप्रकृतिस्वरत्वम्। संहितायां विप्रकर्षश्छान्दसः। नरैः शंसनीयमेतन्नामानं पूषणं स्तोतॄणाम् धनदानेन पॊशकमेतन्नामानं तथागोह्यमगूहितमन्यैर्गन्तुमशक्यं देवेद्धं वामदेवादिभिरृषिभिर्दीपितमग्निं च गिरा स्तुत्याभ्यर्चसे। अभिष्टुहि। तथा सुर्यमासा चन्द्रमसा। मा इति चन्द्रमसो विशेशनम् । माति पक्षमिति माश्चन्द्रमाः। तौ सूर्याचन्द्रमसौ दिवि द्युलोके स्थितं यमम् च त्रितं त्रिषुलोकेषु ततं स्वमहिम्ना विस्तृतं त्रिस्थानं वा तमिन्द्रं वातं वायुमुशसमुषः कालमक्तुम् रात्रिमश्विनाश्विनौ चैतान्देवांस्तत्तल्लिङ्गैः स्तोत्रैरभिष्टुहि॥३॥
“Adore with praises Nārāśaṃsa and Pūṣan, and the unapproachable Agni kindled by the devoutAśvins.”
To Narasamsa and to Pusan I sing forth, unconcealable Agni kindied by the Gods.
To Sun and Moon, two Moons, to Yama in the heaven, to Trita, Vata, Dawn, Night, and the Atvins Twain.
(Shall it be) Narāśaṃsa, Pūṣan, Agohya (the Unconcealable), or Agni kindled by the gods that I address with a hymn,
or the Sun and Moon, (the new and) bright [=full] Moon, Yama in
heaven, Trita, Wind, Dawn, Night, the Aśvins?
Den Naraçansa, Puschan, den kein Dunkel birgt, den gottenflammten Agni preis' ich mit dem Lied, Jama am Himmel, Sonn' und Mond, das Lichterpaar, die Ritter, Trita, Nacht und Morgen und den Wind.
Soll ich vielleicht den Narasamsa, den Pusan, den Agohya, den von den Göttern entflammten Agni mit meiner Rede preisen, Sonne und Mond, die beiden Monde, Yama im Himmel, den Trita, Vata, die Usas, die Nacht, die Asvin?
क॒था क॒विस्तु॑वी॒रवा॒न्कया॑ गि॒रा बृह॒स्पति॑र्वावृधते सुवृ॒क्तिभि॑: । अ॒ज एक॑पात्सु॒हवे॑भि॒ॠक्व॑भि॒रहि॑: शृणोतु बु॒ध्न्यो॒३॒॑ हवी॑मनि ॥
क॒था । क॒विः । तु॒वि॒ऽरवा॑न् । कया॑ । गि॒रा । बृह॒स्पतिः॑ । व॒वृ॒ध॒ते॒ । सु॒वृ॒क्तिऽभिः॑ । अ॒जः । एक॑ऽपात् । सु॒ऽहवे॑भिः । ऋक्व॑ऽभिः । अहिः॑ । शृ॒णो॒तु॒ । बु॒ध्न्यः॑ । हवी॑मनि ॥
कविः कान्तप्रज्ञोऽग्निः कथा कथं केन प्रकारेण तुवीरवान्बहुस्तॊत्रयुक्तो भवति। मत्वर्थीयप्रत्ययावृत्तिः। यद्वा। तुविशब्दस्य रो मत्वर्थीयः। बाहुल्य युक्तदेवैः सहितो भवति। कया वा गिरा स्तुत्या बहुमान्भवति। बृहस्पतिरेतन्नामको देवः सुवृक्तिभिः शोभनाभिः स्तुतिभिस्तथा वावृधते। तथैकपात्। एकोऽसहाय एव पतति गच्छतीत्येकपात् तादृशो दिवो धारयिताज एतन्नामको देवश्च सुहवेभिः शोभनह्वानैरृक्वभिर्मन्त्रवद्भिः स्तोत्रैर्वावृधते। एते त्रयो देवा वर्धन्ते। त्रित्वापेक्षया बहुवचनम् । वृधु वृद्धौ। व्यत्ययेन शपः श्लुः। अहिर्बुध्न्यश्चैतन्नामको देवश्च हवीमन्याह्वानेऽस्माञ्छृणोतु॥४॥
“How is the sage(Agni) adored by multitudes, and by what praises? Bṛhaspati is magnified with sacredhymns; Aja, walking alone, is magnified with solemn invocations and prayers; may Ahirbudhnya hear us at theseason of invocation.”
How is the Sage extolled whom the loud singers praise? What voice, what hymn is used to laud Brhaspati?
May Aja-Ekapad with Rkvans swift to hear, and Ahi of the Deep listen unto our call.
How will the powerfully roaring poet Br̥haspati grow strong, through what hymn with its well-twisted (ornaments)?
Let Aja Ekapād with the chanters who are easy to call, let Ahi Budhnya harken to my call.
Wie wird der weise, rauschende, mit welchem Lied Brihaspati erquickt, mit welchem Opferwerk? Der Kreiselwind, umjubelt von der Sängerschar, der Wetterdrache höre nun auf unsern Ruf.
Wie, an welcher Rede und welchen Lobliedern wird der stimmstarke Seher Brihaspati sich erbauen? Der ungeborene Einfuß mit den leicht zu rufenden Sängern, der Drache der Tiefe soll bei unserem Anruf hören.
