Sukta 4.18
ऋषिइन्द्रः
देवतावामदेवः
मन्त्र13
छन्दत्रिष्टुप्
अ॒यं पन्था॒ अनु॑वित्तः पुरा॒णो यतो॑ दे॒वा उ॒दजा॑यन्त॒ विश्वे॑ । अत॑श्चि॒दा ज॑निषीष्ट॒ प्रवृ॑द्धो॒ मा मा॒तर॑ममु॒या पत्त॑वे कः ॥
अ॒यम् । पन्थाः॑ । अनु॑ऽवित्तः । पु॒रा॒णः । यतः॑ । दे॒वाः । उ॒त्ऽअजा॑यन्त । विश्वे॑ । अतः॑ । चि॒त् । आ । ज॒नि॒षी॒ष्ट॒ । प्रऽवृ॑द्धः । मा । मा॒तर॑म् । अ॒मु॒या । पत्त॑वे । क॒रिति॑ कः ॥
इन्द्रवाक्यम्। पुराणः अनादिः अयं प्रत्यक्षेणोपलभ्यमानः पन्थाः योनिनिर्गमनरूपो मार्गः अनु अनुपूर्व्येण वित्तः सर्वैर्जायमानैर्लब्धः । यतः यस्माद्योनिमार्गात् विश्वे सर्वे देवाः उदजायन्त उत्कर्षेणोत्पन्ना भवन्ति । तस्माद्योनिमार्गान्मनुष्या उत्पन्ना भवन्तीति किमु वक्तव्यम् । अतश्चित् अस्माद्योनिमार्गादेव प्रवृद्धः गर्भे प्रकर्षेण वृद्धिं गतो वामदेवः आ जनिषीष्ट अ समन्तात् जायताम् । अमुया अमूं मातरं पत्तवे पतनाय । मरणायेत्यर्थः। मा कः मा करोतु ॥
“Indra speaks: This is the old and recognized path by which all the gods are born; so, when full-grown, let him be born in the same manner; let him not cause the loss of this his mother.”
THIS is the ancient and accepted pathway by which all Gods have come into existence.
Hereby could one be born though waxen mighty. Let him not, otherwise, destroy his Mother.
[Indra’s Mother:] Here is the ancient proven path from which all the gods were born.
Just from it should he be born full-grown.—Do not cause your mother to fall [=miscarry] in that way.
Dies ist der Weg, der aufgefundne, alte, auf dem die Götter alle sind geboren, Auf dem entspringe auch der ausgewachsne; nicht lass er so in Tod die Mutter sinken.
Dies ist der erprobte alte Weg, auf dem alle Götter geboren wurden. Auf diesem soll auch er ausgereift geboren werden. Nicht soll er seine Mutter derartig zugrunde gehen lassen.
Это испытанный старый путь,
Через который родились все боги.
Через него же и он должен родиться, окрепнув.
Да не свалит он мать таким образом!
Индра:
नाहमतो॒ निर॑या दु॒र्गहै॒तत्ति॑र॒श्चता॑ पा॒र्श्वान्निर्ग॑माणि । ब॒हूनि॑ मे॒ अकृ॑ता॒ कर्त्वा॑नि॒ युध्यै॑ त्वेन॒ सं त्वे॑न पृच्छै ॥
न । अ॒हम् । अतः॑ । निः । अ॒य॒ । दुः॒ऽगहा॑ । ए॒तत् । ति॒र॒श्चता॑ । पा॒र्श्वात् । निः । ग॒मा॒नि॒ । ब॒हूनि॑ । मे॒ । अकृ॑ता । कर्त्वा॑नि । युध्यै॑ । त्वे॒न॒ । सम् । त्वे॒न॒ । पृ॒च्छै॒ ॥
वामदेव एवमुक्तवन्तमिन्द्रं प्रत्याह । अहम् अतः योनिमार्गात् न निरया न निरयाणि । न निर्गच्छानि। एतत् योनिनिर्गमरूपं वर्त्म दुर्गहा दुर्ग्रहम् । दुःखेन ग्राह्यम्। न प्राप्यं भवतीत्यर्थः। किंतु तिरश्चता तिरश्चीनात् पार्श्वात् निर्गमानि निर्गच्छानि । योनिदेशादनिर्गतोऽहं पार्श्वं भित्त्वा निर्गच्छानीत्यर्थः । अन्यैरकृतमिदमेव न केवलं मया क्रियते किंत्वन्यैः अकृतानि बहूनि कर्माणि मे कर्त्वानि कर्तव्यानि सन्ति। त्वेन एकेन सपत्नेन विवदमानेन सह युध्यै युद्धं करवाणि । त्वेन एकेन बुभुत्सुना सं पृच्छै सम्यक् पृच्छानि ॥
“Vāmadeva speaks: Let me not come forth by this path, for it is difficult (of issue); let me come forth obliquely from the side; many acts unperformed by others are to be accomplished by me; let me contend (in war) with one (enemy), in controversy with one opponent.”
