Sukta 3.2
ऋषिगाथिनो विश्वामित्रः
देवतावैश्वानरोग्निः
मन्त्र15
छन्दत्रिष्टुप्
वै॒श्वा॒न॒राय॑ धि॒षणा॑मृता॒वृधे॑ घृ॒तं न पू॒तम॒ग्नये॑ जनामसि । द्वि॒ता होता॑रं॒ मनु॑षश्च वा॒घतो॑ धि॒या रथं॒ न कुलि॑श॒: समृ॑ण्वति ॥
वै॒श्वा॒न॒राय॑ । धि॒षणा॑म् । ऋ॒त॒ऽवृधे॑ । घृ॒तम् । न । पू॒तम् । अ॒ग्नये॑ । ज॒ना॒म॒सि॒ । द्वि॒ता । होता॑रम् । मनु॑षः । च॒ । वा॒घतः॑ । धि॒या । रथ॑म् । न । कुलि॑शः । सम् । ऋ॒ण्व॒ति॒ ॥
ऋतवृधे ऋतस्योदकस्य यज्ञस्यवावर्धयित्रेवैश्वानराय वैश्वानरशब्दोयास्केनव्याख्यातः—वैश्व नरः कस्माद्विश्वान्नरान्नयतिविश्वएवन्नरानयन्तीतिवाअपिवाविश्वानरएवस्यात् प्रत्यृतः सर्वाणिभूता नितस्यवैश्वानरस्तस्यैषाभवतीति । तस्मैअग्नये पूतघृतन्न घृतमिव धिषणांस्तुतिञ्जनामसिजनया मः यथाघृतम्प्रीतिञ्जनयति तथाप्रीतिङ्करोमीत्यर्थः द्विताद्विधागार्हपत्याहवनीयरूपाभ्यांयुक्तं होता रन्देवानामाह्वातारमग्निम्मनुषः मनुष्याः वाघतश्चऋत्विजश्च धियाकर्मणाकुलिशोवास्यादिः रथन्न रथमिव समृण्वतिसंस्कुर्वन्ति ॥ १ ॥
“We offer to Agni, who is Vaiśvānara, the augmenter of water, praise (as bland) as pure clarified butter; and the priests and the worshipper incite by their (pious) rites the invoker of the gods to his two-fold function, as a wheelwright fabricates a caṛ”
To him, Vaisvanara, who strengthens Holy Law, to Agni we present our praise like oil made pure.
With thoughtful insight human priests bring him anear, our Herald from of old, as an axe forms a car.
For Vaisvânara, the increaser of Rita, for Agni we produce 1 a Dhishanâ 2 like purified ghee. And verily 3 by their prayer the invoking men (accomplish) him, the Hotri, as the axe accomplishes a chariot.
We give birth to the Holy Place for Vaiśvānara, who grows strong through the truth, like purified ghee for Agni.
Once again, as an axe brings together a chariot, the chanters (bring together) with their insight the Hotar [=Agni], (who was) also (the
Hotar) of Manu.
Dem Männerhort, dem Agni, der des Rechts sich freut, erzeugen Loblied wir wie reines Opferschmalz, Und ihn den Priester richten fromme Menschen zu, mit Kunstverstand, so wie das Beil den Wagen schnitzt.
Für Agni Vaisvanara, den Mehrer der Wahrheit, schaffen wir ein Werk, abgeklärt wie Schmalz. Abermals bringen ihn, der der Hotri auch des Manu war, die Priester mit Kunst zustande wie das Beil den Wagen.
Для Агни Вайшванары, умножающего закон,
Мы слагаем поэтическое подношение, очищенное, как жир.
Сразу же жрецы мыслью создают (этого Агни) –
Хотара еще у Мануса, как топор – колесницу.
स रो॑चयज्ज॒नुषा॒ रोद॑सी उ॒भे स मा॒त्रोर॑भवत्पु॒त्र ईड्य॑: । ह॒व्य॒वाळ॒ग्निर॒जर॒श्चनो॑हितो दू॒ळभो॑ वि॒शामति॑थिर्वि॒भाव॑सुः ॥
सः । रो॒च॒य॒त् । ज॒नुषा॑ । रोद॑सी॒ इति॑ । उ॒भे इति॑ । सः । मा॒त्रोः । अ॒भ॒व॒त् । पु॒त्रः । ईड्यः॑ । ह॒व्य॒ऽवाट् । अ॒ग्निः । अ॒जरः॑ । चनः॑ऽहितः । दुः॒ऽदभः॑ । वि॒शाम् । अति॑थिः । वि॒भाऽव॑सुः ॥
सोग्निर्जनुषा जन्मनाउभेरोदसी द्यावापृथिव्यौ रोचयत् अरोचयत् प्रकाशयति समात्रोर्द्या वापृथिव्योः ईड्यः स्तुत्यः पुत्रोभवत् हव्यवाट् हव्यानां वोढा अग्निः अङ्गनादिगुणयुक्तः अजरः जरारहितः चनोहितः चनोन्नंहितंयजमानेनिहितंयेनासौचनोहितः दूळभः हिंसितुम शक्यः सोयंविभावसुः प्रभाधनः विशाम्मनुष्याणां अतिथिरिवपूज्योभवति ॥ २ ॥
“By his birth he lighted up both heaven and earth; he was the praiseworthy son of his parents; the undecaying Agni, the bearer of oblations, the giver of food, the guest of men, the affluent in radiance.”
He made the heaven and earth resplendent by his birth: Child of two Mothers he was meet to be implored,
Agni, oblation-bearer, gracious, ever-young, infallible, rich in radiant light, the guest of men.
By his birth he has given splendour to both worlds (Heaven and Earth). He became the praiseworthy son of his parents, Agni, the carrier of oblations, never ageing, with satisfied mind, undeceivable, the guest of men, rich in light.
He made both world-halves shine through his birth. He became the son to be invoked by his two parents [=Heaven and Earth?].
Agni is the conveyor of oblations, unaging and placed for delight,
difficult to deceive, the guest of the clans, rich in radiance.
