Sukta 10.72
ऋषिबृहस्पतिर्बृहस्पतिर्वा लौक्य अदितिर्वा दाक्षायणी
देवतादेवाः
मन्त्र9
छन्दअनुष्टुप्
दे॒वानां॒ नु व॒यं जाना॒ प्र वो॑चाम विप॒न्यया॑ । उ॒क्थेषु॑ श॒स्यमा॑नेषु॒ यः पश्या॒दुत्त॑रे यु॒गे ॥
दे॒वाना॑म् । नु । व॒यम् । जाना॑ । प्र । वो॒चा॒म॒ । वि॒प॒न्यया॑ । उ॒क्थेषु॑ । श॒स्यमा॑नेषु । यः । पश्या॑त् । उत्ऽत॑रे । यु॒गे ॥
अदितिर्दाक्षायण्यनेन सूक्तेन स्वयं यथादित्यानजनयत्तद्ब्रवीति । बृहस्पत्यृषिपक्षे स ऋषिरदितेः सकाशादादित्योत्पत्तिप्रकारमाह । वयं देवानाम् आदित्यानां जाना जन्मानि प्र वोचाम प्रकथयाम । विपन्यया विस्पष्टया वाचा । वयमिति वोचामेति चोभयत्र पूजार्थं बहुवचनम् । अथैकवदाह । यः देवानां गणः पूर्वे युग उत्पन्नोऽपि उक्थेषु शस्यमानेषु यागे शस्त्रेष्वनुष्ठीयमानेषु उत्तरे युगे वर्तमानं स्तुवन्तं स्तोतारं पश्यात् पश्यति । अनेकेष्वपि युगेषु गतेषु कर्मसु स्तूयमानो वर्तत इत्यर्थः ॥ .
“Let us proclaim with a clear voice the genitive rations of the gods (the divine company), who, when theirpraises are recited, look (favourably on the worshipper) in this latter age.”
LET US with tuneful skill proclaim these generations of the Gods,
That one may see them when these hymns are chanted in a future age.
Now amid acclaim we will proclaim the births of the gods,
so that one in a later generation will see (them) as the hymns are recited.
Der Götter Ursprung wollen wir verkünden mit Bewunderung In Sprüchen nun, gesagt für den, der sie erschau in spätrer Zeit.
Nun wollen wir auf Beifall hoffend die Geburten der Götter in vorgetragenen Liedern verkünden, wenn die einer in dem späteren Zeitalter noch zu erschauen vermag.
Сейчас мы хотим провозгласить
С воодушевлением рождения богов
В виде произносимых гимнов –
Чтобы увидели (это) в будущем поколении.
ब्रह्म॑ण॒स्पति॑रे॒ता सं क॒र्मार॑ इवाधमत् । दे॒वानां॑ पू॒र्व्ये यु॒गेऽस॑त॒: सद॑जायत ॥
ब्रह्म॑णः । पतिः॑ । ए॒ता । सम् । क॒र्मारः॑ऽइव । अ॒ध॒म॒त् । दे॒वाना॑म् । पू॒र्व्ये । यु॒गे । अस॑तः । सत् । अ॒जा॒य॒त॒ ॥
ब्रह्मणः अन्नस्य पतिः अदितिः एता एतानि देवानां जनिमानि कर्मारइव स यथा भस्त्रयाग्निमुपधमति प्रज्वलनार्थमेवं सम् अधमत् उदपादयदित्यर्थः । देवानां पूर्व्र्ये युगे। आदिसृष्टावित्यर्थः । तेषामुपादानकारणात असतः नामरूपवर्जितत्वेनासत्समानाद्ब्रह्मणः सकाशात् सत् नामरूपविशिष्टं देवादिकम् अजायत प्रादुरभूत् । असद्वा इदमग्र आसीत्ततो वै सदजायत ' (तै. उ. २. ७) इति हि श्रुतिः। न सदात्मकस्य प्रपञ्चस्यासत्कारणत्वं युक्तमिति वाच्यं, छन्दोगैः ‘ कथमसतः सज्जायेत ' इति असत्कारणत्वमाक्षिप्य ‘सत्त्वेव सोम्येदमग्र आसीत् ' ( छाः उ, ६. २. २) इत्यवधारितत्वात् । तर्ह्यसत्कारणप्रतिपादकवाक्यानां का गतिरिति चेत् तेषामव्याकृतत्वाभिप्रायत्वात् ' तद्धेदं तर्ह्यव्याकृतमासीत्' (श. ब्रा. १४. ४. २. १५) इति श्रुतेः । यद्येवं तर्ह्यदितेः सकाशात्कथं देवाद्युत्पत्तिः । ‘वायोरग्निः' (तै. आ.८.१) इत्यादिवत् अधिष्ठानसकाशादुत्पत्तेः । यद्वा देवानां कारणभूतं सत् असतो ब्रह्मणः सकाशादुत्पन्नमिति योजनादुक्तन्यायोऽस्मिन्पक्षेऽपि समान एव ॥
“Brahmaṇaspati filled these (genitive rations of the gods) with breath as a blacksmith (his bellows); in thefirst age of the gods the existent was born of the non-existent.”