Not this way go I forth: hard is the passage. Forth from the side obliquely will I issue.
Much that is yet undone must I accomplish; one must I combat and the other question.
[Indra:] I will not go out from there—it’s a hard plunge. I will go out crossways, from your side.
Many are the things as yet undone that are to be done by me: I will do battle with one and make peace with another.
»Nicht geh auf dem ich, da ist schlechter Durchgang, quer von der Seite will hervor ich gehen; Noch ungethanes muss ich viel vollbringen, mit jenem kämpfen und mit diesem reden,«
Ich mag nicht hier hinausgehen; dies ist ein übler Durchgang. Ich will quer zur Seite hinausgehen. Vieles noch nie getane muß ich tun; mit dem einen will ich kämpfen, mit dem anderen mich verständigen.
Я не хочу здесь выходить. Это плохой проход.
Я выйду поперек – через бок.
Я должен совершить многие не совершенные (еще деяния).
Я буду биться с одним, договариваться с другим.
Рассказчик:
प॒रा॒य॒तीं मा॒तर॒मन्व॑चष्ट॒ न नानु॑ गा॒न्यनु॒ नू ग॑मानि । त्वष्टु॑र्गृ॒हे अ॑पिब॒त्सोम॒मिन्द्र॑: शतध॒न्यं॑ च॒म्वो॑: सु॒तस्य॑ ॥
प॒रा॒ऽय॒तीम् । मा॒तर॑म् । अनु॑ । अ॒च॒ष्ट॒ । न । न । अनु॑ । गा॒नि॒ । अनु॑ । नु । ग॒मा॒नि॒ । त्वष्टुः॑ । गृ॒हे । अ॒पि॒ब॒त् । सोम॑म् । इन्द्रः॑ । श॒त॒ऽध॒न्य॑म् । च॒म्वोः॑ । सु॒तस्य॑ ॥
मयि गर्भस्थिते सतीन्द्रो मदीयां मातरं परायतीं परेतां म्रियमाणाम् अन्वचष्ट अन्वब्रवीत् । एवमपि इदानीं गर्भे स्थितोऽहं पुराणं पन्थानं न नानु गानि नानुगच्छानीति न । किंतु नु क्षिप्रम् अनु गमानि अनुगच्छान्येव । वामदेवः स्वकीयमकृत्यकारित्वं परिहृत्येन्द्रस्याकृत्यकारित्वम् उत्तरार्धर्चेन प्रतिपादयति । इन्द्रः चम्वोः सोमाभिषवफलकयोः सुतस्य सोमं सुतवतोऽभिषुतवतः त्वष्टुः संबंधिनि गृहे अनुपहूतः सन् शतधन्यं बहुधनेन क्रीतं सोमम् अपिबत् बलात्कारेण सोमस्य पानं कृतवान् । अयमर्थस्तैत्तिरीयैः ‘त्वष्टा हतपुत्रो वीन्द्रं सोममाहरत्' (तै. सं. २, ४. १२. १) इत्यनुवाके महता प्रबन्धेन प्रपञ्चितः ॥
“He, (Indra), has asserted (that it will) cause the death of my mother; let me not proceed by the usual way, but proceed quickly, according (to my will); in the dwelling of Tvaṣṭā Indra drank the costly Soma from the vessels of the offerers.”
He bent his eye upon the dying Mother: My word I now withdraw. That way I follow.
In Tvastar's dwelling India drank the Soma, a hundredworth of juice pressed from the mortar.
[Narrator:] He gazed after his mother going away. “I cannot not follow— now shall I follow!”
In the house of Tvaṣṭar, Indra drank soma, a hundred’s worth of the pressed (drink) in the two cups.
Er blickte nach der Mutter, da sie hinschied, »Ich nehm' zurück das Wort, dort will ich gehn nun«, In Tvaschtar's Hause trank dann Indra Soma, den goldeswerthen, der die Schalen füllte.
Er blickte der fortgehenden Mutter nach: "Ich will nicht zurückbleiben, ich will doch nachgehen." Im Hause des Tvastri trank Indra den Soma, der hundert Kühe wert war, von dem in den Gefäßen gepreßten.
Он смотрел вслед уходящей матери:
Я не хочу оставаться, ведь я хочу пойти следом!
В доме Тваштара Индра напился сомы,
Стоящего сотни, выжатого в два сосуда.
