Sukta 4.13
ऋषिवामदेवो गौतमः
देवताअग्निः
मन्त्र5
छन्दत्रिष्टुप्
प्रत्य॒ग्निरु॒षसा॒मग्र॑मख्यद्विभाती॒नां सु॒मना॑ रत्न॒धेय॑म् । या॒तम॑श्विना सु॒कृतो॑ दुरो॒णमुत्सूर्यो॒ ज्योति॑षा दे॒व ए॑ति ॥
प्रति॑ । अ॒ग्निः । उ॒षसा॑म् । अग्र॑म् । अ॒ख्य॒त् । वि॒ऽभा॒ती॒नाम् । सु॒ऽमनाः॑ । र॒त्न॒ऽधेय॑म् । या॒तम् । अ॒श्वि॒ना॒ । सु॒ऽकृतः॑ । दु॒रो॒णम् । उत् । सूर्यः॑ । ज्योति॑षा । दे॒वः । ए॒ति॒ ॥
सुमनाः शोभनमनस्कः अग्निः विभातीनां व्युच्छन्तीनाम् उषसाम् उषोदेवतानां रत्नधेयं रत्नधानम् । धनप्रकाशकमित्यर्थः । अग्रं प्रति पूर्वकालं लक्षीकृत्य अख्यतः प्रवृद्धो भवति । हे अश्विना अश्विनौ युवां सुकृतः यजमानस्य दुरोणं गृहम् । दुरोणे' इति गृहनाम ‘दुरोणे दुर्याः । (नि. ३. ४. ७ ) इति गृहनामसु पाठात् । यातं गच्छतम् । सूर्यः ऋत्विगादीनां प्रेरकः देवः ज्योतिषा स्वेन तेजसा उत् एति उषःकाले प्रादुर्भवतीत्यर्थः ॥
“Favourably-minded, Agni has manifested (his might) in regard to the wealth-bestowing procession of the resplendent dawns; proceed, Aśvins, to the dwelling of the pious (worshipper); the divine sun rises with splendour.”
AGNI hath looked, benevolently-minded, on the wealth-giving spring of radiant Mornings.
Come, Asvins, to the dwelling of the pious: Surya the God is rising with his splendour.
Benevolent Agni has looked on the breaking of the shining dawns, on the bestowal of treasures. Come to the dwelling of the virtuous (mortal), ye Asvins. The god Sûrya rises with his light.
Agni has looked toward the vanguard of the Dawns—benevolent (Agni) toward the treasure-conferring of the radiant (Dawns).
Drive, Aśvins, to the dwelling of the one of good action. The Sun, the god, goes up with his light.
Der Morgenröthen Anbruch schaute Agni, das Schatzgeschenk der glänzenden voll Freude, O Ritter, kommet in das Haus des Frommen, der Sonnengott geht auf in hellem Glanze.
Agni hat den Anbruch der Morgenröten erwartet, der freundlich Gesinnte die Schatzspende der Erstrahlenden. Kommet, ihr Asvin, ins Haus des Frommen! Gott Surya geht mit seinem Lichtglanz auf.
Агни заметил начало утренних зорь,
(Он,) благожелательный, – раздачу сокровищ сверкающих (зорь).
Приезжайте, Ашвины, в дом благочестивого!
Бог Сурья восходит со (своим) светом.
