Sukta 10.79
ऋषिअग्निः सौचीको वैश्वानरो वा सप्तिर्वा वाजंभरः
देवताअग्निः
मन्त्र7
छन्दत्रिष्टुप्
अप॑श्यमस्य मह॒तो म॑हि॒त्वमम॑र्त्यस्य॒ मर्त्या॑सु वि॒क्षु । नाना॒ हनू॒ विभृ॑ते॒ सं भ॑रेते॒ असि॑न्वती॒ बप्स॑ती॒ भूर्य॑त्तः ॥
अप॑श्यम् । अ॒स्य॒ । म॒ह॒तः । म॒हि॒ऽत्वम् । अम॑र्त्यस्य । मर्त्या॑सु । वि॒क्षु । नाना॑ । हनू॒ इति॑ । विभृ॑ते॒ इति॒ विऽभृ॑ते । सम् । भ॒रे॒ते॒ इति॑ । असि॑न्वती॒ इति॑ । बप्स॑ती॒ इति॑ । भूरि॑ । अ॒त्तः॒ ॥
अस्य अग्नेः महतः मंहनीयस्य महित्वं महत्त्वम् अपश्यं पश्यामि । कीदृशस्यास्य । मर्त्यासु विक्षु मनुष्यरूपासु प्रजासु तासां हृदये अमर्त्यस्य अमरणस्वभावस्य वैश्वानररूपेण वर्तमानस्य । यद्वा । मर्त्यासु विक्ष्वृत्विग्यजमानरूपासु प्रजास्वमर्त्यस्य सर्वदा जागरितस्य । अथ दावाग्निरूपोऽग्निरुच्यते । अस्याग्नेः हनू शिप्रे नाना विभृते विभिन्ने सं भरेते संभरतो दन्तैः। तथा कृत्वा असिन्वती असंखादन्त्यौ स्तोतारं बप्सती भक्षयन्त्यौ भूरि प्रभूतं काष्ठमरण्ये वर्तमानम् अत्तः भक्षयतः ॥
“I have beheld the might of the adorable (Agni) immortal in (the hearts of) mortal beings; his two jaws,divided asunder, shut together; devouring without masticating consume much (fuel).”
I HAVE beheld the might of this Great Being. Immortal in the midst of tribes of mortals.
His jaws now open and now shut together: much they devour, insatiately chewing.
I have seen the greatness of him, the great one, of the immortal one among the mortal clans.
His jaws are alternately opened up and closed together again. Insatiable, gnawing, they eat amply.
Ich hab' erblickt die Grösse dieses grossen Unsterblichen bei sterblichen Geschlechtern; Bald öffnen sich, bald schliessen sich die Kiefern, die unersättlich kauend viel verzehren.
Ich habe seine, des Großen, Größe, des Unsterblichen in den sterblichen Niederlassungen erschaut. Da und dort klappen seine geöffneten Kinnbacken zusammen; ohne zu kauen fressen sie schnappend viel.
Видел я величие этого великого,
Бессмертного среди смертных племен.
По разному смыкаются (его) разверстые челюсти,
Они много сьедают, поглощая, (но) не разгрызая.
गुहा॒ शिरो॒ निहि॑त॒मृध॑ग॒क्षी असि॑न्वन्नत्ति जि॒ह्वया॒ वना॑नि । अत्रा॑ण्यस्मै प॒ड्भिः सं भ॑रन्त्युत्ता॒नह॑स्ता॒ नम॒साधि॑ वि॒क्षु ॥
गुहा॑ । शिरः॑ । निऽहि॑तम् । ऋध॑क् । अ॒क्षी इति॑ । असि॑न्वन् । अ॒त्ति॒ । जि॒ह्वया॑ । वना॑नि । अत्रा॑णि । अ॒स्मै॒ । प॒ट्ऽभिः । सम् । भ॒र॒न्ति॒ । उ॒त्ता॒नऽह॑स्ताः । नम॑सा । अधि॑ । वि॒क्षु ॥
अस्याग्नेः शिरः मूर्धा गुहा गुहायां निहितं मनुष्योदरेषु वर्तते । अस्य अक्षी अक्षिणी ऋधक् पृथग्निहितं निहिते चन्द्रसूर्यात्मना । तावेवाक्षिणी इत्यर्थः । ईदृशो योऽग्निः असिन्वन् दन्तैरसंखादन् जिह्वया वनानि अत्ति काष्ठानि भक्षयति दाहभूतः अस्मै अग्नयेऽध्वर्य्वादयः पड्भिः पादैरभिगत्य अत्राणि सं भरन्ति संपादयन्ति हवींषि । कथंभूताः । उत्तानहस्ताः पात्रधारणार्थमुन्नतकराः नमसा नमस्कारेण युक्ताः । कुत्र । अधि विक्षु प्रजास्वृत्विक्षु मध्ये ॥
“His head is deposited in a cavern; his eyes are wide apart; with his tongue he devours the woodwithout masticating; (the priests) approaching on food reverently offer him oblations among the people withuplifted hands.”