किं स ऋध॑क्कृणव॒द्यं स॒हस्रं॑ मा॒सो ज॒भार॑ श॒रद॑श्च पू॒र्वीः । न॒ही न्व॑स्य प्रति॒मान॒मस्त्य॒न्तर्जा॒तेषू॒त ये जनि॑त्वाः ॥
किम् । सः । ऋध॑क् । कृ॒ण॒व॒त् । यम् । स॒हस्र॑म् । मा॒सः । ज॒भार॑ । श॒रदः॑ । च॒ । पू॒र्वीः । न॒ही । नु । आ॒स्य॒ । प्र॒ति॒ऽमान॑म् । अस्ति॑ । अ॒न्तः । ज॒तेषु॑ । उ॒त । ये । जनि॑ऽत्वाः ॥
अदितिः यम् इन्द्रं सहस्रं बहून् 'मासः मासान् पूर्वीः बह्वीः शरदश्च संवत्सरांश्च जभार बभार ॥ बिभर्तेरिदं रूपम् ॥ गर्भे स्थित इन्द्रो बहुषु संवत्सरेष्वदितिं क्लेशितवानित्यर्थः । एवंभूतः सः इन्द्रः किं यत् किमपि । सर्वमपीत्यर्थः। ऋधक् विरुद्धं कर्म कृणवत् अकरोत् । इन्द्रस्य आक्षेपम् असहमानादितिरिन्द्रमातापि एनं प्रति ब्रूते। हे वामदेव जातेषु उत्पन्नेषु देवादिषु अन्तः मध्ये अस्य इन्द्रस्य प्रतिमानम् उपमानं नहि अस्ति न विद्यते खलु। नु इति पादपूरणार्थः। उत अपि च ये देवादयः जनित्वाः जनयितव्या जनयिष्यमाणास्तेषु मध्येऽस्येन्द्रस्य प्रतिमानं नास्ति ।
“Aditi speaks: What irregular act has he committed whom (I, his mother), bore for a thousand months and for many years? there is no analogy between him and those who have been or will be born.”
What strange act shall he do, he whom his Mother bore for a thousand months and many autumns?
No peer hath he among those born already, nor among those who shall be born hereafter.
[Narrator:] How could she put aside the one whom she bore for a thousand months and many autumns?
For surely he has no equal among those born and those yet to be born.
Was wird vor allem der thun, den die Mutter wol tausend Monde trug und viele Jahre? Denn nichts ist diesem einen zu vergleichen von allem, was geboren ist und sein wird.
Warum will sie den beiseite schaffen, den sie tausend Monate und viele Herbste getragen hat? Denn es gibt ja nicht seinesgleichen unter den Geborenen und unter den Künftigen.
Разве она хочет устранить того, кого тысячу
Месяцев носили и много осеней?
Ведь нет ему подобного
Среди рожденных и тех, кто должен родиться!
अ॒व॒द्यमि॑व॒ मन्य॑माना॒ गुहा॑क॒रिन्द्रं॑ मा॒ता वी॒र्ये॑णा॒ न्यृ॑ष्टम् । अथोद॑स्थात्स्व॒यमत्कं॒ वसा॑न॒ आ रोद॑सी अपृणा॒ज्जाय॑मानः ॥
अ॒व॒द्यम्ऽइ॑व । मन्य॑माना । गुहा॑ । अ॒कः॒ । इन्द्र॑म् । मा॒ता । वी॒र्ये॑ण । निऽऋ॑ष्टम् । अथ॑ । उत् । अ॒स्था॒त् । स्व॒यम् । अत्क॑म् । वसा॑नः । आ । रोद॑सी॒ इति॑ । अ॒पृ॒णा॒त् । जाय॑मानः ॥
गुहा गुहायां गह्वररूपे सूतिकागृहे जातम् इन्द्रम् अवद्यमिव गर्हमिव मन्यमाना जानती माता इन्द्रजनन्यदितिः वीर्येण सामर्थ्येन न्यृष्टं नितरां प्राप्तम् अकः अकरोत् । अथ अनन्तरं जायमानः उत्पद्यमान इन्द्रः स्वयम् एव अत्कं तेजः वसानः आच्छादकः सन् । दधान इत्यर्थः । उदस्थात् उत्कर्षेण अतिष्ठत् । किंच रोदसी द्यावापृथिव्यौ आ अपृणात् समन्तात् पूरयामास ॥ ॥ २५ ॥
“Deeming it disreputable (that he should be brought forth) in secret, his mother endowed (Indra) with (extraordinary) vigour; therefore, as soon as born he sprung up of his own accord, invested with splendour, and filled both heaven and earth.”
Deeming him a reproach, his mother hid him, Indra, endowed with all heroic valour.
Then up he sprang himself, assumed his vesture, and filled, as soon as born, the earth and heaven.
[Narrator:] Thinking him somehow a disgrace, his mother concealed Indra, who overflowed with heroic strength.
But he stood up on his own, clothing himself in a cloak. He filled the two world-halves as he was being born.
Ihn für gering erachtend barg die Mutter, den Indra, den von Heldenkraft erfüllten, Da brach er vor, in eignes Kleid sich hüllend, erfüllte beide Welten, der geborne.
