Sukta 4.53
ऋषिवामदेवो गौतमः
देवतासविता
मन्त्र7
छन्दजगती
तद्दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्वार्यं॑ म॒हद्वृ॑णी॒महे॒ असु॑रस्य॒ प्रचे॑तसः । छ॒र्दिर्येन॑ दा॒शुषे॒ यच्छ॑ति॒ त्मना॒ तन्नो॑ म॒हाँ उद॑यान्दे॒वो अ॒क्तुभि॑: ॥
तत् । दे॒वस्य॑ । स॒वि॒तुः । वार्य॑म् । म॒हत् । वृ॒णी॒महे॑ । असु॑रस्य । प्रचे॑तसः । छ॒र्दिः । येन॑ । दा॒शुषे॑ । यच्छ॑ति । त्मना॑ । तत् । नः॒ । म॒हान् । उत् । अ॒या॒न् । दे॒वः । अ॒क्तुऽभिः॑ ॥
सवितुः प्रेरकस्य देवस्य वार्यं वरणीयं महत् पूज्यं तत् धनं वृणीमहे प्रार्थयामः । असुरस्य । असुर्बलम् । तद्वतः प्रचेतसः प्रकृष्टमतेः । देवस्येति संबन्धः । येन धनेन युक्तः सन् छर्दिः । गृहनामैतत् । गृहोपलक्षितं धनजातं दाशुषे हविर्दत्तवते यजमानाय त्मना आत्मनैव यच्छति तत् छर्दिः महान् देवः सविता अक्तुभिः रात्रिभिः । एतदह्नामप्युपलक्षणम् । सर्वैः दिवसैः सर्वेषु दिवसेषु नः अस्माकम् उदयान् उद्यच्छतु करोत्वित्यर्थः । यद्वा । छर्दिरिति तेजोनाम। तत्तेज उद्यच्छत्विति ॥
“We solicit of the divine, powerful, and intelligen Savitā that desirable and ample (wealth), along with which he grants a dwelling to the offerer of the oblation of his own accord; may the great deity grant us such every day.”
OF Savitar the God, the sapient Asura, we crave this great gift which is worthy of our choice,
Wherewith he freely grants his worshiper defence. This with his rays the Great God hath vouchsafed to us.
We would choose that great thing, worthy to be chosen, of god Savitar, the provident lord,
with which by himself he holds out shelter to the pious. The great god has held it up for us through the nights.
Dies grosse, reiche Gut des Gottes Savitar, des einsichtsvollen, himmlischen erflehn wir uns, Wodurch er Schutz dem frommen Manne gern verleiht, den reichte uns der grosse Gott mit seinem Schein.
Diese große wünschenswerte Gabe des Gottes Savitri, des klugen Asura, wünschen wir uns, durch die er in eigener Person dem Opferspender seinen Schirm gewährt. Diesen hat der große Gott alle Nächte für uns aufgerichtet.
Мы выбираем себе это великое, желанное (сокровище)
Бога Савитара, мудрого Асуры,
Которым он сам дарует защиту почитающему (его).
Великий бог распростер ее над нами сквозь ночи.
दि॒वो ध॒र्ता भुव॑नस्य प्र॒जाप॑तिः पि॒शङ्गं॑ द्रा॒पिं प्रति॑ मुञ्चते क॒विः । वि॒च॒क्ष॒णः प्र॒थय॑न्नापृ॒णन्नु॒र्वजी॑जनत्सवि॒ता सु॒म्नमु॒क्थ्य॑म् ॥
दि॒वः । ध॒र्ता । भुव॑नस्य । प्र॒जाऽप॑तिः । पि॒शङ्ग॑म् । द्रा॒पिम् । प्रति॑ । मु॒ञ्च॒ते॒ । क॒विः । वि॒ऽच॒क्ष॒णः । प्र॒थय॑न् । आ॒ऽपृ॒णन् । उ॒रु । अजी॑जनत् । स॒वि॒ता । सु॒म्नम् । उ॒क्थ्य॑म् ॥
दिवः द्युलोकस्य धर्ता धारकः । न केवलं दिव एवं अपि तु भुवनस्य कृत्स्नस्यापि लोकस्य धर्ता प्रजापतिः प्रजानां प्रकाशवृष्ट्यादिना पालयिता कविः प्राज्ञो देवः पिशङ्गं द्रापिं हिरण्मयं कवचं प्रति मुञ्चते। आच्छादयति प्रत्युदयम् । विचक्षणः विविधं द्रष्टा स एव देवः प्रथयन् प्रख्यापयन् तेजः आपृणन् आपूरयन् परितः उरु प्रभूतं सुम्नं सुखम् उक्थ्यं स्तुत्यम् अजीजनत् उत्पादयति ॥
“The supporter of heaven, the protector of the world, the wise (Savitā) puts on his golden armour discrimiator (of objects), filling (the world with light) Savitā has engendered great and laudable felicity.”