His eyes are turned away, his head is hidden: unsated with his tongue he eats the fuel.
With hands upraised, with reverence in the houses, for him they quickly bring his food together.
His head is deposited in hiding; his eyes set apart. Insatiable, he eats the wood with his tongue.
With their feet they [=priests] collect things for him to eat, their hands outstretched with reverence among the clans.
Verborgen ist sein Haupt, versteckt die Augen; nicht rastend frisst das Holz er mit der Zunge; Sie häufen ihm zu Fuss die Nahrungsmittel mit ausgestreckter Hand in Häusern betend.
Versteckt ist sein Kopf, abseits die Augen; ohne zu kauen ißt er mit der Zunge die Hölzer. Mit den Füßen tragen sie ihm Nahrung zusammen, mit ausgestreckten Händen nahen sie ihm unter Verbeugung in den Niederlassungen.
Спрятана (его) голова, в сторону глаза,
Не разгрызая, языком он сьедает куски дерева.
Пищу ему собирают ногами,
С поклоном, с воздетыми (для молитвы) руками среди племен.
प्र मा॒तुः प्र॑त॒रं गुह्य॑मि॒च्छन्कु॑मा॒रो न वी॒रुध॑: सर्पदु॒र्वीः । स॒सं न प॒क्वम॑विदच्छु॒चन्तं॑ रिरि॒ह्वांसं॑ रि॒प उ॒पस्थे॑ अ॒न्तः ॥
प्र । मा॒तुः । प्र॒ऽत॒रम् । गुह्य॑म् । इ॒च्छन् । कु॒मा॒रः । न । वी॒रुधः॑ । स॒र्प॒त् । उ॒र्वीः । स॒मम् । न । प॒क्वम् । अ॒वि॒द॒त् । शु॒चन्त॑म् । रि॒रि॒ह्वांस॑म् । रि॒पः । उ॒पऽस्थे॑ । अ॒न्तरिति॑ ॥
अयमग्निः मातुः पृथिव्याः संबन्धिनीः उर्वीः बह्वीः वीरुधः लताः इच्छन् तथा प्रतरं प्रकृष्टतरं गुह्यं गोप्यं तासां वीरुधां मूलमपीच्छन् कामयमानः प्र सर्पत् प्रसर्पति प्रसरति । किमिव । कुमारो न कुमार इव । स यथा स्तन्यं पातुं जानुभ्यां सर्पति तद्वत् । ससं न पक्वं पक्वमन्नमिव शुचन्तं दीप्यमानं नीरसं वृक्षं रिपः पृथिव्याः उपस्थे अन्तः उत्सङ्गेऽन्तः अविदत् विन्दति ॥ पुनः कीदृशम् । रिरिह्वांसम् आकाशमास्वादयन्तम् । यद्वा । मूलैर्मातरं पृथिवीं रिरिह्वांसम् ॥
“Longing for the abundant creepers of the maternal (earth, longing for) their more excellent concealed(root), he creeps like a child; he has found the tree shining like ripe grain, upon the lap of tthe earth, tasting (theether).”
Seeking, as 'twere, his Mother's secret bosom, he, like a child, creeps on through wide-spread bushes.
One he finds glowing like hot food made ready, and kissing deep within the earth's recmes.
Questing further and further for the hidden place of his mother like a child, he creeps through the wide plants.
He [=priest?] found him, gleaming like ripened grain, licking within the lap of the mount [?].
