Sukta 10.74
ऋषिगौरवीतिः
देवताइन्द्रः
मन्त्र6
छन्दत्रिष्टुप्
वसू॑नां वा चर्कृष॒ इय॑क्षन्धि॒या वा॑ य॒ज्ञैर्वा॒ रोद॑स्योः । अर्व॑न्तो वा॒ ये र॑यि॒मन्त॑: सा॒तौ व॒नंअ वा॒ ये सु॒श्रुणं॑ सु॒श्रुतो॒ धुः ॥
वसू॑नाम् । वा॒ । च॒र्कृ॒षे॒ । इय॑क्षन् । धि॒या । वा॒ । य॒ज्ञैः । वा॒ । रोद॑स्योः । अर्व॑न्तः । वा॒ । ये । र॒यि॒ऽमन्तः॑ । सा॒तौ । व॒नुम् । वा॒ । ये । सु॒ऽश्रुण॑म् । सु॒ऽश्रुतः॑ । धुरिति॒ धुः ॥
इयक्षन् धनानि दातुमिच्छन्निन्द्रः वसूनां धनानां लाभाय वा चर्कृषे अपकृष्यते । धिया वा। धीः कर्म धार्यमाणत्वात् । युद्धादिकर्मणा वा निमित्तेनाकृष्यते । यज्ञैर्वा निमित्तभूतैः कृष्यते । कैरिति उच्यते । रोदस्योः द्यावापृथिव्योः संबन्धिभिर्देवैः मनुष्यैश्चेत्यर्थः । सातौ संग्रामे जेतव्ये सति ये अर्वन्तो वा गच्छन्तः रयिमन्तः भवन्ति तैरप्याकृष्यते। ये वनुं वा हिंसां वा सुश्रुणं सुप्रसिद्धामत्यन्तदुर्जयविषयां सुश्रुतः सुश्रवसः प्रसिद्धाः कुर्वन्ति तैरपीन्द्र आकृष्यत इति ॥
“Indra desiring to bestow (wealth) is attracted by the inhabitants of heaven and earth (for theacquisition) of riches, either by pious acts or by sacrifices; (he is attracted) either by those swift-moving (person ns)who acquire wealth in battle or by those who being successful (inflict) successful injury.”
I AM prepared to laud with song or worship the Noble Ones who are in earth and heaven,
Or Coursers who have triumphed in, the contest, or those who famed, have won the prize with glory.
Seeking to gain (their favor), I pay tribute to the Vasus or to the two world-halves, by inspired thought or by sacrifices,
or to the steeds that become rich at the (occasion for) winning, or to
those who hear well [=gods] who set the eager one to find good
hearing.
Der Vasu's denkt voll Preis, wer Gut begehret, und beider Welten mit Gebet und Opfer, Die Renner auch mit Schatz versehn beim Wettlauf, die Götter auch, die gern den Bitter hören.
Ich gedenke, um ihrer habhaft zu werden, entweder der Vasu´s oder beider Welten mit Dichtung oder Opfern, oder der Rennpferde, die bei der Preisgewinnung Reichtum eingebracht haben, oder all derer, die als gute Erhörer den Eifrigen gern erhört haben.
Стремясь почтить, я или вспоминаю Васу,
Или же молитвой или жертвой (восхваляю) две половины вселенной,
Или же скакунов, которые приносят богатство при захвате добычи,
Или же (тех,) кто, слыша хорошо, сделал так, чтоб услышали ревностного.
हव॑ एषा॒मसु॑रो नक्षत॒ द्यां श्र॑वस्य॒ता मन॑सा निंसत॒ क्षाम् । चक्षा॑णा॒ यत्र॑ सुवि॒ताय॑ दे॒वा द्यौर्न वारे॑भिः कृ॒णव॑न्त॒ स्वैः ॥
हवः॑ । ए॒षा॒म् । असु॑रः । न॒क्ष॒त॒ । द्याम् । श्र॒व॒स्य॒ता । मन॑सा । निं॒स॒त॒ । क्षाम् । चक्षा॑णाः । यत्र॑ । सु॒वि॒ताय॑ । दे॒वाः । द्यौः । न । वारे॑भिः । कृ॒णव॑न्त । स्वैः ॥
एषाम् अनुष्ठातॄणामङ्गिरसां हवः आह्वानशब्दः असुरः इन्द्रस्य प्रेरकः द्यां दिवं नक्षत व्याप्नोत् । तत्रत्या इन्द्रसंबन्धिनो देवाः श्रवस्यता अन्नमिच्छता मनसा क्षां पृथिवीं निंसत प्राप्तवन्तः । यत्र यस्यां पृथिव्यां चक्षाणाः पणिभिरपहृता गाः पश्यन्तः देवाः सुविताय सुष्ठु हिताय स्वात्मनोऽभ्युदयाय द्यौर्न आदित्य इव वारेभिः वरणीयैः स्वैः तेजोभिः कृणवन्त प्रकाशमकुर्वन् । गवां प्रदानायान्धकारमपनेतुमिति शेषः । अथवा । एषां यज्विनामपहृतानां गवां हवोऽसुर इन्द्रस्य प्रेरयिता सन्नक्षत। इन्द्रप्रेरिता अङ्गिरसः श्रवस्यता अन्नं कीर्तिं वेच्छता मनसा क्षां भूमिं निंसत । अनुष्ठातॄणां गाः प्रदर्शयितुमित्यर्थः । इतरत्समानम् ॥
“The animating invocation of these (Aṅgirasas) pervaded heaven; (the gods) with minds desirous offood kissed the earth; and there beholding (the lost cattle), the gods for their own benefit made (illumination) likethe sun by their glorious radiance.”