These Brahmanaspati produced with blast and smelting, like a Smith,
Existence, in an earlier age of Gods, from Non-existence sprang.
The Lord of the Sacred Formulation [=Br̥haspati] smelted these (births) like a smith.
In the ancient generation of the gods, what exists was born from what does not exist.
Brahmanaspati schweisste da dies All zusammen wie ein Schmied, Zur ersten Götterzeit entsprang aus dem Nichtseienden das Sein.
Brahmanaspati hat diese wie ein Schmied zusammengeschweißt. In dem frühesten Zeitalter der Götter entstand das Seiende aus dem Nichts.
Брахманаспати их
Выплавил, как кузнец.
В первом поколении богов
Из небытия бытие родилось.
दे॒वानां॑ यु॒गे प्र॑थ॒मेऽस॑त॒: सद॑जायत । तदाशा॒ अन्व॑जायन्त॒ तदु॑त्ता॒नप॑द॒स्परि॑ ॥
दे॒वाना॑म् । पू॒र्व्ये । यु॒गे । अस॑तः । सत् । अ॒जा॒य॒त॒ । तत् । आशाः॑ । अनु॑ । अ॒जा॒य॒न्त॒ । तत् । उ॒त्ता॒नऽप॑दः । परि॑ ॥
पूर्वार्धमुक्तम् । तत् अनु आशाः दिशः अजायन्त तत् परि तदन्वित्यर्थः । उत्तानपदः । उत्तानमूर्ध्वतानं पद्यन्त इत्युत्तानपदो वृक्षाः । ते अजायन्त प्रादुरभवन् ॥
“In the firsst age of the gods the existent was born of the non- existent; after that the quarters (of thehorizon) were born, and after them the upward-growing (trees).”
Existence, in the earliest age of Gods, from Non-existence sprang.
Thereafter were the regions born. This sprang from the Productive Power.
In the first generation of the gods, what exists was born from what does not exist.
The regions of space were born following that (which exists)—that
(which exists) was born from the one whose feet were opened up.
Aus dem Nichtseienden entsprang zur ersten Götterzeit das Sein; Der Welten Räume gingen dann hervor aus der Gebärerin,
Im ersten Zeitalter der Götter entstand das Seiende aus dem Nichts; nach diesem entstanden die Welträume: Dieses wurde von der Kauernden geboren.
В первом поколении богов
Из небытия бытие родилось.
Следом за ним стороны света родились.
Это (бытие родилось) от (существа) с ногами, простертыми кверху.
