Sukta 10.88
ऋषिमूर्धन्वानाङ्गिरसो वामदेव्यो वा
देवतासूर्यवैश्वानरोग्नी
मन्त्र19
छन्दत्रिष्टुप्
ह॒विष्पान्त॑म॒जरं॑ स्व॒र्विदि॑ दिवि॒स्पृश्याहु॑तं॒ जुष्ट॑म॒ग्नौ । तस्य॒ भर्म॑णे॒ भुव॑नाय दे॒वा धर्म॑णे॒ कं स्व॒धया॑ पप्रथन्त ॥
ह॒विः । पान्त॑म् । अ॒जर॑म् । स्वः॒ऽविदि॑ । दि॒वि॒ऽस्पृशि॑ । आऽहु॑तम् । जुष्ट॑म् । अ॒ग्नौ । तस्य॑ । भर्म॑णे । भुव॑नाय । दे॒वाः । धर्म॑णे । कम् । स्व॒धया॑ । प॒प्र॒थ॒न्त॒ ॥
पान्तं पानीयं सोमात्मकम् अजरं जरारहितं जुष्टं देवानां प्रियं यत् हविः स्वर्विदि सूर्यस्य वेदितरि दिविस्पृशि दिवि स्प्रष्टरि अग्नौ आहुतम् अभिहुतं तस्य सोमात्मकस्य हविषः भर्मणे भरणाय भुवनाय भावनाय च धर्मणे धारणाय च कं सर्वस्य सुखकरमिमग्निं देवाः स्वधया अन्नेन पप्रथन्त प्रथयन्ति । तथा च यास्कः-’ हविर्यत्पानीयमजरं सूर्यविदि दिविस्पृश्यभिहुतं जुष्टमग्नौ तस्य भरणाय च भावनाय च धारणाय चैतेभ्यः सर्वेभ्यः कर्मभ्यो देवा इममग्निमन्नेनापप्रथन्त' ( निरु. ७, २५) इति ॥
“The Soma oblation, undecaying and agreeable to the gods, which is offered to Agni, who is cognizantof heaven, who touches the sky-- for its nourishment, existence and support, the gods supply (Agni) the giver ofhappiness with food.”
DEAR, ageless sacrificial drink is offered in light-discovering, heaven-pervading Agni.
The Gods spread forth through his Celestial Nature, that he might bear the world up and sustain it.
The oblation, the drink, unaging and delightful, has been poured into Agni, the one who finds the sun and touches heaven.
For him to bear and support the world, the gods spread out (the world) by their autonomous power.
Ergossen ist der Opfertrank, der ew'ge, dem Agni lieb, dem lichten Himmelsstürmer, Ihn breiteten mit Schöpferkraft die Götter der Welt zur Stütze aus, um sie zu tragen.
Das Trankopfer, das nicht alternde, ist in dem sonnenfindenden, zum Himmel reichenden Agni geopfert, das genehme. Durch seine Eigenkraft breiteten sich die Götter aus, um die Welt zu tragen, zu erhalten.
Жертвенное возлияние – напиток нестареющий, приятный,
Возлито в Агни, нашедшего солнце, касающегося неба.
Благодаря его собственному побуждению распространились боги,
Чтобы нести вселенную (и) поддерживать (ее).
गी॒र्णं भुव॑नं॒ तम॒साप॑गूळ्हमा॒विः स्व॑रभवज्जा॒ते अ॒ग्नौ । तस्य॑ दे॒वाः पृ॑थि॒वी द्यौरु॒तापोऽर॑णय॒न्नोष॑धीः स॒ख्ये अ॑स्य ॥
गी॒र्णम् । भुव॑नम् । तम॑सा । अप॑ऽगूळ्हम् । आ॒विः । स्वः॑ । अ॒भ॒व॒त् । जा॒ते । अ॒ग्नौ । तस्य॑ । दे॒वाः । पृ॒थि॒वी । द्यौः । उ॒त । आपः॑ । अर॑णयन् । ओष॑धीः । स॒ख्ये । अ॒स्य॒ ॥
गीर्णं पूर्वं निगीर्णं तमसा अन्धकारेण अपगूढम् आच्छादितं स्वः सर्वं भुवनम् अग्नौ यस्मिन् वैश्वानरे जाते उत्पन्ने सति आविः अभवत् आविर्भवति तस्य अस्य वैश्वानरस्याग्नेः सख्ये सखिकर्मणि देवाः इन्द्रादयः पृथिवी भूमिश्च द्यौः च आपः अन्तरिक्षं चोदकानि च ओषधीः ओषध्यश्च अरणयन् अरमन्त । प्रीतिं कृतवन्त इत्यर्थः ॥
“The whole world swallowed up, hidden in darkness, was made manifest when Agni was born; thegods, heaven and earth, the waters and the plural nts rejoiced in his friendship.”
The world was swallowed and concealed in darkness: Agni was born, and light became apparent.
The Deities, the broad earth, and the heavens, and plants, and waters gloried in his friendship.
The world was swallowed and hidden away by darkness; (then) the sun became manifest when Agni was born.
The gods, Earth and Heaven, and the waters and plants took pleasure in the fellowship of this one, of him.
Verschlungen war die Welt, verhüllt vom Dunkel; Lichtglanz erschien, als Agni ward geboren; An seiner Freundschaft labten sich die Götter, die Erd', der Himmel, Wasser und Gewächse.
Verschlungen war die Welt, von Finsternis verhüllt, die Sonne kam zum Vorschein, als Agni geboren wurde. In seiner Freundschaft wurden die Götter, Erde, Himmel und die Gewässer, die Pflanzen froh.
Вселенная была проглочена, сокрыта мраком.
Солнце явилось взорам, когда родился Агни.
Боги, земля, небо, а также воды,
Растения возрадовались в дружбе с ним.
दे॒वेभि॒र्न्वि॑षि॒तो य॒ज्ञिये॑भिर॒ग्निं स्तो॑षाण्य॒जरं॑ बृ॒हन्त॑म् । यो भा॒नुना॑ पृथि॒वीं द्यामु॒तेमामा॑त॒तान॒ रोद॑सी अ॒न्तरि॑क्षम् ॥
दे॒वेभिः॑ । नु । इ॒षि॒तः । य॒ज्ञिये॑भिः । अ॒ग्निम् । स्तो॒षा॒णि॒ । अ॒जर॑म् । बृ॒हन्त॑म् । यः । भा॒नुना॑ । पृ॒थि॒वीम् । द्याम् । उ॒त । इ॒माम् । आ॒त॒तान॑ । रोद॑सी॒ इति॑ । अ॒न्तरि॑क्षम् ॥
यज्ञियेभिः यज्ञार्हैः देवेभिः देवैरिन्द्रादिभिः नु क्षिप्रम् इषितः अहम् अजरं जरारहितं बृहन्तं महान्तम् अग्निं तं वैश्वानराग्निं स्तोषाणि स्तोषामि । यः वैश्वानरराग्निः भानुना तेजसा पृथिवीं भूमिम् उत अपि च इमां द्यां दिवं च आततान आतनोति । तदेव दर्शयति । रोदसी द्यावापृथिव्यौ चाततान आतनोति । विस्तारयतीत्यर्थः ॥
“Sent by adorable gods I praise the undecaying and mighty Agni, who by his radiance has spread forththe earth and this heaven, the two worlds and the firmament.”
