Sukta 10.68
ऋषिअयास्यः
देवताबृहस्पतिः
मन्त्र12
छन्दत्रिष्टुप्
उ॒द॒प्रुतो॒ न वयो॒ रक्ष॑माणा॒ वाव॑दतो अ॒भ्रिय॑स्येव॒ घोषा॑: । गि॒रि॒भ्रजो॒ नोर्मयो॒ मद॑न्तो॒ बृह॒स्पति॑म॒भ्य१॒॑र्का अ॑नावन् ॥
उ॒द॒ऽप्रुतः॑ । न । वयः॑ । रक्ष॑माणाः । वाव॑दतः । अ॒भ्रिय॑स्यऽइव । घोषाः॑ । गि॒रि॒ऽभ्रजः॑ । न । ऊ॒र्मयः॑ । मद॑न्तः । बृहस्पति॑म् । अ॒भि । अ॒र्काः । अ॒ना॒व॒न् ॥
उदप्रुतः उदकस्योद्गमयितारः वयः पक्षिणः पक्वात्सस्यात् रक्षमाणाः कृषीवलाः । न उपमार्थे । यथा शब्दायन्ते । यथा च वावदतः पुनःपुनः शब्दायमानस्य अभ्रियस्येव अभ्रसमूहस्य घोषाः शब्दा यथा भवन्ति । किंच गिरिभ्रजः गिरिभ्यो मेघेभ्यो भ्रष्टा निर्गताः ऊर्मयः अप्समूहा यथा मदन्तः शब्दायमाना भवन्ति । तथा अर्काः अर्चकाः स्तोतारः बृहस्पतिम् अभि अनावन् अभिष्टुवन्ति । ‘नु स्तवने ॥
“Like birds swimming in water when keeping watch, like the sound of the roaring thunder-cloud, likesounding torrents falling from the clouds, the worshippers glorify Bṛhaspati.”
LIKE birds who keep their watch, plashing in water, like the loud voices of the thundering rain-cloud,
Like merry streamlets bursting from the mountain, thus to Brhaspati our hymns have sounded.
Constantly gabbling like water birds watching out for each other, like the sounds of booming (thunder) emanating from a cloud,
exulting like waves stiff-peaked (like) mountains, the chants bellowed toward Br̥haspati.
Wie Vögel, die im Wasser plätschernd kreischen, wenn sie sich bergen, wie Gewitterrauschen, Wie Wogen, die durch Felsen tobend brechen, so schallen dem Brihaspati Gesänge.
Wie im Wasser schwimmende wachsame Vögel schreiend, wie die Donner des Gewölks, wie die den Fels durchbrechenden Wogen rauschend, so schrieen die Gesänge dem Brihaspati entgegen.
Как птицы, плавающие в воде, охраняющие (самих себя),
Как грохот громко звучащей грозовой тучи,
Как волны, разбивающиеся о скалу, радостно неистовствуя,
Песни устремились, звуча, к Брихаспати.
सं गोभि॑राङ्गिर॒सो नक्ष॑माणो॒ भग॑ इ॒वेद॑र्य॒मणं॑ निनाय । जने॑ मि॒त्रो न दम्प॑ती अनक्ति॒ बृह॑स्पते वा॒जया॒शूँरि॑वा॒जौ ॥
सम् । गोभिः॑ । आ॒ङ्गि॒र॒सः । नक्ष॑माणः । भगः॑ऽइव । इत् । अ॒र्य॒मण॑म् । नि॒ना॒य॒ । जने॑ । मि॒त्रः । न । दम्प॑ती॒ इति॒ दम्ऽप॑ती । अ॒न॒क्ति॒ । बृह॑स्पते । वा॒जय॑ । आ॒शून्ऽइ॑व । आ॒जौ ॥
आङ्गिरसः अङ्गिरसः पुत्रः नक्षमाणः स्वतेजसा व्याप्नुवन् भगइवेत् भगो देव इव स्थितो बृहस्पतिरेव अर्यमणं स्तुतेः प्रेरकं स्तोतारं गोभिः सह सं निनाय संनयति संयोजयति । मित्रो न मित्रो यथा जने जनपदे स्वरश्मीन् संयोजयति तद्वत् दंपती जायापती अनक्ति संगमयति । स्वसामर्थ्येन तत्र स्थापयतीत्यर्थः । हे बृहस्पते आशून् व्याप्तान् स्वरश्मीन् वाजय तव स्तोतृषु गमय स्थापय । आशूनिव व्याप्तानश्वान् आजौ संग्रामे योद्धारो यथा संगमयन्ति तद्वत् ॥
“The son of Aṅgirasa pervading him with his brightness has, like Bhaga, brought Aryaman to the cows;as Mitra (unites his radiance) with the people, so has he united husband and wife; Bṛhaspati, send (yourwide-spread rays to your worshippers) as (a warrior sends his) horses to battle.”
