Sukta 5.64
ऋषिअर्चनाना आत्रेयः
देवतामित्रावरुणौ
मन्त्र7
छन्दअनुष्टुप्
वरु॑णं वो रि॒शाद॑समृ॒चा मि॒त्रं ह॑वामहे । परि॑ व्र॒जेव॑ बा॒ह्वोर्ज॑ग॒न्वांसा॒ स्व॑र्णरम् ॥
वरु॑णम् । वः॒ । रि॒शाद॑सम् । ऋ॒चा । मि॒त्रम् । ह॒वा॒म॒हे॒ । परि॑ । व्र॒जा॑ऽइ॑व । बा॒ह्वोः । ज॒ग॒न्वांसा॑ । स्वः॑ऽनरम् ॥
वः युवयोर्मध्ये ॥ व्यत्ययेन बहुवचनम् ॥ रिशादसम् । रिशन्ति हिंसन्तीति रिशाः शत्रवः । तेषां प्रेरकं स्वर्णरं स्वर्गस्य नेतारम् । एतद्व्यवहितमप्युभयत्र संबध्यते । एवंविधं वरुणम् उक्तलक्षणं मित्रं च ऋचा मन्त्रेण हवामहे आह्वयामः । अथ अवयुत्योच्यते । व्रजेव गोयूथानीव 'बाह्वोः बलेन परि जगन्वांसा परिगच्छन्तौ ॥
“We invoke you, Mitra and Varuṇa, with this hymn; each the discomfiter of foes, the conductor to heaven, like (two herdsmen) driving, by (the strength of their) arms, the herds of cattle before them.”
You, foeman-slaying Varuna and Mitra, we invoke with song,
Who, as with penfold of your arms, encompass round the realm of light.
With our verse we summon for you all Mitra and Varuṇa, who cares for the stranger,
who, like corrals, have encompassed the realm of solar glory in their two arms.
Den Feindverzehrer Varuna, und Mitra rufen wir mit Lied, Die in die Arme schliessen rings zwei Hürden gleich den Glanzesherrn.
Den überlegenen Varuna, den Mitra rufen wir für euch mit einem Vers an, die beide den Svarnara wie das Doppelgehege der Arme einschließen.
Варуну, карающего врагов (?),
Митру мы зовем для вас гимном,
Тех двоих, кто руками, словно двумя изгородями,
Охватил небесное пространство.
ता बा॒हवा॑ सुचे॒तुना॒ प्र य॑न्तमस्मा॒ अर्च॑ते । शेवं॒ हि जा॒र्यं॑ वां॒ विश्वा॑सु॒ क्षासु॒ जोगु॑वे ॥
ता । बा॒हवा॑ । सु॒ऽचे॒तुना॑ । प्र । य॒न्त॒म् । अ॒स्मै॒ । अर्च॑ते । शेव॑म् । हि । जा॒र्य॑म् । वा॒म् । विश्वा॑सु । क्षासु॑ । जोगु॑वे ॥
ता तौ युवां बाहवा बाहुना सुचेतुना सुष्ठु प्रज्ञात्रा । प्रयासभूयस्त्वं जानता इत्यर्थः । यद्यपि आत्मैव ज्ञाता न हस्तः तथापि तद्धर्ममत्रारोप्य स्तूयते । यद्वा एतत् तौ इत्यस्य विशेषणम् । सुज्ञानावित्यर्थः । शोभनहस्तेन अस्मै अर्चते स्तुवते मह्यं प्र यन्तम् अभिमतं सुखं प्रगमयतम्॥ अन्तर्भावितण्यर्थो द्रष्टव्यः । यमिर्दानकर्मा वा द्रष्टव्यः ॥ प्रयच्छतमित्यर्थः । जार्यं स्तुत्यं शेवं सुखं वां युवयोः संबन्धि युवाभ्यां कृतं वा विश्वासु सर्वासु क्षासु भूमिषु जोगुवे गच्छति व्याप्नोति । ' अवते गवते ' ( नि. २. १४, २८ ) इति गतिकर्मसु पाठात् अयमपि गतिकर्मा । अथवा जोगुवे सर्वत्र शब्दयामीत्यर्थः ॥
“Do you two, with discriminating hand, bestow upon me, your worshipper, (what I desire); for the desirable felicity (that is given by you) spreads through all lands.”
Stretch out your arms with favouring love unto this man who singeth hymns,
For in all places is sung forth your evergracious friendliness.
Let these two arms stretch forth with kind attention to him who chants, for again and again, in all places of the earth, I call on your benevolent affection.
Mit Liebe streckt die Arme vor zu diesem, der euch Lieder singt; Denn eure holde Freundlichkeit verkünde aller Orten ich.
Als solche reichet eure Arme gnädig diesem Lobsänger, denn eure liebwerte Bekanntschaft ruft man in allen Wohnsitzen an.
