Sukta 10.97
ऋषिभिषगाथर्वः
देवताओषधीस्तुतिः
मन्त्र23
छन्दअनुष्टुप्
या ओष॑धी॒: पूर्वा॑ जा॒ता दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒गं पु॒रा । मनै॒ नु ब॒भ्रूणा॑म॒हं श॒तं धामा॑नि स॒प्त च॑ ॥
याः । ओष॑धीः । पूर्वा॑ । जा॒ता । दे॒वेभ्यः॑ । त्रि॒ऽयु॒गम् । पु॒रा । मनै॑ । नु । ब॒भ्रूणा॑म् । अ॒हम् । श॒तम् । धामा॑नि । स॒प्त । च॒ ॥
याः ओषधीः ओषधयः पूर्वाः पुरातन्यः जाताः उत्पन्नाः । केभ्यः सकाशात् । देवेभ्यः जगन्निर्मातृभ्यः । यद्वा । देवा द्योतमाना ऋतवः । तेभ्यः। कस्मिन् काले। त्रियुगं त्रिषु युगेषु । विशेषेण प्रादुर्भावापेक्षया कृतादियुगत्रयमुक्तं कलौ त्वत्यन्ताल्पत्वादुपेक्षितम् ।.अथवा त्रिषु युगेषु वसन्ते प्रावृषि शरदि चेत्यर्थः । अहं बभ्रूणां बभ्रुवर्णानां सोमाद्योषधीनां शतं सप्त च धामानि अनुलेपमार्जनाभिषेकादिरूपेणाश्रयभूतानि स्थानानि नु क्षिप्रं मनै मन्ये । संभावयामीत्यर्थः । अत्र वाजसनेयकं-’या औषधीः पूर्व जाता देवेभ्यस्त्रियुगं पुरेत्यृतवो वै देवास्तेभ्य एतास्त्रिः पुरा जायन्ते वसन्ते प्रावृषि शरद मनै नु बभ्रूणामहमिति सोमो वै बभ्रुः सोम्या ओषधय औषधः पुरुषः शतं धामानीति यदिदं शतायुः शतार्घः शतवीर्य एतानि हास्य तानि’ शतं धामानि सप्त चेति । य एवेमे सप्त शीर्षन्प्राणास्तानेतदाह' (श. ब्रा. ७. २. ४. ३६ ) इति । अत्र निरुक्तं च--' या औषधयः पूर्व जाता देवेभ्यस्त्रीणि युगानि पुरा मन्ये नु तद्बभ्रूणामहं बभ्रुवर्णानां भरणानां हरणानामिति वा शतं धामानि सप्त चेति । धामानि त्रयाणि भवन्ति स्थानानि नामानि जन्मानीति । जन्मान्यत्राभिप्रेतानि सप्तशतानि सप्त शतं पुरुषस्य मर्मणां तेष्वेना दधति' (निरु. ९.२८) इति॥
“I think of the hundred and seven applications of the brown-tinted plural nts, which are ancient, beinggenerated for the gods before the three ages.”
HERBS that sprang up in time of old, three ages earlier than the Gods,-
Of these, whose hue is brown, will I declare the hundred powers and seven.
The plants that were born earlier, the third generation before the gods— I shall now call to mind the one hundred and seven forms of those
brown (plants).
Vom Kraut, das aus der Urzeit stammt, – drei Alter vor den Göttern selbst – In hundertsiebenfacher Art, vom grünenden will dichten ich.
Der Kräuter, die zuerst entstanden sind, drei Zeitalter vor den Göttern, der Bräunlichen hundert und sieben Arten will ich nun gedenken.
(Те) растения, что родились сначала,
На три поколения раньше богов,
Сто и семь видов (этих) коричневатых
Я хочу сейчас вспомнить.
श॒तं वो॑ अम्ब॒ धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुह॑: । अधा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒मं मे॑ अग॒दं कृ॑त ॥
श॒तम् । वः॒ । अ॒म्ब॒ । धामा॑नि । स॒हस्र॑म् । उ॒त । वः॒ । रुहः॑ । अध॑ । श॒त॒ऽक्र॒त्वः॒ । यू॒यम् । इ॒मम् । मे॒ । अ॒ग॒दम् । कृ॒त॒ ॥
हे अम्ब मातर ओषधयः वः युष्माकं धामानि स्थानानि जन्मानि वा शतम् अपरिमितानि । उत अपि च वः युष्माकं रुहः प्ररोहः प्रोद्गमः सहस्रम् अपरिमितः। अध अपि च हे शतक्रत्वः शतकर्माणः यूयमिमं मे मां मदीयं वा जनमामयग्रस्तम् अगदम् । गदो रोगः । तद्रहितं कृत कुरुत ॥
“Mothers (of mankind) a hundred are your applications, a thousandfold is your growth; do you who fulfila hundred functions, make this my (people) free from disease.”
Ye, Mothers, have a hundred homes, yea, and a thousand are your growths.
Do ye who have a thousand powers free this my patient from disease.
One hundred are the forms of you all, o mother, and a thousand are your shoots.
So then, o you all who possess a hundred strategies, make this (man) here to be free of disease for me.
Ja hundertfach ist eure Art und tausendfach ist euer Wuchs; Mit hundert Kräften wohlbegabt, macht diesen Kranken mir gesund.
Hundert, o Mütterchen, zählen eure Arten und tausend eure Gewächse. So machet ihr, hundertfachen Rat wissend, mir diesen Mann gesund!
Сотни видов вас, матушка,
А также тысяча ваших побегов.
Так вы, стоумные,
Сделайте мне этого (человека) здоровым!