Nach seiner Art durchleuchtet beide Welten er, er war der beiden Aeltern preisenswerther Sohn, Der Opferfahrer, ewig jung und holdgestimmt, der Menschen Gast, untrüglich und an Strahlen reich.
Er erleuchtete gleich bei seiner Geburt beide Welten; der Sohn ward von beiden Müttern zu berufen. Agni ist der Opferfahrer, nicht alternd, beliebt, der schwer zu hintergehende Gast der Clane, der Glanzreiche.
Он осветил при рождении оба мира:
Этот сын был достойным призывов обоих родителей.
Агни – возница жертвы, нестареющий, предназначенный для радости (людям),
Гость племен, которого трудно обмануть, ярко сверкающий.
क्रत्वा॒ दक्ष॑स्य॒ तरु॑षो॒ विध॑र्मणि दे॒वासो॑ अ॒ग्निं ज॑नयन्त॒ चित्ति॑भिः । रु॒रु॒चा॒नं भा॒नुना॒ ज्योति॑षा म॒हामत्यं॒ न वाजं॑ सनि॒ष्यन्नुप॑ ब्रुवे ॥
क्रत्वा॑ । दक्ष॑स्य । तरु॑षः । विऽध॑र्मणि । दे॒वासः॑ । अ॒ग्निम् । ज॒न॒य॒न्त॒ । चित्ति॑ऽभिः । रु॒रु॒चा॒नम् । भा॒नुना॑ । ज्योति॑षा । म॒हाम् । अत्य॑म् । न । वाज॑म् । स॒नि॒ष्यन् । उप॑ । ब्रु॒वे॒ ॥
चित्तिभिर्ज्ञानैः उपलक्षितादेवासः देवाः तरुषः व्यसनेभ्यस्तारकस्यदक्षस्यबलस्य क्रत्वाकर्म णा विधर्मणि विधारकेयज्ञे अग्निञ्जनयन्त अजनयन् भानुनाभासमानेन ज्योतिषारुरुचानं रोच मानं महां महान्तं अग्निंअत्यन्न भारसहमश्वमिव वाजमन्नं सनिष्यन् लिप्समानोहं उपब्रुवे स्तौमि ॥ ३ ॥
“The gods (endowed) with intelligence, gave birth to Agni in the multiform rite by the exertion of preserving strength; desirous of food, I eulogise the great Agni, bright with solar effulgence, and (vigorous) as a horse.”
Within the range of their surpassinq power, by might, the Gods created Agni with inventive thought.
I, eager to win strength, address him, like a steed, resplendent with his brilliance, with his ample light.
Through the power of their mind, within the sphere of their superior strength the gods have procreated Agni by their thoughts. Desirous of winning the prize 1 I address Him who shines with his splendour, who is great in his light, as (one who desires to win the prize addresses his) race-horse.
In accordance with their will and upon the broad foundation of their skill and power to surpass, the gods gave birth to Agni through their insights. I speak to the great one, shining with his radiance and his light, as one who wants to win the prize (speaks) to his steed.
Die Götter zeugten durch des Geistes Siegsgewalt im Himmelsraum den Agni durch der Weisheit Kraft; Der hell erstrahlt und gross sich zeigt an Licht und Glanz, ihn wie ein Rennpferd ruf ich Gut begehrend an.
Mit der Klugheit des Verstandes, um ihre Macht auszubreiten, mit Überlegung erzeugten die Götter den Agni. Dem im Glanze, im Lichte erstrahlenden Großen rede ich zu wie dem Rennpferd der, der den Siegerpreis gewinnen will.
Распространяя (свое) превосходство, силой разума
Боги породили Агни мысленными усилиями.
К великому (богу,) сверкающему лучом (и) светом,
Я обращаюсь, как (человек,) стремящийся захватить награду, – к скакуну.
आ म॒न्द्रस्य॑ सनि॒ष्यन्तो॒ वरे॑ण्यं वृणी॒महे॒ अह्र॑यं॒ वाज॑मृ॒ग्मिय॑म् । रा॒तिं भृगू॑णामु॒शिजं॑ क॒विक्र॑तुम॒ग्निं राज॑न्तं दि॒व्येन॑ शो॒चिषा॑ ॥
आ । म॒न्द्रस्य॑ । स॒नि॒ष्यन्तः॑ । वरे॑ण्यम् । वृ॒णी॒महे॑ । अह्र॑यम् । वाज॑म् । ऋ॒ग्मिय॑म् । रा॒तिम् । भृगू॑णाम् । उ॒शिज॑म् । क॒विऽक्र॑तुम् । अ॒ग्निम् । राज॑न्तम् । दि॒व्येन॑ । शो॒चिषा॑ ॥
मन्द्रस्यस्तुत्यस्य वैश्वानरस्य सम्बन्धिनंवरेण्यंवरणीयं अह्रयंअलज्जावहं ऋग्मियम्प्रशस्यं वाज मन्नं सनिष्यन्तः लिप्समानावयं भृगूणांऋषीणां रातिं अभिलषितार्थप्रदातारं उशिजं आभिल ष्यं तं कविक्रतुङ्क्रान्तप्रज्ञं दिव्येनदिविभवेन शोचिषारोचिषा राजन्तम्भ्राजमानमग्निंआवृणीमहे सम्भजामहे ॥ ४ ॥
“Desiring excellent food, inflicting no disgrace, we solicit the boon of the adorable (Vaiśvānara) from Agni, the benefactor of the Bhṛgus, the object of our desires, who is acquainted with past acts, and shines with celestial splendour.”
Eager to gain, we crave from him the friendly God strength confident, choiceworthy meet to be extolled:
The Bhrgus' bounty, willing, strong with sages' lore, even Agni shining forth with light that comes from heaven.
Desirous of winning the choice, glorious, and praiseworthy prize (which is the gift) of the joy-giver, we choose the boon of the Bhrigus 1, the Usig 2, who has the mind of a sage, Agni, who reigns with his heavenly light.
Wanting to win it, we choose the desirable, audacious, verse-worthy prize of the delighting (Agni),
the gift of the Bhr̥gus, the fire-priest with a poet’s resolve—Agni
(himself), who rules with his heavenly flame.
