Sukta 5.11
ऋषिसुतंभर आत्रेयः
देवताअग्निः
मन्त्र6
छन्दजगती
ज᳓नस्य गोपा᳓ अजनिष्ट जा᳓गृविर्
अग्निः᳓ सुद᳓क्षः सुविता᳓य न᳓व्यसे
घृत᳓प्रतीको बृहता᳓ दिविस्पृ᳓शा
द्युम᳓द् वि᳓ भाति भरते᳓भियः शु᳓चिः
जनस्य गोपाः गोपायिता रक्षिता जागृविः जागरणशीलः सदा प्रबुद्धः सुदक्षः सुबलः सर्वैः श्लाघनीयबलः सः अग्निः नव्यसे नवतराय सुविताय लोकानां कल्याणाय अजनिष्ट जातः । घृतप्रतीकः घृतेन प्रज्वलिताङ्गः बृहता महता दिविस्पृशा अभ्रंलिहेन तेजसा युक्तः शुचिः शुद्धः एवंविधोऽग्निः भरतेभ्यः ऋत्विग्भ्यस्तदर्थं द्युमत् दीप्तिमत् यथा भवति तथा वि भाति प्रकाशते ॥ गोपाः । ‘ गुपू रक्षणे '। आयप्रत्ययः । गोपायतेः क्विप् । परत्वादतो लोपः । अत्र परत्वादपृक्तलोपे कृते वर्णाश्रयत्वात् प्रत्ययलक्षणाभावेन यलोपो न स्यात् । ‘ लोपो व्योर्वलिः' इति प्रथमं लोपग्रहणात् ज्ञापकाद्यलोप एव भवति । लोपाजादेशस्य यलोपविधिं प्रति न स्थानिवद्भावः । प्रत्ययस्वरः । जागृविः । ‘ जागृ निद्राक्षये '। ‘ जॄशॄस्तॄजागृभ्यः क्विन् ' इति क्विन्प्रत्ययः । ‘ जाग्रोऽविचिण्णल्ङित्सु ' इति प्रतिषेधाद्गुणाभावः । नित्त्वादाद्युदात्तः । सुदक्षः । ‘ आद्युदात्तं द्व्यच्छन्दसि' इत्युत्तरपदाद्युदात्तत्वम् । सुविताय । ‘ तन्वादीनां छन्दस्युपसंख्यानम्' इति सोरुवङादेशः । ‘ सूपमानात् क्तः' इत्युत्तरपदान्तोदात्तत्वम् । नव्यसे । नवशब्दादतिशायनेऽर्थे ईयसुन्प्रत्ययः । ईकारलोपश्छान्दसः । अतो लोपः । आद्युदात्तः । दिविस्पृशा । ‘ हृद्द्युभ्यां ङेरुपसंख्यानम्' इत्यलुक् । कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वम् । द्युमत् । ‘ह्रस्वनुड्भ्यां मतुप् ' इति ह्रस्वात्परस्य मतुपोऽन्तोदात्तत्वम् ॥
THE watchful Guardian of the people hath been born, Agni, the very strong, for fresh prosperity.
With oil upon his face, with high heaventouching flame, he shineth splendidly, pure, for the Bharatas.
The guardian of people, the watchful one, Agni, the highly dexterous, has been born, for the sake of new welfare. With ghrita on his face, with his mighty, heaven-touching (light) he, the bright one, brilliantly shines for the Bharatas.
The herdsman of the people has been born, the awakened, well-skilled Agni, for a new safe passage.
His face covered with ghee, blazing (Agni) radiates brilliantly for the Bharatas with lofty (radiance) that touches heaven.
Der Menschen Hüter ward geboren, er, der wacht, der starke Agni uns zu neuem Wohlergehn, Mit Fett im Antlitz strahlt er hell den Bharatern mit hoher Flamme, die zum Himmel leuchtend reicht.
Der wachsame Hirt des Volkes ist geboren, der wohlverständige Agni, zu neuer guter Fahrt. Das Schmalzgesicht erstrahlt hell mit hoher, zum Himmel reichender Flamme den Bharata´s, der Reine.
Родился бдительный пастырь народа –
Агни с прекрасной силой действия – для нового счастливого путешествия.
Лик из жира высоким касающимся неба (пламенем)
Светло сияет Бхаратам, чистый.