Their call, the call of Gods, went up to heaven: they kissed the ground with glory-seeking spirit,
There where the Gods look on for happy fortune, and like the kindly heavens bestow their bounties.
At the invocation to them the lordly one [=Agni] will reach heaven; with a mind seeking fame he will kiss the earth,
at the time when the gods, looking for easy passage, will equip
themselves with their own choice things, like heaven (with stars).
Es dringt ihr Ruf, der göttliche, zum Himmel, und küsst die Erde schatzbegier'gen Geistes, Dort, wo die Götter auch nach Reichthum ausschaun, die himmelgleich mit ihren Gaben wirken.
Bei ihrem Anruf erreicht der Asura den Himmel und küßt ehrgeizigen Sinnes die Erde, während die Götter zu guter Fahrt erscheinend es sich nach ihren eigenen Wünschen einrichten sollen wie der Himmel.
Их асурский призыв достиг неба,
Мыслью, стремящейся к славе, он поцеловал землю,
Когда боги, появляясь для счастливого путешествия,
Действуют, как небо, со своими драгоценностями.
इ॒यमे॑षाम॒मृता॑नां॒ गीः स॒र्वता॑ता॒ ये कृ॒पण॑न्त॒ रत्न॑म् । धियं॑ च य॒ज्ञं च॒ साध॑न्त॒स्ते नो॑ धान्तु वस॒व्य१॒॑मसा॑मि ॥
इ॒यम् । ए॒षा॒म् । अ॒मृता॑नाम् । गीः । स॒र्वऽता॑ता । ये । कृ॒पण॑न्त । रत्न॑म् । धिय॑म् । च॒ । य॒ज्ञम् । च॒ । साध॑न्तः । ते । नः॒ । धा॒न्तु॒ । व॒स॒व्य॑म् । असा॑मि ॥
इयमेषाममृतानां यष्टव्यानां देवानां गीः स्तुतिः क्रियत इति शेषः । ये देवाः सर्वताता सर्वतातौ यज्ञे कृपणन्त प्रयच्छन्ति याच्यन्ते वा रत्नं रमणीयं धनम् । धियं च अस्मदीयां स्तुतिं च यज्ञं च साधन्तः साधयन्तः ते नः अस्मभ्यं वसव्यं वसुसमूहम् असामि अनल्पमसाधारणं वा धान्तु प्रयच्छन्तु ॥
“This (is) the praise of these immortal (Gods), who bestow wealth at the sacrifice; perfecting our praiseand sacrifice, may they bestow upon us unequalled riches.”
This is the song of those Immortal Beings who long for treasures in their full perfection.
May these, completing prayers and sacrifices, bestow upon us wealth where naught is wanting.
Here is the song for these immortals, who in their entirety long for (it as their) treasure.
Bringing to success both inspired thought and sacrifice, let them
establish a mass of goods for us, and not by halves.
Dies ist das Lied der Götter, die unsterblich bei ihrer Macht sich doch nach Schätzen sehnen; Die das Gebet und Opfer reichlich segnen, sie mögen unvergleichlich Gut uns schenken.
Diese Lobrede ist für diese Unsterblichen in ihrer Gesamtheit, die sich nach einer Perle von Lied sehnen. Dichtung und Opfer zu gutem Gelingen bringend, sollen die uns vollen Reichtum verschaffen!
Вот хвалебная песнь для этих бессмертных,
Которые все, как один, жаждут (этого) сокровища.
Приводя к цели молитву и жертву,
Пусть дадут они нам полноценное богатство!