Nach Gut verlangend wünschen wir des freundlichen begehrungswerthen, reichen, preisenswerthen Schatz, Den holden Agni, den die Bhrigu's uns geschenkt, den einsichtsvollen, der mit Himmelsglanz erstrahlt.
Um ihn zu erringen suchen wir uns den ausgesuchten, nicht bescheidenen, preislichen Gewinn des wohlredenden Agni aus, die Gabe der Bhrigu´s, den Usij, der Sehergabe besitzt, den Agni, der mit himmlischer Glut der Opfer waltet.
Стремясь захватить (награду) веселого (бога),
Мы выбираем награду, достойную выбора, нескаредную, заслуживающую гимна.
Дар Бхригу, Ушиджа, обладающего силой духа поэта, -
Агни, сверкающего небесным пламенем.
अ॒ग्निं सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जना॒ वाज॑श्रवसमि॒ह वृ॒क्तब॑र्हिषः । य॒तस्रु॑चः सु॒रुचं॑ वि॒श्वदे॑व्यं रु॒द्रं य॒ज्ञानां॒ साध॑दिष्टिम॒पसा॑म् ॥
अ॒ग्निम् । सु॒म्नाय॑ । द॒धि॒रे॒ । पु॒रः । जनाः॑ । वाज॑ऽश्रवसम् । इ॒ह । वृ॒क्तऽब॑र्हिषः । य॒तऽस्रु॑चः । सु॒ऽरुच॑म् । वि॒श्वऽदे॑व्यम् । रु॒द्रम् । य॒ज्ञाना॑म् । साध॑त्ऽइष्टिम् । अ॒पसा॑म् ॥
वृक्तबर्हिषः स्तीर्णबर्हिषः यतस्रुचःप्राप्तस्रुचः ऋत्विजः सुम्नायसुखार्थं वाजश्रवसम्मनुष्येभ्यः प्रेरितान्नं सुरुचं प्रशस्तदीप्तिमन्तं विश्वदेव्यं विश्वेभ्योदेवेभ्योहितं रुद्रन्दुःखानान्द्रावकं अपसाङ्कर्म वतांयज्ञानां यजन्तीतियज्ञायजमानाः तेषां साधदिष्टिं साधितयज्ञं तादृशमग्निं इहयज्ञे जनाः स्तोतारः पुरोदधिरे स्तुवन्ति ॥ ५ ॥
“Men with strewn holy grass, and uplifted ladles, plural ce before them this solemnity for the sake of obtaining happiness, Agni, the bestower of food, the resplendent, the benefactor of all the gods, the remover of sorrow, the perfecter of the (holy) acts of the sacrificer.”
For happiness, men, having trimmed the sacred grass, set Agni glorious for his strength before them here;
Yea, with raised ladles, him bright, dear to all the Gods, perfecting aims of works, Rudra of solemn rites.
Men, having spread the sacrificial grass, holding the sacrificial ladle, have placed here in front (as Purohita), for the sake of (the divine) blessing, Agni renowned for strength, with great splendour, united with all the gods, the Rudra of sacrifices 1, who accomplishes the oblations of active (worshippers).
With twisted ritual grass, the peoples have placed Agni in front, him who brings fame as a prize, for the sake of his favor,
and with offering ladle extended, they (have placed) him, brightly
shining, belonging to all the gods, the Rudra of the sacrifices, bringing success to the offerings of the (ritual) workers.
Den Agni stellten sich zum Heil die Menschen an, die Schalen reichend und die Streu bereitend hier, Den schatzberühmten, ihn, den hehren, leuchtenden, allgöttlichen, der Opfer hegt und Opferer.
Den Agni haben die Menschen, um seine Gunst zu gewinnen, hier an die Spitze gestellt, den siegesberühmten, indem sie das Barhis herumlegen, mit bereit gehaltenem Opferlöffel, den schön leuchtenden, allen Göttern bekannten, den Rudra der Opfer, der das Opfer der werktätigen Priester erfolgreich macht.
Чтобы завоевать (его) благоволение, люди поставили его здесь впереди,
(Бога,) знаменитого наградами, (они,) разостлавшие жертвенную солому,
Протянувшие жертвенную ложку, (его), принадлежащего всем богам,
Рудру жертв, лучше всех приводящего к цели жертву деятельных (жрецов).
पाव॑कशोचे॒ तव॒ हि क्षयं॒ परि॒ होत॑र्य॒ज्ञेषु॑ वृ॒क्तब॑र्हिषो॒ नर॑: । अग्ने॒ दुव॑ इ॒च्छमा॑नास॒ आप्य॒मुपा॑सते॒ द्रवि॑णं धेहि॒ तेभ्य॑: ॥
पाव॑कऽशोचे । तव॑ । हि । क्षय॑म् । परि॑ । होतः॑ । य॒ज्ञेषु॑ । वृ॒क्तऽब॑र्हिषः । नरः॑ । अग्ने॑ । दुवः॑ । इ॒च्छमा॑नासः । आप्य॑म् । उप॑ । आ॒स॒ते॒ । द्रवि॑णम् । धे॒हि॒ । तेभ्यः॑ ॥
हेपावकशोचे शोधकदीप्ते हेहोतः देवानामाह्वातः हेअग्ने यज्ञेषुपरिपरितः व्रुक्तबर्हिषः स्तीर्णबर्हिषः दुवःपरिचरणमिच्छमानासः इच्छन्तोनरोनेतारोयजमानाः आप्यं आप्तुंयोग्यं तवत्वत्सम्बन्धिनङ्क्षयं निवासं यागगृहं उपासते उपविशति हियस्मात् तेभ्योद्रविणन्धनन्धेहि विधेहि ॥ ६ ॥
“Agni, of purifying lustre, invoker of the gods, men desirous of worshipping (you), having strewn the sacred grass, repair to your appropriate abode at sacrifices; bestow upon them wealth.”
Around thy dwelling-place, O brightly-shining Priest, are men at sacrifice, whose sacred grass is trimmed.
