Sukta 2.5
ऋषिसोमाहुतिर्भार्गवः
देवताअग्निः
मन्त्र8
छन्दअनुष्टुप्
होता॑जनिष्ट॒ चेत॑नः पि॒ता पि॒तृभ्य॑ ऊ॒तये॑ । प्र॒यक्ष॒ञ्जेन्यं॒ वसु॑ श॒केम॑ वा॒जिनो॒ यम॑म् ॥
होता॑ । अ॒ज॒नि॒ष्ट॒ । चेत॑नः । पि॒ता । पि॒तृऽभ्यः॑ । ऊ॒तये॑ । प्र॒ऽयक्ष॑न् । जेन्य॑म् । वसु॑ । श॒केम॑ । वा॒जिनः॑ । यम॑म् ॥
होताहोमनिष्पादकः चेतनः चेतयितास्मदनुष्ठितस्यपितापालकोस्मद्यज्ञस्यईदृशोग्निरजनिष्ट उत्पन्नः किमर्थम्पितृभ्यः पालकेभ्योयजमानेभ्यः षष्ठ्यर्थेचतुर्थी तेषामूतयेरक्षणायच वयञ्चवाजिनः हविर्लक्षणान्नवन्तःसन्तः प्रयक्षम्प्रकर्षेणपूज्यं जेन्यञ्जेतव्यं यमंयमयितव्यं वसुधनं शकेम शक्ताभूयास्म लब्धुमितिशेषः यद्वा वाजिनोन्नस्ययमंयमनङ्कर्तुंशकेमप्रयक्षञ्जेन्यंवसुधनमित्युपमानंउक्तलक्षणन्धन- मिवतत् यथावरोद्धंशाक्नुमस्तद्वत् ॥ १ ॥
“An invoker (of the gods), our instrumental uctor and protector has been born for the preservation of our patrons; may we, possessed of (sacrificial) food, be able to acquire worshipful, conquerable, and manageable riches.”
HERALD and teacher was he born, a guardian for our patrons' help,
Earner by rites of noble wealth. That Strong One may we grasp and guide;
The brilliant Hotri 1 has been born 2, the father to protect the fathers 3, aspiring after noble wealth. May we be able to bridle the strong (horse) 4.
As Hotar he has just been born, conspicuous, as a father to help his fathers [=priests],
displaying noble goods. May we be able to control his prize-winning (horses [=flames]).
Der weise Priester ward erzeugt, der Vater, der den Vätern half, Der edles Gut durch Opfer bringt; zur Rosselenkung sei uns Kraft.
Der ansehnliche Hotri ist jetzt geboren, der Vater zum Schutze für seine Väter, seinen angestammten Reichtum zur Schau tragend. Möchten wir im Stande sein, seine Rosse zu lenken.
Хотар родился, заметный (для всех),
Отец – на помощь (своим) отцам,
Являющий взорам унаследованное добро.
Пусть сможем мы обуздать (его) коней!
आ यस्मि॑न्त्स॒प्त र॒श्मय॑स्त॒ता य॒ज्ञस्य॑ ने॒तरि॑ । म॒नु॒ष्वद्दैव्य॑मष्ट॒मं पोता॒ विश्वं॒ तदि॑न्वति ॥
आ । यस्मि॑न् । स॒प्त । र॒श्मयः॑ । त॒ताः । य॒ज्ञस्य॑ । ने॒तरि॑ । म॒नु॒ष्वत् । दैव्य॑म् । अ॒ष्ट॒मम् । पोता॑ । विश्व॑म् । तत् । इ॒न्व॒ति॒ ॥
यज्ञस्यनेतरियागस्यनिर्वाहकेयस्मिन्नग्नौसप्तरश्मयः सप्तसङ्ख्याकारश्मिवद्भ्याप्ताहोत्रकाः आत- ताः स्वस्वकर्मभिःसर्वतोव्याप्ताभवन्ति सपोतापावकोदेवानाम्पोत्राख्यऋत्विग्रूपोवाग्निर्मनुष्वत् मनुष्यपोतृवत् दैव्यन्देवोयज्ञस्तत्सम्बन्धिअष्टममष्टर्त्विक्सम्बन्धितद्विश्वङ्कर्तव्यजातं सप्तहोत्रकैः सह- स्वयमष्टमःसन् इन्वति व्याप्नोति यद्वा तदित्यस्यलिङ्गव्यत्ययः सपोतेतिसम्बन्धः सप्तहोत्रकैः स- हाष्टमोभूत्वातद्वद्यज्ञन्निर्वहतीत्यर्थः ॥ २ ॥
“In whom, as conductor of the sacrifice, the seven rays are manifested, and who, as a human Potā, officiate in the eighth plural ce to perfect every divine (rite).”