Sustainer of the heaven, Lord of the whole world's life, the Sage, he putteth on his golden-coloured mail.
Clear-sighted, spreading far, filling the spacious realm, Savitar hath brought forth bliss that deserveth laud.
The supporter of heaven, the lord of offspring of the living world, the sage poet, fastens on himself a tawny cloak.
Wide-gazing, spreading out and filling the wide (midspace?), Savitar has begotten praiseworthy benevolence.
Des Himmels Träger und der Wesenherr der Welt, der weise hüllt sich in den braunen Mantel ein; Den Raum ausbreitend und erfüllend weiten Blicks hat preisenswerthes Wohlsein Savitar erzeugt.
Der Erhalter des Himmels, der Herr der Geschöpfe der Welt, der Weise legt das rotgoldene Gewand um. Hellsichtig, den weiten Raum ausbreitend und anfüllend hat Savitri preisliches Heil hervorgebracht.
Удерживатель неба, господин (всех) существ в мире,
Он надевает на себя золотистую одежду, (этот) поэт.
С всеобъемлющим взором, простирая ширь (и) заполняя (ее),
Савитар породил благодать, достойную хвалы.
आप्रा॒ रजां॑सि दि॒व्यानि॒ पार्थि॑वा॒ श्लोकं॑ दे॒वः कृ॑णुते॒ स्वाय॒ धर्म॑णे । प्र बा॒हू अ॑स्राक्सवि॒ता सवी॑मनि निवे॒शय॑न्प्रसु॒वन्न॒क्तुभि॒र्जग॑त् ॥
आ । अ॒प्राः॒ । रजां॑सि । दि॒व्यानि॑ । पार्थि॑वा । श्लोक॑म् । दे॒वः । कृ॒णु॒ते॒ । स्वाय॑ । धर्म॑णे । प्र । बा॒हू इति॑ । अ॒स्रा॒क् । स॒वि॒ता । सवी॑मनि । नि॒ऽवे॒शय॑न् । प्र॒ऽसु॒वन् । अ॒क्तुऽभिः॑ । जग॑त् ॥
अयं देवः सविता दिव्यानि द्युसंबन्धीनि पार्थिवा पार्थिवानि रजांसि लोकान् । तिस्रः खलु द्यावः पृथिव्यश्च । ' तिस्रो भूमीर्धारयन् त्रीँरुत द्यून्' (ऋ. सं. २. २७. ८) इति हि श्रुतम् । आप्राः । आपूरयति स्वाभिर्भाभिर्देवः । स्वाय धर्मणे स्वकीयाय धारणाय श्लोकं प्रशस्तिं कृणुते करोति । सविता सवीमनि प्रसवेऽनुज्ञायां निमित्तायां बाहू स्वीयौ प्र अस्राक् प्रसृजति ॥ प्रसारयतीत्यर्थः। किं कुर्वन् । अक्तुभिः कान्तिभिः जगत् निवेशयन् स्वस्वकार्ये स्थापयन् प्रसुवन् प्रेरयन् । अथवा अक्तुभिरिति रात्रिनाम । तदुपलक्षितैः सर्वैर्वासरैः सर्वेष्वपि दिनेष्वेवं करोतीत्यर्थः ॥
“The divine (Savitā) fills (with radiance) the celestial and terrestrial regions, and boasts of his own function; Savitā puts forth his arms or (the work of) production, regulating the world, and animating it with light.”
He hath filled full the regions of the heaven and earth: the God for his own strengthening waketh up the hymn.
Savitar hath stretched out his arms to cherish life, producing with his rays and lulling all that moves.
He has filled the heavenly and earthly realms. The god makes his signal-call to support his own.
Savitar has stretched forth his two arms, at his impulsion causing the moving world to settle down and impelling it forth through the nights.