Wishing to do thee service, Agni, they are there, desirous of thy friendship grant them store of wealth.
O (Agni) whose flame is purifying, around thy dwelling, O Hotri, the men who at the sacrifices have spread the sacrificial grass, O Agni, seeking (how to do) honour (to thee), and (desiring) thy friendship, surround thee (reverentially);—bestow thou wealth on them!
O you of pure flame, because our men with twisted ritual grass in the sacrifices are all around your dwelling, o Hotar,
they are drawing near, seeking your company, your friendship, o Agni. Establish wealth for them.
Hellflammender, o Priester, hier um deinen Sitz verehren dich die Männer, die die Streu geschmückt Beim Opfer, Agni, die um Gaben flehenden, dich, ihren Freund, verleihe ihnen reiches Gut.
Reinflammender Hotri! Um deine Wohnstatt sitzen ja erwartend bei den Opfern die Männer auf dem herumgelegten Barhis, indem sie deine Zuneigung, deine Freundschaft suchen, o Agni. Denen bring Reichtum!
О (бог) с чистым пламенем, ведь это вокруг твоего жилья,
О хотар, усаживаются во время жертвоприношений мужи,
О Агни, расстелившие жертвенную солому, ищущие
(Твоей) милости, (твоей) привязанности. Дай им богатство!
आ रोद॑सी अपृण॒दा स्व॑र्म॒हज्जा॒तं यदे॑नम॒पसो॒ अधा॑रयन् । सो अ॑ध्व॒राय॒ परि॑ णीयते क॒विरत्यो॒ न वाज॑सातये॒ चनो॑हितः ॥
आ । रोद॑सी॒ इति॑ । अ॒पृ॒ण॒त् । आ । स्वः॑ । म॒हत् । जा॒तम् । यत् । ए॒न॒म् । अ॒पसः॑ । अधा॑रयन् । सः । अ॒ध्व॒राय॑ । परि॑ । नी॒य॒ते॒ । क॒विः । अत्यः॑ । न । वाज॑ऽसातये । चनः॑ऽहितः ॥
रोदसी द्यावापृथिव्यौ आपृणात् आपूरयत् तथामहत्प्रभूतंस्वः अन्तरिक्षं आपृणच्च अपसः कर्मवन्तोयजमानाः जातंयत् यंएनमग्निं अधारयन् अत्योन अश्वइव कविःक्रान्तः सर्वत्रव्याप्तः चनोहितः निहितान्नः सोयमग्निः वाजसातये वाजस्य अन्नस्यकीर्तेर्वासातये लाभाय अध्वराय परिणीयते यज्ञार्थन्नीयते ॥ ७ ॥
“He has filled both heaven and earth and the spacious firmament, he whom the performers of (sacred) rites have laid hold of as soon as born; he, the sage, the giver of food, is brought like a horse to the sacrificer, for (the sake of) obtaining food.”
He hath filled heaven and earth and the great realm of light, when at his birth the skilful held him in their hold.
He like a horse is led forth to the sacrifice Sage, graciously inclined, that he may win us strength.
He has filled the two worlds (Heaven and Earth) and the great Sun, when the active ones (i. e. the priests) held him fast who had been born. He the sage is led round for the performance of worship, like a racer for the winning of the prize 1, with satisfied mind.
The great sun filled both world-halves, when the (ritual) workers supported him when he was just born.
And he, the sage poet, is led around for the rite, like a steed, for the winning of the prize, being placed for delight.
Die Welten und den hohen Lichtraum füllte er, als den gebornen pflegten die geschäftigen; zur Opferfeier wird der weise hergeführt, gleichwie ein Ross zum Preisgewinn geneigt gemacht.
Er füllte beide Welten an, er die große Sonne, als die Werktätigen den Neugeborenen festhielten. Der Weise wird für den Gottesdienst herumgeführt wie ein Renner zur Preisgewinnung, der Beliebte.
Он заполнил оба мира, за(полнил) великое солнце,
Когда его, (только) родившегося, деятельные (жрецы) держали (в руках).
Этого поэта ведут для обряда кругом,
Словно скакуна – для захвата награды, (его,) установленного на радость (людям).
न॒म॒स्यत॑ ह॒व्यदा॑तिं स्वध्व॒रं दु॑व॒स्यत॒ दम्यं॑ जा॒तवे॑दसम् । र॒थीॠ॒तस्य॑ बृह॒तो विच॑र्षणिर॒ग्निर्दे॒वाना॑मभवत्पु॒रोहि॑तः ॥
न॒म॒स्यत॑ । ह॒व्यऽदा॑तिम् । सु॒ऽअ॒ध्व॒रम् । दु॒व॒स्यत॑ । दभ्य॑म् । जा॒तऽवे॑दसम् । र॒थीः । ऋ॒तस्य॑ । बृ॒ह॒तः । विऽच॑र्षणिः । अ॒ग्निः । दे॒वाना॑म् । अ॒भ॒व॒त् । पु॒रःऽहि॑तः ॥
रथीर्नेताबृहतोमहतः ऋतस्ययज्ञस्यविचर्षणिः द्रष्टायोग्निः देवानाम्पुरोहितः पुरस्ताद्द्रष्टव्यतया स्थापितोभवत् हव्यदातिं देवेभ्योहविषान्दातारं स्वध्वरं शोभनयज्ञं दम्यं दमेभ्योगृहेभ्य़ोहितं जातवेदसं जातप्रज्ञं तमग्निं नमस्यतपूजयत दुवस्यतपरिचरत ॥ ८ ॥
“Reverence the bearer of oblations (to the gods), him whose sacrifice is acceptable; worship him by whom all that exists is known, who is friendly to our dwellings; for Agni is the conductor of the great sacrifice, the beholder of all, who has been plural ced in front of the gods.”
Honour the oblation-bearer, him who knows fair rites, serve ye the Household Friend who knows all things that be.
He drives the chariot of the lofty ordinance: Agni most active, is the great High Priest of Gods.