दक्ष॑स्य वादिते॒ जन्म॑नि व्र॒ते राजा॑ना मि॒त्रावरु॒णा वि॑वाससि । अतू॑र्तपन्थाः पुरु॒रथो॑ अर्य॒मा स॒प्तहो॑ता॒ विषु॑रूपेषु॒ जन्म॑सु ॥
दक्ष॑स्य । वा॒ । अ॒दि॒ते॒ । जन्म॑नि । व्र॒ते । राजा॑ना । मि॒त्रावरु॑णा । वि॒वा॒स॒सि॒ । अतू॑र्तऽपन्थाः । पु॒रु॒ऽरथः॑ । अ॒र्य॒मा । स॒प्तऽहो॑ता । विषु॑ऽरूपेषु । जन्म॑ऽसु ॥
हे अदिते पृथिवि दक्षस्य सूर्यस्य जन्मनि तस्मिन्ञ्जाते व्रते तस्य यज्ञकर्मणि राजाना राजन्तौ मित्रावरुणौ विवासि। वाशब्द उपमार्थः। यथा त्वं वेदिभूता सति तौ पर्यचरः एवमिदानीमप्यस्मद्यज्ञे कुर्विति पृथिवीमाशास्ते। सोऽर्यमारीणां तमसाम् यन्ता नियतां सूर्यो विषुरूपेशु नानारूपेषु जन्मसु कर्मस्वन्वहमुद्यन् सप्त होता। सप्त रश्मयो यस्मिन्रसाञ्जुह्वति प्रक्षिपन्ति स एतादृशो भवति। अतूर्तपन्थाः। अतूर्तस्त्वरारहितः पन्था यस्य सः। नियतगतित्वात् त्वरमाणो ह्यनियतगतिर्भवति। पुरुरथः। रथो रंहतेः। प्रत्यहं भुक्तिभेदाद्बहुरंहणो भवति। यद्वा। हे अदिते प्रातस्तनि सन्ध्ये दक्षस्यादित्यस्य जन्मन्युदयाख्ये जन्मनि कर्मणि। य्द्यत्यादित्य इत्यर्थः। वा शब्दः श्रुतिसामर्थ्याद्दक्षस्य वा जन्मनि त्वत्तस्तव वा जन्मनि दक्षादिति। राजाना दीप्यमानौ मित्रावरुना। अहर्वृ मित्रो रात्रिर्वरुणः। ऐ. ब्रा. ४-१०। इति श्रुतेरहोरात्रौ मित्रावरुनावुच्येते। तौ विवाससि। परिचरसि। कथम्। तदनुप्रवेशेन। अर्धं हि सन्ध्याया रात्रिमनुप्रविशत्यर्धमहरिति। उत्तरार्धः पूर्ववत्। सप्तहोता। ह्वयतेरर्चतिकर्मन इदं रूदम् । सप्तर्षयो भरद्वाजादयो होतारः स्तोतारः सन्तीति। अथवा सप्तहोता। मल्लिम्लुचांहसस्पतिसहिताः सप्तर्तवो यस्य होतारो भवन्ति तादृशः। अत्र निरुक्तम्। दक्षस्य वादिते जन्मनि कर्मणि व्रते राजानौ। नि. ११-२३। इत्यादि॥५॥
“At the birth of Dakṣa, at his sacred rite, you, Aditi, worshipped the royal Mitra and Varuṇa at thesacred rite. Aryaman, whose course is not hurried, the giver of delight to many, having seven ministering (rays),(proceeds) in his multiform births.”
Aditi, to the birth of Daksa and the vow thou summonest the Kings Mitra and Varuna.
With course unchecked, with many chariots Aryaman comes with the seven priests to tribes of varied sort.
Or, o Aditi, at the birth of the skillful one [=Agni] under your
commandment, will you seek to entice here the two kings Mitra and Varuṇa?
(Or will it be) Aryaman, whose path is not to be transgressed, who
possesses many chariots, who possesses seven Hotars, at his births in diverse forms?
Zu Dakscha's Pflege und Geburt, o Aditi, rufst du die Herrscher Mitra-Varuna herbei; Mit vielen Wagen unverwehrt kommt Arjaman mit sieben Priestern zu ungleichen Stämmen hin.
Oder vielleicht bittest du, Aditi, bei der Geburt und dem Walten des Daksa, die beiden Könige Mitra und Varuna her. Aryaman, der seinen Weg noch nicht zurückgelegt hat, der viele Wagen, sieben Opferpriester hat in den verschiedenen Geburten.
ते नो॒ अर्व॑न्तो हवन॒श्रुतो॒ हवं॒ विश्वे॑ शृण्वन्तु वा॒जिनो॑ मि॒तद्र॑वः । स॒ह॒स्र॒सा मे॒धसा॑ताविव॒ त्मना॑ म॒हो ये धनं॑ समि॒थेषु॑ जभ्रि॒रे ॥
ते । नः॒ । अर्व॑न्तः । ह॒व॒न॒ऽश्रुतः॑ । हव॑म् । विश्वे॑ । शृ॒ण्व॒न्तु॒ । वा॒जिनः॑ । मि॒तऽद्र॑वः । स॒ह॒स्र॒ऽसाः । मे॒धसा॑तौऽइव । त्मना॑ । म॒हः । ये । धन॑म् । स॒म्ऽइ॒थेषु॑ । ज॒भ्रि॒रे ॥
हवन श्रुत आह्वानं शृण्वन्तो वाजिनो बलवन्तो मितद्रवोः मितमार्गा अध्वानं परिच्छिन्दन्तो विश्वे सर्वे प्रसिद्धा अर्वन्तोऽश्वा इन्द्रादीनां वाहनभुता हर्यादयो नोऽस्माकं हवमाह्वानं शृण्वन्तु। कीदृशाः। मेधसाताविव। मेधाः स्तुतयः सायन्ते सम्भज्यन्तेऽत्रेति मेधसातिर्यज्ञः। तस्मिन्निव त्वनात्मनैव सहस्रसाः सहस्रसङ्ख्याकधनस्य दातारः। ते शृण्वन्तु येऽश्वाः समिथेषु। सङ्ग्रामनामैतत्। सम्प्राप्त्यते योद्धृभिरत्रेति। तेषु सङ्ग्रामेशु महो महद्धनं जभ्रिरे। शत्रुभ्य आहरन्ति। हृग्रहोर्भः॥६॥
“May those universal horses (of the deities), who listen to invocations, who are vigorous, swiftroadsters, hear our summons; they who spontaneously are the givers of thousands, as if at sacrifice; they whohave won great wealth in battles.”