ओष॑धी॒: प्रति॑ मोदध्वं॒ पुष्प॑वतीः प्र॒सूव॑रीः । अश्वा॑ इव स॒जित्व॑रीर्वी॒रुध॑: पारयि॒ष्ण्व॑: ॥
ओष॑धीः । प्रति॑ । मो॒द॒ध्व॒म् । पुष्प॑ऽवतीः । प्र॒ऽसूव॑रीः । अश्वाः॑ऽइव । स॒ऽजित्व॑रीः । वी॒रुधः॑ । पा॒र॒यि॒ष्ण्वः॑ ॥
हे ओषधीः ओषधयः प्रति मोदध्वं इमं रुग्णं प्रति मुदिता हृष्टा भवत । कीदृश्यो यूयम् । पुष्पवतीः पुष्पवत्यः प्रसूवरीः । प्रकर्षेण सूयन्त उपभोगायेति प्रसवाः फलानि तद्वत्यः । किंच अश्वाइव अश्नुवाना हया इव सजित्वरीः सह रोगं जयन्त्यः वीरुधः विरोहन्त्यः पारयिष्ण्वः रुग्णं पुरुषं पारयन्त्यो रोगात् ॥
“Rejoice, plural nts, bearing abundant flowers and fruit, triumphing together (over disease) like (victorious)horses, sprouting forth, bearing (men safe) beyond (disease).”
Be glad and joyful in the Plants, both blossoming and bearing fruit,
Plants that will lead us to success like mares who conquer in the race.
Rejoice, o plants, since you are blooming and fruitful.
Like victorious mares, the sprouts deliver.
So gehet lustig mir zur Hand sei's mit der Blüte, mit der Frucht! Der Stute gleich, die Preis gewinnt, geleite uns das Kraut zum Sieg.
Frohlocket, ihr Kräuter, die blühenden und die fruchttragendenden! Wie gemeinsam siegende Stuten bringen die Pflanzen ans Ziel.
Ликуйте, о растения,
Приносящие цветы (и) приносящие плоды!
Как победоносные кобылицы,
Растения перевозят на другую сторону.
ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒स्तद्वो॑ देवी॒रुप॑ ब्रुवे । स॒नेय॒मश्वं॒ गां वास॑ आ॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥
ओष॑धीः । इति॑ । मा॒त॒रः॒ । तत् । वः॒ । दे॒वीः॒ । उप॑ । ब्रु॒वे॒ । स॒नेय॑म् । अश्व॑म् । गाम् । वासः॑ । आ॒त्मान॑म् । तव॑ । पु॒रु॒ष॒ ॥
हे ओषधीः ओषधयः देवीः देव्यो द्योतनादिगुणका हे मातरः जनानां मातृभूताः । मातृवद्धितकारित्वान्मातृत्वोपचारः। अथवा मातर आरोग्यनिर्मात्र्यः वः युष्माकं संबन्धिनं भिषजं तत् वक्ष्यमाणम् इति इत्थम् उप ब्रुवे उप ब्रवीमि । किं तदिति चेत् उच्यते । ओषध्यर्थमहम् अश्वं गां वासः अंशुकं किं बहुना आत्मानम् अपि हे पुरुष चिकित्सक तव तुभ्यं सनेयं ददामि ॥
“"plural nts!" thus I hail you, the divine mothers (of mankind). I will give to you, oḥ physician, a horse, acow, a garment-- yes, even myself.”
Plants, by this name I speak to you, Mothers, to you the Goddesses:
Steed, cow, and garment may I win, win back thy very self, O man.
O mothers, called “plants,” o goddesses, I implore you in this way: “Might I gain a horse, a cow, a garment, (in gaining [=curing]) your
very self, o man.”
Ihr Mütterchen, ihr himmlischen, ihr Kräuter all, ich sag' es euch: Ross, Rind und Rock muss haben ich – sammt deinem Leben, lieber Mann!
Ihr Mütter, Kräuter genannt, ihr Göttinnen, darum spreche ich euch an: Ich möchte Roß, Rind, ein Kleid gewinnen und deinen Lebensgeist, o Mann.
Вы, матери, называемые растениями!
Вот что, богини, я вам говорю:
Я хочу добыть коня, корову, одежду –
(И) твой жизненный дух, о человек!
अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑नं प॒र्णे वो॑ वस॒तिष्कृ॒ता । गो॒भाज॒ इत्किला॑सथ॒ यत्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम् ॥
अ॒श्व॒त्थे । वः॒ । नि॒ऽसद॑नम् । प॒र्णे । वः॒ । व॒स॒तिः । कृ॒ता । गो॒ऽभाजः॑ । इत् । किल॑ । अ॒स॒थ॒ । यत् । स॒नव॑थ । पुरु॑षम् ॥
हे ओषधिदेवताः वः युष्माकम् अश्वत्थे निषदनं नितरां वर्तनम् । तथा वः युष्माकं पर्णे पलाशे वसतिः निवासः कृता । तृतीयस्यामितो दिवि सोम आसीत्तं गायत्र्याहरत्तस्य पर्णमच्छिद्यत तत्पर्णोऽभवत् तत्पर्णस्य पर्णत्वम् ' ( तै. ब्रा. १. १. ३. १०) इति ब्राह्मणात्पलाशस्य पर्णत्वप्रसिद्धिः । अश्वत्थपलाशयोर्यज्ञयोग्यत्वप्राधान्यापेक्षयोपादानम् । किंच गोभाज इत्किल गवां भाजयित्र्य एव असथ भवथ खलु । यत् यदि सनवथ संभजध्वे पुरुषं तर्ह्येवं भवथेति । ‘वन षण संभक्तौ । लेट्यडागमः । व्यत्ययेनोप्रत्ययः । यद्वा । औत्सर्गिकः शप्चेति द्विविकरणता ॥ ॥ ८ ॥
“Your abode is in the Aśvattha, your dwelling is established in the Palāśa, you are assuredly thedistributer of cattle, inasmuch as you bestow them on the physician.”