Er schlüpft dem Kinde gleich, das vor der Mutter sich bergen will, in weitverzweigte Büsche, Sie fand ihn, wie er an dem Schooss der Erde hell leuchtend leckte wie nach garer Speise.
Wie ein Knabe den geheimen Ort seiner Mutter suchend kriecht er immer weiter zu den weiten Pflanzen. Er hat ihn gefunden, der wie die reife Nahrung glühte, der im Schoße der Erde leckte.
Ища тайное место матери, он все дальше,
Словно мальчик, заползает в обширные растения.
Он нашел (его,) пылающего, словно готовая еда,
Усиленно лижущего (все вокруг) в лоне земли.
तद्वा॑मृ॒तं रो॑दसी॒ प्र ब्र॑वीमि॒ जाय॑मानो मा॒तरा॒ गर्भो॑ अत्ति । नाहं दे॒वस्य॒ मर्त्य॑श्चिकेता॒ग्निर॒ङ्ग विचे॑ता॒: स प्रचे॑ताः ॥
तत् । वा॒म् । ऋ॒तम् । रो॒द॒सी॒ इति॑ । प्र । ब्र॒वी॒मि॒ । जाय॑मानः । मा॒तरा॑ । गर्भः॑ । अ॒त्ति॒ । न । अ॒हम् । दे॒वस्य॑ । मर्त्यः॑ । चि॒के॒त॒ । अ॒ग्निः । अ॒ङ्ग । विऽचे॑ताः । सः । प्रऽचे॑ताः ॥
हे रोदसी द्यावापृथिव्यौ वां युवां तत् ऋतं सत्यं प्र ब्रवीमि यदरणीभ्यां जायमानः उत्पन्नः गर्भः गर्भस्थानीयोऽग्निः मातरा अरणी अत्ति भक्षयति । देवस्य द्योतनादिगुणस्याग्नेः वर्तनं मर्त्यः मनुष्यः अहं न चिकेत न जानामि । हे अङ्ग वैश्वानर अग्निः अरणीभ्यामुत्पन्नः विचेताः विविधज्ञानवान् स प्रचेताः प्रकृष्टज्ञानः। अतो न जानामीत्यर्थः । अथवाङ्गेत्यात्मानमेव संबोध्य ब्रवीमि । अग्निरेव विचेताः बहुधा जानाति स प्रचेता: स एव जानाति । स्वमहिमानं नाहं स्तोतुं प्रभवामीत्यर्थः ॥
“This (that) I declare unto you, heaven and earth, (is) the truth; as soon as born, the embryo devoursthe parents; I who am a mortal know not (the condition) of the deity; Agni, (O Vaiśvānara), is discriminating, heis exceedingly wise.”
This holy Law I tell you, Earth and Heaven: the Infant at his birth dovours his Parents.
No knowledge of the God have I, a mortal. Yea, Agni knoweth best, for he hath wisdom.
I proclaim this truth to you, o you two World-Halves: while being born, the embryo eats his two mothers [=kindling sticks].
As a mortal, I do not discern the god, but Agni certainly discerns afar and discerns ahead.
Dies eur Gesetz verkünd' ich, Erd' und Himmel: der Sohn verzehrt, geboren, seine Aeltern; Nicht hab' den Gott ich Sterblicher ergründet, Agni allein ist weise und verständig.
Das verkünde ich euch als Wahrheit, o Himmel und Erde: Das neugeborene Kind frißt seine beiden Eltern. Ich der Sterbliche begreife den Gott nicht; Agni allein ist weise, er ist´s, der es versteht.
Это я провозглашаю вам как истину, о две половины вселенной:
Едва рождаясь, младенец поедает родителей,
Я, смертный, не понимаю бога –
Только Агни мудрый, он понимающий.