Две такие благожелательные руки
Протяните этому воспевающему (вас)!
Ведь ваша добрая привязанность
Всегда призывалась громкими криками во всех (людских) поселениях.
यन्नू॒नम॒श्यां गतिं॑ मि॒त्रस्य॑ यायां प॒था । अस्य॑ प्रि॒यस्य॒ शर्म॒ण्यहिं॑सानस्य सश्चिरे ॥
यत् । नू॒नम् । अ॒श्याम् । गति॑म् । मि॒त्रस्य॑ । या॒या॒म् । प॒था । अस्य॑ । प्रि॒यस्य॑ । शर्म॑णि । अहिं॑सानस्य । स॒श्चि॒रे॒ ॥
यत् यदा नूनम् इदानीं गतिं गमनम् अश्यां प्राप्नुयाम् ॥ यद्योगादनिघातः ॥ तदा मित्रस्य मित्रभूतस्य पथा मार्गेण मित्रप्रापकेण मार्गेण यायां गच्छेयम् । ‘ मित्रो नयतु विद्वान् । ( ऋ. सं. १, ९०.१ ) इत्यादिषु मित्रस्येष्टदेशगमयितृत्वं प्रसिद्धम् । न केवलमहमेक एव गन्ता किंतु सर्वेऽपि तथागमन्नित्याह । अस्य प्रियस्य । मित्रस्येत्यर्थः । अहिंसानस्य अहिंसतः । यतोऽयमहन्ता अतः प्रिय इत्यर्थः । तस्य शर्मणि सुखे गृहे स्थाने वा सश्चिरे संगताः ॥
“That I may now pursue the (right) direction, may I proceed by the path of Mitra, for all (good things) are aggregated in the happiness, (the gift) of that beloved and benignant (deity).”
That I may gain a refuge now, may my steps be on Mitra's path.
Men go protected in the charge of this dear Friend who harms us not.
That I might now reach the way, I would travel by the path of Mitra. They go together with the protection of him [=Mitra] who is dear, who never does injury.
Dass ich erreiche guten Gang, will ich auf Mitra's Pfade gehn; In seinem Schutze weilt man gern, des lieben, nicht verletzenden.
Wenn ich jetzt den richtigen Weg erreichte, würde ich auf dem Pfade des Mitra wandeln. Bei diesem lieben friedfertigen Mitra suchen sie Zuflucht.
Если я доберусь сейчас до (удачного) выхода,
Я хотел бы пойти по пути Митры.
Под защитой этого любимого (бога),
Не причиняющего вреда, всегда следовали (люди).
यु॒वाभ्यां॑ मित्रावरुणोप॒मं धे॑यामृ॒चा । यद्ध॒ क्षये॑ म॒घोनां॑ स्तोतॄ॒णां च॑ स्पू॒र्धसे॑ ॥
यु॒वाभ्या॑म् । मि॒त्रा॒व॒रु॒णा॒ । उ॒प॒ऽमम् । धे॒या॒म् । ऋ॒चा । यत् । ह॒ । क्षये॑ । म॒घोना॑म् । स्तो॒तॄ॒णाम् । च॒ । स्पू॒र्धसे॑ ॥
हे मित्रावरुणा युवाभ्यां दातव्यम् उपमम् उप समीपे मीयमानं धनम् ऋचा स्तुत्या साधनेन धेयां धारयामि । यद्ध यत् खलु युवाभ्यां सकाशादाप्तं धनं मघोनां धनवतामदातॄणां स्तोतॄणां च क्षये गृहे स्पूर्धसे स्पर्धनाय भवति । धनिकानां स्तोतॄणां च धनाधिक्यविषये स्पर्धा भवतीत्यर्थः । अपरिमितं धनं भवतीति भावः ॥
“May I obtain from you, Mitra and Varuṇa, by my praise, such wealth as to excite envy in the dwellings of the rich and the devout.”
Mitra and Varuna, from you may I, by song, win noblest meed.
That shall stir envy in the homes of wealthy chiefs and those who praise.
Mitra and Varuṇa, with my verse I would set closest to you two
what is in the dwelling of generous patrons and what serves praise
singers to contend over.
Euch möcht' ich, Mitra-Varuna, das höchste weihen durch Gesang; Was zu erstreben in dem Sitz der Fürsten und der Sänger ist.
Euch beiden, Mitra und Varuna, möchte ich mit einem Vers das Höchste widmen, was im Hause der freigebigen Patrone ist und für die Sänger zum Wetteifer dient.
Перед вами, о Митра-Варуна
Я хочу положить с помощью гимна (то) самое заветное,
Что только и (нужно) в доме щедрых покровителей
И для состязания восхвалителей.