भूर्ज॑ज्ञ उत्ता॒नप॑दो भु॒व आशा॑ अजायन्त । अदि॑ते॒र्दक्षो॑ अजायत॒ दक्षा॒द्वदि॑ति॒: परि॑ ॥
भूः । ज॒ज्ञे॒ । उ॒त्ता॒नऽप॑दः । भु॒वः । आशाः॑ । अ॒जा॒य॒न्त॒ । अदि॑तेः । दक्षः॑ । अ॒जा॒य॒त॒ । दक्षा॑त् । ऊँ॒ इति॑ । अदि॑तिः । परि॑ ॥
भूः उत्तानपदः वृक्षात् जज्ञे । तथा भुवः सकाशात् आशाः अजायन्त । तथा अदितेः दक्षः अजायत उत्पन्नः । दक्षादु दक्षादपि अदितिः परि अजायत । न स्वोत्पन्नं कार्यं स्वस्यैव कारणमपि भवतीति विप्रतिषिद्धमिति वाच्यम् । यास्काचार्य इदमेव वाक्यमुदाहृत्य विरोधमाशङ्क्य पर्यहरत् । तथा हि -- ‘ अदितेर्दक्षो अजायत दक्षाद्वदितिः परीति च । तत्कथमुपपद्येत समानजन्मानौ स्यातामित्यपि वा देवधर्मेणेतरेतरजन्मानौ स्यातामितरेतरप्रकृती ' ( निरु. ११. २३) इति ॥
“The earth was born from the upward-growing (tree), the quarters were born from the earth; Dakṣawas born from Aditi, and afterwards Aditi from Dakṣa.”
Earth sprang from the Productive Power the regions from the earth were born.
Daksa was born of Aditi, and Aditi was Daksa's Child.
The earth was born from the one whose feet were opened up; from the earth the regions of space were born.
From Aditi, Dakṣa was born, and from Dakṣa, Aditi.
Die Welt aus der Gebärerin, der Welten Räume aus der Welt, Dakscha entsprang aus Aditi, aus Dakscha wieder Aditi.
Die Erde wurde von den Kauernden geboren, aus der Erde entstanden die Welträume. Von Aditi wurde Daksa geboren und von Daksa die Aditi.
Земля родилась от (существа) с ногами, простертыми кверху.
От земли родились стороны света.
От Адити родился Дакша,
От Дакши же Адити.
अदि॑ति॒र्ह्यज॑निष्ट॒ दक्ष॒ या दु॑हि॒ता तव॑ । तां दे॒वा अन्व॑जायन्त भ॒द्रा अ॒मृत॑बन्धवः ॥
अदि॑तिः । हि । अज॑निष्ट । दक्ष॑ । या । दु॒हि॒ता । तव॑ । ताम् । दे॒वाः । अनु॑ । अ॒जा॒य॒न्त॒ । भ॒द्राः । अ॒मृत॑ऽबन्धवः ॥
हे दक्ष तव या दुहिता अभूत् सा अदितिः अजनिष्ट हि पुत्रानादित्यान् । तदेवाह। तां देवा अन्वजायन्त भद्राः स्तुत्या भजनीयाः अमृतबन्धवः अमरणबन्धनाः ॥ ॥ १ ॥
“Aditi, who was your daughter, Dakṣa, was born; after her the gods were born adorable, freed from thebonds of death.”
For Aditi, O Daksa, she who is thy Daughter, was brought forth.
After her were the blessed Gods born sharers of immortal life.
Because Aditi was born—she who is your daughter, o Dakṣa—
following her, the gods were born, the auspicious kin of the
immortal one.
Denn sie, die deine Tochter ist, o Dakscha, Aditi entsprang, Ihr nach entsprang der Götter Schar, die seligen Unsterblichen.
Denn Aditi wurde geboren als deine Tochter, o Daksa. Nach ihr wurden die Götter geboren, die guten Unsterblichkeitsgenossen.
Ведь (это) Адити родилась,
О Дакша, которая дочь твоя.
Вслед за ней родились боги,
Счастливые, бессмертию сродни.
यद्दे॑वा अ॒दः स॑लि॒ले सुसं॑रब्धा॒ अति॑ष्ठत । अत्रा॑ वो॒ नृत्य॑तामिव ती॒व्रो रे॒णुरपा॑यत ॥
यत् । दे॒वाः॒ । अ॒दः । स॒लि॒ले । सुऽसं॑रब्धाः । अति॑ष्ठत । अत्र॑ । वः॒ । नृत्य॑ताम्ऽइव । ती॒व्रः । रे॒णुः । अप॑ । आ॒य॒त॒ ॥
अनयोत्तरेण चादित्याः स्तूयन्ते । यत् यदा हे देवाः अदः अमुष्मिन् सलिले यूयं सुसंरब्धाः सुष्ठु लब्धात्मानः अतिष्ठत स्थितवन्तः । ‘ आपो वा इदं सर्वम्' ( तै. आ. १०. २२ ) ‘ अप एव ससर्जादौ ' (मनु.१.८) इति श्रुतिस्मृती । अत्र अस्मिन् सलिले नृत्यतामिव वः युष्माकं संबन्धी तीव्रः दुःसहः रेणुः अंशभूत एकः अपायत अपागच्छत् । दिवं प्रति गत इति सूर्याभिप्रायम् । ‘ परा मार्ताण्डमास्यत् ' इति वक्ष्यति ॥
“When, goeds, your abode in this pool well-arranged, then a pungent dust went forth from you as if youwere dancing.”