ऊ॒र्ध्वं भा॒नुं स॑वि॒ता दे॒वो अ॑श्रेद्द्र॒प्सं दवि॑ध्वद्गवि॒षो न सत्वा॑ । अनु॑ व्र॒तं वरु॑णो यन्ति मि॒त्रो यत्सूर्यं॑ दि॒व्या॑रो॒हय॑न्ति ॥
ऊ॒र्ध्वम् । भा॒नुम् । स॒वि॒ता । दे॒वः । अ॒श्रे॒त् । द्र॒प्सम् । दवि॑ध्वत् । गो॒ऽइ॒षः । न । सत्वा॑ । अनु॑ । व्र॒तम् । वरु॑णः । य॒न्ति॒ । मि॒त्रः । यत् । सूर्य॑म् । दि॒वि । आ॒ऽरो॒हय॑न्ति ॥
सविता प्रेरकः देवः ऊर्ध्वम् उन्मुखं भानुम् अश्रेत् आश्रयति । यत् यदा रश्मयः सूर्यं दिवि द्युलोके आरोहयन्ति आरोहणं कारयन्ति तदा वरुणः रात्र्यभिमानी देवः मित्रः अहरभिमानी, अन्ये देवाश्च व्रतं तत्संबन्धि कर्म अनु यन्ति अनुगच्छन्ति । अनुगमने दृष्टान्त उच्यते । द्रप्सं पार्थिवं रजः दविध्वत् धुन्वन् । विकिरन्नित्यर्थः। गविषः गा इच्छन् सत्वा न वृषभ इव तद्वत् ॥
“The divine Savitā diffuses his light on high, dispersing the dew, and like a vigorous (bull) ardent for the cow; then Varuṇa, and Mitra, and other (divinities), hasten to (fulfil) their offices when they elevate the sun in the sky.”
Savitar, God, hath spread on high his lustre, waving his flag like a spoil-seeking hero.
Their stablished way go Varuna and Mitra, what time they make the Sun ascend the heaven.
The god Savitri has sent his light upward 1, shaking his banner 2 like a warrior who fights for cows 3. Varuna and Mitra follow the law, when they make the Sun rise on heaven.
God Savitar has braced his radiant beam upright, brandishing his banner like a warrior seeking cattle.
Varuṇa, Mitra, (and the other Ādityas?) proceed according to their
commandment, when they cause the Sun to mount into heaven.
Gott Savitar liess hoch sein Leuchten steigen, sein Banner schwingend wie ein tapfrer Krieger, Nach festem Brauch gehn Varuna und Mitra, wenn sie am Himmel schön die Sonn' erhöhen.
Gott Savitri hat sein Licht aufgesteckt, sein Banner schwingend wie ein Krieger, der auf Rinder auszieht. Mitra und Varuna folgen seinem Gebot, wenn sie den Surya am Himmel aufsteigen lassen,
Бог Савитар направил прямо (свой) луч,
Мощно потрясая знаменем, словно воин, ищущий коров.
Варуна, Митра (и другие Адитьи) следуют (его) обету,
Когда вызывают восход Сурьи на небе.
यं सी॒मकृ॑ण्व॒न्तम॑से वि॒पृचे॑ ध्रु॒वक्षे॑मा॒ अन॑वस्यन्तो॒ अर्थ॑म् । तं सूर्यं॑ ह॒रित॑: स॒प्त य॒ह्वीः स्पशं॒ विश्व॑स्य॒ जग॑तो वहन्ति ॥
यम् । सी॒म् । अकृ॑ण्वन् । तम॑से । वि॒ऽपृचे॑ । ध्रु॒वऽक्षे॑माः । अन॑वऽस्यन्तः । अर्थ॑म् । तम् । सूर्य॑म् । ह॒रितः॑ । स॒प्त । य॒ह्वीः । स्पश॑म् । विश्व॑स्य । जग॑तः । व॒ह॒न्ति॒ ॥
ध्रुवक्षेमाः स्थिरनिवासाः सृष्टिकर्तारो देवाः सीं सर्वतः तमसे तमसः विपृचे पृथक्करणाय अर्थं जगल्लक्षणं कार्यम् अनवस्यन्तः अविमुञ्चन्तः कुर्वन्त एव यं सूर्यम् अकृण्वन् असृजन्नित्यर्थः । यह्वीः महत्यः सप्त सप्तसंख्याकाः हरितः अश्वाः विश्वस्य समस्तस्य जगतः प्राणिसमूहस्य स्पशं प्रेरकत्वेन ज्ञातारं तं सूर्यं वहन्ति धारयन्ति ।
“Seven great courses convey that sun, whom the (deities), occupants of enduring mansions, and not heedless (of their offices), have formed for the driving away of darkness, (and who is) the animator of the whole world.”