Inspired by Gods who claim our adoration, I now will laud Eternal Lofty Agni,
Him who hath spread abroad the earth with lustre, this heaven, and both the worlds, and air's mid-region.
Now urged on by the gods worthy of the sacrifice, I shall praise Agni, unaging and lofty,
who with his radiance stretches through earth and this heaven, through the two world-halves and the midspace.
Erregt nun von den opferwerthen Göttern will ich den ew'gen, hohen Agni preisen, Der Erd' und Himmel hier mit Glanz durchstrahlt hat, die beiden Welten und die Luft dazwischen.
Von den opferwürdigen Göttern getrieben will ich jetzo den Agni preisen, den alterlosen, hohen, der mit seinem Lichte die Erde und diesen Himmel, die beiden Welthälften, das Luftreich durchzogen hat.
Посланный сейчас богами, достойными жертвы,
Я хочу прославить Агни, нестареющего, высокого,
Который (своим) светом протянулся через землю
И через это небо – через два мира и через воздушное пространство.
यो होतासी॑त्प्रथ॒मो दे॒वजु॑ष्टो॒ यं स॒माञ्ज॒न्नाज्ये॑ना वृणा॒नाः । स प॑त॒त्री॑त्व॒रं स्था जग॒द्यच्छ्वा॒त्रम॒ग्निर॑कृणोज्जा॒तवे॑दाः ॥
यः । होता॑ । आसी॑त् । प्र॒थ॒मः । दे॒वऽजु॑ष्टः । यम् । स॒म्ऽआञ्ज॑न् । आज्ये॑न । वृ॒णा॒नाः । सः । प॒त॒त्रि । इ॒त्व॒रम् । स्थाः । जग॑त् । यत् । श्वा॒त्रम् । अ॒ग्निः । अ॒कृ॒णो॒त् । जा॒तऽवे॑दाः ॥
यः वैश्वानरोऽग्निः देवजुष्टः देवैः सेवितः प्रथमः मुख्यः होता आसीत् अभूत् यं च वैश्वानराग्निं यजमानाः वृणानाः आज्येन समाञ्जन् समञ्जन्ति जातवेदाः जातप्रज्ञो जातधनो वा सः वैश्वानरः अग्निः पतत्रि पतनशीलं पक्षिजातम् इत्वरं गमनशीलं सरीसृपादिकं स्थाः स्थावरं वृक्षादिरूपं च जगत् । स्थावर जङ्गमं च जगदित्यर्थः। श्वात्रं क्षिप्रमेव अकृणोत् अजनयत् । तथा च यास्कः-’ स पतत्रि चेत्वरं स्थावरं जङ्गमं च यत्तत्क्षिप्रमग्निरकरोज्जातवेदाः ' (निरु.५.३ )इति ॥
“Who propitiated by the gods was the first offerer of oblations, whom his worshippers anoint withclarified butter-- he, Agni Jātavedas, quickly made that which can fly, that which can walk, that which isstationary, that which is moveable.”
Earliest Priest whom all the Gods accepted, and chose him, and anointed him with butter,
He swiftly made all things that fly, stand, travel, all that hath motion, Agni Jatavedas.
He who was the first Hotar, delightful to the gods, whom they anointed with melted butter upon choosing him (as priest),
he made what flies and what goes (on foot), the still and the moving, to wax strong—Agni Jātavedas.
Der erste Priester er, der Gott-erwünschte, den liebend man mit Opferschmalz besalbte, Was fliegt, was geht, was steht, was sich beweget, macht' dienstbar sich der Wesenkenner Agni.
Der der erste gottgenehme Hotri war, den sie erwählend mit Schmalz salbten. Er hat das Fliegende und das Gehende, was steht und lebt, gedeihlich gemacht, der Agni Jatavedas.
Кто был первым хотаром, угодным богам,
Кого они помазали жертвенным маслом, выбирая (его),
Тот сделал процветающим (все), что летает, что ходит,
Что стоит, что движется – Агни-Джаведас.
यज्जा॑तवेदो॒ भुव॑नस्य मू॒र्धन्नति॑ष्ठो अग्ने स॒ह रो॑च॒नेन॑ । तं त्वा॑हेम म॒तिभि॑र्गी॒र्भिरु॒क्थैः स य॒ज्ञियो॑ अभवो रोदसि॒प्राः ॥
यत् । जा॒त॒ऽवे॒दः॒ । भुव॑नस्य । मू॒र्धन् । अति॑ष्ठः । अ॒ग्ने॒ । स॒ह । रो॒च॒नेन॑ । तम् । त्वा॒ । अ॒हे॒म॒ । म॒तिऽभिः॑ । गीः॒ऽभिः । उ॒क्थैः । सः । य॒ज्ञियः॑ । अ॒भ॒वः॒ । रो॒द॒सि॒ऽप्राः ॥
हे जातवेदः जातप्रज्ञ अग्ने यत् यस्त्वं भुवनस्य त्रैलोक्यस्य मूर्धन् मूर्धनि रोचनेन आदित्येन सह अतिष्ठः स्थितवानसि तं वैश्वानराग्निं त्वा त्वां मतिभिः अर्चनीयाभिः गीर्भिः स्तुतिभिः उक्थैः शस्त्रैश्च अहेम प्रपद्यामहे । ' हि गतौ ' इति धातुः । सः वैश्वानरस्त्वं रोदसिप्राः द्यावापृथिव्योः पूरयिता यज्ञियः यज्ञार्हश्व अभवः भवसि ॥ ॥ १० ॥
“Inasmuch as you abide, Agni Jātavedas, on the brow of the universe, together with the sun, we havecome to you with praises, with hymns, with prayers; you are adorable, the satisfier of heaven and earth.”
Because thou, Agni, Jatavedas, stoodest at the world's head with thy refulgent splendour,
We sent thee forth with hymns and songs and praises: thou filledst heaven and earth, God meet for worship.
When, o Agni Jātavedas, you stood at the head of the world together with your light,
we spurred you on with thoughts, songs, and recitations. You became worthy of the sacrifice as the one filling the two world-halves.
Als an des Himmels Haupt du standest, Agni, o Wesenkenner, mit dem Glanz der Welten, Da priesen wir mit Liedern dich und Sprüchen, da warst du opferwerth, die Welt erfüllend.