When ye, O Gods, in yonder deep closeclasping one another stood,
Thence, as of dancers, from your feet a thickening cloud of dust arose.
When, o gods, well clasped to one another, you stood there in the ocean, then the bitter dust [=spray] dispersed from you, like (the dust [=sweat?]) of those dancing.
Als dort ihr standet in der Flut, o Götter, wohl befestiget, Da flog von euch der dichte Staub hinweg gleichwie vom Tanzenden.
Als ihr Götter damals in der Flut euch fest aneinanderhaltend standet, da ging von euch heftiger Staub weg wie von Tanzenden.
Когда, о боги, там в воде
Вы стояли, крепко держась друг за другу,
То от вас, как от танцующих,
Исходила густая пыль.
यद्दे॑वा॒ यत॑यो यथा॒ भुव॑ना॒न्यपि॑न्वत । अत्रा॑ समु॒द्र आ गू॒ळ्हमा सूर्य॑मजभर्तन ॥
यत् । दे॒वाः॒ । यत॑यः । य॒था॒ । भुव॑नानि । अपि॑न्वत । अत्र॑ । स॒मु॒द्रे । आ । गू॒ळ्हम् । आ । सूर्य॑म् । अ॒ज॒भ॒र्त॒न॒ ॥
यत् यदा हे देवाः यतयो यथा । वृष्ट्या नियमयन्तीति वा वर्षणेन यातयन्तीति वा यतयो मेघाः । ते यथोदकैः भुवनानि लोकं पूरयन्ति तद्वत्स्वतेजोभिः अपिन्वत पूरितवन्तः । अत्र समुद्रे अप्सु आ गूळ्हं निगूळ्हं सूर्यं प्रातरुदयाय आ अजभर्तन आहृतवन्तः ॥
“When, gods, you filled the worlds (with your radiance) as clouds (fill the earth with rain), then youbrought forth the wun hidden in the ocean.”
When, O ye Gods, like Yatis, ye caused all existing things to grow,
Then ye brought Surya forward who was lying hidden in the sea.
When, o gods, just as the Yatis did, you swelled the living worlds,
then you brought here the sun, which was hidden in the sea.
Als dann wie starke Herrscher ihr, o Götter, schwellen liesst die Welt, Da hobt die Sonne ihr hervor, die in dem Meer verborgen lag.
Als ihr Götter wie Zauberer die Welten anschwelltet, da holtet ihr die im Meere versteckte Sonne.
Когда, о боги, как Яти,
Вы сделали набухшими (все) миры,
То спрятанное в море
Солнце вы извлекли наружу.
अ॒ष्टौ पु॒त्रासो॒ अदि॑ते॒र्ये जा॒तास्त॒न्व१॒॑स्परि॑ । दे॒वाँ उप॒ प्रैत्स॒प्तभि॒: परा॑ मार्ता॒ण्डमा॑स्यत् ॥
अ॒ष्टौ । पु॒त्रासः॑ । अदि॑तेः । ये । जा॒ताः । त॒न्वः॑ । परि॑ । दे॒वान् । उप॑ । प्र । ऐ॒त् । स॒प्तऽभिः॑ । परा॑ । मा॒र्ता॒ण्डम् । आ॒स्य॒त् ॥
अष्टौ पुत्रासः पुत्रा मित्रादयः अदितेः भवन्ति ये अदितेः तन्वस्परि शरीरात् जाताः उत्पन्नाः । अदितेरष्टौ पुत्रा अध्वर्युब्राह्मणे परिगणिताः । तथा हि - ‘ ताननुक्रमिष्यामो मित्रश्च वरुणश्च धाता चार्यमा चांशश्च भगश्च विवस्वानादित्यश्च ' (तै. आ. १. १३. ३) इति । तथा तत्रैव प्रदेशान्तरेऽदितिं प्रस्तुत्याम्नातं-- ‘ तस्या उच्छेषणमददुस्तत्प्राश्नात् सा रेतोऽधत्त तस्यै चत्वार आदित्या अजायन्त सा द्वितीयमपचत् ' इत्यादिनाष्टानामादित्यानामुत्पत्तिर्वर्णिता (तै. सं. ६. ५. ६. १ ) । सादितिः सप्तभिः पुत्रैः देवानुप प्रैत् उपागच्छत् । अष्टमं पुत्रं मार्ताण्डं सूर्यं परा आस्यत् उपरि प्राक्षिपदित्यर्थः ॥
“Eight sons (there were) of Āditya who were born from her body; she approached the gods withseven, she sent forth Mārtāṇḍa on high (Taittirīya Āraṇyaka 1.13.3)”
Eight are the Sons of Adid who from her body sprang to life.