The Son of Angirases, meeting the cattle, as Bhaga, brought in Aryaman among us.
As Friend of men he decks the wife and husband: as for the race, Brhaspati, nerve our coursers.
(Bellowing) with the cows, (Br̥haspati) Aṅgiras, coming near, led (the Aṅgirases) together with the cows, as Bhaga leads Aryaman.
As the ally among the people [=Agni] anoints the household pair, he anoints (the Aṅgirases). O Br̥haspati, incite them like swift (horses) in a contest.
Sich nahend schenkt der Angiras-entsprossne wie Bhaga Kühe seinem Busenfreunde, Wie Mitra schmückt er Mann und Frau im Volke, wie Renner stärk', Brihaspati, im Kampf uns.
Der angirasische Brihaspati kam herbei und hat sie mit den Kühen zusammengebracht wie Bhaga den Werber Aryaman mit der Braut. Wie ein Vertrauensmann zwei Ehegatten, so macht er sie einig; "O Brihaspati, sporne sie an wie Rennpferde im Wettkampf!
(Бог,) происходящий от Ангирасов, приближаясь, свел (их)
С коровами, как Бхага – Арьямана.
Как друг племени он умащает мужа и жену.
О Брихаспати, пришпорь (их), как коней на состязании!
सा॒ध्व॒र्या अ॑ति॒थिनी॑रिषि॒रा स्पा॒र्हाः सु॒वर्णा॑ अनव॒द्यरू॑पाः । बृह॒स्पति॒: पर्व॑तेभ्यो वि॒तूर्या॒ निर्गा ऊ॑पे॒ यव॑मिव स्थि॒विभ्य॑: ॥
सा॒धु॒ऽअ॒र्याः । अ॒ति॒थिनीः॑ । इ॒षि॒राः । स्पा॒र्हाः । सु॒ऽवर्णाः॑ । अ॒न॒व॒द्यऽरू॑पाः । बृह॒स्पतिः॑ । पर्व॑तेभ्यः । वि॒ऽतूर्य॑ । निः । गाः । ऊ॒पे॒ । यव॑म्ऽइव । स्थि॒विऽभ्यः॑ ॥
साध्वर्याः साधूनां कल्याणानां पयसां नेत्रीः अतिथिनीः सततं गच्छन्तीः इषिराः एषणीयाः स्पार्हा: स्पृहणीयाः सुवर्णाः शोभनशुक्लादिवर्णोपेताः अनवद्यरूपाः प्रशस्यरूपा एताः गाः पर्वतेभ्यः वलसंबन्धिभ्यः वितूर्य निर्गमय्य ऊपे देवसमीपे निर्वपति प्रापयति । तत्र दृष्टान्तः । यवमिव । यथा यवं स्थिविभ्यः कुसीदेभ्य आदाय निर्वपति । ‘डुवप् बीजसंताने'। लिटि रूपम् । यद्वा । साधुनयनादिगुणयुक्ता गा अपः पर्वतेभ्यो मेघेभ्य आहृत्य सर्वत्र वर्षति ॥
“Bṛhaspati brings unto (the gods), after extricating them from the mountains, the cows that are theyielders of pure (milk), ever in motion, the objects of search and of desire, well-coloured and of unexceptionableform, (as men bring) barley from the granaries.”
Brhaspati, having won them from the mountains, strewed down, like barley out of winnowing- baskets,
The vigorous, wandering cows who aid the pious, desired of all, of blameless form, well-coloured.
(The cows—) thoroughly civilized, providing for guests, vigorous, cherished, of lovely color and faultless form—
Br̥haspati, having brought them through, strewed the cows forth from the mountains, like grain from sacks.
Die vorwärts streben wandernd, munter eilend, die viel begehrten schön an Form und Farbe, Die Kühe lösend von den Felsen, drosch sie Brihaspati hervor wie Korn aus Aehren.
Die Kühe, die einem trefflichen Herrn gehören, die Gäste bringen, die rührigen, begehrenswerten, schönfarbigen von tadellosem Aussehen, hat Brihaspati, nachdem er sich den Weg hindurch gebahnt hatte, aus den Bergen ausgeschüttet wie Korn aus den Säcken.