Da du, Jatavedas, an die Spitze der Welt tratest, mit deinem Lichtglanz, o Agni, da haben wir dich mit Gedichten, mit Lobliedern, mit Preisreden angespornt. Du wurdest opferwürdig, die Welt erfüllend.
Так как ты, Джаведас, встал во главе
Вселенной, о Агни, со (своим) блеском,
Мы тебя подгоняли молитвами, песнями, восхвалениями.
Ты стал достойным жертв, заполняя небо и землю.
मू॒र्धा भु॒वो भ॑वति॒ नक्त॑म॒ग्निस्तत॒: सूर्यो॑ जायते प्रा॒तरु॒द्यन् । मा॒यामू॒ तु य॒ज्ञिया॑नामे॒तामपो॒ यत्तूर्णि॒श्चर॑ति प्रजा॒नन् ॥
मू॒र्धा । भु॒वः । भ॒व॒ति॒ । नक्त॑म् । अ॒ग्निः । ततः॑ । सूर्यः॑ । जा॒य॒ते॒ । प्रा॒तः । उ॒त्ऽयन् । मा॒याम् । ऊँ॒ इति॑ । तु । य॒ज्ञिया॑नाम् । ए॒ताम् । अपः॑ । यत् । तूर्णिः॑ । चर॑ति । प्र॒ऽजा॒नन् ॥
अग्निः वैश्वानरोऽग्निः नक्तं रात्रौ भुवः भूतजातस्य मूर्धा शिरोवत्प्रधानभूतः भवति । रात्रौ सर्वप्राणिनामालोकस्य तदधीनत्वात् । ततः रात्रेरनन्तरं प्रातरुद्यन् सूर्यो जायते । अहनि स एव वैश्वानरोऽग्निः सूर्यो भवतीत्यर्थः । किंच यज्ञियानां यज्ञसंपादिनां देवानां मायामु प्रज्ञामेव एतां मन्यन्ते कवय इति शेषः । यत् प्रजानन् प्रज्ञायमानः सूर्यः तूर्णिः त्वरमाणः सन् अपः अन्तरिक्षं कर्म वा चरति । तथा च यास्कः-’ मूर्धा मूर्तमस्मिन्धीयते मूर्धा यः सर्वेषां भूतानां भवति नक्तमग्निस्ततः सूय जायते प्रातरुद्यन्त्स एव । प्रज्ञां त्वेतां मन्यन्ते यज्ञियानां देवानां यज्ञसंपादिनामपो यत्कर्म चरति प्रजानन्त्सर्वाणि स्थानान्यनुसंचरति त्वरमाणः ' (निरु. ७. २७) इति ॥
“Agni is the head of all beings by night; then the sun rising early is born; (the wise know) this to be thewisdom of the adorable gods, that the swift- moving sun being intelligent moves through the firmameṇṭ”
Head of the world is Agni in the night-time; then, as the Sun, at morn springs up and rises.
Then to his task goes the prompt Priest foreknowing the wondrous power of Gods who must be honoured.
Agni becomes the head of the world by night; thence is the sun born, rising early in the morning.
(Behold) this artful contrivance of those worthy of the sacrifice, that the swift one pursues his work, knowing the way.
Der Erde Haupt ist Agni in den Nächten, dann steigt er früh als Sonne auf am Morgen; Wenn eilend er ans Werk geht, wohl erkennend die Zaubermacht der altehrwürd'gen Götter.
Des Nachts ist Agni das Haupt der Erde; aus ihm wird am Morgen der aufgehende Surya geboren. Seht doch dieses Kunststück der opferwürdigen Götter, daß er pünktlich an sein Werk geht, des Weges kundig;
Ночью Агни бывает главой земли,
Из него рано утром рождается восходящий Сурья.
(Взгляните) же на это чудо достойных жертвы (богов),
Что он быстро идет на работу, зная (свой) путь.
दृ॒शेन्यो॒ यो म॑हि॒ना समि॒द्धोऽरो॑चत दि॒वियो॑निर्वि॒भावा॑ । तस्मि॑न्न॒ग्नौ सू॑क्तवा॒केन॑ दे॒वा ह॒विर्विश्व॒ आजु॑हवुस्तनू॒पाः ॥
दृ॒शेन्यः॑ । यः । म॒हि॒ना । स॒म्ऽइ॒द्धः । अरो॑चत । दि॒विऽयो॑निः । वि॒भाऽवा॑ । तस्मि॑न् । अ॒ग्नौ । सू॒क्त॒ऽवा॒केन॑ । दे॒वाः । ह॒विः । विश्वे॑ । आ । अ॒जु॒ह॒वुः॒ । त॒नू॒ऽपाः ॥
यः वैश्वानरोऽग्निः महिना महत्त्वेन दृशेन्यः सर्वदर्शनीयः समिद्धः सम्यग्दीप्तः दिवियोनिः द्युस्थानः विभावा दीप्तिमांश्च सन् अरोचत दीप्यते तस्मिन् वैश्वानरे अग्नौ तनूपाः शरीराणां रक्षकाः विश्वे सर्वे देवाः सूक्तवाकेन ‘इदं द्यावापृथिवी' इत्यादिवाक्येन स्तोत्राणां वचनेन वा हविः आजुहवुः आभिमुख्येन जुहुवुः ॥
“He who shines visible to all through his greatness radiant, having his station in the sky, resplendentinhim, Agni, the unversal gods, the guardians of men's bodies, have presented an oblation with the voice of”
Lovely is he who, kindled in his greatness, hath shone forth, seated in the heavens, refulgent.
With resonant hymns all Gods who guard our bodies have offered up oblation in this Agni.
He who shone brightly, beautiful to see in his greatness when fully kindled, the radiant one whose womb is in heaven—
in him, in Agni did all the gods, the protectors of bodies, pour the
oblation with well-spoken speech.1534 X.88
Der angezündet sehenswerth an Grösse am Schooss des Himmels leuchtend hell erglänzte, In diesen Agni goss mit schönem Sange die Götterschar den Guss, den Leib beschützend.
Der ansehnlich durch seine Größe, wann entflammt, strahlend erglänzte, der Himmelentsprossene, in diesem Agni opferten alle Götter unter Liedvortrag die Spende, die sie selbst schützt.
Кто приковывает взоры благодаря (своему) величию, когда его зажгут,
Засверкал, возникший на небе, лучистый.
В этого Агни все боги под исполнение гимнов
Возлили жертвенное возлияние, (эти) защитники (наших) тел.