May all those vigorous Coursers listen to our cry, hearers of invocation, speeding on their way;
Winners of thousands where the priestly meed is won, who gather of themselves great wealth in every race.
Let the steeds who heed the call heed our call—all the prizewinners of measured pace,
who by themselves win thousands as if at the winning of wisdom, the ones who have greatly borne away for themselves the spoils in the
encounters.
Die raschen Renner mögen hören unsern Ruf, die Ruferhörer alle sie, die kräftigen, Die tausendfaches nehmen bei dem Opferfest, und grosses Gut erbeuteten in jeder Schlacht.
Die Rennpferde, die den Anruf erhören, sollen alle den Ruf hören, die siegreichen mit festem Schritt, die Tausend gewinnen, wie bei dem Kampf um die Dichtermeisterschaft selbst, die den großen Siegespreis in den Kämpfen davongetragen haben.
प्र वो॑ वा॒युं र॑थ॒युजं॒ पुरं॑धिं॒ स्तोमै॑: कृणुध्वं स॒ख्याय॑ पू॒षण॑म् । ते हि दे॒वस्य॑ सवि॒तुः सवी॑मनि॒ क्रतुं॒ सच॑न्ते स॒चित॒: सचे॑तसः ॥
प्र । वः॒ । वा॒युम् । र॒थ॒ऽयुज॑म् । पुर॑म्ऽधिम् । स्तोमैः॑ । कृ॒णु॒ध्व॒म् । स॒ख्याय॑ । पू॒षण॑म् । ते । हि । दे॒वस्य॑ । स॒वि॒तुः । सवी॑मनि । क्रतु॑म् । सच॑न्ते । स॒ऽचितः॑ । सऽचे॑तसः ॥
हे स्तोतारः वो यूयं वायुं रथयुजं रथस्य योक्तारं पुरन्धिं बहुकर्माणमिन्द्रं पूशणमेतन्नामानं च स्तोमैस्त्रिवृत्पञ्चदशादिलक्षणैः सख्याय सखि कर्मणे प्र कृणुध्वम्। प्रकुरुध्वम्। यथा तेऽस्माकं धनादिप्रदानेन सखायो भवन्ति तथा कुरुत। हि यस्मात्सचितो ज्ञानयुक्तास्ते देवाः सचेतसः परस्परं समानबुद्धयः सन्तः सवितुः सर्वप्रेरकस्य देवस्यादित्यस्य सवीमनि प्रसवेऽह्नि क्रतुं यज्ञं सचन्ते सेवन्ते तस्मात्प्रकुरुध्वम्॥८॥
“Importune, (worshippers), with praises, Vāyu, harnessing his chariot, and Purandhi and Pūṣan fortheir friendship, for these considerate and consentient deities, attend the sacrifice upon the birth of Savitā.”
Bring ye Purandbi, bring Vayu who yokes his steeds, for friendship bring ye Pusan with your songs of praise:
They with one mind, one thought attend the sacrifice, urged by the favouring aid of Savitar the God.
Set in front with your praises Vāyu, who hitches up the chariot,
Plenitude, and Pūṣan, for comradeship,
for at the impulsion of god Savitar they follow his will—those of one mind (follow the will) of him who is of one mind (with them).
Den Wagenschirrer Vaju und Purandhi schafft durch Loblied und zur Freundschaft Puschan euch herbei; An Einsicht und an Weisheit gleich erlangen sie auf Savitars, des Gottes, Antrieb neue Kraft.
Gebet mit euren Lobpreisungen dem wagenschirrenden Vayu, der Purandhi, dem Pusan zur Freundschaft den Vorzug, denn diese folgen auf Gott Savitri´s Geheiß seinem Willen, gleichdenkend, gleichgesinnt!