In whom, Leader of sacrifice, the seven reins, far extended, meet;
Who furthers, man-like, eighth in place, as Cleanser, all the work divine.
He the leader of the sacrifice towards whom the seven reins (or rays) are stretched, the Potri promotes, as (he has done) for Manu, the divine eighth (rein); all those (reins he promotes) 1.
He to whom the seven reins are stretched—to the leader of the
sacrifice—
he, like Manu, (sets in motion) the heavenly eighth one—as Potar he sets in motion all this.
Bei ihm, dem Opferleitenden, sind sieben Zügel ausgespannt, Und auch der Götter achtes lenkt nach Menschen Art der Läuterer.
An dem sieben Zügel gespannt sind als dem Leiter des Opfers - wie Manu lenkt er den achten göttlichen - all das bringt er als Potri zuwege.
(Тот,) у кого семь поводьев
Натянуты, как у ведущего жертвоприношение –
Словно Ману (держит он) восьмой, божественный (повод) -
Как потар он все это приводит в действие.
द॒ध॒न्वे वा॒ यदी॒मनु॒ वोच॒द्ब्रह्मा॑णि॒ वेरु॒ तत् । परि॒ विश्वा॑नि॒ काव्या॑ ने॒मिश्च॒क्रमि॑वाभवत् ॥
द॒ध॒न्वे । वा॒ । यत् । ई॒म् । अनु॑ । वोच॑त् । ब्रह्मा॑णि । वेः । ऊँ॒ इति॑ । तत् । परि॑ । विश्वा॑नि । काव्या॑ । ने॒मिः । च॒क्रम्ऽइ॑व । अ॒भ॒व॒त् ॥
पूर्वेमन्त्रेहोत्रादिवत् स्वयमपियज्ञन्निर्वहतीत्युक्तं अत्रतुसर्वन्तत्तदात्मनास्थित्वास्वयमेवनिर्व- हतीत्याह—वाअथवाईमेनंयज्ञंअनुलक्षीकृत्य यद्धविरादिकन्दधन्वेधारयत्यध्वर्थ्वादिरूपः यानिब्रह्मा- णिशस्त्रदीनिअनुवोचत् अनुवक्ति होत्रदिरूपः अत्रवाइत्येतद्योज्यं तत्सर्वंवेःउवेरेवकामयते जानाति- वास्वयमनुष्ठातुं अयमग्निर्विशानिसर्वाणिकाव्याकाव्यानिकवयोमेधाविनऋत्विजस्तत्सम्बन्धीनिकर्मा- णिपर्यभवत् परिभवतिस्वायत्तानिकरोति व्याप्नोतीत्यर्थः व्याप्तौदृष्टान्तः—नेमिः बहिर्वेष्टनबलयः चक्रमिवरथाङ्गयथा कार्त्स्न्येनव्याप्नोतितद्वत् ॥ ३ ॥
“Whatever (offerings the priest) presents, whatever prayers he recites, he, (Agni), knows them all; he comprehends all priestly acts, as the circumference (includes the spokes) of a wheel.”
When swift he follows this behest, bird-like he chants the holy prayers.
He holds all knowledge in his grasp even as the felly rounds the wheel.
Or when he has run along, and has recited the sacred words 1, and has pursued that (duty) 2, he has encompassed every kind of wisdom as the felly (encircles) the wheel.
Or, when he has run after it, he will speak sacred formulations [bráhmāṇi] and pursue this (office of Brahman-priest):
he has encompassed all poetic skills, like a felly a wheel.
Wenn man zu ihm gelaufen kommt Gebete spricht, das sieht er gern; Er legt um alle Lieder sich, wie um das Rad des Rades Kranz.
Sobald er aber im Lauf ist und die Segensworte spricht, so besorgt er auch dieses Amt. Alle Weisheit hat er umspannt wie die Felge das Rad.
Когда же он бросается вслед,
Произнося молитвы, он берет на себя и это.
Он охватил собой все поэтические способности,
Как обод – колесо.