सू॒क्त॒वा॒कं प्र॑थ॒ममादिद॒ग्निमादिद्ध॒विर॑जनयन्त दे॒वाः । स ए॑षां य॒ज्ञो अ॑भवत्तनू॒पास्तं द्यौर्वे॑द॒ तं पृ॑थि॒वी तमाप॑: ॥
सू॒क्त॒ऽवा॒कम् । प्र॒थ॒मम् । आत् । इत् । अ॒ग्निम् । आत् । इत् । ह॒विः । अ॒ज॒न॒य॒न्त॒ । दे॒वाः । सः । ए॒षा॒म् । य॒ज्ञः । अ॒भ॒व॒त् । त॒नू॒ऽपाः । तम् । द्यौः । वे॒द॒ । तम् । पृ॒थि॒वी । तम् । आपः॑ ॥
प्रथमं पूर्वं सूक्तवाकम् इदं द्यावापृथिवी ' इत्यादि वाक्यं मनसा निरूपयन्ति आदित् अनन्तरमेव अग्निं मथनेनोत्पादयन्ति । आदित् अनन्तरमेव देवाः हविरजनयन्त जनयन्ति । सः वैश्वानरोऽग्निः एषां देवानां यज्ञः यष्टव्यः अभवत् भवति । सः तनूपाः शरीराणां रक्षिता च भवति । तम् अग्निं द्यौः द्युलोकः वेद जानाति । तम् अग्निं पृथिवी भूमिरपि च जानाति । तम् अग्निम् आपः अन्तरिक्षं च जानाति ॥
“The gods first genitive rated the words of the hymn, then Agni, then the oblation; he is the (object of the)sacrifice of these deities, the protector of the body; him the heaven knows, him the earth and the waters, know.”
First the Gods brought the hymnal into being; then they engendered Agni, then oblation.
He was their satrifice that guards our bodies: him the heavens know, the earth, the waters know him.
The gods first begot well-spoken speech, after that the fire [/Agni], after that the oblation.
This became their sacrifice, the protector of bodies. That does Heaven know, that does Earth, that the waters.
Den schönen Sang zuerst, darauf den Agni, den Opferguss dann schufen sich die Götter; Er ward ihr Opfer, das den Leib beschützet, ihn kennt die Erd', ihn Himmel und Gewässer.
Die Götter erschufen zuerst den Liedvortrag, dann den Agni, dann die Opferspende. Dies ward ihr Opfer, das sie selbst schützt. Dieses kennt der Himmel, dieses die Erde, dieses das Wasser.
Боги создали сначала исполнение гимнов,
Затем – Агни, затем – жертвенное возлияние.
Он стал их жертвой, защитником (наших) тел.
Его (такого) знает небо, его – земля, его – воды.
यं दे॒वासोऽज॑नयन्ता॒ग्निं यस्मि॒न्नाजु॑हवु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । सो अ॒र्चिषा॑ पृथि॒वीं द्यामु॒तेमामृ॑जू॒यमा॑नो अतपन्महि॒त्वा ॥
यम् । दे॒वासः॑ । अज॑नयन्त । अ॒ग्निम् । यस्मि॑न् । आ । अजु॑हवुः । भुव॑नानि । विश्वा॑ । सः । अ॒र्चिषा॑ । पृ॒थि॒वीम् । द्याम् । उ॒त । इ॒माम् । ऋ॒जु॒ऽयमा॑नः । अ॒त॒प॒त् । म॒हि॒ऽत्वा ॥
यं वैश्वानरम् अग्नि देवासः देवाः अजनयन्त उत्पादितवन्तः यस्मिन् च उत्पन्ने वैश्वानरेऽग्नौ विश्वा विश्वानि भुवनानि भूतानि आजुहवुः अभिमुख्येन जुहुवुः सर्वमेधे सः वैश्वानरोऽग्निः अर्चिषा तेजसा पृथिवीम् अन्तरिक्षम् । ‘ आपः पृथिवी' इत्यन्तरिक्षनामसु पाठात् । द्या दिवं च उत अपि च इमां भूमिं च ऋजूयमानः ऋजुगमनः महित्वा महत्त्वेन अतपत् सर्वं तपति ॥
“Agni whom the gods genitive rated, in whom all beings have offered oblations-- he, the straight-going, haswarmed by his \radiance, by his might, the earth and his heaven.”
He, Agni, whom the Gods have generated, in whom they offered up all worlds and creatures,
He with his bright glow heated earth and heaven, urging himself right onward in his grandeur.
The fire [/Agni] whom the gods begot, in whom all beings poured oblations,
aiming straight, he heated earth and this heaven with his flame in his greatness.
Er, Agni, den die Götterschar erzeugte, in welchen alle Wesen Opfer giessen, Er wärmte Erd' und Himmel hier mit Strahlen, mit seiner Grösse grad' empor sich richtend.
Agni, den die Götter erschufen, in dem sie alle Welten opferten, der erhitzte mit seinem Strahl die Erde und diesen Himmel mit Macht in redlicher Absicht.
Этот Агни, которого породили боги,
В которого совершили возлияния все существа,
Своим пламенем согрел землю
И это небо – (своим) величием, (он,) распрямляющийся.
स्तोमे॑न॒ हि दि॒वि दे॒वासो॑ अ॒ग्निमजी॑जन॒ञ्छक्ति॑भी रोदसि॒प्राम् । तमू॑ अकृण्वन्त्रे॒धा भु॒वे कं स ओष॑धीः पचति वि॒श्वरू॑पाः ॥
स्तोमे॑न । हि । दि॒वि । दे॒वासः॑ । अ॒ग्निम् । अजी॑जनन् । शक्ति॑ऽभिः । रो॒द॒सि॒ऽप्राम् । तम् । ऊँ॒ इति॑ । अ॒कृ॒ण्व॒न् । त्रे॒धा । भु॒वे । कम् । सः । ओष॑धीः । प॒च॒ति॒ । वि॒श्वऽरू॑पाः ॥
देवासः देवाः शक्तिभिः कर्मभिः रोदसिप्रा द्यावापृथिव्योरापूरयितारम् अग्निं सूर्यात्मकं दिवि द्युलोके स्तोमेन हि स्तुत्या खलु अजीजनन् उत्पादितवन्तः । अपि च तमु तमेव कं सुखकरमग्निं यज्ञे त्रेधा भुवे त्रेधाभावाय अकृण्वन् कुर्वन्ति । सः पृथिव्यां वर्तमानः विश्वरूपाः सर्वरूपाः ओषधीः व्रीह्याद्यास्तेन तेनोपकारेण पचति । अत्र यास्कः-’ स्तोमेन यं हि दिवि देवा सोऽग्निमजनयन् शक्तिभिः कर्मभिर्द्यावापृथिव्योः पूरणं तमकुर्वंस्त्रेधाभावाय पृथिव्यामन्तरिक्षे दिवीति शाकपूणिः । यदस्य दिवि तृतीयं तदसावादित्य इति हि ब्राह्मणम्' ( निरु. ७.२८) इति ॥ ॥ ११ ॥
“The gods have by praise engendered Agni in the sky, who fills heaven and earth by his functions, theyappointed the joy-bestowing Agni to his three- fold condition, he brings the manifold plural nts to maturity.”
Then by the laud the Gods engendered Agni in heaven, who fills both worlds through strength and vigour.
They made him to appear in threefold essence: he ripens plants of every form and nature.