त्रिः स॒प्त स॒स्रा न॒द्यो॑ म॒हीर॒पो वन॒स्पती॒न्पर्व॑ताँ अ॒ग्निमू॒तये॑ । कृ॒शानु॒मस्तॄ॑न्ति॒ष्यं॑ स॒धस्थ॒ आ रु॒द्रं रु॒द्रेषु॑ रु॒द्रियं॑ हवामहे ॥
त्रिः । स॒प्त । स॒स्राः । न॒द्यः॑ । म॒हीः । अ॒पः । वन॒स्पती॒न् । पर्व॑तान् । अ॒ग्निम् । ऊ॒तये॑ । कृ॒शानु॑म् । अस्तॄ॑न् । ति॒ष्य॑म् । स॒धऽस्थे॑ । आ । रु॒द्रम् । रु॒द्रेषु॑ । रु॒द्रिय॑म् । ह॒वा॒म॒हे॒ ॥
त्रिः सप्तैकविंशतिसङ्ख्याकाः सस्राः सरन्तिर्नद्यो नदीः। सरस्वती सरयुः सिन्धुरिति त्रयाणां गणानां प्रधानभुताः। तदाद्या नदीर्महीर्महान्त्य पस्तासामुदकानि सोमाभिषवार्थं वनस्पतीन्दारुमायांश्च मसादीन्पर्वतान्सोमाभिषवार्थं ग्राव्णोऽग्निं होमनिष्पादकं कृशानुं सोमपालमेतन्नामानं गन्धर्वमस्तॄनिषूणां क्षेप्तॄंस्तदनुचरान्गन्धर्वानुतये सोमरक्षणाय तिश्यम् नक्षत्रं च रुद्रियं रुद्रस्तोमार्हम् रुद्रं हविभागिनं रुद्रमेतन्नामानं यद्वा परिशिष्टस्वामिनम् रुद्रं च एतान्सर्वान्सधस्थे। सह तिष्थन्त्यत्रेति सधस्थो यज्ञः । तस्मिन् रुद्रेषु स्तोत्रकारुषु तदर्थं हवामहे। स्तुत्यत्वेनाह्वयामहे॥९॥
“We invoke for protection the thrice seven flowing rivers, (their) great waters, the trees, the mountains,Agni, Kṛśānu, the archers, and Tiṣya, to the assembly; (we invoke) Rudra, worthy of the praise of the Rudras,for the good of the praisers.”
The thrice-seven wandering Rivers, yea, the mighty floods, the forest trees, the mountains, Agni to our aid,
Krsanu, Tisya, archers to our gathering-place, and Rudra strong amid the Rudras we invoke.
The thrice seven flowing rivers, the great waters, the trees, the
mountains, and Agni do we call upon for help—
and upon the archers in their seat—Kr̥śānu, Tiṣya (the Dog Star), and Rudra the Rudrian among the Rudras.
Die dreimal sieben raschen Ströme rufen wir die grossen Wasser, Bäume, Berge, Agni her Zum Schutz Kriçanu, Tischja und die Schützenschar, zum Sitz den Rudra, glänzend in der Marutschar.
Die dreimal sieben laufenden Flüsse, die großen Gewässer, die Bäume, die Berge, das Feuer rufen wir zum Beistand, den Krisanu, Tisya, die Schützen zur Stelle, den Rudra, den rudrischen unter den Rudra´s.
सर॑स्वती स॒रयु॒: सिन्धु॑रू॒र्मिभि॑र्म॒हो म॒हीरव॒सा य॑न्तु॒ वक्ष॑णीः । दे॒वीरापो॑ मा॒तर॑: सूदयि॒त्न्वो॑ घृ॒तव॒त्पयो॒ मधु॑मन्नो अर्चत ॥
सर॑स्वती । स॒रयुः॑ । सिन्धुः॑ । ऊ॒र्मिऽभिः॑ । म॒हः । म॒हीः । अव॑सा । य॒न्तु॒ । वक्ष॑णीः । दे॒वीः । आपः॑ । मा॒तरः॑ । सू॒द॒यि॒त्न्वः॑ । घृ॒तऽव॑त् । पयः॑ । मधु॑ऽमत् । नः॒ । अ॒र्च॒त॒ ॥
महो महतोऽपि महीर्महत्योऽथन्तं महत्य ऊर्मिभिः सहिताः सरस्वती सरयुः सिन्धुरेतदाद्या एकविंशतिसङ्ख्याका वक्षणीरिमा नद्योऽवसा रक्षणेन हेतुना यन्तु। अस्मदीयं यज्ञं प्रत्यागच्छन्तु। ततो देवीर्देवनशीला मातरो मातृभूताः सूदयित्न्वः प्रेरयित्र्यस्तासामापो घृतवद्घृतयुक्तं मधुमद्मधुसहितमात्मीयं पयो नोऽस्मभ्यमर्चत। प्रयच्छत॥१०॥
“May the very great rivers, Sarasvatī, Sarayu, Sindhu, come with their waves for (our) protection; maythe divine maternal animating waters grant us their water mixed with butter and honey.”
Let the great Streams come hither with their mighty help, Sindhu, Sarasvati, and Sarayu with waves.
Ye Goddess Floods, ye Mothers, animating all, promise us water rich in fatness and in balm.
Sarasvatī, Sarayu, Sindhu with their waves—let the great strengthening ones come here greatly with their help—
the divine waters, the sweetening mothers. Sing their ghee-rich,
honey-rich milk for us.
Sarasvati, Saraju, Sindhu mögen nahn mit Huld, die grossen Ströme, herrlich, wellenreich, Die göttlichen Gewässer, Mütter nahrungsreich; o sendet fette, honigsüsse Milch uns zu.
Sarasvati, Sarayu, Sindhu mit ihren Wogen, die Großen sollen mit ihrer großen Gnade herkommen, die stärkenden, göttlichen Gewässer, die gesundmachenden Mütter; singet ihr uns schmalzreiche süße Milch zu!