Him whom they made to drive away the darkness, Lords of sure mansions, constant to their object,
Him who beholds the universe, the Sun-God, seven strong and youthful Coursers carry onward.
Him whom (the gods) dwelling in firm peace, and never losing their object, have created for dispersing the darkness—Him, the Sun, the all-observer, the seven young fallow mares carry forward.
The one whom they created to pull apart the darkness—those
[=Ādityas?] with fixed peaceful abodes, who do not unharness until
(reaching) their goal—
that Sun, do the seven golden mares, youthfully exuberant, convey as spy of the whole moving world.
Den zu des Dunkels Scheuchung sie erschufen, die sicher wohnen, nicht vom Ziele weichen; Den Sonnengott, der alle Welt beschauet, ihn fahren sieben lichte, schnelle Stuten.
Den sie dazu bestimmten, das Dunkel zu zerteilen, sie die auf festem Grunde stehen und ihr Tagwerk nie einstellen, diesen Surya fahren die sieben jüngsten falben Stuten, den Beobachter der ganzen Welt.
Кого они создали, чтобы он опустошил мрак,
Они с прочной обителью – (его,) не упускающего (своей) цели,
Этого Сурью везут семь юных буланых
Кобылиц, наблюдателя всего мира.
वहि॑ष्ठेभिर्वि॒हर॑न्यासि॒ तन्तु॑मव॒व्यय॒न्नसि॑तं देव॒ वस्म॑ । दवि॑ध्वतो र॒श्मय॒: सूर्य॑स्य॒ चर्मे॒वावा॑धु॒स्तमो॑ अ॒प्स्व१॒॑न्तः ॥
वहि॑ष्टेभिः । वि॒ऽहर॑न् । या॒सि॒ । तन्तु॑म् । अ॒व॒ऽव्यय॑न् । असि॑तम् । दे॒व॒ । वस्म॑ । दवि॑ध्वतः । र॒श्मयः॑ । सूर्य॑स्य । चर्म॑ऽइव । अव॑ । अ॒धुः॒ । तमः॑ । अ॒प्ऽसु । अ॒न्तरिति॑ ॥
हे देव द्योतमान सूर्य त्वं जगन्निर्वाहात्मकस्य रसस्यादानार्थं तन्तुं रश्मिसमूहं विहरन विस्तारयन् असितं कृष्णवर्णं वस्म नक्तंचराणां निवासभूतां रात्रिम् अब्रव्ययन् अवाचीनं यथा भवति तथा संवृण्वन् । तिरस्कुर्वन्नित्यर्थः । वहिष्ठेभिः वोढुमत्यन्तं शक्तैः अश्वैः यासि गमनमार्गं गच्छसि । अस्यामृचि पूर्वार्धे सूर्यस्य प्रत्यक्षमर्थं प्रतिपाद्योत्तरार्धे परोक्षमर्थं प्रतिपादयितुमाह । दविध्वतः धुन्वानाः सूर्यस्य संबन्धिनः रश्मयः किरणाः अप्सु अन्तरिक्षे । आप इत्यन्तरिक्षनाम ‘ आकाशम् आपः पृथिवी' (नि. १. ३.८) इति तन्नामसु पाठात् । अन्तः मध्ये चर्मेव चर्मवत् स्थितं तमः अन्धकारम् अवाधुः अवाचीनमदधुः । तिरस्कुर्वन्तीत्यर्थः ॥
“Divine (sun), you proceed with most powerful (horses), spreading your web (or rays), and cutting down the black abode (of night); the tremulous rays of the sun throw off the darknes which is spread like a skin over the firmament.”
Spreading thy web with mightiest Steeds thou comest, rending apart, thou God, the black-hued mantle.
The rays of Surya tremulously shining sink, like a hide, the darkness in the waters.
With (thy horses) most ready to run thou goest 1 forward, spreading out thy web (of light), removing (from the world) the black cloth (of darkness), O god. The rays of the Sun have shaken 2 the darkness, and have sunk it into the waters like a hide.