Als ob sie ihn für einen Schandfleck hielte, hat die Mutter den Indra versteckt, der von Manneskraft strotzte. Da erhob er sich, selbst sein Gewand umlegend; der Neugeborene füllte beide Welthälften an.
Считая его как бы чем-то позорным,
Мать спрятала Индру, переполненного мужеством.
Тут встал он, сам набрасывая одежду.
Рождаясь, он заполнил оба мира.
Мать:
ए॒ता अ॑र्षन्त्यलला॒भव॑न्तीॠ॒ताव॑रीरिव सं॒क्रोश॑मानाः । ए॒ता वि पृ॑च्छ॒ किमि॒दं भ॑नन्ति॒ कमापो॒ अद्रिं॑ परि॒धिं रु॑जन्ति ॥
ए॒ताः । अ॒र्ष॒न्ति॒ । अ॒ल॒ला॒ऽभव॑न्तीः । ऋ॒तव॑रीःऽइव । स॒म्ऽक्रोश॑मानाः । ए॒ताः । वि । पृ॒च्छ॒ । किम् । इ॒दम् । भ॒न॒न्ति॒ । कम् । आपः॑ । अद्रि॑म् । प॒रि॒ऽधिम् । रु॒ज॒न्ति॒ ॥
अललाभवन्तीः अललेत्येवंरूपं शब्दं कुर्वत्यः ऋतावरीरिव उदकवत्य एव एताः नद्यः संक्रोशमानाः इन्द्रमहत्त्वप्रतिपादकोद्भूतेन हर्षेण बहुविधं शब्दायमानाः सत्यः अर्षन्ति गच्छन्ति । एवंभूता नद्यः इदं किं भनन्ति श्रोत्रग्राह्यं शब्दायमानं किं वदन्तीममर्थं हे ऋषे त्वम् एताः नदीः वि पृच्छ विशेषेण पृष्टवान् भव । एवं संपृच्छ । विचारिते सति एतच्छब्दायमानमिन्द्रमाहात्म्यस्यैव वचनं भवतीत्यर्थः । किंच आपः उदकानि परिधिम् आवरकं कम् अद्रिं कं मेघं रुजन्ति भञ्जन्ति । 'अपः कमपि मेघं न भञ्जन्ति किंतु इन्द्रो मम पुत्र एव उदकावरकं मेघं भङ्क्त्वा आपः प्रवर्तयतीत्यर्थः ॥
“These (rivers) flew murmuring as if, being filled with water, they were uttering sounds (of joy); ask them what is this they say; what is the encompassing cloud that the waters break through?”
With lively motion onward flow these waters, the Holy Ones, shouting, as 'twere, together.
Ask them to. tell thee what the floods are saying, what girdling rock the waters burst asunder.
[Indra:] These (waters) flow, babbling, like truthful women together shouting their witness.
Ask them! What is this they are saying? What rock, what barrier are the waters battering?
Es rinnen munter plätschernd diese Fluten, wie heil'ge Frauen miteinander plaudernd; Die frage aus, was sie so fröhlich reden, durchbrechen sie des Felsens Wehr, die Wasser?
Da strömen diese Gewässer freudig erregt, die wie rechtschaffene Frauen durcheinander kreischen. Frage sie aus, was sie reden, welchen Felswall die Gewässer durchbrechen?
Эти (воды) струятся, весело шумя,
Словно перекликаются благочестивые (жены).
Расспроси их, что это они говорят,
Что за скалу-плотину они разбивают.
किमु॑ ष्विदस्मै नि॒विदो॑ भन॒न्तेन्द्र॑स्याव॒द्यं दि॑धिषन्त॒ आप॑: । ममै॒तान्पु॒त्रो म॑ह॒ता व॒धेन॑ वृ॒त्रं ज॑घ॒न्वाँ अ॑सृज॒द्वि सिन्धू॑न् ॥
किम् । ऊँ॒ इति॑ । स्वि॒त् । अ॒स्मै॒ । नि॒ऽविदः॑ । भ॒न॒न्त॒ । इन्द्र॑स्य । अ॒व॒द्यम् । दि॒धि॒ष॒न्ते॒ । आपः॑ । मम॑ । ए॒तान् । पु॒त्रः । म॒ह॒ता । व॒धेन॑ । वृ॒त्रम् । ज॒घ॒न्वान् । अ॒सृ॒ज॒त् । वि । सिन्धू॑न् ॥
यदेन्द्रो वृत्रासुरं हतवान् तदा शाश्वतीं ब्रह्महत्यां प्राप्तवानिति वामदेवस्याभिप्रायमुन्नीय अदितिः आह । निविदः । मरुत्वतीयशस्त्रे प्रयुज्यमानानि ‘ मरुत्स्तोत्रो मरुद्गणः' इत्यादीनीन्द्रस्तुतिप्रतिपादकानि कानिचित् पदानि निविच्छब्देनोच्यन्ते । ता निविदः अस्मै इमं वृत्रवधनिमित्तं ब्रह्महत्यारूपं पापं प्राप्नुवन्तमिन्द्रं किमु ष्वित् भनन्त भनन्ति । किं वदन्तीति चेत् । तर्हि इन्द्रं पापरहितं मत्वा निविदः स्तुवन्ति । कथमिन्द्रस्य पापरहितत्वम् । उच्यते । आपः फेनरूपेणास्य इन्द्रस्य अवद्यं ब्रह्महत्यादिरूपं पापं दिधिषन्ते धारयन्ति । मम पुत्रः मदीयः पुत्र इन्द्रः महता प्रभूतेन वधेन । वध इति वज्रनामैतत् । वज्रेण वृत्रं जघन्वान् हतवान् । ततः एतान् सिन्धून् उदकानि वि असृजत् विशेषेण स्वैरत्वेन सर्तुं सृष्टवान्। इन्द्रेणोत्सृष्टा आपस्तस्य पापं जगृहुरित्यर्थः ॥
“What do the sacred expiatory strains declare to me? the waters reeive the reproach of Indra; my son has slain Vṛtra with the mighty thunderbolt; he has set those rivers free.”