For with a praise song, with their powers the gods begot in heaven the fire [/Agni] that fills the world-halves.
And, for the sake of the world, they made him threefold. He ripens the plants of all forms.
Denn Götter zeugten durch Gesang am Himmel den Agni, dass mit Kraft die Welt er füllte, Ihn schufen sie, dass dreifach er erscheine; die allgestalt'gen Pflanzen lässt er reifen.
Denn unter Preislied hatten die Götter im Himmel den Agni erzeugt, der mit seinen Kräften die Welt erfüllt. Sie machten, daß er sich dreifach teilte. Er bringt die verschiedenartigen Pflanzen zur Reife.
Ведь под восхваление боги на небе породили
Агни, (своими) силами заполнившего мир.
Они сделали его таким, что он стал трояким.
Он помогает созреть различным растениям.
य॒देदे॑न॒मद॑धुर्य॒ज्ञिया॑सो दि॒वि दे॒वाः सूर्य॑मादिते॒यम् । य॒दा च॑रि॒ष्णू मि॑थु॒नावभू॑ता॒मादित्प्राप॑श्य॒न्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥
य॒दा । इत् । ए॒न॒म् । अद॑धुः । य॒ज्ञिया॑सः । दि॒वि । दे॒वाः । सूर्य॑म् । आ॒दि॒ते॒यम् । य॒दा । च॒रि॒ष्णू इति॑ । मि॒थु॒नौ । अभू॑ताम् । आत् । इत् । प्र । अ॒प॒श्य॒न् । भुव॑नानि । विश्वा॑ ॥
यदेत् यदैव प्रातः आदितेयम् अदितेः पुत्रं सूर्यम् एनम् अग्निं च यज्ञियासः यज्ञार्हाः देवाः दिवि द्युलोके अदधुः धृतवन्तः । यदा चेमौ चरिष्णू चरणशीलौ सूर्यवैश्वानरौ मिथुनावभूतां प्रादुरभूताम् । आदित् अनन्तरमेव विश्वा विश्वानि भुवनानि भूतजातानि प्रापश्यन् तौ पश्यन्ति । अत्र यास्कः-’ यदैनमधुर्यज्ञियाः सर्वे दिवि देवाः सूर्यमदितेः पुत्रं यदा चरिष्णू मिथुनौ प्रादुरभूतां सर्वदा सहचारिणावुषाश्चादित्यश्च । मिथुनौ कस्मान्मिनोतिः श्रयतिकर्मा थु इति नामकरणस्थकारो वा नयतिः परो वनिर्वा समाश्रितावन्योन्यं नयतो वनुतो वा । मनुष्यमिथुनावप्येतस्मादेव मेथन्तावन्योन्यं वनुत इति वा ' ( निरु. ७. २९) इति ।
“When the adorable gods, plural ced him and Sūrya, the son of Aditi, in heaven; when the swift-movingpair (Agni and Vaiśvānara) appeared, then all beings beheld them.”
What time the Gods, whose due is worship, set him as Surya, Son of Aditi, in heaven,
When the Pair, ever wandering, sprang to being, all creatures that existed looked upon them.
When the gods worthy of the sacrifice set him in heaven as the Sun, the son of Aditi,
when the wandering pair [=Sun and Moon?] came into existence, only after that did all living beings see in front of (them).
Als an den Himmel ihn die heil'gen setzten, als Sonnengott die Götter den Aditja, Als beide Zwillingswanderer erstanden, da konnten vor sich schauen alle Wesen.
Als die opferwürdigen Götter ihn an den Himmel setzten, den Surya, der Aditi Sohn, als das wandelnde Paar erschien, da erst sahen alle Welten.
Когда же достойные жертв боги поместили
Его на небо, Сурью, сына Адити,
Когда появилась бродячая пара,
Только тогда все существа прозрели.
विश्व॑स्मा अ॒ग्निं भुव॑नाय दे॒वा वै॑श्वान॒रं के॒तुमह्ना॑मकृण्वन् । आ यस्त॒तानो॒षसो॑ विभा॒तीरपो॑ ऊर्णोति॒ तमो॑ अ॒र्चिषा॒ यन् ॥
विश्व॑स्मै । अ॒ग्निम् । भुव॑नाय । दे॒वाः । वै॒श्वा॒न॒रम् । के॒तुम् । अह्ना॑म् । अ॒कृ॒ण्व॒न् । आ । यः । त॒तान॑ । उ॒षसः॑ । वि॒ऽभा॒तीः । अपो॒ इति॑ । ऊ॒र्णो॒ति॒ । तमः॑ । अ॒र्चिषा॑ । यन् ॥
देवाः इन्द्रादयः विश्वस्मै भुवनाय वैश्वानरं विश्वनरहितम् अग्निम् अह्नां दिवसानां केतुं प्रज्ञापकम् अकृण्वन् अकुर्वन् । यः वैश्वानरोऽग्निः उषसो विभातीः विविध दीप्यमानः आ ततान विस्तारयति । किंच सोऽयं यन् गच्छन् तमः अन्धकारम् अर्चिषा तेजसः अपो ऊर्णोति अपगमयति ॥
“The gods made Agni Vaiśvānara, the indicator of days, for the sake of the whole world, whostretched out the radiant dawns, and as he moves along scatters the darkness with his light.”
For all the world of life the Gods made Agni Vaisvanara to be the days' bright Banner,-
Him who hath spread abroad the radiant Mornings, and, coming with his light, unveils the darkness.
For the sake of the whole world the gods made Agni Vaiśvānara the beacon of the days.
He who extends through the radiant dawns uncovers the darkness as he goes with his flame.
Die Götter machten als des Tages Leuchte dem Weltall ihn, den Männerhort, den Agni, Der ausgebreitet hat die lichten Morgen, enthüllt das Dunkel, wenn im Glanz er ankommt.
Für die ganze Welt machten die Götter den Agni Vaisvanara zum Zeichen der Tage; der die aufleuchtenden Morgenröten ausgebreitet hat, er deckt auch die Finsternis ab, wann er mit seinem Lichtstrahl kommt.
Для всей вселенной боги сделали Агни
Вайшванару символом дней.
Тот, кто протянул сверкающий утренние зори,
Также раскрывает мрак, шествуя со (своим) пламенем.