सा॒कं हि शुचि॑ना॒ शुचि॑: प्रशा॒स्ता क्रतु॒नाज॑नि । वि॒द्वाँ अ॑स्य व्र॒ता ध्रु॒वा व॒या इ॒वानु॑ रोहते ॥
सा॒कम् । हि । शुचि॑ना॒ । शुचिः॑ । प्र॒ऽशा॒स्ता । क्रतु॑ना । अज॑नि । वि॒द्वान् । अ॒स्य॒ । व्र॒ता । ध्रु॒वा । व॒याःऽइ॑व । अनु॑ । रो॒ह॒ते॒ ॥
शुचिःस्वयंशोधकः प्रशास्तादेवानां एतन्नामकऋत्विक्प्रशासितावायज्ञविघ्नानां शुचिना क्रतुना- शोधकेनाग्निहोत्रादिकर्मणा साकंहिसहैवाजनिउत्पन्नः जातमात्रएवशुद्धः सर्वस्यप्रशास्ता चसन्नग्नि- होत्रादिनिर्वोढाभवदित्यर्थः अस्याग्नेर्ध्रुवा ध्रुवाणि फलपर्यवसायीनि व्रताव्रतानि कर्माणि विद्वान् जानन् यजमानोवयाइवविस्तृताः शाखाइवानुरोहते क्रमेणानुतिष्ठति ॥ ४ ॥
“The pure regulator (of the sacrifice) is born verily together with the holy act; the wise (worshipper) performs all his, (Agni's), prescribed rites in succession, as the branches spring (from a common stem).”
Together with pure mental power, pure, as Director, was he born.
Skilled in his own unchanging laws he waxes like the growing boughs.
For He has been born as the bright Prasâstri, with bright power of mind. (A man) who knows his firm laws, mounts up on them as on the branches (of a tree) 1.
Because simultaneously with his flame the flaming one has been born as Praśāstar by virtue of his will,
the knowing one [=Agni] grows like (tree) branches, following his own firm commandments.
Beim Reinen weilt der Reine ja, durch Kraft gezeugt als Ordnender; Vertraut mit seiner Werke Brauch, schiesst er wie Zweige hoch empor.
Mit lauterem Sinne ward ja der Lautere als Prasastri geboren. Wer seine feststehenden Regeln kennt, wächst wie die Zweige nach.
Ведь (этот) чистый (бог) со (своей) чистой силой духа
Сразу же родился как прашастар.
Кто знает его твердые обеты,
Растет следом, как ветви (дерева).
ता अ॑स्य॒ वर्ण॑मा॒युवो॒ नेष्टु॑: सचन्त धे॒नव॑: । कु॒वित्ति॒सृभ्य॒ आ वरं॒ स्वसा॑रो॒ या इ॒दं य॒युः ॥
ताः । अ॒स्य॒ । वर्ण॑म् । आ॒युवः॑ । नेष्टुः॑ । स॒च॒न्त॒ । धे॒नवः॑ । कु॒वित् । ति॒सृऽभ्यः॑ । आ । वर॑म् । स्वसा॑रः । याः । इ॒दम् । य॒युः ॥
याःवक्ष्यमाणलक्षणाअङ्गुलयः इदमनुष्ठीयमानं कर्मययुः प्राप्नुवन्ति अनुतिष्ठन्ति ताआयुवः गन्त्र्यः व्याप्ताधेनवः प्रीणयित्र्यः स्वसारः स्वयंसारिण्योङ्गुलयोनेष्टुः हविर्याचितुः भक्षयितुः शोधयितुः पोष- यितुःनेतुर्वास्याग्नेः यद्वैतन्नामकऋत्विग्रूपस्य तिसृभ्यःआ गार्हपत्यादिमूर्तीनामपिवरंवर्णङ्कुवित् बहु- कृत्वः सचन्त सेवन्तेपरिचरन्ति ॥ ५ ॥
“The sister fingers, which are the kine of the Neṣṭā, are those which accomplish him, (Agni's), worship; and in various ways are combined for this purpose through the three (sacred fires).”
Clothing thern in his hues, the kine of him the Leader wait on him.
Is he not better than the Three, the Sisters who have come to us?
The lively milch-cows were attached to his, the Neshtri's, (bright) colour 1. Was it according to the wish of the three sisters who have gone there 2?
The lively milk-cows [=butter offerings] follow the “color” [=flame] of him (when he is) Neṣṭar.