The Holy Fig tree is your home, your mansion is the Parna tree:
Winners of cattle shali ye be if ye regain for me this man.
Your seat is in the aśvattha-tree; your nest is made in the parṇa-tree: you will surely get a share in the cow when you will gain [=cure]
the man.
Von Feigenholz ist euer Bett, das Nestchen ist vom Bohnenbaum; Ihr wäret mir viel Geldes werth, wenn ihr mir rettetet den Mann.
Am Asvatthabaum ist euer Sitz, am Parnabaum euer Nest bereitet. Ihr werdet gewiß eine Kuh verdienen, wenn ihr den Mann gewinnen werdet.
У (дерева) ашваттха место вашего обитания,
У (дерева) парна сделано ваше гнездо.
Конечно же, вы получите (вашу) долю – корову,
Когда вы добудете (этого) человека.
यत्रौष॑धीः स॒मग्म॑त॒ राजा॑न॒: समि॑ताविव । विप्र॒: स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हामी॑व॒चात॑नः ॥
यत्र॑ । ओष॑धीः । स॒म्ऽअग्म॑त । राजा॑नः । समि॑तौऽइव । विप्रः॑ । सः । उ॒च्य॒ते॒ । भि॒षक् । र॒क्षः॒ऽहा । अ॒मी॒व॒ऽचात॑नः ॥
यत्र यस्मिन् देशे ओषधीः ओषधयः समग्मत संगच्छन्ते । राजानः समिताविव संग्रामे यथा संगता भवन्ति तद्वत् । तासां नानाविधानामोषधीनां संगमनं यस्मिन् देशेऽस्ति तत्र विप्रः प्राज्ञः ब्राह्मणः सः भिषक् उच्यते रक्षोहा रक्षोहन्ता । अमीवचातनः। अमीवा व्याधिः । तस्य चातनश्चातयिता नाशयिता च भवति तदानीम् ॥
“Where, plural nts, you are congregated like princes (assembled) in battle, there the sage is designated aphysician, the destroyer of evil spirits, the extirpator of disease.”
He who hath store of Herbs at hand like Kings amid a crowd of men,-
Physician/Vaidya is that Bipra/sage's name, fiend-slayer, chaser of disease.
When the plants have come together, like kings at an assembly,
that inspired poet is said to be a healer who smites the demons and
banishes affliction.
Bei wem der Kräuter Schar sich trifft, wie Fürst und Häupter in dem Rath, Den nennt man den geschickten Arzt Unhold- und Suchten-Bändiger.
Bei wem die Kräuter sich versammelt haben wie die Könige in der Ratsversammlung, der Redekundige Brahmane heißt Arzt, Unholdtöter, Krankheitsbanner.
У кого сошлись растения,
Словно цари в собрании,
Тот, вдохновенный, называется целителем,
Убийцей ракшасов, изгоняющим болезнь.
अ॒श्वा॒व॒तीं सो॑माव॒तीमू॒र्जय॑न्ती॒मुदो॑जसम् । आवि॑त्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये ॥
अ॒श्व॒ऽव॒तीम् । स॒म॒ऽव॒तीम् । ऊ॒र्जय॑न्तीम् । उत्ऽओ॑जसम् । आ । अ॒वि॒त्सि॒ । सर्वाः॑ । ओष॑धीः । अ॒स्मै । अ॒रि॒ष्टऽता॑तये ॥
अश्वावत्यादयः प्रधानभूता ओषधयश्चतस्रः। ताः सर्वा ओषधीः आवित्सि आजाने । स्तौमीत्यर्थः । अस्मा अरिष्टतातये । अमुं रोग विनाशयितुमित्यर्थः ॥
“The Aśvāvatī, the Somāvatī, the Urjayantī, the Udojasā)-- all these plural nts I praise for thepurpose of overcoming this disease.”
Herbs rich in Soma, rich in steeds, in nourishments, in strengthening power,-
All these have I provided here, that this man may be whole again.
The “horse possessor,” the “soma-possessor,” the “strengthener,” the “overpowering one”—
all these plants have I acquired for this (man) here not to be harmed.
Das wäss'rige, das milchige, das nährende, das kräftige – Beisammen sind sie alle hier, zu machen seinen Schaden heil.
Das Rosseeinbringende, Somasaftliefernde, Stärkende, Krafterhöhende, alle diese Kräuter habe ich angetroffen für diesen zur Genesung.
Приносящее коней, приносящее сому,
Подкрепляющее, увеличивающее силу –
Я нашел все (эти) растения,
Чтобы он был невредим!
उच्छुष्मा॒ ओष॑धीनां॒ गावो॑ गो॒ष्ठादि॑वेरते । धनं॑ सनि॒ष्यन्ती॑नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥
उत् । शुष्माः॑ । ओष॑धीनाम् । गावः॑ । गो॒ष्ठात्ऽइ॑व । ई॒र॒ते॒ । धन॑म् । स॒नि॒ष्यन्ती॑नाम् । आ॒त्मान॑म् । तव॑ । पु॒रु॒ष॒ ॥
ओषधीनां शुष्माः बलानि उत् ईरते उद्गच्छन्ति । रुग्णे स्ववीर्यं प्रोद्गमयन्तीत्यर्थः । गावो गोष्ठादिव । ता यथा ततः सकाशादुदीरते तद्वत् । कीदृशीनामोषधीनाम्। उच्यते । धनं स्वसामर्थ्यलक्षणं सनिष्यन्तीनां दातुमिच्छन्तीनाम् । किं प्रतीति उच्यते । हे पूरुष पुरुष रोगग्रस्त तव आत्मानं शरीरं प्रति । यद्वा । प्ररोहन्तीरोषधीर्दृष्ट्वा वदति । हे पुरुष प्रियङ्वाद्योषधिस्वामिन् तवात्मानं वर्धयितुं धनं सनिष्यन्तीनां व्रीह्याद्योषधीनां शुष्मा उदीरते ॥
“The virtues of the plural nts which are desirous of bestowing wealth issue from them, man, (towards) yourbody like cattle from the pen.”
