Sukta 5.47
ऋषिप्रतिरथ आत्रेयः
देवताविश्वेदेवाः
मन्त्र7
छन्दत्रिष्टुप्
प्रयुञ्जती᳓ दिव᳓ एति ब्रुवाणा᳓
मही᳓ माता᳓ दुहितु᳓र् बोध᳓यन्ती
आवि᳓वासन्ती युवति᳓र् मनीषा᳓
पितृ᳓भ्य आ᳓ स᳓दने जो᳓हुवाना
एषोषस्या । 'प्रयुञ्जती प्राणिनः प्रस्तुतेषु कर्मसु दिवः द्युलोकात् एति आगच्छति ब्रुवाणा स्तूयमाना ॥ कर्मणि कर्तृप्रत्ययः ॥ मही महती माता प्रकाशस्य देवानां वा निर्मात्री दुहितुः भूम्याः बोधयन्ती बोधं कुर्वाणा । तदुपजीव्यत्वात् दुहितृत्वम् उपचर्यते । यद्वा दुहितुर्दिव इति संबन्धः । उषसो दिवो दुहितृत्वं ' व्युच्छा दुहितर्दिवः ' ( ऋ. सं. १.४८.१ ) इत्यादिषु प्रसिद्धम् । अन्यत्र च ‘ दिवो दुहिता भुवनस्य पत्नी' (क्र. सं. ७. ७५. ४ ) इत्युषसः द्युदुहितृत्वम् आम्नातम् । अत इदमधिगम्यते । कदाचिद्यौन्रुषसो जायत उषाश्च दिव इति । प्रजापतिर्वै स्वां दुहितरमभ्यध्यायद्दिवमित्यन्य आहुरुषसमित्यन्ये' (ऐ. ब्रा.३. ३३) इति हि श्रूयते । लिङ्गं च दृश्यते कार्यकारणभावव्यत्यये ‘ अदितेर्दक्षो अजायत दक्षाद्वदितिः ' (ऋ. सं १०. ७२. ४) इति ॥ किंच विवासन्ती परिचरन्ती युवतिः मिश्रयन्ती सर्वत्र नित्यतरूणी वा मनीषा स्तुतिमती पितृभ्यः ॥ तृतीयार्थे पञ्चमी॥ पितृभिः पालकैर्देवैः सह सदने यागगृहे आ सर्वतः जोहुवाना आहूयमाना । यद्वा । पितृभ्यः कर्मणां पालकेभ्यो यजमानेभ्य इष्टप्रापणेन पालकेभ्यो वा तेषामर्थाय जोहुवाना ॥
URGING to toil and making proclamation, seeking Heaven's Daughter comes the Mighty Mother:
She comes, the youthful Hymn, unto the Fathers, inviting to her home and loudly calling.
Hitching up, she comes from heaven, she who is called the great mother of the Daughter (of Heaven [=Dawn]), waking (men),
seeking to win, the youthful one, (coming) from the fathers, constantly calling in the seat (of the sacrifice)—(she is) Inspiration.
Anschirrend kommt vom Himmel freundlich redend die grosse Mutter, achtend auf die Tochter, Die jugendliche, sich der Andacht freuend, her von den Vätern zu dem Sitz gerufen.
Der Tochter große Mutter, die des Himmels Tochter heißt, spannt jetzt die Menschen an und weckt sie. Die jugendliche Dichtung lädt die Götter ein, indem sie sie zu den Eltern auf dem Opferplatz ruft.
Запрягая, движется с неба та, что зовется
Великой матерью дочери, пробуждая (людей).
Юная жена, привлекающая молитвой,
Громко зовущая к отцам на сидение (жертвы).