You drive with the (horses) that convey best, as you unravel the thread, stripping off the black garment (of night), o god.
The rays of the Sun, shaking the darkness like a hide (for tanning), have set it down in the waters.
Gewebe lösend fährst du mit den schnellsten, abwickelnd nun, o Gott, den schwarzen Mantel; Der Sonne Strahlen warfen weg das Dunkel, es wie ein Fell abschüttelnd, ins Gewässer.
Mit deinen besten Zugpferden kommst du, den Faden wechselnd, das schwarze Gewand abdeckend, o Gott. Die Strahlen des Surya haben die Finsternis wie ein Fell geschüttelt und ins Wasser versenkt.
Распуская нить (мрака), ты едешь (на конях,) которые везут лучше всех,
Убирая, о бог, черную одежду (ночи).
Лучи: Сурьи, сотрясая мрак,
Словно (выделываемую) кожу, низвергли (его) в воды.
अना॑यतो॒ अनि॑बद्धः क॒थायं न्य॑ङ्ङुत्ता॒नोऽव॑ पद्यते॒ न । कया॑ याति स्व॒धया॒ को द॑दर्श दि॒वः स्क॒म्भः समृ॑तः पाति॒ नाक॑म् ॥
अना॑यतः । अनि॑ऽबद्धः । क॒था । अ॒यम् । न्य॑ङ् । उ॒त्ता॒नः । अव॑ । प॒द्य॒ते॒ । न । कया॑ । या॒ति॒ । स्व॒धया॑ । कः । द॒द॒र्श॒ । दि॒वः । स्क॒म्भः । सम्ऽऋ॑तः । पा॒ति॒ । नाक॑म् ॥
आयतशब्दो दूरवाची । तद्विपरीतः अनायतः आसीनः सन् अयं प्रत्यक्षेणोपलभ्यमानो मण्डलाभिमानी सूर्यः अनिबद्धः केनापि बद्धो न क्रियते । अपि चायं सूर्यः न्यङ् अवाङ्मुखः सन् केनचित् कथा कथं न अव पद्यते न हिंस्यते । किंचायम् उत्तानः ऊर्ध्वमुखत्वेन तिष्ठन् कया स्वधया केन बलेन याति गच्छति । स्वधाशब्दोऽन्नवाची अत्र तत्कार्यं बलं लक्षयति । अपि च दिवः द्युलोकस्य स्कम्भः स्तम्भः समृतः नाकेन समवेतः सूर्यः नाकं स्वर्गं पाति पालयति । को ददर्श तत्त्वतः कः पश्यति । न कोऽपि जानातीत्यर्थः ॥ ॥ १३ ॥
“This sun, not far removed, and unobstructed, whether (looking) downwards or looking upwards, is harmed by no one; what is the power by which he travels? who has (truly) beheld him who, as the collective pillar of heaven, sustains the sky?”
How is it that, unbound and not supported, he falleth not although directed downward?
By what self power moves he? Who hath seen it? He guards the vault of heaven, a close-set pillar.
Unsupported, unattached, spread out downwards-turned—how is it that he 1 does not fall down? By what power of his does he move? Who has seen (that)? Erected as the pillar of Heaven he protects the firmament.
Not held firm, not tied down—how does this one not fall down, head over heels?
With what autonomous power does he journey? Who has seen it? As prop of heaven, utterly fixed, he protects the vault.
Nicht angehängt, nicht festgeknüpft, wie kommt es, dass er herab nicht fällt von seiner Höhe; Durch welche Lenkung geht er, wer ersah es? gefügt als Stütze hält des Himmels Bau er.
Wie kommt es, daß er nicht kopfüber herabfällt, obwohl er nicht festgehalten, nicht angebunden ist? Durch welches Eigengesetz geht er, wer hat es gesehen? Als Säule des Himmels angebracht schützt er das Firmament.
Как он (никем) не удержанный, не привязанный,
Не упадет вверх тормашками?
По какому это своему обычаю движется он? Кто видел (это)?
Воздвигнутый как столп неба, он охраняет небосвод.