Adore ye him, the giver of offerings, the best performer of worship; honour ye him the domestic Gâtavedas. Agni, the charioteer of the mighty Rita, he who dwells among manifold tribes, has become the Purohita of the gods.
Revere him who gives the oblation, who makes the rites good. Befriend the domestic Jātavedas.
The charioteer of the lofty truth who has no boundary, Agni has become the one placed in front of the gods.
Den Agni ehrt, der opfert, und die Speis' empfängt, beschenkt den Wesenkenner, ihn den häuslichen, Des grossen Opfers Lenker ist der thätige, er war von je der Priester in der Götter Haus.
Verneigt euch vor dem Opferausteiler, der den Gottesdienst gut versieht; bevorzuget den häuslichen Jatavedas! Er ward der ausgezeichnete Lenker der hohen Opferordnung, Agni der Bevollmächtigte der Götter.
Поклоняйтесь (ему,) передающему жертву, прекрасно исполняющему обряд!
Почитайте домашнего (бога), Джатаведаса!
Колесничий высокого закона, движущийся в разные стороны,
Агни был поставлен впереди богов.
ति॒स्रो य॒ह्वस्य॑ स॒मिध॒: परि॑ज्मनो॒ऽग्नेर॑पुनन्नु॒शिजो॒ अमृ॑त्यवः । तासा॒मेका॒मद॑धु॒र्मर्त्ये॒ भुज॑मु लो॒कमु॒ द्वे उप॑ जा॒मिमी॑यतुः ॥
ति॒स्रः । य॒ह्वस्य॑ । स॒म्ऽइधः॑ । परि॑ऽज्मनः । अ॒ग्नेः । अ॒पु॒न॒न् । उ॒शिजः॑ । अमृ॑त्यवः । तासा॑म् । एका॑म् । अद॑धुः । मर्त्ये॑ । भुज॑म् । ऊँ॒ इति॑ । लो॒कम् । ऊँ॒ इति॑ । द्वे इति॑ । उप॑ । जा॒मिम् । ई॒य॒तुः॒ ॥
उशिजः कामयमानाः अमृत्यवोमृत्युरहिताः येदेवाः यह्वस्यमहतः अग्नेः परिज्मनः परि तोगन्तुः समिधः समिन्धिकाः प्रकाशिकास्तिस्रः पार्थिववैद्युतसूर्यरूपास्तिस्रस्तनूः अपुनन् अशो धयन् तेदेवाः भुजंसर्वेषाम्पालयित्रीं तासान्तनूनाम्मध्ये एकाम्पार्थिवीन्तनुं मर्त्येमर्त्यलोके अदधुः न्यदधुः उइतिपादपूरणः इतरेद्वेतनू जामिंलोकं आसन्नमन्तरिक्षं उपेयतुः गच्छतः अथवातिस्रः समिधः आधारसमिधौद्वेअनूयाजसमिच्चैकेति तासांसमिधांएकां अनूयाजसमिधं मर्त्येइहलोके भोगहेतुमनूयाजपर्यन्तमदधुः धारयन्ति प्रजावाअनूयाजइति प्रजात्वेनानूयाजानांस्रष्टृत्वात् तदा श्रयत्वाच्चानूयाजसमिधः इतरेद्वेसमिधौ अन्तरिक्षेदिव्यभोगहेतू उपेयतुः उपगच्छतः त्रीन् परिधीं स्तिस्रः समिधइतिहिनिगमः ॥ ९ ॥
“The immortals, desirous (of his presence), sanctified the three radiances of the great circumambient Agni; one of them they have plural ced in the world of mortals as the nourisher (of all); the other two have gone to the neighbouring sphere.”
They who are free from death, fain for him, purified three splendours of the mighty Agni, circling all.
To man, for his enjoyment, one of these they gave: the other two have passed into the sister sphere.
The immortal Usigs have purified three logs for the vigorous 1 Agni 2 who wanders round the earth 3: of these they have placed one among the mortals for their enjoyment; two have passed into the sister world 4.
The deathless fire-priests purified three kindling sticks for the youthful, earth-encircling Agni.
While they placed one of these as a benefit for the mortal, two also went up to the wide world (of heaven) kindred (to the earth).
Drei Flammen Agni's, des geschäft'gen Wanderers, entzündeten verlangend die Unsterblichen, Von diesen gaben eine sie dem Sterblichen zum Brauch, die andern gingen zu der Götter Ort.
Die unsterblichen Usij weihten drei Brennhölzer für den umwandelnden jüngsten Agni. Während sie das eine von diesen zum Nutz für den Sterblichen bestimmten, gelangten die zwei anderen in die verschwisterte Welt.
Для юного Агни, совершающего круговой обход,
Бессмертные Ушиджи очистили три полена.
В то время как одно из них они установили для наслаждения смертного,
Два (других) приблизились к родственному миру.
वि॒शां क॒विं वि॒श्पतिं॒ मानु॑षी॒रिष॒: सं सी॑मकृण्व॒न्त्स्वधि॑तिं॒ न तेज॑से । स उ॒द्वतो॑ नि॒वतो॑ याति॒ वेवि॑ष॒त्स गर्भ॑मे॒षु भुव॑नेषु दीधरत् ॥
वि॒शाम् । क॒विम् । वि॒श्पति॑म् । मानु॑षीः । इषः॑ । सम् । सी॒म् । अ॒कृ॒ण्व॒न् । स्वऽधि॑तिम् । न । तेज॑से । सः । उ॒त्ऽवतः॑ । नि॒ऽवतः॑ । या॒ति॒ । वेवि॑षत् । सः । गर्भ॑म् । ए॒षु । भुव॑नेषु । दी॒ध॒र॒त् ॥
इषः पश्वादिलक्षणन्धनमिच्छन्त्यः मानुषीः मनुष्यप्रजाः विशाम्प्रजानां विश्पतिम्प्रभुङ्कविम्मेधा विनं सर्वितंयमग्निं स्वधितिन असिमिव तेजसे तैक्ष्ण्यार्थं समकृण्वन् समस्कुर्वन् सोग्निः उद्वतः उच्छ्रायवतः निवतोनीचैर्भाववतश्चप्रदेशान् वेविषत् व्याप्नुवन् यातिगच्छति सएषुभुवनेषु गर्भङ्गर्भत्वेनात्मानन्दीधरत् अधारयत् ॥ १० ॥
“Human beings, wishing for wealth, give brightnesss, (by their praises), to the lord of men, the wise (Agni), as they add lustre, (by polishing), to an axe; spreading everywhere, he goes alike through high and low plural ces, and has taken an embryo (condition) in these regions.”
