Sukta 2.40
ऋषिगृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः
देवतासोमापूषणौ
मन्त्र6
छन्दत्रिष्टुप्
सोमा॑पूषणा॒ जन॑ना रयी॒णां जन॑ना दि॒वो जन॑ना पृथि॒व्याः । जा॒तौ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पौ दे॒वा अ॑कृण्वन्न॒मृत॑स्य॒ नाभि॑म् ॥
सोमा॑पूषणा । जन॑ना । र॒यी॒णाम् । जन॑ना । दि॒वः । जन॑ना । पृ॒थि॒व्याः । जा॒तौ । विश्व॑स्य । भुव॑नस्य । गो॒पौ । दे॒वाः । अ॒कृ॒ण्व॒न् । अ॒मृत॑स्य । नाभि॑म् ॥
सोमापूषणा हे सोमापूषणौ युवांरयीणान्धनानां जनना जनयितारौ दिवः द्युलोकस्यापि जनना जनयितारौ पृथिव्याः प्रथितायाश्च जनना जनयितारौभवतः किञ्च जातौजातमात्रावेव युवांविश्वस्यभुवनस्य कृत्स्नस्यजगतः गोपौ गोप्तारौ देवाअमृतस्यामरणस्यनाभिं हेतुमकृण्वन् अकार्षुः ॥ १ ॥
“Soma and Pūṣaṇ, you two are the genitive rators of riches, the genitive rators of heaven, the genitive rators of earth; as soon as born you are the guardians of the whole world; the gods have made you the source of immortality.”
SOMA and Pusan, Parents of all riches, Parents of earth and Parents of high heaven,
You Twain, brought forth as the whole world's protectors, the Gods have made centre of life eternal.
O Soma and Pusan, begetters of wealth,
Begetters, of sky, begetters of earth,
Born as protectors of the whole world,
The gods have made (you) the navel of immortality.
O Soma and Pūṣan, you, the two begetters of riches, begetters of heaven, begetters of earth,
born as the herdsmen of every living thing, did the gods make as the navel of the immortal.
O Soma, Puschan, ihr des Reichthums Zeuger, des Himmels Zeuger und der Erde Zeuger, Euch, die gebornen als des Weltalls Hüter, ersahn die Götter als des Himmels Nabel.
Soma und Pusan, euch Schöpfer der Reichtümer, Schöpfer des Himmels und der Erde die geborenen Hirten der ganzen Welt, machten die Götter zum Nabel der Unsterblichkeit.
О Сома-Пушан, породители богатств,
Породители неба, породители земли,
(Как только) вы родились (и стали) пастухами всего мироздания,
Боги сделали (вас) пупом бессмертия.
इ॒मौ दे॒वौ जाय॑मानौ जुषन्ते॒मौ तमां॑सि गूहता॒मजु॑ष्टा । आ॒भ्यामिन्द्र॑: प॒क्वमा॒मास्व॒न्तः सो॑मापू॒षभ्यां॑ जनदु॒स्रिया॑सु ॥
इ॒मौ । दे॒वौ । जाय॑मानौ । जु॒ष॒न्त॒ । इ॒मौ । तमां॑सि । गू॒ह॒ता॒म् । अजु॑ष्टा । आ॒भ्याम् । इन्द्रः॑ । प॒क्वम् । आ॒मासु॑ । अ॒न्तरिति॑ । सो॒मापू॒षऽभ्या॑म् । ज॒न॒त् । उ॒स्रिया॑सु ॥
इमौ सोमापूषणौ देवौ द्योतमानौ जायमानौ उत्पन्नमात्रावेव जुषन्त सर्वेदेवाः अजुषन्त सेवितवन्तइतियावत् किञ्च इमौ सोमापूषणौ अजुष्टा आसेव्यानितमांसि गूहतान्नाशयतः किञ्च आभ्यामेताभ्यां सोमापूषभ्यांसहइन्द्रः आमासुतरुणीषुउस्रियासुगोष्वन्तर्मध्येऊधःप्रदेशेपक्वं परि क्वम्पयोजनत् जनयति ॥ २ ॥
“(The gods) propitiate these two divinities at the moment of the ir birth, for they drive away the disagreeable glooms; with these two, Soma and Pūṣaṇ, Indra genitive rates the mature (milk) in the immature heifers.”
At birth of these two Gods all Gods are joyful: they have caused darkness, which we hate, to vanish.