वै॒श्वा॒न॒रं क॒वयो॑ य॒ज्ञिया॑सो॒ऽग्निं दे॒वा अ॑जनयन्नजु॒र्यम् । नक्ष॑त्रं प्र॒त्नममि॑नच्चरि॒ष्णु य॒क्षस्याध्य॑क्षं तवि॒षं बृ॒हन्त॑म् ॥
वै॒श्वा॒न॒रम् । क॒वयः॑ । य॒ज्ञियाः॑ । अ॒ग्निम् । दे॒वाः । अ॒ज॒न॒य॒न् । अ॒जु॒र्यम् । नक्ष॑त्रम् । प्र॒त्नम् । अमि॑नत् । च॒रि॒ष्णु । य॒क्षस्य॑ । अधि॑ऽअक्षम् । त॒वि॒षम् । बृ॒हन्त॑म् ॥
कवयः मेधाविनः यज्ञियासः यज्ञार्हा यज्ञसंपादिनो वा देवाः अजुर्यं जरावर्जितमहिंस्यं वा वैश्वानरं विश्वनरहितं सूर्यात्मकम् अग्निम् अजनयन् उत्पादितवन्तः । स च देवैरुत्पादितोऽग्निः नक्षत्रं कृत्तिकादि प्रत्नं पुराणं चरिष्णु चरणशीलं यक्षस्य । यक्षतिः पूजार्थः । ‘प्रयक्षम् (ऋ. सं. २, ५, १ ) इत्यादौ दर्शनात् । यक्षस्य पूज्यस्य देवस्य अध्यक्षं प्रत्यक्षं स्वामिनं वा तविषं वृद्धं बृहन्तं महान्तम् अमिनत् हिंसितवान् । तेजसाभिभूतवानित्यर्थः ।
“The wise and adorable gods engendered the imperishable Agni Vaiśvānara; he overcame (with hislight) the ancient swift-moving Nakṣatra, the overseer of the adorable (deity), mighty and great.”
The wise and holy Deities engendered Agni Vaisvanara whom age ne'er touches.
The Ancient Star that wanders on for ever, lofty and. strong, Lord of the Living Being.
The gods, poets worthy of the sacrifice, begot unaging Agni Vaiśvānara, the primordial star, wandering but not confounding (the divine
commandments), the mighty and lofty overseer of the wondrous apparition.
Den Männerhort, den Agni, der nicht altert, erzeugten sie, die weisen, heil'gen Götter, Den alten Stern, der unverlöschlich wandert, den starken, hohen Herrn der Meteore.
Die opferwürdigen Seher, die Götter, erschufen den Agni Vaisvanara, den alterlosen, das uralte, nie die Richtung verfehlende, wandelnde Gestirn, den starken, hohen Aufseher des Geheimnisses.
Достойные жертвы провидцы, боги
Породили Агни-Вайшванару – нестареющую
Древнюю звезду, движущуюся, не сбиваясь с пути,
Сильного, высокого надсмотрщика чуда.
वै॒श्वा॒न॒रं वि॒श्वहा॑ दीदि॒वांसं॒ मन्त्रै॑र॒ग्निं क॒विमच्छा॑ वदामः । यो म॑हि॒म्ना प॑रिब॒भूवो॒र्वी उ॒तावस्ता॑दु॒त दे॒वः प॒रस्ता॑त् ॥
वै॒श्वा॒न॒रम् । वि॒श्वहा॑ । दी॒दि॒ऽवांस॑म् । मन्त्रैः॑ । अ॒ग्निम् । क॒विम् । अच्छ॑ । व॒दा॒मः॒ । यः । म॒हि॒म्ना । प॒रि॒ऽब॒भूव॑ । उ॒र्वी इति॑ । उ॒त । अ॒वस्ता॑त् । उ॒त । दे॒वः । प॒रस्ता॑त् ॥
विश्वहा सर्वदा दीदिवांसं दीप्तं कविं क्रान्तप्रज्ञं वैश्वानरम् अग्निं मन्त्रैः अच्छा वदामः अभिष्टुमः । यः वैश्वानरोऽग्निः महिम्ना महत्त्वेन उर्वी द्यावापृथिव्यौ परिबभूव परिभवति । उत अपि च अयम् अवस्तात् अधस्तात् तपति । उत अपि चायं सूर्यात्मकः देवः परस्तात् उपरिष्टाच्च तपतीत्यर्थः ॥
“We glorify daily with praises the brilliant and sage Agni Vaiśvānara, the god who overcomes by hismight both heaven and earth, (burning) both below and above.”
We call upon the Sage with holy verses, Agni Vaisvanara the ever-beaming,
Who hath surpassed both heaven and earth in greatness: lie is a God below, a God above us.
With mantras we address the poet Agni Vaiśvānara shining everywhere, the god who by his greatness encompasses the two wide (worlds) from below and from above.
Den Männerhort, der Tag für Tag erstrahlet, den weisen Agni preisen wir mit Sprüchen Der beide Welten überragt an Grösse, der Gott im untern und im obern Raume.
Den Vaisvanara, den allezeit leuchtenden, den Agni, den Seher, rufen wir mit Dichterworten an, den Gott, der mit seiner Größe die beiden breiten Welthälften umspannt, sowohl von unten als von oben.
Вайшванару, мощно пылающего все дни,
Агни-провидца мы призываем заклинаниями,
Боги, который (своим) величием охватил обе широкие (половины вселенной),
Как снизу, так и сверху.
15 Я слышал о двух путях предков:
(Путь) богов и (путь) смертных.
На этих двух (путях) сходится все то, что движется
द्वे स्रु॒ती अ॑शृणवं पितॄ॒णाम॒हं दे॒वाना॑मु॒त मर्त्या॑नाम् । ताभ्या॑मि॒दं विश्व॒मेज॒त्समे॑ति॒ यद॑न्त॒रा पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च ॥
द्वे इति॑ । स्रु॒ती इति॑ । अ॒शृ॒ण॒व॒म् । पि॒तॄ॒णाम् । अ॒हम् । दे॒वाना॑म् । उ॒त । मर्त्या॑नाम् । ताभ्या॑म् । इ॒दम् । विश्व॑म् । एज॑त् । सम् । ए॒ति॒ । यत् । अ॒न्त॒रा । पि॒तर॑म् । मा॒तर॑म् । च॒ ॥
पितॄणां देवानां च उत अपि मर्त्यानां मनुष्याणां च द्वे स्रुती द्वौ मार्गौ देवयानपितृयाणाख्यौ अहम् अशृणवम् अश्रौषम् । यत् विश्वं पितरं पालकत्वेन पितृभूतां द्यां मातरं च धारकत्वेन मातृभूतां पृथिवीं च अन्तरा द्यावापृथिव्योर्मध्ये भवति तत् इदं विश्वम् अग्निना संस्कृतं सत् एजत् देवलोकं पितृलोकं च गच्छत् ताभ्यां देवयानपितृयाणाख्याभ्यां मार्गाभ्यां समेति गच्छति । तौ च मार्गौ भगवता दर्शितौ -- ’ अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् । तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् । तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते । शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते । एकया यात्यनावृत्तिमन्ययावर्तते पुनः ॥ नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन ' (भ.गी.८.२४-२७) इति॥१२॥
“I have heard that there are two paths for Pitṛs, gods and mortals; all this universe which is betweenthe paternal (heaven) and the maternal (earth) proceeds on its way by these two (paths).”
I have heard mention of two several pathways, ways of the Fathers and of Gods and mortals.