यो अ॑स्मा॒ अन्नं॑ तृ॒ष्वा॒३॒॑दधा॒त्याज्यै॑र्घृ॒तैर्जु॒होति॒ पुष्य॑ति । तस्मै॑ स॒हस्र॑म॒क्षभि॒र्वि च॒क्षेऽग्ने॑ वि॒श्वत॑: प्र॒त्यङ्ङ॑सि॒ त्वम् ॥
यः । अ॒स्मै॒ । अन्न॑म् । तृ॒षु । आ॒ऽदधा॑ति । आज्यैः॑ । घृ॒तैः । जु॒होति॑ । पुष्य॑ति । तस्मै॑ । स॒हस्र॑म् । अ॒क्षऽभिः॑ । वि । च॒क्षे॒ । अग्ने॑ । वि॒श्वतः॑ । प्र॒त्यङ् । अ॒सि॒ । त्वम् ॥
यः यजमानः अस्मै अग्नये तृषु क्षिप्रम् अन्नम् आदधाति करोति आज्यैर्घृतैः क्षरद्रूपैः दीप्तैर्वा सोमरसैः जुहोति पुष्यति पुष्णाति चैनं काष्ठैः तस्मै । तमित्यर्थः । तं सहस्रं सहस्रसंख्याकैः अक्षभिः अक्षिस्थानीयाभिरपरिमिताभिर्ज्वालाभिः वि चक्षे विचष्टे विपश्यति । अथ प्रत्यक्षकृतः । हे अग्ने त्वं विश्वतः सर्वतः प्रत्यङ्ङसि प्रत्यगञ्चनो भवसि । अस्मदानुकूल्येन प्रवर्तमानो भवसि ॥
“He who quickly offers him food, makes oblations to him with dripping Soma, and delights him (withfood); (Agni) looks upon him with a thousand eyes; you, Agni, are everywhere present.”
This man who quickly gives him food, who offers his gifts of oil and butter and supports him, -
Him with his thousand eyes he closely looks on: thou showest him thy face from all sides, Agni.
Whoever sets out dry food for him, pours oblations with melted butter and ghee for him, and prospers (him),
for that (man) you gaze afar with your thousand eyes. Agni, you face in every direction.
Wer ihm voll regen Eifers Speise darbringt, mit Schmalz und Butter opfert, der gedeihet, Den schaust du, Agni, an mit tausend Augen, von allen Seiten strahlst du dem entgegen.
Wer ihm dürre Speise, das Holz, zulegt, ihm Fett und Schmalz opfert, ihn füttert, dem blickst du aus tausend Augen; o Agni, nach allen Seiten kehrst du dein Gesicht zu.
Кто ему охотно подкладывает пищу,
Возливает масло (и) жир, кормит (его),
Для того ты высматриваешь тысячей глаз.
О Агни, ты обращен (для него) во все стороны.
किं दे॒वेषु॒ त्यज॒ एन॑श्चक॒र्थाग्ने॑ पृ॒च्छामि॒ नु त्वामवि॑द्वान् । अक्री॑ळ॒न्क्रीळ॒न्हरि॒रत्त॑वे॒ऽदन्वि प॑र्व॒शश्च॑कर्त॒ गामि॑वा॒सिः ॥
किम् । दे॒वेषु॑ । त्यजः॑ । एनः॑ । च॒क॒र्थ॒ । अग्ने॑ । पृ॒च्छामि॑ । नु । त्वाम् । अवि॑द्वान् । अक्री॑ळन् । क्रीळ॑न् । हरिः॑ । अत्त॑वे । अ॒दन् । वि । प॒र्व॒ऽशः । च॒क॒र्त॒ । गाम्ऽइ॑व । अ॒सिः ॥
हे अग्ने त्वां नु क्षिप्रं देवेषु किं त्यजः क्रोधम् एनः पापं च चकर्थ कृतवानसीति अविद्वान् अहं पृच्छामि । खाण्डवं दहन्तमग्निं पृच्छामि । किंच अक्रीळन् क्वचिद्देशेऽविहरन क्रीळन् क्वचिद्देशे विनोदयल्ँलीलया दहन् हरिः हरितवर्णः सन् अत्तवे अत्तव्यम् अदन् अन्नकाष्ठादिकं पर्वशः संधौ संधौ वि चकर्थ विविधं करोषि । गामिवासिः गां यथा असिः स्वधितिः पर्वशश्छिनत्ति तद्वत् ॥
“What wrathful act, what sin have you committed among the gods? Ignorant I ask you, Agni, sporting(here) not sporting (there), golden-hued; eating what is to be eaten, you cut (your food) into pieces as the knife(cuts up) the cow.”
Agni, hast thou committed sin or treason among the Gods? In ignorance I ask thee.
Playing, not playing, he gold-hued and toothless, hath cut his food up as the knife a victim.