अजिरा᳓सस् त᳓दप ई᳓यमाना
आतस्थिवां᳓सो अमृ᳓तस्य ना᳓भिम्
अनन्ता᳓स उर᳓वो विश्व᳓तः सीम्
प᳓रि द्या᳓वापृथिवी᳓ यन्ति प᳓न्थाः
अजिरासः गमनशीलाः । अजिः इस्च्प्रत्ययान्तः ‘अजिरशिशिर' (उ. सू. १. ५३) इत्यादिना निपातितः ॥ तदपः तदेव प्रकाशनरूपं कर्म यस्य तत्तादृशमहः ईयमानाः गच्छन्तः अमृतस्य सूर्यस्य नाभिं संनाहकं मण्डलम् अमृतस्योदकस्य वा नाभिमन्तरिक्षम् आतस्थिवांसः आतिष्ठन्तः अनान्तासः[१] अपरिमिताः उरवः व्याप्ताः पन्थाः पतनशीला रश्मयः द्यावापृथिवी परि दिवं च पृथिवीं चान्तरिक्षं च विश्वतः परितः यन्ति गच्छन्ति । सीम् इति पूरणः ॥
Swift in their motion, hasting to their duty, reaching the central point of life immortal,
On every side about the earth and heaven go forth the spacious paths without a limit.
The nimble ones, hastening at their work, having mounted the nave of the immortal one,
the endless, broad ones encircle heaven and earth on all sides—(they are) the Paths.
Die raschen Rosse, nach Gewohnheit eilend, sind aufgestiegen zu des Himmels Nabel; Die unbegrenzten weiten Wege gehen all überall um Himmel rings und Erde.
Die flinken Rosse, deren Geschäft dies ist, haben eilend den Nabel der Unsterblichkeit bestiegen. Endlose weite Wege gehen allenthalben um Himmel und Erde.
Стремительные кони, спеша, как обычно,
Взобрались на пуп бессмертия.
Бесконечные, широкие, со всех сторон
Идут по пути вокруг неба и земли.
उक्षा᳓ समुद्रो᳓ अरुषः᳓ सुपर्णः᳓
पू᳓र्वस्य यो᳓निम् पितु᳓र् आ᳓ विवेश
म᳓ध्ये दिवो᳓ नि᳓हितः पृ᳓श्निर् अ᳓श्मा
वि᳓ चक्रमे र᳓जसस् पाति अ᳓न्तौ
सौर्योऽयं तृचः । उक्षा उदकस्य कामानां वा सेक्ता समुद्रः समुन्दनः । यद्वा । संमोदन्ते अस्मिन् देवा इति समुद्रः । अरुषः आरोचमानः सुपर्णः सुगमनः पूर्वस्य । अवयवलक्षणेयम् । पूर्वदिगवयवस्य पितुः पालकस्यान्तरिक्षस्य योनिम् उत्पादकमवयवम् आ विवेश आविष्टवान् पश्चात् दिवः मध्ये निहितः पृश्निः । प्राश्नुत एनं वर्णं इति पृश्निरादित्यः । अश्मा सर्वत्र व्याप्तः । लुप्तोपमा वा । अश्मसदृशः रजसः अन्तरिक्षस्य अन्तौ पूर्वापरभागौ वि चक्रमे विक्रमते । पाति च जगत् । जगद्रक्षार्थं क्रमते इत्यर्थः ॥
Steer, Sea, Red Bird with strong wings, he hath entered the dwelling-place of the Primeval Father.
A gay-hued Stone set in the midst of heaven, he hath gone forth and guards mid-air's two limits.
(He is) a bull, the sea, a reddish eagle (that) entered the womb of the age-old father.
The dappled stone deposited in the middle of heaven strode across (the sky); he protects the two ends of the airy realm: (the Sun).
Der rothe Stier, lichtflutend, schöngeflügelt, ging ein nun in den Schooss des alten Vaters; Als bunter Stein gesetzt in Himmels Mitte ging vor er, schützt des Luftraums beide Enden.
Der Bulle, der Ozean, der rötliche Adler ging ein in den Schoß des uralten Vaters, als bunter Stein mitten an den Himmel gesetzt schritt er aus. Er bewacht beide Grenzen des Raumes.
Бык, океан, рыжий орел
Вошел в лоно древнего отца.
Помещенный посреди неба пестрый камень,
Он выступил за (пределы). Он охраняет две границы пространства.