Очень преданные, привлекающие гостей, бодрые,
Желанные, прекрасного цвета, безупречной формы:
Брихаспати, проведя (их) сквозь горы,
Высыпал коров, как зерно из корзин.
आ॒प्रु॒षा॒यन्मधु॑न ऋ॒तस्य॒ योनि॑मवक्षि॒पन्न॒र्क उ॒ल्कामि॑व॒ द्योः । बृह॒स्पति॑रु॒द्धर॒न्नश्म॑नो॒ गा भूम्या॑ उ॒द्नेव॒ वि त्वचं॑ बिभेद ॥
आ॒ऽप्रु॒षा॒यन् । मधु॑ना । ऋ॒तस्य॑ । योनि॑म् । अ॒व॒ऽक्षि॒पन् । अ॒र्कः । उ॒ल्काम्ऽइ॑व । द्योः । बृह॒स्पतिः॑ । उ॒द्धर॑न् । अश्म॑नः । गाः । भूम्याः॑ । उ॒द्नाऽइ॑व । वि । त्वच॑म् । बि॒भे॒द॒ ॥
मधुना उदकेन आप्रुषायन् पृथिवीमाभिमुख्येन सिञ्चन् । ' प्रुष प्लुष स्नेहनसेचनपूरणेषु' । व्यत्ययेन विकरणस्य शायजादेशः । ऋतस्य उदकस्य योनिं मेघम् अवक्षिपन् वृष्ट्यर्थमवकिरन् अर्कः अर्चनीयः बृहस्पतिः द्योः द्युलोकात् उल्कामिव उल्कां यथोद्धरति तद्वत् अश्मनः शिलोच्चयाद्बलेनाधिष्ठितात् गाः पणिभिरपहृतान् पशून् उद्धरन् ऊर्ध्वं गमयन् भूम्याः त्वचं तेषां शफैः वि बिभेद विभिन्नामकार्षीत् । सर्वत्र गा वितता अकार्षीदित्यर्थः । तत्र दृष्टान्तः । उद्नेव । यथा वृष्ट्युदकेन पर्जन्यो भूमित्वचं विभिनत्ति तद्वत् ॥
“Saturating (the earth) with water, scattering the receptacle of rain, the adorable Bṛhaspati, raising upthe cattle from the rock as (he raises) a meteor from the sky, rent the skin of the earth (with the hoofs of thecattle) as (Parjanya rends it) with rain.”
As the Sun dews with meath the seat of Order, and casts a flaming meteor down from heaven.
So from the rock Brhaspati forced the cattle, and cleft the earth's skin as it were with water.
Spraying the womb of truth with honey, flinging (it=honey?) down like a firebrand from heaven when the chant (sounded),
Br̥haspati, when he brought the cows up out of the stone, split asunder the skin of the earth as if (just) with water.
Des heil'gen Werkes Schooss mit Meth benetzend, und wie der Blitz des Himmels Fackel schleudernd, Die Kühe holend aus dem Fels, zersprengte der Erde Haut Brihaspati wie Fluten.
Die Wiege der Wahrheit, mit Süßigkeit besprengend wie der Wetterstrahl, der die Fackel des Himmels herabschleudert, hat Brihaspati, als er die Kühe aus dem Fels herausholte, die Haut der Erde wie durch Wasserflut gespalten.
Медом окропляя лоно (вселенского) закона,
(Как) солнце, швыряя вниз, словно факел с неба,
Брихаспати, извлекая из скалы коров,
Рассек, словно потоком воды, шкуру земли.
अप॒ ज्योति॑षा॒ तमो॑ अ॒न्तरि॑क्षादु॒द्नः शीपा॑लमिव॒ वात॑ आजत् । बृह॒स्पति॑रनु॒मृश्या॑ व॒लस्या॒भ्रमि॑व॒ वात॒ आ च॑क्र॒ आ गाः ॥
अप॑ । ज्योति॑षा । तमः॑ । अ॒न्तरि॑क्षात् । उ॒द्नः । शीपा॑लम्ऽइव । वातः॑ । आ॒ज॒त् । बृह॒स्पतिः॑ । अ॒नु॒ऽमृश्य॑ । व॒लस्य॑ । अ॒भ्रम्ऽइ॑व । वातः॑ । आ । च॒क्रे॒ । आ । गाः ॥
सः बृहस्पतिः ज्योतिषा तमसावृते पर्वतविवरे कृतेन सूर्येण अन्तरिक्षात् तमः अप आजत् अपागमयत् । तत्र दृष्टान्तः । उद्नः शीपालमिव । यथोदकात् वातः वायुः शीपालं शैवालमपगमयति तद्वत् । ततः सोऽयम् अनुमृश्य अत्र गावस्तिष्ठन्तीति विचार्य निश्चित्य वलस्य स्वभूतस्य पर्वतस्यान्तर्गताः गाः आ चक्रे समन्तादकार्षीत् । कथमिव । अभ्रमिव । यथा वायुरन्तरिक्षस्थितमभ्रं मेघमाकिरति तद्वत् ।
“Bṛhaspati drove away the darkness from the firmament with light as the wind (blows) the Śīpālafrom the water; guessing (them to be there), he swept the Vala's cows together to himself as the wind (sweeps)the clouds.”