The healing virtues of the Plants stream forth like cattle from the stall,-
Plants that shall win me store of wealth, and save thy vital breath, O man.
The unbridled forces of the plants rise up like cows from the cowpen as they seek to gain the stake and your very self, o man.
Der Kräuter Düfte strömen aus, wie aus dem Stall die Heerde dringt, Um zu gewinnen werthen Preis – und auch dein Leben, lieber Mann.
Die Kräfte der Kräuter strömen aus wie die Kühe aus dem Kuhstand, die Kräuter, die Reichtum gewinnen sollen und dein Leben, o Mann.
Силы растений
Выходят, как коровы из хлева,
(Растений,) что будут добывать богатство –
(И) твой жизненный дух, о человек.
इष्कृ॑ति॒र्नाम॑ वो मा॒ताथो॑ यू॒यं स्थ॒ निष्कृ॑तीः । सी॒राः प॑त॒त्रिणी॑: स्थन॒ यदा॒मय॑ति॒ निष्कृ॑थ ॥
इष्कृ॑तिः । नाम॑ । वः॒ । मा॒ता । अथो॒ इति॑ । यू॒यम् । स्थ॒ । निःऽकृ॑तीः । सी॒राः । प॒त॒त्रिणीः॑ । स्थ॒न॒ । यत् । आ॒मय॑ति । निः । कृ॒थ॒ ॥
हे ओषधयः वो माता जननी इष्कृतिर्नाम् । सर्वेषां रुग्णानां निष्कर्त्रीति प्रसिद्धा । यस्मात्सा रुग्णं निष्करोति । अथ अतो यूयम् अपि निष्कृतीः निष्कृतयः स्थ भवथ। किंच यूयं सीराः सरणशीलाः पतत्रिणीः पतनवत्यश्च स्थन भवथ। ‘तप्तनप्' इति तनादेशः । किंच पुरुषः यत् यदि आमयति व्याधितो भवति तं निष्कृथ संस्कुरुथ ॥
“Verily Iṣkṛti is your mother, therefore are you (also) Niṣkṛtis; you are flying streams; if (a man) is illyou cure him.”
Reliever is your mother's name, and hence Restorers are ye called.
Rivers are ye with wings that fly: keep far whatever brings disease.
Your mother is the “Restorer” by name, and you all are “Expellers.” You are streambeds [=stalks] with wings [=leaves]. You expel what
causes affliction.
Wie eure Mutter Heilerecht, heisst ihr die Töchter Macheheil; Ihr seid beschwingten Strömen gleich, was schadhaft ist, das macht ihr heil.
Eure Mutter heißt Heilmachung, und ihr seid die Heilungen. Ihr seid beflügelte ...... . Was schmerzt, das heilet ihr.
Исцеление по имени ваша мать,
А вы (сами) – излечения.
Вы потоки, летящие на крыльях.
Что болит, (то) вы излечиваете.
अति॒ विश्वा॑: परि॒ष्ठा स्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः । ओष॑धी॒: प्राचु॑च्यवु॒र्यत्किं च॑ त॒न्वो॒३॒॑ रप॑: ॥
अति॑ । विश्वाः॑ । प॒रि॒ऽस्थाः । स्ते॒नःऽइ॑व । व्र॒जम् । अ॒क्र॒मुः॒ । ओष॑धीः । प्र । अ॒चु॒च्य॒वुः॒ । यत् । किम् । च॒ । त॒न्वः॑ । रपः॑ ॥
विश्वाः व्याप्ताः परिष्ठाः परितः स्थिता ओषधयः अति अक्रमुः व्याधीनतिक्रान्तवत्यः । स्तेनइव व्रजम् । यथा स्तेनो व्रजमत्यक्रमीत् तद्वत् । तथा कृत्वा ओषधीः ओषधयः प्राचुच्यवुः प्रच्यावयन्ति यत्किं च तन्वः रुग्णशरीरस्य रपः पापं व्याधिलक्षणमस्ति तदिति ॥ ॥ ९ ॥
“The universal all-pervading plural nts assail (diseases) as a thief (attacks) a cow-shed; they drive outwhatever infirmity of body there may be.”
Over all fences have they passed, as steals a thief into the fold.
The Plants have driven from the frame whatever malady was there.
They have stepped over the fences like a thief over a barricade.
The plants have driven forth whatever malady of the body there is.
Kein Hemmniss hält sie auf, sie sind der Dieb, der durch die Zäune bricht, Die Kräuter werfen alles um, was an dem Leib Gebreste ist.
Über alle Hindernisse sind sie wie der Dieb über den Zaun gestiegen. Die Kräuter haben jeglichen Leibesschaden entfernt.
Вы преодолели все барьеры,
Как вор (, попадающий) в загон (для скота).
Растения удалили любое
Повреждение тела, какое ни на есть.
यदि॒मा वा॒जय॑न्न॒हमोष॑धी॒र्हस्त॑ आद॒धे । आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा ॥
यत् । इ॒माः । वा॒जय॑न् । अ॒हम् । ओष॑धीः । हस्ते॑ । आ॒ऽद॒धे । आ॒त्मा । यक्ष्म॑स्य । न॒श्य॒ति॒ । पु॒रा । जी॒व॒ऽगृभः॑ । य॒था॒ ॥
अहं यत् यदि इमाः ओषधीः हस्त आदधे आधारयामि । किं कुर्वन् । वाजयन् रुग्णं बलिनं कुर्वन् । ततः पुरा यक्ष्मस्य रोगस्य आत्मा नश्यति नष्टो भवति जीवगृभो यथा । जीवानां शकुन्यादीनां ग्राहकाद्व्याधाद्यथा जीवा नश्यन्ति तद्वत् । यद्वा । जीवगृभो मृत्योः सकाशाज्जीवोऽपह्रियते तद्वत् ॥
“As soon as I take these plural nts in my hand making (the sick man) strong, the soul of the maladyperishes before (their application) as (life is driven away from the presence) of the seizer of life.”