Er füllte aus des Himmels, und der Erde Raum; zu eigner Lust erhebt der Gott den Preisgesang; Erregend streckte Savitar die Arme aus; gebietend legt die Welt zur Ruh er in der Nacht.
Er hat die himmlischen, die irdischen Räume erfüllt, der Gott erläßt seinen Weckruf nach eigener Bestimmung. Savitri hat die Arme ausgestreckt, um anzuweisen, alle Nächte die Welt zur Ruhe bringend und wieder aufweckend.
Он заполнил просторы небесные (и) земные.
Бог испускает крик по своему закону.
Савитар простер руки, чтобы привести в действие,
Успокаивая живой мир по ночам (и снова) приводя в действие.
अदा॑भ्यो॒ भुव॑नानि प्र॒चाक॑शद्व्र॒तानि॑ दे॒वः स॑वि॒ताभि र॑क्षते । प्रास्रा॑ग्बा॒हू भुव॑नस्य प्र॒जाभ्यो॑ धृ॒तव्र॑तो म॒हो अज्म॑स्य राजति ॥
अदा॑भ्यः । भुव॑नानि । प्र॒ऽचाक॑शत् । व्र॒तानि॑ । दे॒वः । स॒वि॒ता । अ॒भि । र॒क्ष॒ते॒ । प्र । अ॒स्रा॒क् । बा॒हू इति॑ । भुव॑नस्य । प्र॒ऽजाभ्यः॑ । धृ॒तऽव्र॑तः । म॒हः । अज्म॑स्य । रा॒ज॒ति॒ ॥
सविता देवः अदाभ्यः अन्यैरहिंसितः सन् भुवनानि प्रचाकशत् दीपयन् व्रतानि कर्माणि प्राणिनाम् अभि रक्षते । भुवनस्य लोकस्य प्रजाभ्यः तत्रत्याभ्यः बाहू स्वीयौ प्रास्राक् प्रसारयति । स्वस्वकर्मणे अनुजानातीत्यर्थः । सर्वव्यापाराणां सूर्याधीनत्वात् । सविता वै प्रसवानामीशे' ( ऐ. ब्रा. १. १६ ) इति हि श्रुतिः । धृतव्रतः धृतकर्मा स तथा कुर्वन् महः महतः अज्मस्य जगतः राजति ईश्वरो भवति ॥
“The divine Savitā unrestrained, illumining the regions, protects the righteous acts (of men); he extends his arms for (the direction of) the people of the earth; observant of obligations, he rules over the wide world.”
Lighting all living creatures, neer to be deceived, Savitar, God, protects each holy ordinance.
He hath stretched out his arms to all the folk of earth, and, with his laws observed, rules his own mighty course.
Undeceivable, watching over living beings, god Savitar guards his commandments.
He has stretched his two arms for the offspring of the living world. He whose commandments are upheld rules over the great road.
Die Wesen rings beschauend der untrügliche Gott Savitar bewacht die festen Ordnungen; Zu allen Wesen streckte er die Arme aus und lenkt das grosse Sternenheer mit fester Hand.
Nicht zu hintergehen, die Wesen beschauend wacht Gott Savitri über den Gesetzen. Er hat die Arme ausgestreckt für die Geschöpfe der Welt. Er, der die Gesetze aufrecht hält, beherrscht die große Bahn.
Не поддаваясь обману, взирая на (все) существа,
Бог Савитар охраняет обеты.
Он простер руки ко (всем) существам в мире.
Твердо придерживаясь обета, он правит великим путем.