Forth from mid air with light he dravc the darkness, as the gale blows a lily from the fiver.
Like the wind grasping at the cloud of Vala, Brhaspati gathered to himself the cattle,
With his light he drove away the darkness from the midspace as the wind drives the śīpāla-plant from the water.
Br̥haspati, having (just) stroked (the skin/womb) of Vala, as the wind does a cloud, brought the cows here as his own.
Durch Licht vertrieb das Dunkel aus der Luft er, so wie der Sturm die Binsen aus dem Wasser; Brihaspati, des Vala Kühe fassend, trieb sie herbei wie Wind die Wetterwolke.
Mit Licht hat er die Finsternis aus dem Luftreich getrieben wie der Wind die Sipalapflanze aus dem Wasser. Brihaspati packte die Kühe des Vala und trieb sie vor sich her wie der Wind die Wolke.
Светом он прогнал мрак из воздушного пространства,
Как ветер – (растение) шипала из воды.
Брихаспати, схватил коров Валы,
Как ветер – тучу, гнал их перед собой.
य॒दा व॒लस्य॒ पीय॑तो॒ जसुं॒ भेद्बृह॒स्पति॑रग्नि॒तपो॑भिर॒र्कैः । द॒द्भिर्न जि॒ह्वा परि॑विष्ट॒माद॑दा॒विर्नि॒धीँर॑कृणोदु॒स्रिया॑णाम् ॥
य॒दा । व॒लस्य॑ । पीय॑तः । जसु॑म् । भेत् । बृह॒स्पतिः॑ । अ॒ग्नि॒तपः॑ऽभिः । अ॒र्कैः । द॒त्ऽभिः । न । जि॒ह्वा । परि॑ऽविष्टम् । आद॑त् । आ॒विः । नि॒धीन् । अ॒कृ॒णो॒त् । उ॒स्रिया॑णाम् ॥
पीयतः । पीयतिर्हिंसाकर्मा । हिंसकस्य वलस्य जसुम् आयुधं यदा यस्मिन्काले भेत् भिनत्ति । केन साधनेन । अग्नितपोभिः अग्निवत्तपनशीलैः अर्कैः अर्चनीयै रश्मिभिः अपि वा मन्त्रैर्भिनत्ति । किंच दद्भिः । पद्दन्नोमास्°' इत्यादिना दन्तशब्दस्य दद्भावः । यथा दन्तैः परिविष्टं भक्ष्यं जिह्वा भक्षयति तद्वत् सः परिविष्टं पर्वतं पणिभिः परिवृतं वलनामानं यदा आदत् अभक्षयत् अवधीत् तदानीं तैरपहृतानाम् उस्त्रियाणां गवां निधीन् आविः अकृणोत् आविर्भूतमकरोत् ॥ ॥ १७ ॥
“When Bṛhaspati demolished with rays burning like fire the weapon of the malignant Vala, he devouredhim (encompassed by his followers) as the tongue (consumes) that which is encompassed by the teeth; he mademanifest the hiding- plural ce of the kine.”
Brhaspati, when he with fiery lightnings cleft through the weapon of reviling Vala,
Consumed.him as tongues cat what teeth have compassed: he threw the prisons of the red cows open.
When Br̥haspati split the feebleness of taunting Vala with his fire-hot chants, he took (the cows) as the tongue takes (food) trapped by the teeth
[/he “ate” (the cows?) as the tongue along with the teeth eats served
(food)], and he revealed the hidden treasures of the ruddy (cows).
Als er des bösen Vala Burg zersprengte, Brihaspati durch heissentflammte Gluten, Und das umfasste wie mit Zähnen kaute, da that er auf der Kühe reiche Ställe.
Als Brihaspati das Gefängnis des Hohn bietenden Vala erbrach mit seinen wie Feuer glühenden Zauberliedern, da packte und aß er sie wie die Zunge mit den Zähnen die angerichtete Speise. Er brachte den Schatz der Kühe ans Licht.