When, bringing back the vanished strength, I hold these herbs within my hand,
The spirit of disease departs ere he can seize upon the life.
When I take these plants in my hand, invigorating them,
the very self of the sickness perishes, as if before being captured alive.
Wenn ich, ihr Arzeneien, euch in meine Hände drohend fass', So macht das Siechthum sich davon, es bangt ihm vor des Häschers Griff.
Wenn ich nach dem Siegerpreis, dem Gewinn verlangend die Kräuter in die Hand nehme, so entweicht der Lebensgeist der Schwindsucht wie vor dem, der lebendig einfängt.
Когда я, стремясь к победе,
Беру в руку эти растения,
Жизненный дух чахотки исчезает,
Как перед ловчим живых.
यस्यौ॑षधीः प्र॒सर्प॒थाङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः । ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व ॥
यस्य॑ । ओ॒ष॒धीः॒ । प्र॒ऽसर्प॑थ । अङ्ग॑म्ऽअङ्गम् । परुः॑ऽपरुः । ततः॑ । यक्ष्म॑म् । वि । बा॒ध॒ध्वे॒ । उ॒ग्रः । म॒ध्य॒म॒शीःऽइ॑व ॥
हे ओषधीः ओषधयः यस्य रुग्णस्य अङ्गमङ्गं यद्यदङ्गं परुःपरुः यद्यत्पर्व प्रसर्पथ प्रकर्षेणाश्रयथ ततः अङ्गात्पर्वणश्च यक्ष्मं व्याधिं वि बाधध्वे । उग्रः उद्गूर्णबलः मध्यमशीः मध्यमस्थाने वर्तमानो राजा यथा उपद्रवकारिणः समनन्तरशत्रून् पदे पदे विबाधते तद्वत् ॥
“From him, oḥ plural nts, in whom you creep from limb to limb, from joint to joint, you drive away diseaselike a mighty (prince) stationed in the midst of his host.”
He through whose frame, O Plants, ye creep member by member, joint by joint,-
From him ye drive away disease like some strong arbiter of strife.
Him whose every limb, every joint you slither over,
from him thrust aside the sickness, like a mighty (man) lying in the middle.
Auf eurem Weg von Glied zu Glied, und von Gelenke zu Gelenk Treibt ihr das Siechthum vor euch her, als wär's durch strengen Richters Spruch.
Bei wem ihr Kräuter Glied um Glied, Gelenk um Gelenk vordringt, von dem vertreibt ihr die Schwindsucht, wie ein Mächtiger, der in der Mitte zwischen zwei Freunden lagert.
У кого вы проползаете, о растения,
В каждый член, в каждый сустав,
Из того выгоняете чахотку,
Словно грозный царь, находящийся посредине (воюющих).
सा॒कं य॑क्ष्म॒ प्र प॑त॒ चाषे॑ण किकिदी॒विना॑ । सा॒कं वात॑स्य॒ ध्राज्या॑ सा॒कं न॑श्य नि॒हाक॑या ॥
सा॒कम् । य॒क्ष्म॒ । प्र । प॒त॒ । चाषे॑ण । कि॒कि॒दी॒विना॑ । सा॒कम् । वात॑स्य । ध्राज्या॑ । सा॒कम् । न॒श्य॒ । नि॒ऽहाक॑या ॥
हे अस्मदीयस्य पुरुषस्य शरीराधिष्ठायिन् यक्ष्म व्याधे त्वं साकं सहैव प्र पत प्रकर्षेण शीघ्रं गच्छ। केन साकमिति । उच्यते । चाषेण अतिशीघ्रं पतता चाषाख्येन पक्षिणा सह । तथा किकिदीविना पक्षिणा च सह । तथा वातस्य शीघ्रं गच्छतो वायोः ध्राज्या।'ध्रज गतौ' । गत्या वेगेन सह गच्छ। तथा निहाकया गोधिकया साकं नश्य नाशं प्राप्नुहि ॥
“Fly forth, sickness, with the jay, with the blue jay, with the velocity of the wind, perish along with theiguana.”
Fly, Spirit of Disease, begone, with the blue jay and kingfisher.
Fly with the wind's impetuousspeed, vanish together with the storm.
Fly forth, o sickness, together with the cāṣa-bird and the kikidīví-bird. Perish together with the swoop of the wind and together with the
blizzard [?].
So fliege Krankheit, flieg davon, mit Elstern, mit den Hähern flieg, Auf Windes Schwinge fahre hin dahin fahr mit dem Wirbelwind.
Fliege fort, Schwindsucht, zugleich mit dem Holzhäher, dem Holzschreier; mit des Windes Sausen verschwinde, zusammen mit dem Regenschauer!
Улетай, чахотка, вместе
С сойкой, с синей сойкой!
Исчезни с порывом ветра,
Вместе с бурей!
अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑वत्व॒न्यान्यस्या॒ उपा॑वत । ताः सर्वा॑: संविदा॒ना इ॒दं मे॒ प्राव॑ता॒ वच॑: ॥
अ॒न्या । वः॒ । अ॒न्याम् । अ॒व॒तु॒ । अ॒न्या । अ॒न्यस्याः॑ । उप॑ । अ॒व॒त॒ । ताः । सर्वाः॑ । स॒म्ऽवि॒दा॒नाः । इ॒दम् । मे॒ । प्र । अ॒व॒त॒ । वचः॑ ॥
हे ओषधयः वः युष्माकं मध्ये अन्या ओषधिः अन्याम् ओषधिम् अवतु प्राप्नोतु । अवतिरत्र गत्यर्थः । तथा अन्यान्यस्याः समीपम् उपावत उपगच्छत । एवं याः सन्ति क्षित्यामोषधयः ता: सर्वाः संविदानाः परस्परमैकमत्यं प्राप्ताः सत्यः इदं मे मदीयं वचः प्रार्थनालक्षणं वचनं प्रावत प्ररक्षत ॥
“Let each of you, plural nts, go to the other, approach the one (to the vicinity) of the other; thus being allmutually joined together, attend to this my speech.”
Help every one the other, lend assistance each of you to each,
All of you be accordant, give furtherance to this speech of mine.
Let one of you help the other. Give help to one another.
All of you, being in agreement—help this speech of mine.
Von euch sei eins dem andern hold und jedes helf dem andern aus; Seid eines Sinnes allzumal und folget diesem meinem Wort.
Eins von euch soll dem anderen helfen, stehet eines dem anderen bei! Helfet ihr alle einträchtig diesem Wort von mir zum Erfolg!
Пусть одно из вас поддерживает другое!
Помогайте друг другу!
Все вы, обьединенные,
Добейтесь успеха этой речи моей!
याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणी॑: । बृह॒स्पति॑प्रसूता॒स्ता नो॑ मुञ्च॒न्त्वंह॑सः ॥
याः । फ॒लिनीः॑ । याः । अ॒फ॒लाः । अ॒पु॒ष्पाः । याः । च॒ । पु॒ष्पिणीः॑ । बृह॒स्पति॑ऽप्रसूताः । ताः । नः॒ । मु॒ञ्च॒न्तु॒ । अंह॑सः ॥
याः फलिनीः फलवत्यः या अफलाः फलवर्जिताः याः अपुष्पाः पुष्परहिताः याश्च पुष्पिणीः पुष्पवत्यः बृहस्पतिप्रसूताः । बृहस्पतिर्मन्त्राभिमानी देवः । तेनानुज्ञाताः। ता नः अस्मान् अंहसः मुञ्चन्तु मोचयन्तु ॥ ॥ १० ॥
“Whether bearing fruit or barren, whether flowering or flowerless, may they, the progeny of Bṛhaspati,liberate us from sin.”
Let fruitful Plants, and fruitless, those that blossom, and the blossomless,
Urged onward by Brhaspati, release us from our pain and grief;
Those that bear fruit and those without fruit, those without flowers and those that have flowers—
impelled by Br̥haspati, let them release us from distress.1554 X.98
Was Früchte trägt, was ohne Frucht, was blühend ist, was blütelos, Sie mögen von Brihaspati erregt befreien uns von Noth.
Die Früchte tragen und keine Früchte tragen, die nicht blühen und die blühen, sie sollen auf Geheiß des Brihaspati uns von Not erlösen.
Что приносят плоды (и) что бесплодные,
Не цветущие и что цветут, –
Пусть они, воодушевленные Брихаспати,
Освободят нас от мучения!
मु॒ञ्चन्तु॑ मा शप॒थ्या॒३॒॑दथो॑ वरु॒ण्या॑दु॒त । अथो॑ य॒मस्य॒ पड्बी॑शा॒त्सर्व॑स्माद्देवकिल्बि॒षात् ॥
मु॒ञ्चन्तु॑ । मा॒ । श॒प॒थ्या॑त् । अथो॒ इति॑ । व॒रु॒ण्या॑त् । उ॒त । अथो॒ इति॑ । य॒मस्य॑ । पड्बी॑शात् । सर्व॑स्मात् । दे॒व॒ऽकि॒ल्बि॒षात् ॥
मा माम् ओषधयः शपथ्यात् शपथसंजातादेनसः सकाशात् मुञ्चन्तु । अथो अपि च वरुण्यात् वरुणसंभवात् मां मुञ्चन्तु । वरुणोऽपि स्वपाशेन जातमात्रं पुरुषं बध्नाति । उत इति पूरणः । अथो अपि च यमस्य पड्बीशात् पादबन्धनान्निगडान्मुञ्चन्तु । न केवलं वरुणादेः पापात् किंतु सर्वस्मादेवकिल्बिषात् देवैः कृतात्पापान्मुञ्चन्तु ॥
“May they liberate me from the sin produced by curse, from the sin caused by Varuṇa, from the fettersO Yama, from all guilt caused by the gods.”
Release me from the curse's plague and woe that comes from Varuna;
Free me from Yama's fetter, from sin and offence against the Gods.
Let them release me from (the shackle) of a curse, and also from (the shackle) of Varuṇa,
and from the shackle of Yama—from every offense against the gods.
Befreit mich von des Fluches Drang und von dem Strick des Varuna, Von Jama's Netz, von allem Fehl, den wider Götter wir verübt.
Sie sollen mich von den Folgen eines Fluches erlösen und von der Schlinge des Varuna und auch von Yama´s Fußfessel und von jeglicher Sünde wider die Götter.
Пусть освободят они меня от действия проклятия,
А также от (петли) Варуны,
А также от колодки Ямы
И от всякого прегрешения перед богами!
अ॒व॒पत॑न्तीरवदन्दि॒व ओष॑धय॒स्परि॑ । यं जी॒वम॒श्नवा॑महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥
अ॒व॒ऽपत॑न्तीः । अ॒व॒द॒न् । दि॒वः । ओष॑धयः । परि॑ । यम् । जी॒वम् । अ॒श्नवा॑महै । न । सः । रि॒ष्या॒ति॒ । पुरु॑षः ॥
दिवः द्युलोकात अवपतन्तीः अवपतन्त्यः ओषधयः इत्थं परि अवदन् । किमिति उच्यते । यं जीवं जीवन्तम् अश्नवामहै व्याप्नुमः न सः पूरुषः पुरुषः रिष्याति रिष्यति विनश्यति ॥
“The plural nts, falling from heaven, said, "The man, whom living we pervade, will not perish".”