त्रिर॒न्तरि॑क्षं सवि॒ता म॑हित्व॒ना त्री रजां॑सि परि॒भुस्त्रीणि॑ रोच॒ना । ति॒स्रो दिव॑: पृथि॒वीस्ति॒स्र इ॑न्वति त्रि॒भिर्व्र॒तैर॒भि नो॑ रक्षति॒ त्मना॑ ॥
त्रिः । अ॒न्तरि॑क्षम् । स॒वि॒ता । म॒हि॒ऽत्व॒ना । त्री । रजां॑सि । प॒रि॒ऽभूः । त्रीणि॑ । रो॒च॒ना । ति॒स्रः । दिवः॑ । पृ॒थि॒वीः । ति॒स्रः । इ॒न्व॒ति॒ । त्रि॒ऽभिः । व्र॒तैः । अ॒भि । नः॒ । र॒क्ष॒ति॒ । त्मना॑ ॥
अयं सविता त्रिः त्रिभेदम् अन्तरिक्षम् । अन्तरा क्षान्तं भवति जगदित्यन्तरिक्षम् । परिभूः परिभविता सन् महित्वना महित्वेन इन्वति व्याप्नोति । वायुविद्युद्वरुणाख्यास्त्रयो लोका अन्तरिक्षभेदाः स वायुलोकं स वरुणलोकम् ' ( कौ. उ. १. ३ ) इत्यादिश्रुतेः । त्री रजांसि रञ्जनात्मकानि त्रीणि क्षित्यन्तरिक्षद्युलक्षणान् त्रीन् लोकान् इन्वति । पूर्वमन्तरिक्षस्यैवावान्तरभेद उक्तः इह तु सामान्याकारेणेत्यपुनरुक्तिः। त्रीणि रोचना रोचनानि रोचमानान् अग्निवाय्वादिस्यान् उक्तस्थानत्रयस्वामित्वेन इन्वति । पूर्वमन्तरिक्षस्यैवावान्तरभेद उक्तः । अथ द्युपृथिव्योरवान्तरभेद उच्यते । तिस्रो दिवः इन्द्रप्रजापतिसत्याख्यान् त्रीन् लोकान् इन्वति । तथा तिस्रः पृथिवीः इन्वति । क्षित्य्-अवान्तर-भेदान् लोकान् इन्वति । एवं सर्वत्र व्याप्तो देवः त्रिभिर्व्रतैः कर्मभिः उष्णवर्षहिमाख्यैः नः अस्मान् त्मना आत्मनैव स्वीयानुग्रहबुद्ध्यैव अभि रक्षति अभिरक्षतु । परिपालयतु ॥
“Savitā, encompassing them by his magnitude, pervades th three (divisions of the) firmament, the three worlds, the three brilliant sphere, the three heavens, the threefold earth may he, by his three functions, of his own (plural asure) protect us.”
Savitar thrice surrounding with his mightiness mid-air, three regions, and the triple sphere of light,
Sets the three heavens in motion and the threefold earth, and willingly protects us with his triple law.
Savitar (encompasses) the midspace three times in his greatness;
he encompasses the three dusky realms and the three realms of light.
He speeds the three heavens and the three earths.
With his three commandments he guards us by himself.
Dreimal umfängt mit seiner Grösse Savitar die Luft, drei dunkle und drei helle Räume auch; Drei Himmel und drei Erden hält er unter sich, durch drei Gesetze hat er uns in seiner Hut.
Savitri umschließt mit seiner Größe den dreifachen Luftraum, die drei Welten, die drei Lichträume. Die drei Himmel, die drei Erden setzt er in Bewegung; mit drei Gesetzen behütet er uns in eigner Person.
Трижды Савитар (своим) величием (охватил) воздушное пространство,
(Он,) охватывающий три темных пространства, три светлых,
Он приводит в движение три неба, три земли.
Он сам охраняет нас тремя обетами.
बृ॒हत्सु॑म्नः प्रसवी॒ता नि॒वेश॑नो॒ जग॑तः स्था॒तुरु॒भय॑स्य॒ यो व॒शी । स नो॑ दे॒वः स॑वि॒ता शर्म॑ यच्छत्व॒स्मे क्षया॑य त्रि॒वरू॑थ॒मंह॑सः ॥
बृ॒हत्ऽसु॑म्नः । प्र॒ऽस॒वि॒ता । नि॒ऽवेश॑नः । जग॑तः । स्था॒तुः । उ॒भय॑स्य । यः । व॒शी । सः । नः॒ । दे॒वः । स॒वि॒ता । शर्म॑ । य॒च्छ॒तु॒ । अ॒स्मे इति॑ । क्षया॑य । त्रि॒ऽवरू॑थम् । अंह॑सः ॥
यः बृहत्सुम्नः प्रभूतधनः प्रभूतसुखो वा प्रसविता प्रकर्षेणानुज्ञाता कर्मणां निवेशनः सर्वैर्गन्तव्यः । जगतः जङ्गमस्य स्थातुः स्थावरस्य उभयस्य यो वशी सः महान् सविता देवः नः अस्मभ्यं शर्म सुखं यच्छतु । कीदृशं शर्म । त्रिवरूथम् । त्रीणि वरूथानि गृहाणि स्थानानि क्षित्यादीनि यस्य तत्तादृशम् । अस्मे अस्माकम् अंहसः पापस्य क्षयाय भवत्विति शेषः ॥
“May that divine Savitā, who is the source of great happiness, the engenderer (of good works), the comprehender (of all beings), the regulator of both the moveable and the stationary, grant us happiness in the three worlds, and (be) to us for the destruction of sin.”