What sin of omission or commission have you done before the gods? I now ask you, Agni, since I do not know.
Whether at play or not, tawny (Agni) has to eat without teeth. You
have cut apart (the wood) piece by piece, as a knife does a cow joint
by joint.
Hast frevelnd du Gewalt verübt an Göttern? dich frage ich, der ich's nicht weiss, o Agni; Nicht spielend, spielend schnitt der goldne zahnlos zum Mahl den Stier in Stücke wie ein Messer.
Welche Feindseligkeit, welchen Frevel hast du an den Göttern begangen? Agni, ich frage dich nur, weil ich es nicht weiß. Nicht spielend und doch spielend muß der Goldfarbige ohne Zahn essen; er hat das Holz stückweise zerschnitten wie das Schlachtmesser ein Rind.
Какое насилие, прегрешение ты совершил в отношении богов?
О Агни, я спрашиваю тебя только потому, что не знаю.
Не играя (и все-таки) играя, золотистый, чтобы сьесть без зубов,
Разрезал (дерево), как нож быка по суставам.
विषू॑चो॒ अश्वा॑न्युयुजे वने॒जा ऋजी॑तिभी रश॒नाभि॑र्गृभी॒तान् । च॒क्ष॒दे मि॒त्रो वसु॑भि॒: सुजा॑त॒: समा॑नृधे॒ पर्व॑भिर्वावृधा॒नः ॥
विषू॑चः । अश्वा॑न् । यु॒यु॒जे॒ । व॒ने॒ऽजाः । ऋजी॑तिऽभिः । र॒श॒नाभिः॑ । गृ॒भी॒तान् । च॒क्ष॒दे । मि॒त्रः । वसु॑ऽभिः । सुऽजा॑तः । सम् । आ॒नृ॒धे॒ । पर्व॑ऽभिः । व॒वृ॒धा॒नः ॥
अयमग्निः विषूचः विष्वगञ्चनान् अश्वान् व्याप्तान् महतो वृक्षान् सर्वतो गन्तॄनश्वानेव वा युयुजे युङ्क्ते वनेजाः वने प्रवृद्धः संपन्नः सन् । कीदृशानश्वान् । ऋजीतिभिः ऋजुगामिनीभिः रशनाभिः रशनास्थानीयाभिर्लताभिः गृभीतान् परिगृहीतान् वेष्टितान् । साक्षादश्वपक्षे ऋजुगतिभिः प्रसिद्धाभी रशनाभिर्गृभीतान् गृहीतान् स्वकीयानश्वान् शीघ्रदाहाय रथे योजितवानित्यर्थः । तादृशोऽग्निः चक्षदे चक्षाद शकलीकरोति वसूनि मित्रः अस्माकं मित्रभूतः वसुभिः वासकैः रश्मिभिः सुजातः सुष्ठु प्रवृद्धः सन् । किंच समानृधे सम्यग्वर्धते पर्वभिः काष्ठखण्डैः वावृधानः वर्धमानः ॥ ॥ १४ ॥
“Born in the woods, he has harnessed his steeds which move everywhere held in by straight-guidingreins; friendly and augmented by rays, he has distributed (wealth); he grows in strength nourished with logs ofwood.”
He born in wood hath yoked his horses rushing in all directions, held with reins that glitter.
The well-born friend hath carved his food with Vasus: in all his limbs he hath increased and prospered.
Born in the wood, he has yoked his own horses that face in all directions, controlled by reins that stretch straight.
Our well-born ally has carved up (the meal) together with the good
(gods); he has come together with (all) his parts, having grown strong.
Ungleiche Rosse schirrt der Holzentstammte, die er ergreift mit strahlenreichen Zügeln; Der edle Mitra speiste mit den Vasu's, er wuchs empor, gestärkt an allen Gliedern.
Der Holzgeborene hat nach entgegengesetzten Seiten die Rosse angeschirrt, die er mit straffen Zügeln festhält. Der Freund von vornehmer Geburt teilt das Mahl mit den Göttern, er ist an allen Gliedern wachsend vollständig geworden.
Рожденный в куске дерева запряг в разные стороны коней,
Схваченных прямо летящими поводьями.
Прекрасно рожденный друг вкушает трапезу вместе с Васу,
Он стал процветать (всеми) членами.