Surely the sisters [=streams of ghee] who have come here are (more) to his taste than the three ([watery] goddesses?)?
Drei Kühe folgen seinem Glanz, des Frauenführers munter nach; Ob nicht willkommner als die drei, die hergekomm'nen Schwestern sind?
Diese ........ Milchkühe schließen sich seiner Farbe als des Nestri an. Gewiß sind die Schwestern, die hierher gekommen sind, ihm lieber als drei andere.
Эти подвижные дойные коровы
Следуют его цвету, когда он нештар.
Не лучше ли, чем (те) три,
Сестры, которые сюда пришли?
यदी॑ मा॒तुरुप॒ स्वसा॑ घृ॒तं भर॒न्त्यस्थि॑त । तासा॑मध्व॒र्युराग॑तौ॒ यवो॑ वृ॒ष्टीव॑ मोदते ॥
यदि॑ । मा॒तुः । उप॑ । स्वसा॑ । घृ॒तम् । भर॑न्ती । अस्थि॑त । तासा॑म् । अ॒ध्व॒र्युः । आऽग॑तौ । यवः॑ । वृ॒ष्टीऽइ॑व । मो॒द॒ते॒ ॥
य्दियदामातुः सर्वस्यनिर्मातुर्भूम्याः वेदिलक्षणायाः स्वसा स्वसृस्थानीयाजुहूर्घृतम्भरन्ती सती उ- पास्थित उपतिष्ठेदग्निं एकवचनमविवक्षितं जुहूपभृद्धृवाः घृतम्भरन्त्यः तिष्ठन्तीत्यर्थः तदातासां जु- ह्वादीनामागतौ यागायप्राप्तौ सत्यां अध्वर्युः एतन्नामकऋत्विग्रूपः अध्वरं कामयमानोवायमग्निः मोदते हृष्यति यवोवृष्टीव वृष्ट्यायथामोदते तद्वत् ॥ ६ ॥
“When the sister (vessel), bearing the clarified butter, is plural ced near the maternal (altar), the Adhvaryu rejoices at their approach, like barley (at the fall of) rain.”
When, laden with the holy oil, the Sitster [sic] by the Mother stands,
The Priest delights in their approach, as corn at coming of the rain.
When (coming) from the mother the sister has approached, bringing ghrita 1, the Adhvaryu rejoices at their 2 coming as corn (rejoices) at rain.
When the sister, bearing the ghee of the mother, has approached him, at the arrival of these, he, as Adhvaryu, is delighted, as grain is by rain.
Wenn von der eignen Mutter her die Schwester Butter bringend kam, Dann freut bei ihrer Ankunft sich der Opfrer, wie am Thau das Gras.
Wenn die Schwester genaht ist, das Schmalz der Mutter bringend, da freut er sich als Adhvaryu über ihr kommen wie die Gerste über den Regen.
Если приблизилась сестра,
Несущая жир матери,
Как адхварью он радуется приходу
Этих (сестер), словно ячмень – дождю.
स्वः स्वाय॒ धाय॑से कृणु॒तामृ॒त्विगृ॒त्विज॑म् । स्तोमं॑ य॒ज्ञं चादरं॑ व॒नेमा॑ ररि॒मा व॒यम् ॥
स्वः । स्वाय॑ । धाय॑से । कृ॒णु॒ताम् । ऋ॒त्विक् । ऋ॒त्विज॑म् । स्तोम॑म् । य॒ज्ञम् । च॒ । आत् । अर॑म् । व॒नेम॑ । र॒रि॒म । व॒यम् ॥
अयमग्निः स्वः स्वयमेवस्वाय स्वकीयाय धायसेकर्मणेहविषान्धारणायवा ऋत्विक् होता जनिष्टे- त्यादिनोक्तलक्षणोहोतृपोतृप्रशास्त्राद्यृत्विग्रूपः सन् ऋत्विजंआर्त्विज्यं भावप्रधानोयन्निर्देशः देवर्त्विग्रू- पः सन् ऋत्विजम्मानुषमार्त्विज्यङ्कृणुताङ्करोतु वयञ्चतदनुग्रहात् आदनन्तरमेवस्तोत्रं यज्ञं चतदाश्रयं यागमपिअरंअलमत्यर्थंवनेम सम्भजेमहि ररिम ददेमहिचहविः यद्वा स्तोमंवनेमयज्ञं यज्ञयोग्यंहवीर- रिम ॥ ७ ॥
“May he, the ministering priest, discharge the office of priest at his own ceremony; and may we worthily repeat (his) praise, and offer (him) sacrifice.”