With these, with Soma and with Pusan, India generates ripe warm milk in the raw milch-cows.
In the birth of these gods they rejoiced;
They concealed the hateful darkness;
Through these two, Soma and Pusan,
The Indra made the cooked (milk) among the raw cows.
These two gods here, as they were being born, did (the gods) enjoy. These two hid the unenjoyable shades of darkness.
For these two, for Soma and Pūṣan, Indra begot the cooked [=milk] within the raw, within the ruddy ones [=cows].
Sie seien hold uns, die gebornen Götter, sie mögen bergen das verhasste Dunkel; Für diese beiden: Soma, Puschan, zeuge die gare Milch in rohen Kühen Indra.
Über die Geburt dieser beiden Götter freuten sich alle Götter; sie beseitigten die unerfreuliche Finsternis. Mit beiden, mit Soma und Pusan erzeugte Indra die gekochte Milch in den rohen Kühen.
Они радовались, когда эти два бога рождались:
"Пусть эти двое скроют безрадостный мрак!"
Вместе с обоими, с Сомой (и) Пушаном, Индра
Породил вареное (молоко) в сырых коровах.
सोमा॑पूषणा॒ रज॑सो वि॒मानं॑ स॒प्तच॑क्रं॒ रथ॒मवि॑श्वमिन्वम् । वि॒षू॒वृतं॒ मन॑सा यु॒ज्यमा॑नं॒ तं जि॑न्वथो वृषणा॒ पञ्च॑रश्मिम् ॥
सोमा॑पूषणा । रज॑सः । वि॒ऽमान॑म् । स॒प्तऽच॑क्रम् । रथ॑म् । अवि॑श्वऽमिन्वम् । वि॒षु॒ऽवृत॑म् । मन॑सा । यु॒ज्यमा॑नम् । तम् । जि॒न्व॒थः॒ । वृ॒ष॒णा॒ । पञ्च॑ऽरश्मिम् ॥
वृषणा वृषणौ कामानांवर्षितारौ सोमापूषणा हेसोमापूषणौ रजसोलोकस्य लोकारजांस्यु च्यन्तइतियास्कः । विमानम्परिच्छेदकंसर्वमानमित्यर्थः सप्तचक्रं सप्तर्तुचक्रं त्रयोदशोमासः सप्त- मऋतुः अस्तित्रयोदशोमासइतिश्रुतेः । अविश्वमिन्वं विश्वस्यापरिच्छेद्यं विषुवृतं विष्वक् सर्वत्र परिवर्तमानं पञ्चरश्मिम्पञ्चर्तुरश्मिं हेमन्तशिशिरयोः समासेनर्तवःपञ्च तथाचश्रूयते—द्वादशवैमा- साःपञ्चर्तवोहेमन्तशिशिरयोःसमासेनेति । मनसायुज्यमानं मनोमात्रेणयुज्यमानन्तम्प्रसिद्धंरथं जि- न्वथः अस्मान्प्रतिप्रेरयथः ॥ ३ ॥
“Soma and Pūṣaṇ, showerers (of benefits)m direct towards us the seven-wheeled car, the measure of the spheres, undistinguishable from the universe, everywhere existing, (guided) by five reins, and to be harnessed by the mind.”
Soma and Pusan, urge your chariot hither, the seven-wheeIed car that measures out the region,
That stirs not all, that moves to every quarter, fivc-reined and harnessed by the thought, ye Mighty.
O Soma and Pūṣan, the chariot [=sacrifice?] with seven wheels and five reins that measures out the airy realm but does not speed everyone,
rolling in various directions, being yoked with mind, that do you
quicken, you bulls.
O Soma, Puschan treibet her den Wagen, der siebenrädrig durch die Lüfte eilet, Und alldurchdringend rollt nach vielen Seiten, Gebet-geschirrt fünf Stränge hat, o Stiere.
Soma und Pusan, den den Raum durchmessenden Wagen mit sieben Rädern, der nicht jeden befördert, der nach verschiedenen Richtungen fährt, mit dem bloßen Gedanken geschirrt wird, den treibet ihr Bullen an, der fünf Zügel hat.
О Сома-Пушан, меряющую пространство
Семиколесную колесницу, которой может править не каждый,
Поворачивающую в разные стороны, запрягаемую мыслью, -
Поторопите ее, имеющую пять поводьев, о два быка!