उ॒त मा॒ता बृ॑हद्दि॒वा शृ॑णोतु न॒स्त्वष्टा॑ दे॒वेभि॒र्जनि॑भिः पि॒ता वच॑: । ऋ॒भु॒क्षा वाजो॒ रथ॒स्पति॒र्भगो॑ र॒ण्वः शंस॑: शशमा॒नस्य॑ पातु नः ॥
उ॒त । मा॒ता । बृ॒ह॒त्ऽदि॒वा । शृ॒णो॒तु॒ । नः॒ । त्वष्टा॑ । दे॒वेभिः॑ । जनि॑ऽभिः । पिता॑ । वचः॑ । ऋ॒भु॒क्षाः । वाजः॑ । रथः॒ऽपतिः॑ । भगः॑ । र॒ण्वः । शंसः॑ । श॒श॒मा॒नस्य॑ । पा॒तु॒ । नः॒ ॥
उतापि च बृहद्दिवा। महद्दिवेति यास्कः। नि. ११-४९। महती दिवा दीप्तिर्यस्याः सा माता देवमाता नोऽस्माकमाह्वानम् शृणोतु। तथा देवेभिर्देवैरिन्द्रादिभिर्जनिभिर्देवपत्नीभिश्च पिता सर्वेशाम् त्वष्टैतन्नामकोऽस्मदीयं वचः शृणोतु। तथर्भुक्स्षा इन्द्रो वाजस्तत्सहायो वाजो नाम सौधन्वनः कनीयान् रथस्पती रथस्य पतिर्भगश्च तथा रण्वो रमणीयः शंसः स्तुत्यो मरुद्गणश्च ततः शशमानस्य शंसमानम् स्तोतॄन्नोऽस्मान्पातु। रक्षतु॥११॥
“May the bright shining mother (of the gods) hear us; may father Tvaṣṭā, with the gods, and theirwives, (hear our) words; may Ṛbhukṣan, Vāja, Rathaspati, Bhaga, may the joyous adorable (company of theMaruts) protect us their praisers.”
And let Brhaddiva, the Mother, hear our call, and Tvastar, Father, with the Goddesses and Dames.
Rbhuksan, Vaja, Bhaga, and Rathaspati, and the sweet speech of him who labours guard us well!
And let the mother Br̥haddivā hear our speech, and Tvaṣṭar with the divine ones, (namely) the Wives (of the Gods), and the Father,
R̥bhukṣan, Vāja, Lord of the Chariot, Bhaga. Let the delightful laud of the one who labors protect us—
Brihaddiva die Mutter höre unser Wort, der Vater Tvaschtar mit den Göttern und den Fraun, Ribhukschan, Vādscha, Bhaga und Rathaspati; der liebe Spruch des frommen Beters schütze uns.
Und die Mutter, die im hohen Himmel wohnt, soll unser Wort hören, Tvastri mit den Göttern und ihren Frauen, der Vater, Ribhksan, Vaja, der Wagenherr Bhaga. Der erfreuende Preis des Opferzurichters soll uns schützen.
र॒ण्वः संदृ॑ष्टौ पितु॒माँ इ॑व॒ क्षयो॑ भ॒द्रा रु॒द्राणां॑ म॒रुता॒मुप॑स्तुतिः । गोभि॑: ष्याम य॒शसो॒ जने॒ष्वा सदा॑ देवास॒ इळ॑या सचेमहि ॥
र॒ण्वः । सम्ऽदृ॑ष्टौ । पि॒तु॒मान्ऽइ॑व । क्षयः॑ । भ॒द्रा । रु॒द्राणा॑म् । म॒रुता॑म् । उप॑ऽस्तुतिः । गोभिः॑ । स्या॒म॒ । य॒शसः॑ । जने॑षु । आ । सदा॑ । दे॒वा॒सः॒ । इळ॑या । स॒चे॒म॒हि॒ ॥
सन्दृष्टौ सन्दर्शने रण्वो रमणीयो मरुद्गणः पितुमानिवान्नवानिव क्षयो निवासः स्तोतॄणाम् भवति। रुद्रानां रुद्रपुत्राणां तेषां मरुतामुपस्तुतिरनुग्रहबुद्धिर्भद्रा कल्याणी भवति। तस्माज्जनेषु जनानाम् मध्ये वयं गोभिर्गवादिभिर्यशसो यशस्विनः स्याम। भवेम। अनन्तरं हे देवासो देवाः युष्मान्सदा सर्वदेलयान्नेन हविर्लक्षणेन सचेमहि। सचेम। सङ्गच्छेम॥१२॥
“plural asant of aspect (is troop of Maruts), like a house well stored with provisions; fortunate is the favourof the Maruts, the sons of Rudra; may we (thereby) be famed among men for cattle, and so, gods, ever approach(you) with sacrificial food.”
Pleasant to look on as a dwelling rich in food is the blest favour of the Maruts, Rudra's Sons.
May we be famed among the folk for wealth in kine. and ever come to you, ye Gods, with sacred food.
Delightful to the sight like a peaceful dwelling abounding in food. Auspicious is the praise invocation of the Rudras, the Maruts.
May we be glorious among the peoples with our cows. May we always be accompanied by refreshment, o gods.
Zum Anschaun lieblich wie ein nahrungsreicher Sitz, glückbringend ist der prächt'gen Maruts Beifall uns; Durch Heerden seien herrlich unter Menschen wir, stets sein, o Götter, wir mit Labetrunk versorgt.
Erfreulich wie ein nahrungsreiches Haus für den Anblick, glückbringend ist die Lobpreisung der Rudrasöhne, der Marut. Durch Rinderbesitz wollen wir bei den Leuten angesehn sein. Immerdar möchten wir mit der Ila zusammen sein, o Götter!