For his support let him perform as ministrant his priestly task;
Yea, song of praise and sacrifice: we have bestowed, let us obtain.
May He the Ritvig (priest) himself make the Ritvig (serve) for his own refreshment 1. And may we readily gain the praise and the sacrifice 2; we have offered it.
Let him, as R̥tvij, make himself R̥tvij, to suckle himself.
Praise and sacrifice have we given. Then fittingly may we win (their
reward).
Der Priester rüste selber sich den Priester zur Erquickung aus; Wir wollen Lied und Opfer nun ihm weihen, Gaben brachten wir,
Er selbst soll zu seiner eigenen Befriedigung als Opferpriester den Opferpriester bestellen. Und mögen wir dann von dem Loblied und Opfer den rechten Gewinn haben. Wir haben es gespendet.
Пусть сам для своего удовлетворения
Жрец (-Агни) назначит жреца!
Пусть мы приобретем, как подобает
(Нашей) хвале и жертве! Это мы даровали!
यथा॑ वि॒द्वाँ अरं॒ कर॒द्विश्वे॑भ्यो यज॒तेभ्य॑: । अ॒यम॑ग्ने॒ त्वे अपि॒ यं य॒ज्ञं च॑कृ॒मा व॒यम् ॥
यथा॑ । वि॒द्वान् । अर॑म् । कर॑त् । विश्वे॑भ्यः । य॒ज॒तेभ्यः॑ । अ॒यम् । अ॒ग्ने॒ । त्वे इति॑ । अपि॑ । यम् । य॒ज्ञम् । च॒कृ॒म । व॒यम् ॥
हेअग्ने विद्वान् त्वन्माहात्म्याभिज्ञः प्रयोगज्ञोवा यजमानोवा यथाविश्वेभ्योयजतेभ्यः सर्वेभ्योय- जनीयेभ्योदेवेभ्यः अरम्पर्याप्तङ्करत् कुर्यात् तथात्वमनुगृहाणेत्यर्थः वयमपियंयज्ञंयागविशेषञ्चकृमकु- र्महेसयागस्त्वेअपि अपिरेवार्थे तवैव त्वत्प्रीत्यर्थः त्वमेवतस्मात्त्वंसर्वदेवार्थयागं तत्तदृत्विग्रपःसन् निर्वहेत्यर्थः ॥ ८ ॥ इमाम्मइत्यष्टर्चंषष्ठंसूक्तं सोमाहुत्यार्षमाग्नेयङ्गायत्रं इमाम्मेगायत्रंहीत्यनुक्रान्तम् प्रातरनुवाकाश्वि- नशस्त्रयोर्गायत्रेछन्द्स्यस्यविनियोगः सूत्रितञ्च—इमाम्मेअग्नेसमिधमिमामितित्रयाणामुत्तमामुद्धरेदि- ति अपराह्णिक्यामुपसदीमाम्मेअग्नेसमिधमितितिस्रऋचस्त्रिरभ्यस्तानवसामिधेन्यः कृत्वाविनियोक्त- व्याः अथोपसदितिखण्डेसूत्रितं—इमाम्मेअग्नेसमिधमिमामितितुसामिधेन्यइति ।
“And do you, Agni, (grant), that this wise (worshipper) may worthily offer (worship) to all the adorable (divinities), and that the sacrifice which we offer may also be perfected in you.”
That so this man well skilled, may pay worship to all the Holy Ones.
And, Agni, this our sacrifice which wehave here prepared, to thee.
In order that He the knowing one (Agni) may readily serve all the worshipful (gods), this sacrifice, O Agni, which we have performed, rests in thee.
So that the knowing one [=Agni] will make (it) fitting for all those (gods) worthy of the sacrifice,
this, o Agni, (should be) here in you—the sacrifice which we have
performed.
Dass allen heil'gen Göttern er, als Kundiger zu Diensten steh; – Ist Agni, dir ans Herz gelegt das Opfer, welches wir gebracht.
Auf daß er kundig allen Opferwürdigen es recht mache, sei dieses Opfer in deiner Hut, o Agni, das wir bereitet haben.
Чтобы (он,) знаток, воздал должные
Всем достойным жертвы,
Эта жертва, которую принесли мы,
(Находится) в твоем распоряжении, о Агни.