दि॒व्य१॒॑न्यः सद॑नं च॒क्र उ॒च्चा पृ॑थि॒व्याम॒न्यो अध्य॒न्तरि॑क्षे । ताव॒स्मभ्यं॑ पुरु॒वारं॑ पुरु॒क्षुं रा॒यस्पोषं॒ वि ष्य॑तां॒ नाभि॑म॒स्मे ॥
दि॒वि । अ॒न्यः । सद॑नम् । च॒क्रे । उ॒च्चा । पृ॒थि॒व्याम् । अ॒न्यः । अधि॑ । अ॒न्तरि॑क्षे । तौ । अ॒स्मभ्य॑म् । पु॒रु॒ऽवार॑म् । पु॒रु॒ऽक्षुम् । रा॒यः । पोष॑म् । वि । स्य॒ता॒म् । नाभि॑म् । अ॒स्मे इति॑ ॥
अन्यः तयोरेकः पूषाउच्चाउच्चैः उच्छ्रितेदिविद्युलोकेसदनंस्थानञ्चक्रेचकार अन्यः अपरः सोमः पृथिव्यामोषषिरूपेणअध्यन्तरिक्षेचचन्द्ररूपेणसदनञ्चक्रे तौ सोमापूषणौयुवाम्पुरुवारं बहुभिर्वरणी यं पुरुक्षुं बहुकीर्तिंरायस्पोषन्धनस्यपुष्टिं पश्वात्मकन्धनमित्यर्थः तथाचब्राह्मणं—पशवोवैरायस्पोष इति । अस्मेअस्माकं नाभिंविश्वस्यभोगस्यहेतुभूतमस्मभ्यंविष्यतां विमुञ्चताम्प्रयच्छतामित्यर्थः ॥ ४ ॥
“One of them, (Pūṣaṇ), has made his dwelling above in the heaven; the other (Soma), upon earth, and in the firmament; may they both grant us much-desired and much-commended abundant wealth of cattle, the source to us (of enjoyment).”
One in the heaven on high hath made his dwelling, on earth and in the firmament the other.
May they disclose to us great store of treasure, much-longed for, rich in food, source of enjoyment.
The one made his seat in heaven high above; the other on earth and in the midspace.
Let those two unleash for us thriving of wealth that brings many rewards and many cattle; let them unloose the navel for us.
Der eine schuf am Himmel hoch den Sitz sich, der andre in der Luft und auf der Erde; Ergiesset beid' uns reichen Gutes Fülle an Schatz und Nahrung reiche, edle Sippe.
Der eine nahm seinen Sitz hoch im Himmel, der andere auf der Erde, in der Luft. Die beiden sollen uns vielbegehrten viehreichen Besitzzuwachs geben; sie sollen unseren Nabel von Nachkommenschaft entbinden.
Один устроил себе сиденье высоко на небе,
Другой на земле (и) в воздушном пространстве.
Оба они (пусть даруют) нам процветание богатства
Очень желанное, связанное с обильным скотом! Пусть развяжут они у нас пуповину!
विश्वा॑न्य॒न्यो भुव॑ना ज॒जान॒ विश्व॑म॒न्यो अ॑भि॒चक्षा॑ण एति । सोमा॑पूषणा॒वव॑तं॒ धियं॑ मे यु॒वाभ्यां॒ विश्वा॒: पृत॑ना जयेम ॥
विश्वा॑नि । अ॒न्यः । भु॒व॒ना । ज॒जान॑ । विश्व॑म् । अ॒न्यः । अ॒भि॒ऽचक्षा॑णः । ए॒ति॒ । सोमा॑पूषणौ । अव॑तम् । धिय॑म् । मे॒ । यु॒वाभ्या॑म् । विश्वाः॑ । पृत॑नाः । ज॒ये॒म॒ ॥
हेसोमापूषणौ अन्यः युवयोरेकः सोमः विश्वानिभुवनाभुवनानिभूतानिजजान अजनयत् तथाच मन्त्रः—सोमः पवतेजनितामतीनामिति । अन्यःअपरः पूषादित्योविश्वमभिचक्षाणः अभि पश्यन्नेतिगच्छति तौयुवांसोमापूषणौमेधियङ्कर्म धीःशचीतिकर्मनामसुपाठात् अवतंरक्षतं किञ्च वयं युवाभ्यांहेतुभ्यां विश्वाः पृतनाः सर्वाः शत्रुसेनाः जयेमअभिभवेम ॥ ५ ॥
“One of you, (Soma) has genitive rated all beings; the other proceeds looking upon the universe: Soma and Pūṣaṇ, protect my (pious) rite; through you, may we overcome all the hosts of our enemies.”