Are they addressing him with words of welcome? Will the floods take on them the shame of Indra?
With his great thunderbolt my Son hath slaughtered Vrtra, and set these rivers free to wander.
[Indra’s Mother:] What did they say as invitations to him? Do the waters intend to take on Indra’s disgrace?
It was my son who set loose these rivers, after having smashed Vr̥tra with his great murderous weapon.
»Sind's Sprüche, die die Wasser ihm verkünden? ist's etwa Hohn, den sie dem Indra bieten? Mein Sohn liess strömen diese Flüsse alle, als Vritra er mit mächt'gem Hieb erschlagen.«
Reden sie ihm einladende Worte nach, oder beabsichtigen die Gewässer Indra´s Schande? Mein Sohn hat diese Flüsse laufen lassen, nachdem er mit der großen Waffe den Vritra erschlagen hatte.
Говорят ли они ему слова приглашения?
Хотят ли воды подтвердить позор Индры?
Убив Вритру великим оружием,
Мой сын выпустил течь эти реки.
मम॑च्च॒न त्वा॑ युव॒तिः प॒रास॒ मम॑च्च॒न त्वा॑ कु॒षवा॑ ज॒गार॑ । मम॑च्चि॒दाप॒: शिश॑वे ममृड्यु॒र्मम॑च्चि॒दिन्द्र॒: सह॒सोद॑तिष्ठत् ॥
मम॑त् । च॒न । त्वा॒ । यु॒व॒तिः । प॒रा॒ऽआस॑ । मम॑त् । च॒न । त्वा॒ । कु॒षवा॑ । ज॒गार॑ । मम॑त् । चि॒त् । आपः॑ । शिश॑वे । म॒मृ॒ड्युः॒ । मम॑त् । चि॒त् । इन्द्रः॑ । सह॑सा । उत् । अ॒ति॒ष्ठ॒त् ॥
सूक्तशेषेण ऋषिरिन्द्रं स्तौति । हे इन्द्र ममञ्चन माद्यन्त्येव । प्रमत्तैवेत्यर्थः । युवतिः त्वदीया मातादितिः त्वा त्वां परास पराचिक्षेप । किंच कुषवानाम्नी काचित् राक्षसी सा ममच्चन प्रमत्तैव त्वा त्वां जगार गिरति स्म । हे इन्द्र ममच्चित् प्रमाद्यन्त्य एव आपः शिशवे जाताय तुभ्यं ममृड्युः सुखयांचक्रुः । भमञ्चित् माद्यन्नेव इन्द्रः सहसा स्वेन वीर्येण उदतिष्ठत् सूतिकागृहात् राक्षसीं बाधमानः सन् उत्कर्षेण तस्थौ ॥
“Vāmadeva speaks: exulting one youthful mother brought you forth; exulting, Kuṣavā swallowed you; exulting, the waters gave delight to the infant; Indra, exulting, rose up by his strength.”
I cast thee from me, mine,-thy youthful mother: thee, mine own offspring, Kusava hath swallowed.
To him, mine infant, were the waters gracious. Indra, my Son, rose up in conquering vigour.
[Various voices of the waters:] It was not because of me that the young woman cast you aside. It was not because of me that Kuṣavā (Evil
Birth) swallowed you.
But it was certainly because of me that the waters would show mercy to the child. It was certainly because of me that Indra stood up with his might.
Jetzt stiess dich aus die jugendliche Mutter, und jetzt verschlang dich Kuschava, die Strömung, Jetzt waren hold dem jungen Spross die Wasser, und jetzt erhob mit Allgewalt sich Indra.