चत्वा᳓र ईम् बिभ्रति क्षेमय᳓न्तो
द᳓श ग᳓र्भं चर᳓से धापयन्ते
त्रिधा᳓तवः परमा᳓ अस्य गा᳓वो
दिव᳓श् चरन्ति प᳓रि सद्यो᳓ अ᳓न्तान्
चत्वारः ऋत्विजः ईम् एनमादित्यं क्षेमयन्तः क्षेममात्मन इच्छन्तः बिभ्रति धारयन्ति हविर्भि: स्तुतिभिश्च । किंच दश दिशः गर्भं गर्भवन्मध्ये उत्पन्नमेनं चरसे चरणाय उदयास्तमय व्यवहाराय धापयन्ते गमयन्ति । त्रिधातवः त्रिप्रकाराः शीतोष्णवर्षभेदेन त्रिविधाः अस्य आदित्यस्य परमाः उत्कृष्टाः गावः रश्मयः दिवः अन्तरिक्षस्य अन्तान् परि परितः सद्यः उदयानन्तरमेव चरन्ति गच्छन्ति ॥
Four bear him up and give him rest and quiet, and ten invigorate the Babe for travel.
His kine most excellent, of threefold nature, pass swiftly round the boundaries of heaven.
Four bear him, affording rest; ten give the infant suck, for (him to) move. Threefold are his highest cows; they circle around the ends of heaven in a single day: (Agni?).
Vier tragen ihn im Arm, ihm Rast gewährend, zehn säugen auf das Kind, bis dass es gehe; Dreifacher Art sind seine besten Kühe, in einem Tag gehn rings sie um den Himmel.
Vier hegen ihn, für seine Behaglichkeit sorgend; zehn säugen das Kalb, daß es gehen kann. Dreifach sind seine höchsten Kühe, in einem Tag umkreisen sie des Himmels Grenzen.
Четверо носят его, заботясь о (его) покое.
Десятеро дают пососать малышу, чтоб он мог двигаться.
Трояки высшие его коровы,
За один день обходят они границы неба.
इदं᳓ व᳓पुर् निव᳓चनं जनासश्
च᳓रन्ति य᳓न् नदि᳓यस् तस्थु᳓र् आ᳓पः
दुवे᳓ य᳓द् ईम् बिभृतो᳓ मातु᳓र् अन्ये᳓
इहे᳓ह जाते᳓ यमि᳓या स᳓बन्धू
जनासः हे जना ऋत्विजः इदं पुरतः दृश्यमानं वपुः शरीरं मण्डलं निवचनं स्तुत्यं भवतीति शेषः । यन्मण्डलमुपजीव्य नद्यः चरन्ति प्रवहन्ति । आपः च यत् मण्डलमधितस्थुः । मण्डलाधीनत्वात्तासाम् । ईम् एतदुक्तलक्षणं यन्मण्डलं द्वे अहोरात्रे मातुः निर्मातुर्मातृस्थानीयादन्तरिक्षात् अन्ये इहेह जाते इह चेह च सूर्ये जाते निष्पन्ने यम्या यम्ये नियमनीये युग्मभूते वा सबन्धू समानबले समान बन्धने उभयोरप्येक एव सूर्यों बन्धकोऽक्षो ययोस्तादृश्यौ बिभृतः धारयतः ॥
Wondrous, O people, is the mystic knowledge that while the waters stand the streams are flowing:
That, separate from his Mother, Two support him, closely-united, twins, here made apparent.
Here is the wonder, the enigma, people: that the rivers move, but the waters stay,
that two, other than his mother, bear him—the two were born hither and yon but are twins, of the same lineage: (Sun and Agni).
Das ist, o Menschen, wunderbar zu sagen, dass Ströme gehn, und still die Wasser standen, Dass zwei ihn tragen, andre als die Mutter, geboren hier und dort, verwandt, verschwistert.
Das ist ein Wunder, ein Geheimwort, ihr Leute, daß die Flüsse gehen, die Wasser stehen; daß ihn zwei andere als die Mutter tragen, die hier und dort geborenen doch Zwillinge von gleicher Sippe sind.
Это чудо, тайное слово, о люди,
Что реки движутся, (а) воды стоят;
Что две иные, чем мать, носят его,
Родившиеся одна тут, другая там, (но при этом) близнецы (и) родственницы.