One of you Twain is Parent of all creatures, the otherjourneys onward all-beholding.
Soma and Pusan, aid my thought with favour: with you may we o'ercome in all encounters.
The one begat all living things; the other goes along watching over everything.
Soma and Pūṣan, give help to my insight. With you two would we win all battles.
Der eine war's, der alle Wesen zeugte, der andre wandert, alles rings beschauend, O Soma, Puschan, meine Bitt' erfüllet; lasst alle Feinde uns durch euch besiegen.
Der eine hat alle Wesen erschaffen, der andere wandelt alles beschauend. Soma und Pusan, begünstigt mein Gedicht! Mit euch wollen wir alle Kämpfe siegreich bestehen.
Один породил все существа.
Другой движется, все озирая.
О Сома-Пушан, помогите моей поэтической мысли!
Да победим мы во всех сражениях вместе с вами!
धियं॑ पू॒षा जि॑न्वतु विश्वमि॒न्वो र॒यिं सोमो॑ रयि॒पति॑र्दधातु । अव॑तु दे॒व्यदि॑तिरन॒र्वा बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑: ॥
धिय॑म् । पू॒षा । जि॒न्व॒तु॒ । वि॒श्व॒म्ऽइ॒न्वः । र॒यिम् । सोमः॑ । र॒यि॒ऽपतिः॑ । द॒धा॒तु॒ । अव॑तु । दे॒वी । अदि॑तिः । अ॒न॒र्वा । बृ॒हत् । व॒दे॒म॒ । वि॒दथे॑ । सु॒ऽवीराः॑ ॥
पूषादित्योविश्वमिन्वः विश्वस्यप्रीणयिताधियमस्माकङ्कर्मजिन्वतुतर्पयतु रयिपतिर्धनपतिः सोमः रयिन्धनन्दधातु अस्मभ्यन्ददातु किञ्च देवीद्योतमाना अनर्वा अप्रत्यृताकेनापिप्रातिकूल्यम- प्रापिता अदितिःअवतु अस्मान् रक्षतु अन्यत्सिद्धम् ॥ ६ ॥वायोयेतइत्येकविंशत्यृचन्नवमंसूक्तङ्गार्त्समदङ्गायत्रं अम्बितमइतिषष्ठस्य तृचस्य आदितोद्वेअनु ष्टुभौ तृतीयाबृहती वायोयेतेइत्यादिकेद्वेऋचौवायव्यौ शुक्रस्याद्येत्येषैन्द्रवायवी अयं वामित्रावरु णेतिपञ्चानाम्मित्रावरुणावश्विनाविन्द्रोविश्वेदेवाः सरस्वतीतिक्रमेणदेवताः प्रेतांयज्ञस्येत्यन्त्यस्तृचो ब्राह्मणसूत्रयोर्हविर्धानप्रवर्तनेद्यावापृथिव्यनिविद्धानत्वेनचविनियुक्तत्वात् द्यावापृथिव्योहविर्धान देवत्योवा अग्निञ्चहव्यवाहनमितिपादोग्निदेवत्योवा तथाचानुक्रान्तं—वायोसैकागायत्रमुक्तादेवताः प्रउगेणाद्येतुतृचेन्त्यैन्द्रवायवीद्यावापृथिव्योन्त्यस्तृचोहाविर्धानोवातृतीयःपादोवाग्नेयोम्बितमेनुष्टुभौ बहुतीचेति पृष्ठ्याभिप्लवषडहयोर्द्वितीयेहनि प्रउगेन्त्यतृचवर्जमेतत्सूक्तं वायव्यतृचस्यवायोयेते सहस्रिणइत्याद्येद्वेऋचौ ऎन्द्रवायवतृचस्यश्रुक्रस्याद्येत्येषातृतीया तथाचसूत्रितं—वायोयेतेसहस्रिण इतिद्वेतीव्राः सोमासआगहीत्येकोभादेवादिविस्पृशेतिद्वेशुक्रस्याद्यगवाशिरइत्येकाअयंवाम्मित्रावरुणे तिपञ्चतृचाइति चातुर्विंशिकेहनि प्रातः सवने मैत्रावरुणशस्त्रे अयंवाम्मित्रावरुणेतिषळहस्तोत्रिय सञ्ज्ञकः चतुर्विंशेहोताजनिष्टेतिखण्डेसूत्रितं—अयंवाम्मित्रावरुणापुरूरुणाचिद्भ्यस्तीति