Um meinetwillen hat dich die junge Frau nicht beseitigt, noch hat dich um meinetwillen die Kusava verschlungen. Um meinetwillen mögen sich die Gewässer des Kindes erbarmt haben, um meinetwillen erhob sich plötzlich der Indra.
Из-за меня юная жена тебя не выкинула.
Из-за меня Кушава тебя не проглотила.
Только из-за меня воды сжалились над ребенком.
Только из-за меня поднялся сразу Индра.
मम॑च्च॒न ते॑ मघव॒न्व्यं॑सो निविवि॒ध्वाँ अप॒ हनू॑ ज॒घान॑ । अधा॒ निवि॑द्ध॒ उत्त॑रो बभू॒वाञ्छिरो॑ दा॒सस्य॒ सं पि॑णग्व॒धेन॑ ॥
मम॑त् । च॒न । ते॒ । म॒घ॒ऽव॒न् । विऽअं॑सः । नि॒ऽवि॒वि॒ध्वान् । अप॑ । हनू॒ इति॑ । ज॒घान॑ । अध॑ । निऽवि॑द्धः । उत्ऽत॑रः । ब॒भू॒वान् । शिरः॑ । दा॒सस्य॑ । सम् । पि॒ण॒क् । व॒धेन॑ ॥
हे मघवन् धनवन्निन्द्र ममच्चन प्रमाद्यन्नेव व्यंसो नाम राक्षसः निविविध्वान् प्रविध्यन् ते हनू त्वदीये हनू मुखपार्श्वे अप जघान अपहतवान् । अध अथानन्तरं है इन्द्र निविद्धः राक्षसेन ताडितः त्वम् उत्तरः व्यंसाधिकबलः बभूवान् भूतः सन् दासस्य क्षीणस्य व्यंसस्य शिरः वधेन वज्रेण सं पिणक् पिष्टवानसि ॥
“Vyaṃsa, exulting and striking (hard blows), smote you, Maghavan, upon the jaw; whereupon, being so smitten, you proved the stronger, and did crush the head of the slave with the thunderbolt.”
Thou art mine own, O Maghavan, whom Vyamsa struck to the ground and smote thy jaws in pieces.
But, smitten through, the mastery thou wonnest, and with thy bolt the Dasa's head thou crushedst.
[Indra’s Mother:] It was not because of me that the cobra, having pierced you down, smashed apart his jaws (to swallow) you, o
bounteous one.
Then, (though) pierced down, having gotten the upper hand, you utterly crushed the head of the Dāsa with your murderous weapon.
Jetzt schlug, o Mächt'ger, dir die beiden Kiefern, Viansa ab, der Unhold, dich verwundend; Verwundet dann errangest doch den Sieg du zerschlugst des Dämons Haupt mit deiner Keule.
Nicht um meinetwillen hat Vyamsa dich, du Gabenreicher, verwundet und dir beide Kinnbacken abgeschlagen. Obwohl verwundet wardst du da seiner Meister; du hast mit der Waffe den Kopf des Dasa zerschmettert.
Не из-за меня тебе, о щедрый, Вьянса,
Ранив (тебя), отбил обе челюсти.
Даже раненый ты одержал верх:
Ты раздробил голову дасы смертельным оружием.
Рассказчик:
गृ॒ष्टिः स॑सूव॒ स्थवि॑रं तवा॒गाम॑नाधृ॒ष्यं वृ॑ष॒भं तुम्र॒मिन्द्र॑म् । अरी॑ळ्हं व॒त्सं च॒रथा॑य मा॒ता स्व॒यं गा॒तुं त॒न्व॑ इ॒च्छमा॑नम् ॥
गृ॒ष्टिः । सा॒सू॒व॒ । स्थवि॑रम् । त॒वा॒गाम् । अ॒ना॒धृ॒ष्यम् । वृ॒ष॒भम् । तुम्र॑म् । इन्द्र॑म् । अरी॑ळ्हम् । व॒त्सम् । च॒रथा॑य । मा॒ता । स्व॒यम् । गा॒तुम् । त॒न्वे॑ । इ॒च्छमा॑नम् ॥
गृष्टिः काचित् गौः वत्सं यथा ससूव सुषुवे । तथा माता इन्द्रजनन्यदितिः चरथाय स्वेच्छया संचरणाय इन्द्रं ससूव सुषुवे । कीदृशमिन्द्रम् । स्थविरं वयसा प्रवृद्धं तवागां प्रवृद्धबलम् अनाधृष्यं शत्रुभिरनभिभाव्यं वृषभं सेचनसमर्थं तुम्रं प्रेरकम् अरीळ्हं शत्रुभिरनभिभूतं स्वयं गातुम् अन्यनिरपेक्षगमनं तन्वे स्वशरीराय इच्छमानम् इच्छन्तम् ॥
“As a helper bears a calf, his mother, (Aditi), bore Indra, mature (in years), strong, irresisitble, vigorous, energetic, invincible, (destined) to follow his own course, heedful of his person n.”