Когда Брихаспати сломил бессилие Валы,
Источавшего хулу, (своими) пылающими, как огонь, песнями,
Он овладел (им,) как язык с зубами – поданной (пищей).
Он сделал явными тайные сокровища утренних коров.
बृह॒स्पति॒रम॑त॒ हि त्यदा॑सां॒ नाम॑ स्व॒रीणां॒ सद॑ने॒ गुहा॒ यत् । आ॒ण्डेव॑ भि॒त्त्वा श॑कु॒नस्य॒ गर्भ॒मुदु॒स्रिया॒: पर्व॑तस्य॒ त्मना॑जत् ॥
बृह॒स्पतिः॑ । अम॑त । हि । त्यत् । आ॒सा॒म् । नाम॑ । स्व॒रीणा॑म् । सद॑ने । गुहा॑ । यत् । आ॒ण्डाऽइ॑व । भि॒त्त्वा । श॒कु॒नस्य॑ । गर्भ॑म् । उत् । उ॒स्रियाः॑ । पर्व॑तस्य । त्मना॑ । आ॒ज॒त् ॥
बृहस्पतिः गुहा गुहायां सदने स्थाने स्वरीणां शब्दायमानानाम् आसां गवां त्यत् तत् प्रसिद्धं नाम नामधेयं यत् यदा अमत हि ज्ञातवान् खलु। ‘ मनु अवबोधने'। लुङि ‘ तनादिभ्यस्तथासोः' (पा. सू. २, ४, ७९) इति सिचो लुक् । तदानीं पर्वतस्य अन्तःस्थिताः उस्रियाः गाः त्मना आत्मनैवासहायेन पर्वतं भित्त्वा उत् आजत् उदगमयत् । तत्र दृष्टान्तः । आण्डेव यथा शकुनस्य पक्षिण आण्डानि भित्त्वा तत्र स्थितं गर्भम् उद्गमयति तद्वत् ॥
“When Bṛhaspati had discovered that name of the lowing kine in their plural ce in the cave, by his ownstrength he extricated the cattle from the rock as (breaking) the eggs of a bird (one extricates) the embryo.”
That secret name borne by the lowing cattle within the cave Brhaspati discovered,
And drave, himself, the bright kine from the mountain, like a bird's young after the egg's disclosure.
For Br̥haspati brought to mind this very name of these who were resounding (with)in the seat—(the name) that was hidden.
Having split the womb of the mountain like the eggs of a bird, he drove up the ruddy ones by himself.
Brihaspati nahm wahr der Kühe Wesen, der brüllenden, das in dem Sitz verborgne, Da knickte er des Geiers Brut wie Eier, und führte aus dem Fels heraus die Kühe.
Brihaspati gedachte nämlich des Namens dieser Lautbrüllenden, der an dem Orte verborgen war. Wie die Brut des Vogels, nachdem sie die Eier gespalten hat, so trieb er in eigner Person die Kühe als die Brut des Berges heraus.
Ведь Брихаспати вызвал в памяти то имя
Этих громко ревущих (коров), которое было сокрыто на (их) месте.
Как, разбив скорлупу, (обнаруживают) выводок птицы,
(Так) он сам выгнал из горы коров утренней зари.
अश्नापि॑नद्धं॒ मधु॒ पर्य॑पश्य॒न्मत्स्यं॒ न दी॒न उ॒दनि॑ क्षि॒यन्त॑म् । निष्टज्ज॑भार चम॒सं न वृ॒क्षाद्बृह॒स्पति॑र्विर॒वेणा॑ वि॒कृत्य॑ ॥
अश्ना॑ । अपि॑ऽनद्धम् । मधु॑ । परि॑ । अ॒प॒श्य॒त् । मत्स्य॑म् । न । दी॒ने । उ॒दनि॑ । क्षि॒यन्त॑म् । निः । तत् । ज॒भा॒र॒ । च॒म॒सम् । न । वृ॒क्षात् । बृह॒स्पतिः॑ । वि॒ऽर॒वेण॑ । वि॒ऽकृत्य॑ ॥
बृहस्पतिः अश्ना अश्मना व्याप्तया शिलया अपिनद्धं पिहितं मधु गोलक्षणं पर्यपश्यत् परितोऽद्राक्षीत् । तत्र दृष्टान्तः । मत्स्यं न यथा दीने शुष्के उदनि । उदकशब्दस्योदन्नादेशः। उदके क्षियन्तं निवसन्तं मत्स्यं यथा पश्यति तद्वत् । दृष्ट्वा च तत् गोलक्षणं मधु विरवेण विविधेन शब्देन विकृत्य वलं छित्त्वा निः जभार पर्वतान्निर्जहार । कथमिव । चमसं न । चमन्ति भक्षयन्त्यत्रेति चमसः सोमपात्रम् । तं यथा वृक्षात् निर्हरति तद्वत् । हरतेर्लिटि रूपम् । हृग्रहोर्भः ॥ ___
“Bṛhaspati looked round upon the cows shut up in the cave like fish in a dried up pool; he seized Valawith a shout, cutting him off like a bowl from a tree.”