यज्ञ᳓स्य केतु᳓म् प्रथम᳓म् पुरो᳓हितम्
अग्निं᳓ न᳓रस् त्रिषधस्थे᳓ स᳓म् ईधिरे
इ᳓न्द्रेण देवइः᳓ सर᳓थं स᳓ बर्हि᳓षि
सी᳓दन् नि᳓ हो᳓ता यज᳓थाय सुक्र᳓तुः
नरः ऋत्विजः यज्ञस्य यागस्य केतुं प्रज्ञापकं पुरोहितं यजमानैः पुरस्कृतम् इन्द्रेण देवैः च सरथं तेषां मान्यत्वात् समानरथम् अग्निं त्रिषधस्थे त्रिस्थाने विहारप्रदेशे प्रथमं समीधिरे समैन्धत । सुक्रतुः शोभनकर्मा होता देवानामाह्वाता सः अग्निः बर्हिषि बर्हिर्युक्ते तस्मिन् स्थाने यजथाय यज्ञाय नि सीदत् प्रतिष्ठितोऽभवदिति यावत् ॥ केतुम् । ‘ कित ज्ञाने ' । औणादिक उप्रत्ययः । अन्तोदात्तः । पुरोहितम् । पुरोऽव्ययम्' इति गतिसंज्ञायां ‘ गतिरनन्तरः' इति पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम् । त्रिषधस्थे । आहवनीयादिलक्षणेन त्रिप्रकारेणानेन सह तिष्ठतीति त्रिषधस्थः । कप्रत्ययः । ‘ सध मादस्थयोश्छन्दसि' इति सधादेशः । कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वम् । सीदत् । सदेः पाघ्रादिना सीदादेशः । ‘ बहुलं छन्दस्यमाङ्योगेऽपि ' इत्यडभावः । पादादित्वान्निघाताभावः । यजथाय । यजेरौणादिकोऽथप्रत्ययः । प्रत्ययस्वरेण मध्योदात्तः ॥
Ensign of sacrifice, the earliest Household-Priest, the. men have kindled Agni in his threefold seat,
With Indra and the Gods together on the grass let the wise Priest sit to complete the sacrifice.
Agni, the beacon of sacrifice, the first Purohita 1 men have kindled in the threefold abode 2. (Driving) on the same chariot with Indra and with the gods, he, the highly wise Hotri, has sat down on the Barhis for sacrificing.
As the beacon of their sacrifice, as the foremost one placed to the fore, men have kindled Agni in his threefold abode. On the same chariot with Indra and the gods, he of strong resolve sits down on the ritual grass as Hotar to perform the sacrifice.
Den ersten Priester und des Opfers Fahne ihn, den Agni fachten Männer in drei Sitzen an; Der fährt mit Indra und den Göttern, setze sich zum Opfern hin, der tücht'ge Priester auf die Streu.
Des Opfers Fahne und ersten Bevollmächtigten, den Agni haben die Männer entzündet an dreifachem Sitze. Auf gleichem Wagen mit Indra, mit den Göttern kommend setze er sich auf das Barhis zum Opfern nieder als der umsichtige Hotri.
Знамя жертвы первого пурохиты –
Агни мужи зажгли на тройном месте.
(Отправившись) вместе с Индрой, с богами на одной колеснице,
Он уселся как хотар на жертвенную солому, чтобы принести жертву, (он,) прекрасный силой духа.
अ᳓सम्मृष्टो जायसे मातरोः᳓ शु᳓चिर्
मन्द्रः᳓ कवि᳓र् उ᳓द् अतिष्ठो विव᳓स्वतः
घृते᳓न त्वावर्धयन्न् अग्न आहुत
धूम᳓स् ते केतु᳓र् अभवद् दिवि᳓ श्रितः᳓
हे अग्ने मात्रोः अरण्योः । स्वजनननिमित्तत्वात् अरणी मातरावित्युच्येते । ताभ्याम् असंमृष्टः अबाधित एव जायसे प्रादुर्भूतो भवसि । मन्द्रः सर्वैः स्तुत्यः कविः क्रान्तः सर्वत्र व्याप्तः । अथवा मेधावी शुचिः त्वं विवस्वतः अग्निहोत्राद्यर्थं गृहे विशेषेण वसतः यजमानात् उदतिष्ठः उदितोऽभवः । पूर्वे महर्षयः त्वा त्वां घृतेन अवर्धयन् वृद्धिमनयन् । हे आहुत आहुतिभिर्हुत ते तव दिवि अन्तरिक्षे श्रितः व्याप्तः धूमः केतुः प्रज्ञापकः अभवत् । अग्न्यनुमापकत्वात् धूमस्य ॥ मात्रोः । उदात्तयणो हल्पूर्वात् ' इति विभक्तेरुदात्तत्वम् । मन्द्रः । ‘ मदि स्तुतिमोदमदस्वप्नकान्तिगतिषु । अत्र स्तुत्यर्थादस्मात् ' स्फायितञ्चि° ' इत्यादिना रक् । अन्तोदात्तः । कविः । क्रमेः ‘इन् सर्वधातुभ्यः ' इति इन्प्रत्ययः । बाहुलकत्वात् मकारस्य वत्वं रेफलोपश्च । व्यत्ययेनान्तोदात्तत्वम् । उदतिष्ठः । उत्पूर्वादूर्ध्वकर्मवाचिनस्तिष्ठतेरात्मनेपदाभावः । विवस्वतः। विपूर्वाद्वसतेः संपदादिलक्षणो भावे क्विप् । ‘ तदस्यास्ति° ' इति मतुप् । ' मादुपधायाश्च° ' इति वत्वम् । मतुपोऽनुदात्तत्वाद्धातुस्वरः ॥
Pure , unadorned, from thy two Mothers art thou born: thou camest fromVivasvan as a charming Sage.