The Heifer hath brought forth the Strong, the Mighty, the unconquerable Bull, the furious Indra.
The Mother left her unlicked Calf to wander, seeking himself, the path that he would follow.
[Narrator:] The heifer gave birth to the sturdy, powerfully charging, unassailable bull, the brawny Indra.
The unlicked calf—his mother impelled him to wander, seeking by
himself a way for himself.
Die junge Kuh gebar den starken, raschen, den feisten Stier, den unbezwungnen Indra; Das ungeleckte Kalb entlässt zum Gehn sie; das durch sich selbst schon seinen Weg sich suchte.
Die Kalbin gebar den stämmigen, starken, unangreifbaren Bullen, den kräftigen Indra. Die Mutter ließ das Kalb ungeleckt laufen, das sich selbst seinen Weg sucht.
Телка породила могучего, яростно рвущегося,
Неодолимого, крепкого быка Индру.
Необлизанного теленка мать (пустила) бегать,
(Того,) кто сам себе ищет путь.
उ॒त मा॒ता म॑हि॒षमन्व॑वेनद॒मी त्वा॑ जहति पुत्र दे॒वाः । अथा॑ब्रवीद्वृ॒त्रमिन्द्रो॑ हनि॒ष्यन्त्सखे॑ विष्णो वित॒रं वि क्र॑मस्व ॥
उ॒त । मा॒ता । म॒हि॒षम् । अनु॑ । अ॒वे॒न॒त् । अ॒मी इति॑ । त्वा॒ । ज॒ह॒ति॒ । पु॒त्र॒ । दे॒वाः । अथ॑ । अ॒ब्र॒वी॒त् । वृ॒त्रम् । इन्द्रः॑ । ह॒नि॒ष्यन् । सखे॑ । वि॒ष्णो॒ इति॑ । वि॒ऽत॒रम् । वि । क्र॒म॒स्व॒ ॥
उत अपि च हे मदीय पुत्र इन्द्र अमी वह्नयादयः देवाः त्वा त्वां जहति त्यजन्ति । इत्युक्तवतीन्द्रस्य माता अदितिः इन्द्रं महिषं महान्तम् । महिष इति महन्नामैतत् । अन्ववेनत् अयाचत । अथ अनन्तरं हे विष्णो व्यापनशील हे सखे मित्रभूत हरे त्वं वृत्रं हनिष्यन् हन्तुम् इच्छन् वितरं वि क्रमस्व अतिपराक्रमी भव इति इन्द्रः विष्णुम् 'अब्रवीत उवाच ॥
“His mother inquired of the mighty Indra, have these deities deserted you, my son? then Indra and Viṣṇu, my friend (if you) purpose slaying Vṛtra exert your greatest prowess.”
Then to her mighty Child the Mother turned her, saying, My son, these Deities forsake thee.
Then Indra said, about to slaughter Vrtra, O my friend Vrtra, stride full boldly forward.
And his mother followed the track of the buffalo, (thinking,) “Yonder gods are abandoning you, my son.”
Then Indra said as he was about to smash Vr̥tra: “Viṣṇu, my
companion, stride out widely.”
Dann wandte sich zum hohen Sohn die Mutter: »Mein Sohn, die Götter lassen dich im Stiche.« Und Indra sprach, den Streich nach Vritra führend, »o Vischnu, Freund, geh etwas doch zur Seite.«
Und die Mutter blickte dem Büffel nach: "Mein Sohn, jene Götter lassen dich im Stich." Da sprach Indra, im Begriff den Vritra zu erschlagen: "Freund Vishnu, schreite so weit als möglich aus!
И мать оглянулась на буйвола:
Те боги, о сын, тебя подводят.
Тогда сказал Индра, собираясь убить Вритру:
О друг Вишну, шагни пошире!