On these two paths each moving creature travels, each thing between the Father and the Mother.
I have heard from the forefathers that there are two routes, (that of) the gods and (that of) mortals.
Along those two everything that moves goes together, whatever is between the father [=Heaven] and the mother [=Earth].
Zwei Pfade gibt's, so sagten mir die Väter, den Göttern gangbar und den Menschenkindern, Auf ihnen wandelt alles, was sich reget, was zwischen Erd' und Himmel ist, den Aeltern.
Zwei Wege, so hörte ich von den Vätern, gibt es für die Götter und die Sterblichen. Auf diesen beiden kommt all dies Lebendige zusammen, das zwischen dem Vater, dem Himmel, und der Mutter, der Erde, ist.
द्वे स॑मी॒ची बि॑भृत॒श्चर॑न्तं शीर्ष॒तो जा॒तं मन॑सा॒ विमृ॑ष्टम् । स प्र॒त्यङ्विश्वा॒ भुव॑नानि तस्था॒वप्र॑युच्छन्त॒रणि॒र्भ्राज॑मानः ॥
द्वे इति॑ । स॒मी॒ची इति॑ सम्ऽई॒ची । बि॒भृ॒तः॒ । चर॑न्तम् । शी॒र्ष॒तः । जा॒तम् । मन॑सा । विऽमृ॑ष्टम् । सः । प्र॒त्यङ् । विश्वा॑ । भुव॑नानि । त॒स्थौ॒ । अप्र॑ऽयुच्छन् । त॒रणिः॑ । भ्राज॑मानः ॥
समीची संगते द्वे द्यावापृथिव्यौ चरन्तं गच्छन्तं शीर्षतः शिरसः जातम् उत्पन्नम् । तथा च निगमान्तरम् -- उत मन्येऽहमेनमनयोर्हि शिरस्तोऽयं प्रातर्जायते ' इति । यद्वा । सर्वशिरोभूतादादित्याज्जातमित्यर्थः । मनसा । मन्यतिरर्चतिकर्मा । अर्चनीयया स्तुत्या विमृष्टं शोधितं संस्कृतमग्निं बिभृतः धारयतः । सः अप्रयुच्छन् अप्रमाद्यन् तरणिः क्षिप्रकारी भ्राजमानः दीप्यमानोऽग्निः विश्वा विश्वानि भुवनानि प्रत्यङ् अभिमुखः तस्थौ तिष्ठति । तथा च श्रूयते-- तस्मात्सर्वं एव मन्यन्ते मां प्रत्युदगात् ' ( तै. सं. ६. ५. ४. २) इति ।
“The associated two (heaven and earth) support (Agni) moving, born from the head, sanctified bypraise; diligent, rapid, radiant, he appears in the presence of all beings.”
These two united paths bear him who journeys born from the head and pondered with the spirit
He stands directed to all things existing, hasting, unresting in his fiery splendour.
Conjoined, the two carry the one that wanders, born from the head, stroked by mind.
He stands facing all beings: not keeping his distance, as, gleaming, he makes his transit.
Vereinigt tragen beide sie den Wandrer, den Haupt-entstammten, mit Verstand geschmückten; Auf alle Wesen blickend steht er strahlend, das All durchdringend, nimmer ferne weilend.
Die beiden gepaarten, Himmel und Erde, tragen den Wandelnden, den aus ihrem Haupte Geborenen, den im Geiste Betrachteten. Er steht da, allen Welten zugewandt, nie nachlässig, durchhaltend, strahlend.
Две обращенные друг к другу (половину вселенной) несут странствующего.
Рожденного из головы, воспринятого мыслью.
Он стоит, обращенный ко всем существам,
Неослабевающий, энергичный, сияющий.
यत्रा॒ वदे॑ते॒ अव॑र॒: पर॑श्च यज्ञ॒न्यो॑: कत॒रो नौ॒ वि वे॑द । आ शे॑कु॒रित्स॑ध॒मादं॒ सखा॑यो॒ नक्ष॑न्त य॒ज्ञं क इ॒दं वि वो॑चत् ॥
यत्र॑ । वदे॑ते॒ इति॑ । अव॑रः । परः॑ । च॒ । य॒ज्ञ॒ऽन्योः॑ । क॒त॒रः । नौ॒ । वि । वे॒द॒ । आ । शे॒कुः॒ । इत् । स॒ध॒ऽमाद॑म् । सखा॑यः । नक्ष॑न्त । य॒ज्ञम् । कः । इ॒दम् । वि । वो॒च॒त् ॥
यत्र यस्मिन्काले अवरः पार्थिवोऽग्निर्देव्यो होता परश्च मध्यमो वायुश्च उभौ वदेते विवादं कुर्वाते यज्ञन्योः यज्ञस्य नेत्रोः नौ आवयोर्मध्ये कतरः भूयिष्ठं यज्ञं वि वेद वेत्ति तत्र सखायः समानख्याना ऋत्विजः सधमादं यज्ञम् आ शेकुः कर्तुं शक्नुवन्ति । तथा यज्ञं नक्षन्त अश्नुवतेऽनुतिष्ठन्ति च ये तेषां विदुषां यज्ञमश्नुवानानां मध्ये कः विद्वाननुष्ठाता वा इदम् अस्य विवादस्य निर्णयरूपं वाक्यं वि वोचत् ब्रवीति । माध्यमिकमिममग्निं ब्रवीति । तथा च यास्कः---- ‘ यत्र विवदेते दैव्यौ होतारावयं चाग्निरसौ च मध्यमः कतरो नौ यज्ञे भूयो वेदेत्याशक्नुवन्ति तस्सहमदनं समानख्याना ऋत्विजस्तेषां यज्ञं समश्नुवानानां को न इदं विवक्ष्यति' (निरु. ७. ३०) इति।
“When the lower and upper (fire) disputed "which of us twain leaders of sacrifice knows the work best?"then the friends (the priests) were competent (to offer) sacrifice, they came to the sacrifice; who declares this?”
Which of us twain knows where they speak together, upper and lower of the two rite-leaders?
Our friends have helped to gather our assembly. They came to sacrifice; who will announce it?
When the lower [/nearer] one and the higher [/farther] one debate with each other, (they ask) “Of the two leaders of the sacrifice, which of us two knows it through and through?”
Have our comrades been able to achieve joint revelry? Have they realized the sacrifice? Who can proclaim this here?
Wo sich der untre und der obre sprechen, wer weiss das von uns Opferleitern beiden, Des Festes Mahl bereiteten die Freunde, zum Opfer kamen sie, wer wird es kund thun?
Über den beide einen Wortstreit führen, hüben und drüben sitzend: Welcher von uns beiden Opferleitern weiß es genau? Die Genossen haben die gemeinsame Trankfeier zustande gebracht, sie kamen zum Opfer. Wer wird Folgendes beantworten?