What time, descending from the sky, the Plants flew earthward, thus they spake:
No evil shall befall the man whom while he liveth we pervade,
Flying down from heaven, the plants spoke:
“The man whom we will reach (while he is still) alive, that man will not suffer harm.”
Als von dem Himmel einst herab die Kräuter flogen, sprachen sie: Wen wir am Leben treffen noch, der Mann soll frei von Schaden sein.
Vom Himmel herabfliegend sprachen die Kräuter: Wen wir am Leben antreffen werden, der Mann soll nicht zu Schaden kommen.
Растения, слетающие
С неба вниз, заговорили:
Кого мы застали еще живым,
Тот не потерпит ущерба.
या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञीर्ब॒ह्वीः श॒तवि॑चक्षणाः । तासां॒ त्वम॑स्युत्त॒मारं॒ कामा॑य॒ शं हृ॒दे ॥
याः । ओष॑धीः । सोम॑ऽराज्ञीः । ब॒ह्वीः । श॒तऽवि॑चक्षणाः । तासा॑म् । त्वम् । अ॒सि॒ । उ॒त्ऽत॒मा । अर॑म् । कामा॑य । शम् । हृ॒दे ॥
या ओषधीः ओषधयः सोमराज्ञीः सोमो राजा स्वामी यासां तास्तथोक्ताः बह्वीः असंख्याताः शतविचक्षणाः बहुदर्शना हे सोमाख्ये ओषधे तासाम् ओषधीनां त्वम् उत्तमा असि । यस्मादेवं तस्मात् अरम् अलमत्यर्थं कामाय कान्ताय हृदे हृदयाय शं सुखकरी भवेति शेषः ॥
“The which have the Soma for their king, and are numerous and all- seeking of them you (O Soma) arethe best; be very bountiful to the affectionate heart.”
Of all the many Plants whose King is, Soma, Plants of hundred forms,
Thou art the Plant most excellent, prompt to the wish, sweet to the heart.
The many plants, having a hundred appearances, whose king
is Soma—
of those you are the highest—sufficient for our desire, weal for our heart.
Der Kräuter in des Soma Reich, der vielen hundertfach an Art, All dieser bist das beste du, dem Wunsche recht, dem Herzen hold.
Die vielen Kräuter unter König Soma, von hundertfachem Aussehen, deren oberstes bist du, recht nach Wunsch, dem Herzen wohltuend.
Те многочисленные растения,
Кому сома – царь, с сотней обликов –
Ты среди них высшее:
Прямо по желанию (даешь) благо сердцу.
या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञी॒र्विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑ । बृह॒स्पति॑प्रसूता अ॒स्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म् ॥
याः । ओष॑धीः । सोम॑ऽराज्ञीः । विऽस्थि॑ताः । पृ॒थि॒वीम् । अनु॑ । बृ॒ह॒स्पति॑ऽप्रसूताः । अ॒स्यै । सम् । द॒त्त॒ । वी॒र्य॑म् ॥
या ओषधीः ओषधयः सोमराज्ञीः पृथिवीमनु विष्ठिताः विविधं स्थिताः दिवः सकाशादागत्य पृथिव्यां नानाभेदेन स्थिताः बृहस्पतिप्रसूताः बृहस्पतिनानुज्ञाताः सत्यो यूयम् अस्यै रुग्णतन्वे वीर्यं सं दत्त संधत्त ॥
“plural nts, which have the Soma for your king, who are scattered over the earth, the offspring ofBṛhaspati, give vigour to this (infirm body).”
O all ye various Herbs whose King is Soma, that o'erspread the earth,
Urged onward by Brhaspati, combine your virtue in this Plant.
You plants whose king is Soma, spread wide along the earth—
impelled by Br̥haspati, jointly give heroic power to this one here
[=medicinal plant].
Ihr Kräuter in des Soma Reich, verbreitet auf der Erde Grund, Legt auf Brihaspati's Geheiss in dieses Kraut all eure Kraft.
Die Kräuter unter König Soma, die über die Erde verbreitet sind, vereinigt auf des Brihaspati Geheiß eure Kraft auf dieses Kraut!
(Вы,) растения, кому сома – царь,
Распространенные по земле,
Воодушевленные Брихаспати,
Все вместе дайте ему силу!
मा वो॑ रिषत्खनि॒ता यस्मै॑ चा॒हं खना॑मि वः । द्वि॒पच्चतु॑ष्पद॒स्माकं॒ सर्व॑मस्त्वनातु॒रम् ॥
मा । वः॒ । रि॒ष॒त् । ख॒नि॒ता । यस्मै॑ । च॒ । अ॒हम् । खना॑मि । वः॒ । द्वि॒ऽपत् । चतुः॑ऽपत् । अ॒स्माक॑म् । सर्व॑म् । अ॒स्तु॒ । अ॒ना॒तु॒रम् ॥
हे ओषधयः वः युष्मान् मा रिषत् मा हिंस्यात् । कः । खनिता भूमेः खननकर्ता । यस्मै रुग्णाय चाहं खनामि वः युष्मान् । किंच अस्माकं संबन्धि द्विपत् पुत्रभृत्यादिकं चतुष्पत् गोमहिष्यादिकं च यदस्ति तत् सर्वम् अनातुरम् अरोगम् अस्तु ।
“Let not the digger hurt you, not (the sick person n) for whom I dig you up; may all my bipeds andquadrupeds be free from disease.”