Most gracious God, who brings to life and lulls to rest, he who controls the world, what moves not and what moves,
May he vouchsafe us shelter, -Savitar the God,- for tranquil life, with triple bar against distress.
Possessing lofty benevolence, the one who impels forth and causes to settle down, who exerts his will over both the moving world and the stationary, let him, god Savitar, hold out to us shelter providing threefold protection against distress for us and for our dwelling place.
Der grossen Schirm gewährt, erweckt und Ruhe schafft, er, der gebietet über das, was geht und steht, Er möge Schutz uns reichen, der Gott Savitar, und unserm Sitze, dreifach schirmend vor Gefahr.
Großes Heil bringend, aufweckend und zur Ruhe bringend, der Gebieter von beidem, was lebendig ist und was fest steht, dieser Gott Savitri möge unserem Wohnsitze den Schutz gewähren, der dreifach vor Not schützt.
(Кто) несет высокую благодать, приводит в действие (и) успокаивает (вновь),
Кто повелитель обоих: подвижного (и) неподвижного,
Этот бог Савитар пусть дарует защиту
Для нас, для (нашего) жилья, (защиту) с тремя заслонами от беды.
आग॑न्दे॒व ऋ॒तुभि॒र्वर्ध॑तु॒ क्षयं॒ दधा॑तु नः सवि॒ता सु॑प्र॒जामिष॑म् । स न॑: क्ष॒पाभि॒रह॑भिश्च जिन्वतु प्र॒जाव॑न्तं र॒यिम॒स्मे समि॑न्वतु ॥
आ । अ॒ग॒न् । दे॒वः । ऋ॒तुऽभिः॑ । वर्ध॑तु । क्षय॑म् । दधा॑तु । नः॒ । स॒वि॒ता । सु॒ऽप्र॒जाम् । इष॑म् । सः । नः॒ । क्ष॒पाभिः॑ । अह॑ऽभिः । च॒ । जि॒न्व॒तु॒ । प्र॒जाऽव॑न्तम् । र॒यिम् । अ॒स्मे इति॑ । सम् । इ॒न्व॒तु॒ ॥
देवः सविता ऋतुभिः सह आगन् आगच्छतु । गमेर्लङि रूपम् ॥ किंच क्षयं गृहं वर्धतु वर्धयतु । नः अस्माकं सुप्रजां शोभनपुत्राद्युपेतम् इषम् अन्नं दधातु ददातु । सः एव नः अस्मान् क्षपाभिः रात्रिभिः अहभिश्च । सर्वेषु दिनेष्वित्यर्थः । जिन्वतु प्रीणयतु धनादिभिः। अस्मे अस्मासु प्रजावन्तं रयिं समिन्वतु व्याप्नोतु । प्रापयत्वित्यर्थः ॥ ॥ ४ ॥
“May the divine Savitā approach along with the Ṛtus, prosper our dwelling, and bestow upon us good progeny and food; may he be favourable to us by night and by day; may he heap upon us wealth comprehending offspring.”
With the year's seasons hath Savitar, God, come nigh: may he prosper our home, give food and noble sons.
May he invigorate us through the days and nights, and may he send us opulence with progeny.
The god has come according to the ritual progressions. Let him make our dwelling place strong. Let Savitar establish for us refreshment that brings good offspring.
Let him quicken us through the nights and the days. Let him speed
wealth that brings offspring.
Es kam der Gott zur Opferzeit, er mehre Gut, und kinderreichen Segen schenk uns Savitar; Er mache frisch bei Tage uns und in der Nacht, er theile Reichthum und der Kinder Schar uns zu.
Gott Savitri ist zu seinen Zeiten gekommen; er soll unseren Wohnsitz mehren, soll uns das Labsal guter Kinder gewähren. Er soll uns Nacht und Tag stärken und uns Kinderreichtum verschaffen.
Пришел бог в (свое) время: да усилит он (наше) жилье!
Пусть даст нам Савитар жертвенную усладу в виде прекрасного потомства!
Пусть вселяет в нас жизнь ночами и днями!
Пусть усилит нас богатством в виде потомства!