आ तत्त॑ इन्द्रा॒यव॑: पनन्ता॒भि य ऊ॒र्वं गोम॑न्तं॒ तितृ॑त्सान् । स॒कृ॒त्स्वं१॒॑ ये पु॑रुपु॒त्रां म॒हीं स॒हस्र॑धारां बृह॒तीं दुदु॑क्षन् ॥
आ । तत् । ते॒ । इ॒न्द्र॒ । आ॒यवः॑ । प॒न॒न्त॒ । अ॒भि । ये । ऊ॒र्वम् । गोऽम॑न्तम् । तितृ॑त्सान् । स॒कृ॒त्ऽस्व॑म् । ये । पु॒रु॒ऽपु॒त्राम् । म॒हीम् । स॒हस्र॑ऽधाराम् । बृ॒ह॒तीम् । दुधु॑क्षन् ॥
हे इन्द्र ते तव आयवः मनुष्या अङ्गिरसः तत् तदा पनन्त आ सर्वतः पनन्त स्तूयन्ते ॥ ये अङ्गिरसः गोमन्तम् ऊर्वं संघं पणिभिरपहृतं प्राप्तं तितृत्सान् हिंसितुमैच्छन् । तृदेर्हिंसार्थस्य सनन्तस्य लेट्याडागमः । यद्योगादनिघातः । अभ्यस्तस्वरः । ये चाङ्गिरसः सकृत्स्वम् । या सकृत्सूते सा सकृत्सूः । तां सकृत्प्रजातां पुरुपुत्रां बह्वोषधिवनस्पतिरूपपुत्रां सहस्रधारां बहुलकामाना-- मुत्पादयित्रीं बृहतीं विस्तृतां महीं भूमिम् । यद्वा । पुरुपुत्रां बह्वोषधिवनस्पतिरूप पुत्रां सहस्रधारां बहुकामवर्षित्रीं महीं महतीं पूज्यां वा बृहतीं परिमाणरहितां दिवं दुधुक्षन् दुदुहुः । ते पनन्तेति संबन्धः । ‘ सकृद्ध द्यौरजायत ' ( ऋ. सं. ६. ४८, २२ ) इत्याद्युक्तम् ॥
“Your men praised (you) then, Indra, (those) who wished to break into the vast (stall) full of cattle; whomilked the extensive once-genitive rating earth, mother of many children, the showerer of thousands (of blessings).”
Those living men extolled thy deed, O Indra, those who would fain burst through the stall of cattle,
Fain to milk her who bare but once, great, lofty, whose Sons are many and her streams past number.
The Āyus admire this (greatness?) of yours, Indra—they who will wish to drill through to the enclosure full of cows [=Vala],
who wish to milk the great (cow [=Pṛśni?]) who gives birth only once but has many sons, the lofty one with a thousand streams.
Dies singen dir, o Indra, auch die Menschen, um sich den rinderreichen Stall zu öffnen, Die tausendström'ge Erde auszumelken, die kinderreich und gross nur einmal zeuget.
Das rechnen dir, Indra, die Ayu´s hoch an, die den rinderreichen Verschluß zu öffnen wünschen, die die einmal gebärende, sohnreiche tausendstrahlige große hohe Kuh melken möchten.
Этим у тебя, о Индра, восхищаются Аю,
Которые хотят вскрыть загон, полный коров,
Которые хотят подоить телящуюся сразу великую (корову),
Приносящую многих сыновей, струящуюся в тысячу потоков, высокую.
शची॑व॒ इन्द्र॒मव॑से कृणुध्व॒मना॑नतं द॒मय॑न्तं पृत॒न्यून् । ऋ॒भु॒क्षणं॑ म॒घवा॑नं सुवृ॒क्तिं भर्ता॒ यो वज्रं॒ नर्यं॑ पुरु॒क्षुः ॥
शची॑ऽवः । इन्द्र॑म् । अव॑से । कृ॒णु॒ध्व॒म् । अना॑नतम् । द॒मय॑न्तम् । पृ॒त॒न्यून् । ऋ॒भु॒क्षण॑म् । म॒घऽवा॑नम् । सु॒ऽवृ॒क्तिम् । भर्ता॑ । यः । वज्र॑म् । नर्य॑म् । पु॒रु॒ऽक्षुः ॥
हे शचीवः कर्मवन्तो यजमानाः । व्यत्ययेनैकवचनम् । इन्द्रं देवम् अवसे रक्षणाय कृणुध्वं कुरुध्वम् । कीदृशमिन्द्रम्। अनानतं कदाचिदपि परेषामनवनतं पृतन्यून् पृतना इच्छतः शत्रून् दमयन्तं वशं प्रापयन्तं ऋभुक्षणं महान्तं मघवानं धनवन्तं सुवृक्तिं सुष्टुतिम् ।' यः पुरुक्षुः बहुशब्द इन्द्रः नर्यं नरेभ्यो हितम् । असुरविघातित्वात् । तादृशं वज्रं भर्ता बिभर्ति तमिन्द्रमवसे कृणुध्वमिति ॥
“Celebrators of holy rites, select for your protection Indra the unsubdued, the tamer of hostile hosts;mighty, opulent, much glorified, who, loud-shouting, is the bearer of the thunderbolt, which is friendly to man.”