यां मे॒ धियं॒ मरु॑त॒ इन्द्र॒ देवा॒ अद॑दात वरुण मित्र यू॒यम् । तां पी॑पयत॒ पय॑सेव धे॒नुं कु॒विद्गिरो॒ अधि॒ रथे॒ वहा॑थ ॥
यम् । मे॒ । धिय॑म् । मरु॑तः । इन्द्र॑ । देवाः॑ । अद॑दात । व॒रु॒ण॒ । मि॒त्र॒ । यू॒यम् । ताम् । पी॒प॒य॒त॒ । पय॑साऽइव । धे॒नुम् । कु॒वित् । गिरः॑ । अधि॑ । रथे॑ । वहा॑थ ॥
हे मरुतो हे इन्द्र देवा हे वरुण हे मित्र यूयं यां धियम् यत्कर्म मे मह्यमददात दत्तवन्तः स्थ। मरुत इत्यत्र वाक्यभेदादनिघतः। पूर्वपूर्वस्याविद्यमानत्वेनाद्युदात्तत्वम् । तां धियं पीपयत। फलेनाप्याययत। तत्र दृष्टान्तः। पयसेव धेनुं नवप्रसूतिकां गां क्षीरेण यथाप्याययन्ति तद्वत् किञ्च। गिरोऽस्मदीयाः स्तुतीरधि रथ आत्मीये रथे कुविद्बहुवारं वहाथ। प्राप्ताः स्थ। स्तुतेषु सत्सु यज्ञं प्रत्यागमनाय रथारूधा भवथ॥१३॥
“Maruts, Indra, gods, Varuṇa and Mitra, reward the worship, which you have given as (men fatten) the(newly-delivered) cow with milk, you have repeatedly put my praises on your car.”
The thought which ye, O Maruts, Indra and ye Gods have given to me, and ye, Mitra and Varuna,-
Cause this to grow and swell like a milchcow with milk. Will ye not bear away my songs upon your car?
The insight that you gave me—you gods, Maruts, Indra,
Varuṇa, Mitra—
make it swell like a milk-cow with milk. Surely you will convey the
hymns on your chariot?1484 X.65
Dies mein Gebet, das, Maruts, Indra, Götter ihr mir eingeflösst und ihr, o Mitra-Varuna, Das lasset schwellen wie durch Milch die Mutterkuh; ob meine Lieder ihr auf eurem Wagen fahrt?
Das Gedicht, das ihr mir eingegeben habt, o Marut, Indra, Varuna, Mitra, ihr Götter, das machet recht voll wie die Kuh mit Milch! Gewiß werdet ihr die Lobesworte auf eurem Wagen mitnehmen!
कु॒विद॒ङ्ग प्रति॒ यथा॑ चिद॒स्य न॑: सजा॒त्य॑स्य मरुतो॒ बुबो॑धथ । नाभा॒ यत्र॑ प्रथ॒मं सं॒नसा॑महे॒ तत्र॑ जामि॒त्वमदि॑तिर्दधातु नः ॥
कु॒वित् । अ॒ङ्ग । प्रति॑ । यथा॑ । चि॒त् । अ॒स्य । नः॒ । स॒ऽजा॒त्य॑स्य । म॒रु॒तः॒ । बुबो॑धथ । नाभा॑ । यत्र॑ । प्र॒थ॒मम् । स॒म्ऽनसा॑महे । तत्र॑ । जा॒मि॒ऽत्वम् । अदि॑तिः । द॒धा॒तु॒ । नः॒ ॥
अङ्गेति सम्बुद्धौ। हे मरुतः यूयं नोऽस्मान्कुविद्बहुवारं प्रति बुबोधथ तथा प्रतिबुद्ध्यध्वम् । कुविच्छब्दयोगादनिघातः। यथा नोऽस्मान्सजात्यस्यास्य बान्धवस्य विषयभुतान्कुरुथ तथ जानीथ। ततो नाभा पृथिव्या नाभिस्थाने यत्र यस्मिन्नुत्तरवेदिलक्षणे देशे प्रथममेव सन्ननामहे हविषा यत्र सङ्गच्छेमहि तत्रैव देशेऽदितिर्देवानाम् माता नोऽस्माकं जमित्वं मनुष्यैः सह बान्धवं दधातु। विदधातु॥१४॥
“Maruts, repeatedly acknowledge us, so that (you may make us the objects) of this relationship; andmay Aditi grant us affinity (with men) on the navel of the earth, where we first assemble (to offer oblations).”
O Maruts, do ye never, never recollect and call again to mind this our relationship?
When next we meet together at the central point, even there shall Aditi confirm our brotherhood.
Surely in some way you will take notice of this common birth of ours, Maruts?
At the navel where we first come together, there let Aditi establish our relationship.
Wie ist es denn? o Maruts achtet nimmer ihr auf diese Stammverwandtschaft zwischen uns und euch? Im Heiligthum, wo wir zuerst uns liebend nahn, da setze die Verwandtschaft Aditi uns fest.
Ganz gewiß werdet ihr Marut euch irgendwie dieser unserer Bekanntschaft erinnern. An dem Nabel, an dem wir uns zuerst zusammenfanden, an dem soll Aditi unsere Freundschaft wieder herstellen.