With oil they strengthened thee, O Agni, worshipped God: thy banner was the smoke that mounted to the sky.
Though not cleansed, thou art born bright from thy two mothers 1. Thou hast arisen as the joy-giving sage belonging to Vivasvant 2 They have strengthened thee by ghrita, O Agni, into whom oblations are poured. Smoke, reaching the sky, has become thy beacon.
Though ungroomed, you are born blazing in your two mothers [=the fire-churning sticks]. As the delighting poet of Vivasvant, you rose up. They made you grow strong with ghee, o (ghee-)anointed Agni. Your smoke became a beacon, resting upon heaven.
Hell, ohne Schmuck entspringst du aus der Aeltern Schooss, erhobst als muntrer Sänger des Vivasvat dich; Mit Butter nährten dich, besalbter Agni, sie; der Rauch, dein Banner, stieg bis an den Himmel auf.
Obwohl nicht gesäubert wirst du von den Müttern doch rein geboren; als der wohlredende Seher des Vivasvat erstandest du. Mit Schmalz zogen sie dich groß, du mit Schmalz begossener Agni. Dein Rauch ward das Banner, das sich gen Himmel reckt.
Хоть ты и не вытерт (своими) двумя матерями, ты рождаешься чистым,
Как радостный поэт ты восстал из (лона) Вивасвата.
Жиром взращивали тебя, о Агни, окропленный (возлияниями).
Дым стал твоим знаменем, устремившимся к небу.
अग्नि᳓र् नो यज्ञ᳓म् उ᳓प वेतु साधुया᳓
अग्निं᳓ न᳓रो वि᳓ भरन्ते गृहे᳓-गृहे
अग्नि᳓र् दूतो᳓ अभवद् धव्यवा᳓हनो
अग्निं᳓ वृणाना᳓ वृणते कवि᳓क्रतुम्
साधुया सर्वपुरुषार्थानां साधकः अग्निर्नो यज्ञम् अस्मदीयं यागं प्रति उप वेतु आगच्छतु । नरः मनुष्याः गृहेगृहे अनुगृहम् अग्निं वि भरन्ते विहरन्ति विहरणं कुर्वन्तीत्यर्थः । हव्यवाहनः हव्यानां हविषां वोढा अग्निर्दूतः देवानां दूतः अभवत् । वृणानाः संभजमानाः सन्तः कविक्रतुं क्रान्तयज्ञम् अग्निं वृणते संभजन्ते ॥ साधुया । ‘ सुपां सुलुक् ' इत्यादिना विभक्तेर्यादेशः ॥
May Agni graciously come to our sacrifice. The men bear Agni here and there in every house.
He hath become an envoy, bearer of our gifts: electing Agni, men choose one exceeding wise.
May Agni straightway come to our sacrifice. Men carry Agni here and there, house by house. Agni has become the messenger, the carrier of oblations. Choosing Agni they choose a thoughtful (god).
Let Agni successfully pursue our sacrifice. Agni do men distribute in every house.
Agni became their messenger, conveying the oblations. Choosing Agni, they choose him who possesses a poet’s purpose.
Zu unserm Opfer komme Agni graden Wegs, den Agni tragen Männer fort von Haus zu Haus, Und Agni ward der Bote, der die Opfer fährt, wer Agni wählt, der wählt den einsichtsvollsten sich.
Agni soll sich unseres Opfers richtig annehmen; den Agni verteilen die Männer in jedem Hause. Agni ward der Bote, der Opferfahrer. Wenn sie Agni wählen, erwählen sie einen, der Sehergabe besitzt.
Пусть Агни прямо подойдет к нашей жертве!
Агни разносят мужи от одного дома к другому.
Агни стал вестником, увозящим жертвы.
Выбирая Агни, выбирают они того, у кого сила духа поэта.