Sacivan, win to your assistance Indra who never bends, who overcomes his foemen.
Rbhuksan, Maghavan, the hymn's upholder, who, rich in food, bears man's kind friend, the thunder.
Cause able Indra to help you—the unbowable one who subdues the battlers,
the master of the R̥bhus, liberal, who (receives) well-twisted (hymns), the possessor of many cattle who bears the mace appropriate to
superior men.
Schafft eifrig euch zur Hülfe her den Indra, den ungebeugten, der die Feinde bändigt, Den mächtigen, gepriesnen Ribhuherrscher, der viele nährend den gewalt'gen Blitz trägt.
Machet den mächtigen Indra zur Hilfe geneigt, den unbeugsamen, der die Angreifer zahm macht, den Ribhuksan, Gepriesenen, der die mannhafte Keule trägt und viele Herden besitzt!
О могучий! Сделайте Индру склонным к помощи,
Несгибаемым, подавляющим врагов,
Рибхукшаном, щедрым, прекрасно воспетым в гимнах,
Кто несет мужественную ваджру и владеет обильным скотом!
यद्वा॒वान॑ पुरु॒तमं॑ पुरा॒षाळा वृ॑त्र॒हेन्द्रो॒ नामा॑न्यप्राः । अचे॑ति प्रा॒सह॒स्पति॒स्तुवि॑ष्मा॒न्यदी॑मु॒श्मसि॒ कर्त॑वे॒ कर॒त्तत् ॥
यत् । व॒वान॑ । पु॒रु॒ऽतम॑म् । पु॒रा॒षाट् । आ । वृ॒त्र॒ऽहा । इन्द्रः॑ । नामा॑नि । अ॒प्राः॒ । अचे॑ति । प्र॒ऽसहः॑ । पतिः॑ । तुवि॑ष्मान् । यत् । ई॒म् । उ॒श्मसि॑ । कर्त॑वे । कर॑त् । तत् ॥
यत् यदा पुरुतमम् अत्यन्तं प्रवृद्धतमं वृत्रं ववान हन्ति पुराषाट् शत्रुपुराणामभिभविता इन्द्रः तदानीम् आ अनन्तरमेव वृत्रहेन्द्रः नामानि उदकानि अप्राः पूरयति । व्यत्ययेन मध्यमः । सोऽयमिन्द्रः प्रासहः शत्रूणां प्रकर्षेणाभिभविता पतिः सर्वस्य स्वामी तुविष्मान् । तुवीति बहुनाम तत्सामर्थ्याद्धनं परिगृह्यते । बहुधन इत्यर्थः । ईदृशः सन् अचेति सर्वैः प्रज्ञातः । स महानिन्द्रः यदीं यदेतत्कर्म उश्मसि वयं कामयामहे तत् करत् करोत्येव । इदं भवत्विदं भवत्विति यत्कामयामहे तत्तदानीमेव करोत्येव नोदास्त इत्यर्थः । ‘ सैतदेव प्रत्यपद्यत यद्वावान पुरुतमं पुराषाट्' (ऐ. ब्रा. ३. २२) इत्यादिकं ब्राह्मणमत्र द्रष्टव्यम् ॥ ॥ ५ ॥
“When Indra, the destroyer of cities, had slain the most mighty (Vṛtra), then he the Vṛtra-slayer filledthe waters; he was manifest (to all), the subduer of enemies, the lord of all, the most opulent; may he do thatwhich we desire to have done.”
Since he who won of old anew hath triumphed, Indra hath earned his name of Vrtra-slaycr.
He hath appeared, the mighty Lord of Conquest. What we would have him do let him accomplish.
When the previous victor won the latest of many, Indra the
Vr̥tra-smasher fulfilled his names:
he appeared as the powerful lord of victory. What we wish him to do, that he will do.
The next two hymns (75–76) are attributed to different poets, at least the second quite fancifully, by the Anukramaṇī, but clearly form a dyad (Oldenberg 1888: 236 n. 3). The first is devoted to the rivers, the second to the pressing stones.
Weil ewig siegreich er den steten Feind schlug, macht Indra wahr des Vritratödters Namen Er zeigt sich nun als starker Herr des Sieges, er thue das, was wir von ihm begehren.
Da er, der Burgenbezwinger, am häufigsten gewonnen hat, so hat der Vritratöter Indra seinen Namen Genüge getan. Er hat sich ausgezeichnet als der starke Herr der Gewalt. Was wir wünschen, daß er tue, das möge er tun.
Так как (этот) от века побеждающий добился очень многого,
Убийца Вритры – Индра заполнил (многие) имена.
Он проявил себя как могучий повелитель насилия.
Что мы хотим, чтоб он сделал, пусть он сделает это!