He looked around on rock-imprisoned sweetness as one who eyes a fish in scanty water.
Brhaspati, cleaving through with varied clamour, brought it forth like a bowl from out the timber.
He caught sight of the honey enclosed by the stone, like a fish living in shallow water.
He extracted it, like a (wooden) cup from a tree—Br̥haspati having cut apart (the mountain) with an (ear-)splitting cry.
Er sah das Süss von dem Gestein umschlossen, gleich wie ein Fisch im seichten Wasser schmachtet; Er schuf's heraus wie aus dem Holz den Becher, Brihaspati, den Fels mit Krachen spaltend.
Er spähte die mit einem Fels verschlossene Süßigkeit wie einen Fisch der im seichten Wasser wohnt. Brihaspati holte sie heraus wie einen Becher aus dem Baum, nachdem er den Fels mit lautem Brüllen gesprengt hatte.
Он разглядел сладость, заключенную в скале,
Как рыбу, живущую в мелкой воде.
Брихаспати извлек ее, как кубок – из дерева,
Проломив (скалу) громким ревом.
सोषाम॑विन्द॒त्स स्व१॒॑: सो अ॒ग्निं सो अ॒र्केण॒ वि ब॑बाधे॒ तमां॑सि । बृह॒स्पति॒र्गोव॑पुषो व॒लस्य॒ निर्म॒ज्जानं॒ न पर्व॑णो जभार ॥
सः । उ॒षाम् । अ॒वि॒न्द॒त् । सः । स्वरिति॑ स्वः॑ । सः । अ॒ग्निम् । सः । अ॒र्केण॑ । वि । ब॒बा॒धे॒ । तमां॑सि । बृह॒स्पतिः॑ । गोऽव॑पुषः । व॒लस्य॑ । निः । म॒ज्जान॑म् । न । पर्व॑णः । ज॒भा॒र॒ ॥
सः बृहस्पतिः तत्र पर्वतविवरे गवां दर्शनाय उषां उषसम् अविन्दत् अलभत । सः एव स्वः आदित्यं सः अग्निं लब्ध्वा अर्केण अर्चनीयेन तेजसा तमांसि वि बबाधे अत्यर्थं बाधितवान् । ततः सः गोवपुषः गोरूपशरीरस्य पशुभिः परिवृतस्य वलस्य पर्वणः पर्वतात् ता गा: निः जभार बलेन निर्जहार । वलादाहरणे दृष्टान्तः । मज्जानं न पर्वणः । अस्थ्नो मज्जानं यथा अतिक्लेशेन निर्हरन्ति तद्वत् ॥
“Bṛhaspati found the dawn, the sun, Agni; he dispersed the gloom with light; he seized (the cattle fromthe rock)) of Vala surrounded by the kine as (one extracts) marrow from a bone.”
He found the light of heaven, and fire, and Morning: with lucid rays he forced apart the darkness.
As from a joint, Brhaspati took the marrow of Vala as he gloried in his cattle.
He found the dawn, found the sun, found the fire; he thrust aside the dark shades with his chant [/ray].
Br̥haspati extracted (the cows) of Vala, whose beauty was the cows, like marrow from a joint.
Er fand den Morgen, Himmelsglanz und Feuer, er jagte fort durch Licht die Finsternisse, Des Vala schöne Kühe zog hervor dann Brihaspati wie Mark aus Pflanzenstengeln.
Er fand die Usas, er die Sonne, er das Feuer; er vertrieb durch Zauberlied die Finsternis. Brihaspati holte die Kühe des Vala, der mit den Kühen prunkte, wie das Mark aus dem Gelenk.
Он нашел Ушас, он – небо, он – Агни.
Он песней оттеснил мрак.
Брихаспати извлек (коров) Валы, чья красота (была) в коровах,
Как (извлекают) костный мозг из сустава.