Когда двое беседуют по эту и по ту сторону,
Который из нас двоих, ведущих жертвоприношение, знает (это)?
Друзья устроили общее праздничное собрание.
Они достигли жертвы. Кто это провозгласит?
कत्य॒ग्नय॒: कति॒ सूर्या॑स॒: कत्यु॒षास॒: कत्यु॑ स्वि॒दाप॑: । नोप॒स्पिजं॑ वः पितरो वदामि पृ॒च्छामि॑ वः कवयो वि॒द्मने॒ कम् ॥
कति॑ । अ॒ग्नयः॑ । कति॑ । सूर्या॑सः । कति॑ । उ॒षसः॑ । कति॑ । ऊँ॒ इति॑ । स्वि॒त् । आपः॑ । न । उ॒प॒ऽस्पिज॑म् । वः॒ । पि॒त॒रः॒ । व॒दा॒मि॒ । पृ॒च्छामि॑ । वः॒ । क॒व॒यः॒ । वि॒द्मने॑ । कम् ॥
एवं विवदमानावग्निवायू पितॄन् प्रश्नमेयतुः । तत्र मध्यमस्तान् पच्छति । कत्यग्नयः । अग्नयः कति कतिसंख्याकाः सूर्यासः सूर्याश्च कतिसंख्याकाः । उषासः उषसश्च कतिसंख्याकाः । आपः च कति । उ इति पूरणः । स्विच्छब्दोऽत्र विचारणार्थः । हे पितरः वः युष्माकम् उपस्पिजम् । उपस्पिजमिति स्पर्धायुक्तं वचनमुच्यते । पूर्वोक्तं प्रश्नवचनमेतत् न वदामि । किं तर्ह्यहमजानन् हे कवयः मेधाविनः युष्मान् विद्मने विज्ञानाय कं सुखं स्वरूपपर्यालोचनक्लेशमन्तरेण पृच्छामि । अत्रोत्तराणि वालखिल्यसंहितायां दर्शितानि -- एक एवाग्निर्बहुधा समिद्ध एकः सूर्यो विश्वमनु प्रभूतः । एकैवोषाः सर्वमिदं विभात्येकं वा इदं वि बभूव सर्वम् ' ( ऋ. सं. ८. ५८. २ ) इति ॥
“How many fires are there, how many suns, how many dawns, how many waters? I address you, OPitṛs, not in rivalry, I ask you, sages, in order to know (the truth).”
How many are the Fires and Suns in number? What is the number of the Dawns and Waters?
Not jestingly I speak to you, O Fathers. Sages, I ask you this for information.
“How many fires are there and how many suns? How many dawns, and how many waters?
O forefathers, I am not saying something two-faced to you: o poets, I am asking you in order to know.”
Wie viel der Feuer gibt's und Morgenröthen? wie viele Sonnen und wie viel Gewässer? Nicht sag' ich euch, o Väter, das zur Kurzweil, euch weise frag' ich, um es zu erfahren.
Wie viele Feuer gibt es, wie viele Sonnen, wie viele Morgenröten, wie viele sind denn die Gewässer? Ich stelle euch keine verfängliche Frage, ihr Väter; ich frage euch, ihr Seher, nur um es zu erfahren."
Сколько (существует) огней? Сколько солнц?
Сколько утренних зорь? Сколько же вод?
Без (всякого) умысла я говорю вам, о отцы.
Я спрашиваю вас, о мудрые, чтобы узнать.
या॒व॒न्मा॒त्रमु॒षसो॒ न प्रती॑कं सुप॒र्ण्यो॒३॒॑ वस॑ते मातरिश्वः । ताव॑द्दधा॒त्युप॑ य॒ज्ञमा॒यन्ब्रा॑ह्म॒णो होतु॒रव॑रो नि॒षीद॑न् ॥
या॒व॒त्ऽमा॒त्रम् । उ॒षसः॑ । न । प्रती॑कम् । सु॒ऽप॒र्ण्यः॑ । वस॑ते । मा॒त॒रि॒श्वः॒ । ताव॑त् । द॒धा॒ति॒ । उप॑ । य॒ज्ञम् । आ॒ऽयन् । ब्रा॒ह्म॒णः । होतुः॑ । अव॑रः । नि॒ऽसीद॑न् ॥
प्रकृतस्य वैश्वानरस्य विषये यः प्रश्नस्तस्य निर्णयमनया वदन्ति । हे मातरिश्वः मातर्यन्तरिक्षे श्वसन् माध्यमिक वायो यावान्मात्रं यावदेव सुपर्ण्यः सुपतना रात्रयः उषसः प्रतीकं मुखं प्रकाशाख्यं दर्शनं वा । न इति पूरणः । वसते आच्छादयन्ति तावत एव ब्राह्मणः होता अवरः निकृष्टः होतुः अस्याग्नेर्वैश्वानरस्य दैव्यस्य होतुः निषीदन् हौत्रं कर्म कर्तुमुपविशन् यज्ञमायन उपगच्छन् उप दधाति । होतृकर्म स्वबुद्धौ धारयति । तथा च यास्कः-’ यावन्मात्रमुषसः प्रत्यक्तं भवति प्रतिदर्शनमिति वास्त्युपमानस्य संप्रत्यर्थे प्रयोग इहेव निधेहीति यथा सुपर्ण्यः सुपतना एता रात्रयो वसते मातरिश्वञ्ज्योतिर्वर्णस्य तावदुपदधाति यज्ञमागच्छन् ब्राह्मणो होतास्याग्नेर्होतुरवरो निषीदन् होतृजपस्त्वनग्निर्वैश्वानरीयो भवति' (निरु. ७. ३१ ) इति ॥ ॥ १३ ॥
“As long, Mātariśvan, as the swiftly-moving (nights) cover the face of the dawn, (so long) theBrahman, the inferior sitting down (to perform the work) of the Hotā, approaching the sacrifice supports (theceremony).”
As great as is the fair-winged Morning's presence to him who dwells beside us, matarisvan!
Is what the Brahman does when he approaches to sacrifice and sits below the Hotar.
For as long as the fine-feathered (mares [=flames?]) clothe themselves as if in the face of Dawn, o Mātariśvan,
for that long the Brahmin establishes (the fire), approaching the
sacrifice and taking his seat near to the Hotar.
So lang die schönbeschwingten, Matariçvan! sich kleiden in der Morgenröthe Strahlen, So lange wirkt beim Opfer der Brahmane sich niederlassend zu des Priesters Füssen.
Noch ehe die beflügelten Flammen sich mit dem Abglanz der Morgenröten umkleiden, o Matarisvan, stellt bei dem Opfer erscheinend der Brahmane auf die Probe, dem Hotri gegenüber Platz nehmend.
Пока прекраснокрылые (языки пламени) словно рядятся
В облик утренней зари, о Матаришван,
В это время действует брахман,
Приходящий на жертвоприношение (и) садящийся ниже хотара.