Man's sacrificial food hath sharpened like an axe, for brightness, him the Sage of men, the people's Lord,
Busied with sacred rites he mounts and he descends. He hath laid down his vital germ within these worlds.
The food offered by men has sharpened him, the sage of the tribes, the lord of the tribes, as an axe. Busily he goes to the heights and to the depths. He has held fast the germ in these worlds.
The refreshments of the sons of Manu [=the oblations of ghee] have perfected him, the poet of the clans, the clanlord, to be sharp like an axe.
He journeys to the heights and the depths, being ever active. He supports his embryo among these living beings.
Den weisen Herrn der Häuser machten wie ein Beil der Menschen Opfertränke zum Zerschneiden scharf; Mit Eifer wirkend geht er auf- und niederwärts; in diese Wesen legte er die Leibesfrucht.
Den weisen Herrn der Clane haben die menschlichen Labsale scharf zu machen vermocht wie eine Axt. Er geht arbeitend auf und abwärts. In diese Wesen legt er seinen Keim.
Мудрого господина племен жертвенные подкрепления, исходящие от людей,
Сделали острым, как топор.
Быстро действуя, он движется по высотам и низинам.
Он вложил зародыш в эти существа.
स जि॑न्वते ज॒ठरे॑षु प्रजज्ञि॒वान्वृषा॑ चि॒त्रेषु॒ नान॑द॒न्न सिं॒हः । वै॒श्वा॒न॒रः पृ॑थु॒पाजा॒ अम॑र्त्यो॒ वसु॒ रत्ना॒ दय॑मानो॒ वि दा॒शुषे॑ ॥
सः । जि॒न्व॒ते॒ । ज॒ठरे॑षु । प्र॒ज॒ज्ञि॒ऽवान् । वृषा॑ । चि॒त्रेषु॑ । नान॑दत् । न । सिं॒हः । वै॒श्वा॒न॒रः । पृ॒थु॒ऽपाजाः॑ । अम॑र्त्यः । वसु॑ । रत्ना॑ । दय॑मानः । वि । दा॒शुषे॑ ॥
प्रजज्ञिवान् जातः वृषावर्षकः सवैश्वानरः चित्रेषुनानाप्रकारेषु प्राणिनां भेदात् जठराणां भेदः तेषुजिन्वतेवर्धते चित्रेषुनानाविधेष्वरण्येषु नानदत् अत्यर्थं शब्दङ्कुर्वन् सिंहोन सिंहइव किंविधोवैश्वानरः पृथुपाजाः पृथुतेजाः अथवा पृथुवेगः अमर्त्यः मनणधर्मरहितः दाशुषेहवि षाम्प्रदात्रे यजमानाय रत्नारमणीयानि वसुवसूनि धनानि वि विशेषेण दयमानः प्रयच्छन् ॥ ११ ॥
“The showerer (of benefits), genitive rated in (many) receptacles, flourishes, roaring in various (plural ces) like a lion; Vaiśvānara, the resplendent, the immortal, giving precious treasure to the donor (of the oblation).”
He stirs with life in wombs dissimilar in kind, born as a Lion or a loudly-bellowing Bull:
Vaisvanara immortal with wide-reaching might, bestowing goods and wealth on him who offiers gifts.
He the generator, the strong one, stirs in the resplendent bellies like a roaring lion, Vaisvânara with his broad stream of light, the immortal, distributing goods and treasures to his worshipper.
Since he understands how, the bull enlivens himself in his shimmering bellies like a loudly roaring lion—
deathless Vaiśvānara of broad visage, who distributes goods and treasures to the pious man.
Er regt sich in den Leibern Wegs bewusst, in den verschiednen brüllet löwengleich der Stier; Der Männerhort, weitschimmernd der Unsterbliche, an den Verehrer theilt er gute Schätze aus.
In bunten Leibern sich fortpflanzend regt sich der Stier wie ein Löwe brüllend, der Vaisvanara in breiter Gestalt, der Unsterbliche, der die Güter, die Schätze dem Opferspendenden austeilt.
Родившись в разных утробах, он оживает,
Бык, ревущий, словно лев,
Вайшванара, с широкой грудью, бессмертный,
Раздающий блага, сокровища (своему) почитателю.
वै॒श्वा॒न॒रः प्र॒त्नथा॒ नाक॒मारु॑हद्दि॒वस्पृ॒ष्ठं भन्द॑मानः सु॒मन्म॑भिः । स पू॑र्व॒वज्ज॒नय॑ञ्ज॒न्तवे॒ धनं॑ समा॒नमज्मं॒ पर्ये॑ति॒ जागृ॑विः ॥
वै॒श्वा॒न॒रः । प्र॒त्नऽथा॑ । नाक॑म् । आ । अ॒रु॒ह॒त् । दि॒वः । पृ॒ष्ठम् । भन्द॑मानः । सु॒मन्म॑ऽभिः । सः । पू॒र्व॒ऽवत् । ज॒नय॑न् । ज॒न्तवे॑ । धन॑म् । स॒मा॒नम् । अज्म॑म् । परि॑ । ए॒ति॒ । जागृ॑विः ॥
सुमन्मभिः स्तोतृभिः भन्दमानः स्तूयमानः वैश्वानरः जातमावएवप्रत्नथा प्रत्नइव चिरन्तन इव नाकं कंसुखं अकन्दुःखं नविद्यतेअकंयस्मिन् तत् नाकं दिवः अन्तरिक्षस्यपृष्ठं उपरितनप्रदेशं स्वशोचिभिः आरुहत् आरोहति सवैश्वानरः पूर्ववत् पूर्वेभ्यऋषिभ्यइव जन्तवे स्तोत्रेयजमानाय धनम्पश्वादिलक्षणं जनयन् स्म्पादयन् जागृविःसदाप्रबुद्धः समानं सर्वेषां देवाणंसाधारणं अज्मं आकाशमार्गं पर्येति सूर्यरूपेणगच्छति ॥ १२ ॥
“Glorified by his adorers, Vaiśvānara of old ascended to the heaven that is above the firmament bestowing wealth upon his (present) worshipper, as he did in former times; he travels, ever vigilant, the common path (of the gods).”