वि᳓ तन्वते धि᳓यो अस्मा अ᳓पांसि
व᳓स्त्रा पुत्रा᳓य मात᳓रो वयन्ति
उपप्रक्षे᳓ वृ᳓षणो मो᳓दमाना
दिव᳓स् पथा᳓ वधु᳓वो यन्ति अ᳓छ
अस्मै सूर्याय धियः स्तुतीः अपांसि कर्माणि च वि तन्वते विस्तारयन्ति यजमानाः । पुत्राय पुत्रस्थानीयाय मातरः निर्मात्र्य उषसो दिशो वा वस्त्रा वस्त्राणि वयन्ति निष्पादयन्ति । वस्त्रसदृशानि तेजांसि निबिडानि संपादयन्तीत्यर्थः । वृषणः सेक्तुः सूर्यस्य उपप्रक्षे उपपर्चने संपर्के सति मोदमानाः हृष्यन्तः वध्वः वधूस्थानीया रश्मयः दिवस्पथा सूर्यसंबन्धिना मार्गेण अच्छ अस्मदभिमुखं यन्ति गच्छन्ति प्रसरन्ति ॥
For him they lenghten prayers and acts of worship: the Mothers weave garments for him their offspring.
Rejoicing, for the Steer's impregning contact, his Spouses move on paths or heaven to meet him.
They stretch out their insightful thoughts, their (ritual) labors (as warp) for him; the mothers weave garments for their child.
The bulls, delighting in coupling, go to their wives along the path of heaven.
Gebete spannen aus ihm das Gewebe; die Mütter weben für den Sohn Gewänder; Sich zu begatten gehn die lust'gen Stiere hin zu den Bräuten auf dem Pfad des Himmels.
Für ihn entfalten sie ihre Gedanken, ihre Werke; die Mütter weben die Kleider für den Sohn. Auf ihre Befruchtung durch den Bullen sich freuend ziehen die Frauen hin auf dem Pfade zum Himmel.
Для него протягиваются (нити -) поэтические мысли, (жертвенные) труды.
Матери ткут одежду для сына.
Радуясь, что бык (их) оплодотворит,
Приближаются новые жены путем неба.
त᳓द् अस्तु मित्रावरुणा त᳓द् अग्ने
शं᳓ यो᳓र् अस्म᳓भ्यम् इद᳓म् अस्तु शस्त᳓म्
अशीम᳓हि गाध᳓म् उत᳓ प्रतिष्ठां᳓
न᳓मो दिवे᳓ बृहते᳓ सा᳓दनाय
अत्र लिङ्गसिद्धा देवताः । हे मित्रावरुणा मित्रावरुणौ तत् इदं सूक्तं शस्तं स्तुतम् अस्तु भवतु । हे अग्ने तत् सूक्तं शस्तम् अस्तु । अस्मभ्यं शं सुखाय योः दुःखानाममिश्रणायेदं शस्तमस्तु । वयं च अशीमहि प्राप्नुयाम गाधं स्थितिम्' । उत अपि च प्रतिष्ठां स्थितेरविच्छित्तिं चाशीमहि । नमः नमस्करोमि दिवे द्योतमानाय सूर्याय बृहते महते सादनाय आश्रयाय विश्वस्य ॥ ॥ १ ॥
Be this our praise, O Varuna and Mitra may this be health and force to us, O Agni.
May we obtain firm ground and room for resting: Glory to Heaven, the lofty habitation!
Let this, o Mitra and Varuṇa, let this (hymn), o Agni, be luck and lifetime for us; let it be recited here.
Might we obtain a fording place and firm standing. Homage to Heaven, the lofty seat.
Das sei, o Mitra-Varuna, o Agni, uns Heil und Segen, das sei uns gepriesen; Wir mögen finden Furt und festen Boden; Anbetung sei dem Sitz, dem hohen Himmel.
Das soll geschehen, Mitra und Varuna, das, o Agni; dieses Leid sei uns zu Glück und Heil vorgetragen. Wir möchten eine Furt und festen Grund finden. Ehre dem Himmel, dem hohen Wohnsitz!
Да будет это, о Митра-Варуна! (Да будет) это, о Агни!
На счастье и благо нам да будет исполнен этот (гимн)!
Пусть достигнем мы брода и твердой опоры!
Поклон небу, высокому сиденью.