कस्ते॑ मा॒तरं॑ वि॒धवा॑मचक्रच्छ॒युं कस्त्वाम॑जिघांस॒च्चर॑न्तम् । कस्ते॑ दे॒वो अधि॑ मार्डी॒क आ॑सी॒द्यत्प्राक्षि॑णाः पि॒तरं॑ पाद॒गृह्य॑ ॥
कः । ते॒ । मा॒तर॑म् । वि॒धवा॑म् । अ॒च॒क्र॒त् । श॒युम् । कः । त्वाम् । अ॒जि॒घां॒स॒त् । चर॑न्तम् । कः । ते॒ । दे॒वः । अधि॑ । मा॒र्डी॒के । आ॒सी॒त् । यत् । प्र । अक्षि॑णाः । पि॒तर॑म् । पा॒द॒ऽगृह्य॑ ॥
हे इन्द्र यत् यस्मात् कारणात् पितुः सकाशात् जनिष्यमाणात् भीतस्त्वं त्वदीयं पितरं पादगृह्य पादेषु गृहीत्वा प्राक्षिणाः प्रकर्षेणावधीः । तस्मात् कारणात् ते त्वत्तोऽन्यः कः देवः मातरं स्वकीयजननीं विधवां पितृवधेन पतिरहिताम् अचक्रत् अकरोत् । कः त्वत्तोऽन्यः शयुं शयानं चरन्तं जाग्रतं वा त्वाम् अजिघांसत् हन्तुमैच्छत् । ते त्वत्तोऽन्यः कः देवः मार्डीके प्रजानां सुखकरणे अधि अधिकः आसीत् । अयमर्थः ‘ऋक्सामे वै देवेभ्यः' (तै. सं. ६. १. ३. ६) इत्यनुवाके यज्ञो दक्षिणामभ्यध्यायत्' इत्यादिब्राह्मणेन तैत्तिरीयकैर्बहुधा प्रपञ्चितः ॥
“Who has made your mother a widow? who has sought to slay the sleeping and the walking? what deity has been more gracious than you since you have slain the father, having seized him by the foot?”
Who was he then who made thy Mother widow? Who sought to stay thee lying still or moving?
What God, when by the foot thy Sire thou tookest and slewest, was at hand to give thee comfort?
Who made your mother a widow? Who tried to smash you as you lay, as you wandered?
What god was merciful toward you when you destroyed your father, having grasped him by the foot?
᳓
Wer machte einst zur Witwe deine Mutter? wer wollte dich im Ruh'n, im Wandern tödten? und welcher Gott erbarmte da sich deiner als du am Fuss den Vater griffst und todt schlugst [zerschmettertest]?
Wer hat deine Mutter zur Witwe gemacht? Wer wollte dich im Liegen oder Gehen töten? Welcher Gott fand Gnade vor dir, als du den Vater am Fuße gepackt und zerschmettert hast?
Кто сделал вдовой твою мать?
Кто хотел убить тебя, лежащего (или) идущего?
Что за бог пожалел тебя,
Когда ты уничтожил отца, схватив (его) за ногу?
Индра:
अव॑र्त्या॒ शुन॑ आ॒न्त्राणि॑ पेचे॒ न दे॒वेषु॑ विविदे मर्डि॒तार॑म् । अप॑श्यं जा॒यामम॑हीयमाना॒मधा॑ मे श्ये॒नो मध्वा ज॑भार ॥
अव॑र्त्या । शुनः॑ । आ॒न्त्राणि॑ । पे॒चे॒ । न । दे॒वेषु॑ । वि॒वि॒दे॒ । म॒र्डि॒तार॑म् । अप॑श्यम् । जा॒याम् । अम॑हीयमानाम् । अध॑ । मे॒ । श्ये॒नः । मधु॑ । आ । ज॒भा॒र॒ ॥
अनया वामदेवः स्वकीयं दारिद्र्यं सूचयन्निद्रस्योत्कर्षमाह । वामदेवोऽहम् अवर्त्या जीवनोपायराहित्येन शुनः शुनकसंबन्धीनि अन्त्राणि पुरीतन्ति पेचे अपचम् । देवेषु द्योतमानेषु वह्या“यदिषु मध्ये इन्द्रादन्यं मर्ङितारं सुखयितारं न विविदे न लेभे । किंच जायां स्वकीयां भार्याम् अमहीयमानाम् अश्लाघनीयाम् अपश्यम् अद्राक्षम् । अध अथानन्तरं श्येनः श्येनवच्छीघ्रगामीन्द्रः मे मह्यं मधु मधुरोपेतमुदकम् आ जभार आजहार ॥ ॥ २६ ॥
“In extreme destitution I have cooked the entrails of a dog; I have not found a comforter among the gods; I have beheld my wife disrsepected; then the falcon, (Indra), has brought to me sweet water.”
In deep distress I cooked a dog's intestines. Among the Gods I found not one to comfort.
My consort I beheld in degradation. The Falcon then brought me the pleasant Soma.
[Indra:] Out of need I cooked for myself the entrails of a dog. I found none who was merciful among the gods.
I saw his wife being dishonored. Then the falcon carried the honey
here to me.
Aus Hunger kochte ich des Hundes Eingeweide, ich fand keinen Gott der sich meiner erbarmte; ich sah die Gattin ganz niedergebeugt; da brachte mir der Adler süssen Soma.
Aus Not kochte ich mir die Eingeweide des Hundes, unter den Göttern fand ich keinen Erbarmer. Ich sah mein Weib ungeehrt. Da hat mir der Adler den Süßtrank gebracht.
Из-за нужды варил я себе потроха собаки –
Я не нашел среди богов того, кто пожалел бы (меня):
Я видел, как жену не уважали.
И тут орел принес мне сладкий напиток.