हि॒मेव॑ प॒र्णा मु॑षि॒ता वना॑नि॒ बृह॒स्पति॑नाकृपयद्व॒लो गाः । अ॒ना॒नु॒कृ॒त्यम॑पु॒नश्च॑कार॒ यात्सूर्या॒मासा॑ मि॒थ उ॒च्चरा॑तः ॥
हि॒माऽइ॑व । प॒र्णा । मु॒षि॒ता । वना॑नि । बृह॒स्पति॑ना । अ॒कृ॒प॒य॒त् । व॒लः । गाः । अ॒न॒नु॒ऽकृ॒त्यम् । अ॒पु॒नरिति॑ । च॒का॒र॒ । यात् । सूर्या॒मासा॑ । मि॒थः । उ॒त्ऽचरा॑तः ॥
हिमेव यथा हिमेन पर्णा पर्णानि पद्मपत्राणि मुषिता मुषितानि भवन्ति तद्वद्वलेन वनानि वननीयानि गोधनानि मुषितान्यभूवन् । अथ गवामन्वेषणाय बृहस्पतिना आगतेन हेतुना वलः अकृपयत् अस्मै ता मुषिताः गाः प्रायच्छत् । तत्र अननुकृत्यम् अननुकरणीयम् अपुनः कर्तव्यं च तत्कर्म चकार । यथा तत्पश्चात्करणीयं न भवति यथा पुनरकरणीयं तथाकार्षीदित्यर्थः। किं तदिति आह । सूर्यामासा सूर्याचन्द्रमसौ मिथः परस्परमहोरात्रयोः उच्चरातः उच्चरत इति यात् तच्चकार । यादिति दीर्घश्छान्दसः ॥
“As the trees (bemoan) their leaves carried off by the winter, so Vala bemoaned his kine (carried off) byBṛhaspati; he did that which cannot be imitated, which cannot be repeated, whereby sun and moon mutually rise(day and night).”
As trees for foliage robbed by winter, Vala mourned for the cows Brhaspati had taken.
He did a deed ne'er done, ne'er to be equalled, whereby the Sun and Moon ascend alternate.
As the woods (lament) their leaves stolen by cold, Vala lamented for the cows (stolen) by Br̥haspati.
He performed an inimitable (deed), not to be repeated as long as the sun and moon will rise in alternation.
Wie Bäume, die durch Frost des Laubs beraubt sind, betrauert' Vala die geraubten Kühe; Brihaspati, was unnachahmlich, that er, dass Sonn' und Mond in stetem Wechsel aufgehn.
Wie die Bäume ihre vom Frost geraubten Blätter, so vermißte Vala die von Brihaspati geraubten Kühe. Etwas Unnachahmbares hat er getan, das sich nicht wiederholt, solange Sonne und Mond abwechselnd aufgehen werden.
Как деревья (оплакивают) листья, похищенные морозом,
(Так) Вала оплакивал коров, (похищенных) Брихасвати.
Он совершил (нечто) неподражаемое, неповторимое,
Пока солнце и луна будут восходить, (следуя) друг за другом.
अ॒भि श्या॒वं न कृश॑नेभि॒रश्वं॒ नक्ष॑त्रेभिः पि॒तरो॒ द्याम॑पिंशन् । रात्र्यां॒ तमो॒ अद॑धु॒र्ज्योति॒रह॒न्बृह॒स्पति॑र्भि॒नदद्रिं॑ वि॒दद्गाः ॥
अ॒भि । श्या॒वम् । न । कृश॑नेभिः । अश्व॑म् । नक्ष॑त्रेभिः । पि॒तरः॑ । द्याम् । अ॒पिं॒श॒न् । रात्र्या॑म् । तमः॑ । अद॑धुः । ज्योतिः॑ । अह॑न् । बृह॒स्पतिः॑ । भि॒नत् । अद्रि॑म् । वि॒दत् । गाः ॥
पितरः पालयितारो देवाः द्यां द्युलोकं नक्षत्रेभिः अश्विन्यादिभि: अभि अपिंशन् अभितोऽदीपयन्। ‘ पिश अवयवे'। अयं दीपनायां वर्तते । तत्र दृष्टान्तः। श्यावं न यथा श्याववर्णम् अश्वं कृशनेभिः सौवर्णैराभरणैरलंकुर्वन्ति तद्वत् । तथा रात्र्यां तमः निहितवन्तः । किंच अहन् अह्नि ज्योतिः आदित्याख्यम् अदधुः । अदधुरित्युत्तरवाक्येन संबन्धः करणीयः । अन्यथा स्वरो न घटेत। अत्र तु वाक्यभेदादनिघातः । यदा बृहस्पतिः अद्रिं वलेनाधिष्ठितं शिलोच्चयं भिनत अभिनत् विभिद्य च तत्र स्थितान् गाः पशून् विदत् अविदत् अलभत । विदेर्लुङि लृदित्त्दवाङ्। तदा देवा एवमकार्षुरित्यर्थः ॥
“The protecting (deities) have decorated the heaven with constellations as (men decorate) a brownhorse with golden trappings; they established darkness in the night and light in the day; Bṛhaspati fractured therock and recovered the cows.”