आभिप्लविके ष्वहस्सु प्रातःसवने मैत्रावरुणशस्त्रे अयमेवतृचः पञ्चदशादिस्तोमनिमित्तमावापनीयः अयंवाम्मि त्रावरुणाआनोमित्रावरुणेतितृचाइतिसूत्रितत्वात् आद्यामैत्रावरुणग्रहस्यानुवाक्या सूत्रितञ्च—मैत्रा वरुणस्य अयंवाम्मित्रावरुणेतिप्रातरनुवाकाश्विनशस्त्रयोर्ग्फ़ायत्रेछन्दसिगोमदूष्वितितृचोविनियुक्तः गोमदूषु नासत्येतितृचाइतिसूत्रितत्वात् अतिरात्रे प्रथमेपर्याये ब्राह्मणाच्छंसिशस्त्रे इन्द्रोअङ्गमह द्भयमितितृचः अतिरात्रेपर्यायाणामितिखण्डेसूत्रितं—इन्द्रोअङ्गमहद्भयमभिन्युषुवाचमिति आग्र यणेवैश्वदेवस्यहविषोविश्वेदेवासइत्यनुवाक्या आग्रयणमितिखण्डेसूत्रितं—इन्द्रोअङ्गमहद्भयमभि न्यूषुवाचमिति आग्रयणेवैश्वदेवस्यहविषोविश्वेदेवासइत्यनुवाक्या आग्रयणमितिखण्डेसूत्रितं— विश्वेदेवासआगतयेकेचज्ममहिनोअहिमायाइति दशरात्रेप्रथमेहनिप्रउगशस्त्रे अम्बितमेनदीतमइति सारस्वतः सप्तमस्तृचः चतुर्थेहनीतिखण्डेसूत्रितं—अम्बितमेनदीतमइत्यानुष्टुभम्प्रउगमिति सूत्रितञ्च- व्यूढेदशरात्रे प्रथमेछन्दोमेवैश्वदेवशस्त्रे प्रेतांयज्ञस्यशम्भुवेतिद्यावापृथिव्यनिविद्धानीयस्तृचः अथ छन्दोमाइतिखण्डेसूत्रितं—प्रेतांयज्ञस्यशम्भुवायन्देवायजन्मनइतितृचाइति हविर्धानप्रवर्तनेप्ययन्तृचो विनियुक्तः सूत्रितञ्च—प्रेतांयज्ञस्यशम्भुवायुवांयमेइवयतमानेयदैतमिति ।
“May Pūṣaṇ, who is the benefactor of all, be propitious to (this pious) rite; may Soma, the lord of wealth, grant us affluence; may Aditi, who is without an adversary, protect us, so that, blessed with excellent descendants, we may worthily glorify (you) at this sacrifice.”
May Pusan stir our thought, the all-impelling, may Soma Lord of riches grant us riches.
May Aditi the perfect Goddess aid us. Loud may we speak, with heroes, in assembly.
Let Pūṣan quicken insight, he who speeds everyone. Let Soma, the master of wealth, establish wealth.
Let the goddess Aditi, who is without assault, help us. – May we speak loftily at the ritual distribution, in possession of good heroes.
Die Bitte fördre Puschan alldurchdringend, und Schatz verleih der Herr des Schatzes, Soma; Und Aditi sei hold, die starke Göttin; im Männerchor lasst heut beim Fest uns singen.
Pusan soll die Dichtung beleben, der Allbewegende; Soma, der Herr des Reichtums, soll Reichtum bringen. Die Göttin Aditi, die Unvergleichliche, soll günstig sein. - Wir möchten das große Wort führen als Meister der Rede.
Пусть Пушан оживит (мою) поэтическую мысль, (он) приводящий все в движение!
Пусть Сома, господин богатства, дарует богатство!
Да поможет богиня Адити неприступная!
Мы хотим провозгласить жертвенную раздачу, (чтобы иметь) прекрасных мужей!