तु᳓भ्येद᳓म् अग्ने म᳓धुमत्तमं व᳓चस्
तु᳓भ्यम् मनीषा᳓ इय᳓म् अस्तु शं᳓ हृदे᳓
तुवां᳓ गि᳓रः सि᳓न्धुम् इवाव᳓नीर् मही᳓र्
आ᳓ पृणन्ति श᳓वसा वर्ध᳓यन्ति च
हे अग्ने तुभ्य तुभ्यं त्वदर्थं मधुमत्तमम् अत्यन्तं मधुरम् इदं वचः क्रियते । हदे हृदि शं सुखं कुर्वती इयं मनीषा स्तुतिः तुभ्यम् अस्तु । गिरः स्तुतिरूपा वाचः त्वाम् आ पृणन्ति पूरयन्ति । शवसा बलेन वर्धयन्ति च । कथमिव । महीः महत्यः अवनीः अवन्यः नद्यः सिन्धुमिव समुद्रमिव ॥
For thee, O Agni, is this sweetest prayer of mine: dear to thy spirit be this product of my thought.
As great streams fill the river so our song of praise fill thee, and make thee yet more mighty in thy strength.
For thee, O Agni, is this sweetest speech, for thee this prayer; may this one do thy heart good 1! The prayers fill thee with power and strengthen thee, like great rivers the Sindhu.
For you, Agni, let this most honey-filled speech, for you let this inspired thinking be a joy for your heart.
You do the songs fill with vast power, like great streams the river [=the Sindhu], and (you) do they make strong.
Dies Wort, o Agni, sei dir das beliebteste und dieses Preislied deinem Herzen zum Genuss, Dich füllen Lieder, wie der grossen Ströme Flut das Meer erfüllt, und stärken dich mit neuer Kraft.
Dir, Agni, soll diese süßeste Rede, dir dies Gedicht recht nach dem Herzen sein. Dich erfüllen die Lobreden wie die großen Ströme den Sindhu mit Kraft und stärken dich.
Тебе, о Агни, эта сладчайшая речь,
Тебе эта молитва да будет благодатью в сердце!
Хвалебные песни наполняют тебя,
Как великие потоки – Синдху, и укрепляют (тебя) силой.
तुवा᳓म् अग्ने अ᳓ङ्गिरसो गु᳓हा हित᳓म्
अ᳓न्व् अविन्दञ् छिश्रियाणं᳓ व᳓ने-वने
स᳓ जायसे मथ्य᳓मानः स᳓हो मह᳓त्
तुवा᳓म् आहुः स᳓हसस् पुत्र᳓म् अङ्गिरः
हे अग्ने अङ्गिरसः ऋषयः गुहा गुहायां हितं निहितं निगूढं वनेवने वृक्षेवृक्षे शिश्रियाणम् आश्रितं त्वाम् अन्वविन्दन् अलभन्त । महत् महता सहः सहसा बलेन युक्तः सः त्वं मथ्यमानः जायसे । हे अङ्गिरः अङ्गिरसां प्रकृतिभूत त्वां सहसः पुत्रम् आहुः ॥ शिश्रियाणम् । श्रिञ् सेवायाम्' । लिटः कानच् । शपः श्लुः । ‘श्लौ' इति द्विर्वचनम् । इयङादेशः । चित्त्वादन्तोदात्तः ॥ ॥ ३ ॥
O Agni, the Angirases discovered thee what time thou layest hidden, fleeing back from wood to wood.
Thou by attrition art produced as conquer.ing might, and men, O Angiras, call thee the Son of Strength.
Thee, O Agni, who wert hidden, dwelling here and there in every wood, the Aṅgiras have discovered 1. Thus thou art born, produced by attrition, a mighty force. Thee, O Aṅgiras, they call the son of strength.
You, Agni, did the Aṅgirases find, though you were hidden in secret, resting in every piece of wood.
Being churned, you are born to great strength. You they call the child of strength, o Aṅgiras.
Dich, den versteckten, fanden auf die Angiras, o Agni, dich, der jedem Holzstück innewohnt; Du wirst geboren, wenn man reibt mit grosser Kraft; drum nennt man dich den Sohn der Kraft, o Angiras.
Dich, Agni, fanden die Angiras auf, als du verborgen warst, der du in jedem Holze steckst. Du wirst ausgerieben als große Macht geboren. Dich nennen sie den Sohn der Kraft, o Angiras.
Тебя, о Агни, нашли Ангирасы,
Спрятанного, заключенного в каждом дереве.
Добываемый трением, ты рождаешься как великая сила.
Тебя называют сыном силы, о Ангирас.