Like a dark steed adorned with pearl, the Fathers have decorated heaven With constellations.
They set the light in day, in night the darkness. Brhaspati cleft the rock and found the cattle.
Like a dusky horse with pearls, the Fathers ornamented the heaven with stars.
In the night they placed darkness and light in the day. Br̥haspati split the rock and found the cows.
Den Himmel schmückten mit Gestirn die Väter, gleich wie das schwarze Ross mit Edelsteinen; Zum Tag das Licht, zur Nacht das Dunkel fügend; Brihaspati brach Felsen, fand die Kühe.
Die Väter schmückten den Himmel mit den Gestirnen aus wie einen Rappen mit Perlen. Die Finsternis verlegten sie auf die Nacht, auf den Tag das Licht. Brihaspati spaltete den Fels, er hat die Kühe gefunden.
Как вороного коня – жемчугами,
Отцы украсили небо созвездиями.
Ночью они установили мрак, днем свет.
Брихаспати расколол скалу, нашел коров.
इ॒दम॑कर्म॒ नमो॑ अभ्रि॒याय॒ यः पू॒र्वीरन्वा॒नोन॑वीति । बृह॒स्पति॒: स हि गोभि॒: सो अश्वै॒: स वी॒रेभि॒: स नृभि॑र्नो॒ वयो॑ धात् ॥
इ॒दम् । अ॒क॒र्म॒ । नमः॑ । अ॒भ्रि॒याय॑ । यः । पू॒र्वीः । अनु॑ । आ॒ऽनोन॑वीति । बृह॒स्पतिः॑ । सः । हि । गोभिः॑ । सः । अश्वः॑ । सः । वी॒रेभिः॑ । सः । नृऽभिः॑ । नः॒ । वयः॑ । धा॒त् ॥
अभ्रियाय अभ्रेषु भवायान्तरिक्षाय मध्यमाय बृहस्पतये इदम् उक्तं नमः स्तोत्रम् अकर्म वयमकार्ष्म। यः बृहस्पतिः पूर्वीः बह्वीर्ऋचः अनु अनुक्रमेण आनोनवीति अत्यर्थमाभिमुख्येन ब्रवीति सः बृहस्पतिः एव गोभिः अश्वैः च युक्तं वीरेभिः पुत्रैः नृभिः भृत्यादिभिश्च सहितं वयः अन्नं नः अस्मभ्यं स्तोतृभ्यः धात् दधातु प्रयच्छतु । तच्छब्दावृतिः आदरार्था ॥ ॥ १८ ॥ ॥ ५ ॥
“We have offered this homage to Bṛhaspati, who lives in mid-heaven, who recites in order many(sacred stanzas); may he bestow upon us food, with cows, with horses, with son, with dependants.”
This homage have we.offered to the Cloud God who thunders out to many in succession.
May this Brhaspati vouchsafe us fulness of life with kine and horses, men, and heroes.
This act of reverence here we have performed for the one belonging to the storm cloud, who keeps bellowing after the many (cows?):
Br̥haspati—for he shall confer vigor on us with cows, with horses, with heroes, with superior men.
Sumitra Vādhryaśva is said to be the composer of the next two hymns (69–70), one to Agni, one an Āprī hymn.
Wir haben dies Gebet dem Wolkensohne gemacht, der vielen Kühen brüllend zujauchzt, Brihaspati verleihe uns durch Rinder, durch Rosse, Männer, Helden, Jugendstärke.
Diese Verbeugung haben wir dem wetterwolkengleichen Brihaspati gemacht, der in vielen Stimmen dem Donner nachbrüllt. So möge uns denn Brihaspati durch Kühe, Rosse, er durch Söhne und Mannen Kraft verleihen.
Мы создали это поклонение для бога, связанного с тучей,
Который громким эхом отдается на многие (голоса).
Ведь это Брихаспати – он дает нам жизненную силу
Через коров, он – через коней, он – через сыновей, он – через мужей!