Vaisvanara, as of old, mounted the cope of heaven, heaven's ridge, well greeted, by those skilled in noble songs.
He, as of old, producing riches for the folk, still watchful, traversesthe common way again.
Vaisvânara has mounted the firmament, the back of heaven, as of old, glorified by those who are rich in good thoughts. He, creating wealth for the creatures as of old, goes watchful round the common course.
As of old, Vaiśvānara mounted the vault of the sky, the back of heaven, becoming joyful through our good thoughts.
As before, producing the winnings for the (human) race, being awake, he goes around the same course.
Der Männerhort bestieg den Gipfel wie auch sonst, des Himmels Rücken, strahlend mit der weisen Schar, Nach alter Art erzeugend den Geschöpfen Gut durchwandert wachsam er die altgewohnte Bahn.
Vaisvanara hat in alter Weise das Firmament erstiegen, zum Rücken des Himmels, von den Sinnreichen beneidet. Wie früher dem Menschen Reichtum schaffend zieht er wachsam im Kreise die gleiche Bahn.
Вайшванара, как некогда, поднял небосвод,
Спину неба, приветствуемый доброжелателями.
Как прежде, порождая награду для живого существа,
Кружит он, бодрствующий, по одному и тому же пути.
ऋ॒तावा॑नं य॒ज्ञियं॒ विप्र॑मु॒क्थ्य१॒॑मा यं द॒धे मा॑त॒रिश्वा॑ दि॒वि क्षय॑म् । तं चि॒त्रया॑मं॒ हरि॑केशमीमहे सुदी॒तिम॒ग्निं सु॑वि॒ताय॒ नव्य॑से ॥
ऋ॒तऽवा॑नम् । य॒ज्ञिय॑म् । विप्र॑म् । उ॒क्थ्य॑म् । आ । यम् । द॒धे । मा॒त॒रिश्वा॑ । दि॒वि । क्षय॑म् । तम् । चि॒त्रऽया॑मम् । हरि॑ऽकेशम् । ई॒म॒हे॒ । सु॒ऽदी॒तिम् । अ॒ग्निम् । सु॒वि॒ताय॑ । नव्य॑से ॥
ऋतावानं बलवन्तं यज्ञियंयज्ञार्हं विप्रम्मेधाविनं उक्थ्यं स्तुत्यं दिविद्युलोकेक्षयं निवसन्तं यमग्निं मातरिश्वावायुः द्युलोकादाहृत्यपृथिव्यां आदधे आहितवान् चित्रयानं नानाविधगमनं हरिकेशं पिङ्गलार्चिषं सुदीतिं शोभनदीप्तिन्तमग्निं नव्यसेनवतराय सुविताय सुष्ठुप्राप्तव्यायध नाय तदर्थंईमहेयाचामहे ॥ १३ ॥
“We implore for present riches, the many-moving tawny-rayed, resplendent Agni, whom mighty venerable, wise, adorable, and dwelling in the sky, the wind (brought down) and deposited (upon the earth).”
For new prosperity we seek to Agni, him whose course is splendid, gold-haired, excellently bright,
Whom Matarisvan stablished, dweller in the heaven, meet for high praise and holy, sage and true to Law.
The righteous, worshipful priest deserving of praise, the dweller in heaven 1 whom Mâtarisvan has established (on earth): him we approach whose way is bright and hair golden, the resplendent Agni, for the sake of ever new welfare.
The inspired one, possessing the truth, worthy of the sacrifice, and worthy of hymns, the dwelling in heaven whom Mātariśvan
placed here—
him do we beseech, him whose path is shimmering, whose hair is tawny, beautifully shining Agni, for a newer easy passage.
Den heil'gen Priester, den verehrten, preislichen, den Mātariçvan setzte an des Himmels Thron, Den goldgelockten Agni, dessen Bahn erglänzt, den schöngesetzten flehn wir an um neues Gut.
Den wahrhaften, opfergewaltigen, redefertigen, preislichen, den Matarisvan an sich nahm, da er im Himmel wohnte, ihn, dessen Ausfahrt prächtig ist, den goldhaarigen, schön leuchtenden Agni gehen wir zu erneuter Wohlfahrt an.
К поддерживающему закон, достойному жертв, вдохновенному, заслуживающему гимна,
Кого захватил Матаришван, когда тот жил на небе,
К имеющему яркий путь, златовласому, прекраснопламенеющему
Агни мы обращаемся за новой удачей.
शुचिं॒ न याम॑न्निषि॒रं स्व॒र्दृशं॑ के॒तुं दि॒वो रो॑चन॒स्थामु॑ष॒र्बुध॑म् । अ॒ग्निं मू॒र्धानं॑ दि॒वो अप्र॑तिष्कुतं॒ तमी॑महे॒ नम॑सा वा॒जिनं॑ बृ॒हत् ॥
शुचि॑म् । न । याम॑न् । इ॒षि॒रम् । स्वः॒ऽदृश॑म् । के॒तुम् । दि॒वः । रो॒च॒न॒ऽस्थाम् । उ॒षः॒ऽबुध॑म् । अ॒ग्निम् । मू॒र्धान॑म् । दि॒वः । अप्र॑तिऽस्कुतम् । तम् । ई॒म॒हे॒ । नम॑सा । वा॒जिन॑म् । बृ॒हत् ॥
नेतिसम्प्रत्यर्थे शुचिन्दीप्तं यामन् यामनियज्ञे इषिरंएषणीयं स्वर्दृशंसर्वदृशंसर्वपदार्थविज्ञानयुक्तं दिवः द्युलोकस्यकेतुं प्रज्ञापकं रोचनस्थांरोचनस्थं रोचनःसूर्यः तस्मिन् तिष्ठन्तं उषर्बुधं अग्निहो त्रिकरूपेण उषसिप्रबुध्यमानं दिवःस्वर्गस्यमूर्धानम्प्रधानं अप्रतिष्कुतंअप्रतिहतशब्दं वाजिनमन्न वन्तं बृहत् महान्तं तमग्निं नमसास्तोत्रेण ईमहेयाचामहे ॥ १४ ॥
“We implore with prayer the mighty Agni, the giver of food, the unrefusing, (seated on) the front of heaven; the radiant in the sacrifice, him who is to be sought (for by all), the beholder of all, the emblem of heaven, the dweller in light, who is to be awakened at dawn.”