With seven she went to meet the Gods she cast Martanda far away.
Eight are the sons of Aditi, which were born from her body.
With seven she went forth to the gods. She cast away the one stemming from a dead egg.
Acht Sähne sind's der Aditi, die ihrem Leib entsprungen sind; Den Göttern führt' sie sieben zu und warf hinweg des Eies Sohn.
Acht Söhne der Aditi sind es, die aus ihrem Leibe geboren wurden. Mit sieben ging sie zu den Göttern, den Martanda schob sie beiseite.
Восьмеро сыновей у Адити,
Которые рождены из (ее) тела.
С семерыми она присоединилась к богам,
Мартанду отбросила прочь.
स॒प्तभि॑: पु॒त्रैरदि॑ति॒रुप॒ प्रैत्पू॒र्व्यं यु॒गम् । प्र॒जायै॑ मृ॒त्यवे॑ त्व॒त्पुन॑र्मार्ता॒ण्डमाभ॑रत् ॥
स॒प्तऽभिः॑ । पु॒त्रैः । अदि॑तिः । उप॑ । प्र । ऐ॒त् । पू॒र्व्य॑म् । यु॒गम् । प्र॒ऽजायै॑ । मृ॒त्यवे॑ । त्व॒त् । पुनः॑ । मा॒र्ता॒ण्डम् । आ । अ॒भ॒र॒त् ॥
पूर्वमन्त्रोक्त एवार्थः पुनरत्रोच्यते । सप्तभिः मार्ताण्डव्यतिरिक्तैर्मित्रादिभिः अदितिः पूर्व्यं पुराणं युगम् उप प्रैत् उपगता। अथ प्रजायै प्राणिनामुत्पत्तये मृत्यवे तेषां मरणाय मार्ताण्डं मृतात् व्यृद्धादण्डाज्जातं मार्ताण्डनामानं सूर्यं पुनः आभरत् आहरत् । द्युलोकेऽधारयत् । प्राणिमरणजननादीनां सूर्योदयास्तमयायत्तता स्फुटा । तस्यै व्यृद्धमाण्डमजायत' (तै. सं. ६. ५. ६. १ ) इत्यादि ब्राह्मणम् ॥ ॥ २ ॥
“With seven sons Aditi went to a former genitive ration, but she bore Mārtāṇḍa for the birth and death(of human beings).”
So with her Seven Sons Aditi went forth to meet the earlier age.
She brought Martanda thitherward to spring to life and die again.
With seven sons Aditi went forth to the ancient generation.
For procreation but also for death, she brought here again the one
stemming from a dead egg.
Two hymns to Indra (73–74) are ascribed to Gaurivīti Śaktyā; the first is quite com plex, the second quite straightforward.
Sieb'n Söhne führte Aditi dem alten Götterstamme zu; Bald zur Geburt, zum Tode bald bracht wieder sie des Eies Sohn.
Mit sieben Söhnen trat Aditi in das erste Zeitalter. Den Martanda holte sie wieder, damit er bald sich fortpflanzte und bald sterbe.
С семерыми сыновьями Адити
Присоединилась к первому поколению.
К потомству, как и к смерти,
Она снова привела Мартанду.