Unharmed be he who digs you up, unharmed the man for whom I dig:
And let no malady attack biped or quadruped of ours.
Let your digger not suffer harm, nor him for whom I dig you.
Let our two-footed and four-footed all be free of affliction.
Nicht nehme Schaden wer euch gräbt, noch der, für den ich grabe euch; Was zwei und was vier Füsse hat, das bleibe alles uns gesund.
Nicht soll der Schaden leiden, der euch gräbt, noch der, für den ich euch grabe. Unsere Zweifüßler und Vierfüßler sollen alle gesund sein.
Да не пострадает от вас копающий (вас)
И кому я вас копаю!
Двуногие (и) четвероногие наши
Да будут все здоровы!
याश्चे॒दमु॑पशृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒रं परा॑गताः । सर्वा॑: सं॒गत्य॑ वीरुधो॒ऽस्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म् ॥
याः । च॒ । इ॒दम् । उ॒प॒ऽशृ॒ण्वन्ति॑ । याः । च॒ । दू॒रम् । परा॑ऽगताः । सर्वाः॑ । स॒म्ऽगत्य॑ । वी॒रु॒धः॒ । अ॒स्यै । सम् । द॒त्त॒ । वी॒र्य॑म् ॥
याश्च ओषधयः इदं स्तोत्रम् उपशृण्वन्ति याश्च ओषधयः दूरं परागताः सर्वाः वीरुधः संगत्य संगताः सत्यो हे वीरुधः अस्यै रुग्णतन्वे वीर्यं सं दत्त ॥
“Both the plural nts that I hear this (prayer), and those which are removed far off, all coming together,give vigour to this (infirm body).”
All Plants that hear this speech, and those that have departed far away,
Come all assembled and confer your healing power upon this Herb.
Both those who hear this nearby and those who have gone far into the distance —
all of you, having coming together, o sprouts—jointly give heroic power to this one here [=medicinal plant].
Ihr, die ihr dieses Wort vernehmt, und die ihr in der Ferne seid, Kommt alle Kräuter her und legt in dieses Kraut all eure Kraft.
Die dieser Rede zuhören, und die in die Ferne gegangen sind, ihr Kräuter, vereinigt alle zusammen eure Kraft auf dieses Kraut!
Кто к этому прислушивается
И кто ушел далеко, –
Все растения, собравшись,
Все вместе дайте ему силу!
ओष॑धय॒: सं व॑दन्ते॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा॑ । यस्मै॑ कृ॒णोति॑ ब्राह्म॒णस्तं रा॑जन्पारयामसि ॥
ओष॑धयः । सम् । व॒द॒न्ते॒ । सोमे॑न । स॒ह । राज्ञा॑ । यस्मै॑ । कृ॒णोति॑ । ब्रा॒ह्म॒णः । तम् । रा॒ज॒न् । पा॒र॒या॒म॒सि॒ ॥
ओषधयः सर्वाः सोमेन राज्ञा सह सं वदन्ते संवादं कुर्वन्ति । किमिति तदुच्यते । यस्मै रुग्णाय ब्राह्मणः ओषधिसामर्थ्यज्ञो ब्राह्मणो वैद्यः कृणोति करोति चिकित्सां तं रुग्णं हे राजन् पारयामसि पारयामः ॥ इदन्तो मसिः ॥
“All the plural nts, together with Soma their king, declare, "We save him, O king, to whom the Brāhmaṇaadministers (us)".”
With Soma as their Sovran Lord the Plants hold colloquy and say:
O King, we save from death the man whose cure a Brahman undertakes.
The plants come to an agreement with King Soma:
“For whom the brahmin acts, him, o king, will we deliver.”
Mit Soma, ihrem Könige, besprechen sich die Kräuter so: Für wen uns ein Brahmane braucht, o König, den erretten wir.
Die Kräuter machen mit ihrem König Soma die Abrede: Wen ein Brahmane behandelt, den bringen wir durch, o König.
Растения ведут беседу
С царей Сомой:
Для кого действует брахман,
Того, о царь, мы перевозим на другую сторону.
त्वमु॑त्त॒मास्यो॑षधे॒ तव॑ वृ॒क्षा उप॑स्तयः । उप॑स्तिरस्तु॒ सो॒३॒॑ऽस्माकं॒ यो अ॒स्माँ अ॑भि॒दास॑ति ॥
त्वम् । उ॒त्ऽत॒मा । अ॒सि॒ । ओ॒ष॒धे॒ । तव॑ । वृ॒क्षाः । उप॑स्तयः । उप॑स्तिः । अ॒स्तु॒ । सः । अ॒स्माक॑म् । यः । अ॒स्मान् । अ॒भि॒ऽदास॑ति ॥
हे ओषधे सोमाख्ये त्वम् ओषधीनामन्यासाम्' उत्तमासि । तव वृक्षाः सर्वे उपस्तयः अधःशायिन एव । तथा सति सः उपस्तिरस्तु अधःशायी भवतु योऽस्मान् अभिदासति अभिहिनस्ति भ्रातृव्य इति ॥ ॥ ११ ॥
“You (Soma) are the best of the plural nts, to you (all) trees are prostrate; may he be prostrate to us, whoattacks us.”
Most excellent of all art thou, O Plant thy vassals are the trees.
Let him be subject to our power, the man who seeks to injure us.
You are the highest, o plant. The trees are your subordinates.
Let him be subordinate to us, whoever assails us.
O Kraut, du bist der Oberherr; die Bäume sind dir unterthan; Und so sei uns auch unterthan der, welcher uns zu schaden sucht.
Du Kraut, bist das Oberste, die Bäume sind deine Untergebenen. Der soll unser Untergebener sein, der uns bedroht!
Ты высшее, о растение,
Деревья – твои подданные.
Пусть тот будет нашим подданным,
Кто нам угрожает!