As pure and swift of course, beholder of the light, who stands in heaven's bright sphere a sign, who wakes at dawn,
Agni, the head of heaven, whom none may turn aside-to him the Powerful with mighty prayer we seek.
Like the flaming one (the sun?) on his way, the quick one, of sun-like aspect, the banner of heaven, who dwells in light, who wakes at dawn—Agni the head of heaven, the unrepressed, him we approach with adoration, the strong one mightily.
Like the blazing (sun) in its course, the vigorous one of sunlike appearance, the beacon of heaven, standing within the realm of light and awakening at dawn—
Agni, the unstoppable head of heaven, him do we beseech with our reverence on high as our prizewinner horse.
Des Himmels Banner flatternd hell auf seiner Bahn das sonnengleich am Himmel steht, und früh erwacht, Des Himmels Haupt, den Agni, der unhemmbar ist, ihn flehen wir, den reichen, laut mit Ehrfurcht an.
Emsig wie die helle Sonne auf der Fahrt, sonnenaugig, des Himmels Banner, im Glanze weilend, am frühen Morgen wach, das unbestrittene Oberhaupt des Himmels, den sieggewinnenden Agni gehen wir mit hoher Verbeugung an.
К чистому, как (светило) в (своем) движении, подвижному, подобному солнцу,
Знамени неба, находящемуся в светлом пространстве, пробуждающемуся с зарей,
К Агни – главе неба, неудержимому, приносящему награду,
Мы обращаемся с поклонением, торжественно.
म॒न्द्रं होता॑रं॒ शुचि॒मद्व॑याविनं॒ दमू॑नसमु॒क्थ्यं॑ वि॒श्वच॑र्षणिम् । रथं॒ न चि॒त्रं वपु॑षाय दर्श॒तं मनु॑र्हितं॒ सद॒मिद्रा॒य ई॑महे ॥
म॒न्द्रम् । होता॑रम् । शुचि॑म् । अद्व॑याविनम् । दमू॑नसम् । उ॒क्थ्य॑म् । वि॒श्वऽच॑र्षणिम् । रथ॑म् । न । चि॒त्रम् । वपु॑षाय । द॒र्श॒तम् । मनुः॑ऽहितम् । सद॑म् । इत् । रा॒यः । ई॒म॒हे॒ ॥
मन्द्रं स्तुत्यंहोतारन्देवानामाह्वातारं शुचिंसर्वदाशुद्धं अद्वयाविनन्द्वयहीनं अकुटिलं दमूनसन्दा- नमनसं उक्थ्यंश्रेष्ठं विश्वचर्षणिंविश्वस्यद्रष्टारं चित्रं नानाविधवर्णं रथन्न रथमिव वपुषाय रूपार्थं दर्शतन्दर्शनीयं सदमित् सदैवमनुर्हितं सर्वेभ्योमनुष्येभ्योहितं तमग्निंरायोधनानिईमहेयाचामहे अत्रताच्चार्थत्वादस्यद्विकर्मकत्वम् ॥ १५ ॥वैश्वानरायेत्येकादशर्चन्तृतीयंसुक्तं वैश्वामित्रं अत्रेयमनुक्रमणिका—वैश्वानरायैकादशेति । पूर्व सूक्तेवैश्वानरीयन्तुजागतन्त्वित्युक्तत्वादस्यापिसूक्तस्यजगतीछन्दः वैश्वानरोग्निर्देवता अस्य सूक्तस्य अग्निष्टोमेआग्निमारुतशस्त्रेविनियोगः सूत्र्यतेहि—वैश्वानरायपृथुपाजसेशन्नः—करत्यर्वतइति ।
“We solicit wealth of the adorable (Agni), the invoker of the gods, the pure, the single-minded, the munificent, the commendable, the beholder of all, who is many-coloured like a chariot, elegant in form, and always friendly to mankind.”
The cheerful Priest, the pure, in whom no guile is found, Friend of the House, praise-worthy, dear to all mankind,
Fair to behold for beauty like a splendid car,- Agni the Friend of men we ever seek for wealth.
The joy-giving, bright Hotri, in whom is no falsehood, the domestic, praiseworthy dweller among all tribes, like a splendid chariot, wonderful to behold, established by Manus: him we constantly approach for the sake of wealth.
The delighting Hotar, the blazing one free of duplicity, the lord of the household, worthy of hymns and belonging to all lands,
like the shimmering chariot [=the sun?], lovely to see for his beautiful form, the one placed by Manu, do we ever beseech for wealth.
Den lieben Priester, der erglänzet fern von Trug, den Hausfreund, der als Menschenhort zu preisen ist Ein Strahlenwagen, ihn, der zum Bewundern schön und lieb den Menschen, flehn wir stets um Güter an.
Den wohlredenen Hotri, den lauteren, aufrichtigen, preislichen Hausgebieter, bei allen Leuten bekannt, prächtig wie ein Wagen, zum Anstaunen schön, von Manu eingesetzt, ihn gehen wir immerdar um Reichtümer an.
К радостному хотару, светлому, не двуличному,
Домашнему (богу,) достойному гимна, принадлежащему всем народам,
К яркому, как колесница, прекрасному на удивление,
Установленному Ману, мы всегда обращаемся за богатством.