ते हि द्यावा॑पृथि॒वी मा॒तरा॑ म॒ही दे॒वी दे॒वाञ्जन्म॑ना य॒ज्ञिये॑ इ॒तः । उ॒भे बि॑भृत उ॒भयं॒ भरी॑मभिः पु॒रू रेतां॑सि पि॒तृभि॑श्च सिञ्चतः ॥
ते । हि । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । मा॒तरा॑ । म॒ही । दे॒वी । दे॒वान् । जन्म॑ना । य॒ज्ञिये॒ इति॑ । इ॒तः । उ॒भे इति॑ । बि॒भृ॒तः॒ । उ॒भय॑म् । भरी॑मऽभिः । पु॒रु । रेतां॑सि । पि॒तृऽभिः॑ । च॒ । सि॒ञ्च॒तः॒ ॥
मातरा सर्वस्य जगतो निर्मात्र्यौ अत एव मही महत्यौ देवी देवनशीले यज्ञिये यज्ञार्हे ते द्यावापृथिवी द्यावापृथिव्यौ देवानिन्द्रादीञ्जन्मनैवेतो हि। प्राप्नुतः खलु। इण् गतौ। लिटि रूपम् । किञ्चोभे द्यावापृथिव्यौ भरीमभिर्भरणैर्नानाविधैरुभयम् जनं देवान्मनुष्यांश्च बिभृतः। धारयतः। पोशयतः। तथा पितृभिः पालकैर्देवैः सङ्गते ते पुरु पुरूण्यात्मीयानि रेतांस्युदकानि सिञ्चतः। क्षरतः। प्रत्यक्षेण धारयतः॥१५॥
“They, two, the maternal heaven and earth, mighty, divine, adorable, attain to the gods upon their birth;they both cherish the two (races, human and divine) (gods), they shed abundant moisture.”
The Mothers, Heaven and Earth, those mighty Goddesses, worthy of sacrifice, ecune with the race of Gods.
These Two with their support uphold both Gods and men, and with the Fathers pour the copious genial stream.
For Heaven and Earth, the two great mothers, the goddesses worthy of the sacrifice, proceed by virtue of their kinship with the gods.
Both support both (breeds [=gods and men]) with their supports, and with the Fathers they sprinkle much seed.
Denn Erd' und Himmel, sie die grossen Göttinnen, die hehren Mütter kommen mit der Götter Stamm, Mit Nahrung nähren beide beiderlei Geschlecht, und strömen durch die Väter vielen Samen aus.
Denn diese beiden großen Mütter, Himmel und Erde, die opferwürdigen Göttinnen, kommen mit der Sippe der Götter. Beide unterstützen beiderlei Art mit ihren Unterstützungen, und durch die Väter gießen sie vielen Samen aus.
वि षा होत्रा॒ विश्व॑मश्नोति॒ वार्यं॒ बृह॒स्पति॑र॒रम॑ति॒: पनी॑यसी । ग्रावा॒ यत्र॑ मधु॒षुदु॒च्यते॑ बृ॒हदवी॑वशन्त म॒तिभि॑र्मनी॒षिण॑: ॥
वि । सा । होत्रा॑ । विश्व॑म् । अ॒श्नो॒ति॒ । वार्य॑म् । बृह॒स्पतिः॑ । अ॒रम॑तिः । पनी॑यसी । ग्रावा॑ । यत्र॑ । म॒धु॒ऽसुत् । उ॒च्यते॑ । बृ॒हत् । अवी॑वशन्त । म॒तिऽभिः॑ । म॒नी॒षिणः॑ ॥
होत्रा। वाङ्नामैतत् आहूयन्तेऽनया देवा इति। सा वाग्वार्यं वरणीयं विश्वं सर्वं पश्वादिसहितं धनं व्यश्नोति। विविधं व्याप्नुते। कीदृशी। बृहस्पतिर्बृहतां महतां पालयित्री अरमतिः पर्याप्तस्तुतिः यद्वा कुत्राप्यनुपरता पनीयस्य अत्यन्तं देवानां स्तोत्रकारिणी। यत्र यस्यां होत्रायाम् मधुषुत् सोममभिषुण्वन्बृहद्महान्ग्रावोच्यते अभिधीयते। स्तूयत इत्यर्थः। तं स्तुतिमन्तं यज्ञं मनीशिणो देवा मतिभिः स्तुतिभिः सहावीवशन्त। कामयन्ते। वष्टेर्ण्यन्तस्य लुङि रूपं यद्वा। मनीशिणः स्तोतारः स्तुतिभिर्देवान्यज्ञं कामयमानान्कुर्वन्ति॥१६॥
“That voice of invocation, the protectress of the mighty, never ceasing, the panegyrist (of the gods),the pious, by their praises, make the god desirous (of the sacrifice).”
This invocation wins all good that we desire Brhaspati, highly-praised Aramati, are here,
Even where the stone that presses meath rings loudly out, and where the sages make their voices heard with hymns.
Hotrā (Libation) reaches through to everything of value—as do
Br̥haspati and Aramati [/Devotion], the very admirable.
Where the honey-pressing pressing-stone is given lofty voice, the
inspired thinkers have bellowed with their thoughts.
Die Hotra hier erreichet alles schöne Gut, Brihaspati, Aramati, die herrliche, Hier, wo der Pressstein Soma pressend laut ertönt, mit Liedern hell gesungen hat der Weisen Schar.
Dieser Hotra erlangt alles Wünschenswerte und durch sie Brihaspati und die löbliche Aramati, da wo der Süßes auspressende Stein hell erklingt, und die Sinnenden mit ihren Gebeten laut gerufen haben.
ए॒वा क॒विस्तु॑वी॒रवाँ॑ ऋत॒ज्ञा द्र॑विण॒स्युर्द्रवि॑णसश्चका॒नः । उ॒क्थेभि॒रत्र॑ म॒तिभि॑श्च॒ विप्रोऽपी॑पय॒द्गयो॑ दि॒व्यानि॒ जन्म॑ ॥
ए॒व । क॒विः । तु॒वि॒ऽरवा॑न् । ऋ॒त॒ऽज्ञाः । द्र॒वि॒ण॒स्युः । द्रवि॑णसः । च॒का॒नः । उ॒क्थेभिः॑ । अत्र॑ । म॒तिऽभिः॑ । च॒ । विप्रः॑ । अपी॑पयत् । गयः॑ । दि॒व्यानि॑ । जन्म॑ ॥
कविः क्रान्तप्रज्ञस्तुवीरवान्। मत्पर्थीयप्रत्ययावृत्तिः। बहुस्तुतियुक्त ऋतज्ञा यज्ञस्य वेदिता द्रविणस्युर्धनकामः। सर्वप्रातिपदिकेभ्यो लालसायामिति सुगागमः। तस्यैव विशदवचनम् । द्रविणसश्चकान इति। पश्वादिधनं कामयमान इत्यर्थः। विव्रो मेधावी गयो नामर्षिरेवमुक्तप्रकारेणात्र सूक्त उक्थेभिः शस्त्रैर्मतिभिः स्तुतिभिश्च दिव्यानि दिवि जातानि जन्म जननानि देवानपीपयत्। अवर्धयत्। अस्ताविदित्यर्थः॥१७॥
“The pious sage, Gaya, eloquent in laudation, conversant with sacred rites, wishing for wealth, eagerfor wealth, propitiates the celestial people with prayers and praises.”
Thus hath the sage, skilled in loud singers' duties, desiring riches, yearning after treasure,
Gaya, the priestly singer, with his praises and hymns contented the Celestial people.
In just this way the powerfully roaring poet, knowing the truth, seeking goods, desiring goods,
the inspired Gaya here with hymns and compositions has swelled the divine races.
So hat der weise Sänger, opferkundig, nach Gut verlangend und des Guts sich freuend Mit Sprüchen und Gebeten laut ertönend, Gaja getränkt die himmlischen Geschlechter.
Also hat der stimmstarke Seher, der Wahrheitskundige, Reichtum begehrend, Reichtum liebend, der redekundige Gaya hier mit seinen Lobliedern und mit Gebeten die himmlischen Geschlechter erfüllt.
ए॒वा प्ल॒तेः सू॒नुर॑वीवृधद्वो॒ विश्व॑ आदित्या अदिते मनी॒षी । ई॒शा॒नासो॒ नरो॒ अम॑र्त्ये॒नास्ता॑वि॒ जनो॑ दि॒व्यो गये॑न ॥
ए॒व । प्ल॒तेः । सू॒नुः । अ॒वी॒वृ॒ध॒त् । वः॒ । विश्वे॑ । आ॒दि॒त्याः॒ । अ॒दि॒ते॒ । म॒नी॒षी । ई॒शा॒नासः॑ । नरः॑ । अम॑र्त्येन । अस्ता॑वि । जनः॑ । दि॒व्यः । गये॑न ॥
हे विश्व आदित्याः सर्वे देवा हे अदिते देवानां मातरेन्नामिके देवि वो युश्मान्मनीषी प्राज्ञः स्तोता प्लतेरेतन्नामकस्यर्षेः सूनुः पुत्रोगयो नामैवैवमुक्तरीत्यावीवृधत्। स्तुतिभिरवर्धयत्। वर्धतेर्ण्यन्तस्य लुङि रूपम्। अमर्त्येन मनुश्यधर्मरहितेन स्तुतेन येन देवजनेन नरो मनुष्या ईशानसो धनस्येश्वराः स्वामिनो भवन्ति स दिव्यो दिवि भवो जनो देवगणो गयेनैतन्नामकेन मयास्तावि। अभिष्टुतोऽभुत्। स्तौतेः कर्मणि लुङि चङि रूपम्॥१८॥
“Universal deities and Aditi, thus has the prudent son of plural ti magnified you; the celestial people, theimmortal (company of the gods) through whom (when praised) men become the bonds (of wealth), have beenglorified by Gaya.”
Thus hath the thoughtful sage the son of Plati, praised you, O Aaiti and all Adityas.
Men are made rich by those who are Immortal: the Heavenly Folk have been extolled by Gaya.
In just this way has the son of Plati of inspired thought strengthened you, all you Ādityas and Aditi.
The overmastering superior men, the divine race, has been praised by Amartya Gaya.
Hymns X.65–66 are attributed to a Vasukarṇa Vāsukra, who is otherwise unknown in the R̥gveda. But his patronymic links him to Vasukra Aindra, poet of the fiend ishly challenging and immensely clever X.27–29, as well as another poet with the same patronymic, namely Vasukr̥t Vāsukra, one possible author of X.20–26, another set of well-crafted hymns. Moreover, the final verse of X.65 (15) and the final two of X.66 (14–15) mention Vasiṣṭha and the Vasiṣṭhas, and both hymns end with the Vasiṣṭha clan refrain familiar from Maṇḍala VII.
So hat verherrlicht euch der Sohn des Plati, o weise Aditi, Aditja's alle; Durch ew'ge Götter werden stark die Menschen; durch Gaja ist gerühmt das Volk des Himmels.
Also hat euch Plati´s Sohn erbaut, ihr Aditya´s alle, o Aditi, der Sinnreiche. Die mächtigen Herren und das himmlische Volk wurden von Amartya Gaya gepriesen.