आ नो॑ मित्र सुदी॒तिभि॒र्वरु॑णश्च स॒धस्थ॒ आ । स्वे क्षये॑ म॒घोनां॒ सखी॑नां च वृ॒धसे॑ ॥
आ । नः॒ । मि॒त्र॒ । सु॒दी॒तिऽभिः॑ । वरु॑णः । च॒ । स॒धऽस्थे॑ । आ । स्वे । क्षये॑ । म॒घोना॑म् । सखी॑नाम् । च॒ । वृ॒धसे॑ ॥
हे मित्र त्वं च वरुणश्च सुदीतिभिः सुदीप्तियुक्तौ युवां नः अस्माकं सधस्थे सहस्थाने यज्ञे आ गच्छतम् । द्वितीय आकारोऽनर्थक आदरार्थों वा । किमर्थमित्युच्यते । मघोनां धनवतां हविष्मतां सखीनां च युवयोः सखिभूतानामस्माकं क्षये गृहे स्वे स्वकीये वृधसे वर्धनाय ।
“Come, Mitra (come), Varuṇa, with your splendour to our assembly, and augment (the prosperity) of the affluent (worshipper), and of (those who are) your friends in their respective abodes.”
With your fair splendours, Varuna and Mitra, to our gathering come,
That in their homes the wealthy chiefs and they who are your friends may thrive.
O Mitra, (you) and Varuṇa—(come) here for us with your bright lights, here into your seat,
into their own dwelling, (that) of the generous patrons, for your partners to grow strong.
Kommt, Mitra-Varuna, herbei zu unserm Platz mit hellem Licht, Zum Segen in dem eignen Sitz der Fürsten und Befreundeten.
Kommet zu uns, Mitra und Varuna, mit Erleuchtung zur Stelle, ins eigene Haus der freigebigen Patrone zu ihrem und der Amtsgenossen Gedeihen.
При(ходи) к нам, о Митра, со (своим) прекрасным пламенем,
А также Варуна на общее (для вас) место,
Для усиления (нас) в собственном доме
Щедрых покровителей и среди сотоварищей!
यु॒वं नो॒ येषु॑ वरुण क्ष॒त्रं बृ॒हच्च॑ बिभृ॒थः । उ॒रु णो॒ वाज॑सातये कृ॒तं रा॒ये स्व॒स्तये॑ ॥
यु॒वम् । नः॒ । येषु॑ । व॒रु॒णा॒ । क्ष॒त्रम् । बृ॒हत् । च॒ । बि॒भृ॒थः । उ॒रु । नः॒ । वाज॑ऽसातये । कृ॒तम् । रा॒ये । स्व॒स्तये॑ ॥
हे वरुणा मित्रावरुणौ युवं युवां नः अस्माकं क्षत्रं बलं बृहत् ब्रह्म परिवृढमन्नं च येषु स्तोत्रेषु निमित्तेषु बिभृथः धारयथः युवाभ्यां धृतम् अन्नं च नः अस्मभ्यं वाजसातये अन्नस्य लाभाय यज्ञाय वा राये धनाय स्वस्तये क्षेमाय च उरु विस्तीर्णं कृतं कुरुतम् ॥
“You, Mitra and Varuṇa, bring us strength and abundant (food) for (those praises) which (we offer); be largely bountiful to us in food, in riches, in prosperity.”
With those, moreover, among whom ye hold your high supremacy,
Vouchsafe us room that we may win strength for prosperity and wealth.
For us, among whom you two maintain your dominion (here) and aloft, o Varuṇa— for us make wide space to win the prize for the sake of wealth and
well-being.
Uns schafft und welchen hohe Macht ihr, Mitra-Varuna, verleiht, Zum Guterlangen weite Bahn, zum Reichthum und zum Wohlergehn.
Ihr beide, Mitra und Varuna, sollt uns, denen ihr die mächtige Herrschaft erhaltet, ihr sollt uns freie Bahn zum Siegesgewinn, zum Reichtum, zum Glück bereiten!
Для нас, среди которых, о Варуна (и Митра),
Вы поддерживаете господство и высокую (защиту),
Создайте для нас широкий (путь)
К захвату добычи, к богатству, к благополучию!
उ॒च्छन्त्यां॑ मे यज॒ता दे॒वक्ष॑त्रे॒ रुश॑द्गवि । सु॒तं सोमं॒ न ह॒स्तिभि॒रा प॒ड्भिर्धा॑वतं नरा॒ बिभ्र॑तावर्च॒नान॑सम् ॥
उ॒च्छन्त्या॑म् । मे॒ । य॒ज॒ता । दे॒वऽक्ष॑त्रे । रुश॑त्ऽगवि । सु॒तम् । सोम॑म् । न । ह॒स्तिऽभिः॑ । आ । प॒ट्ऽभिः । धा॒व॒त॒म् । न॒रा॒ । बिभ्र॑तौ । अ॒र्च॒नान॑सम् ॥
उच्छन्त्याम् उषसि । मे सोममिति संबन्धः । यजता यष्टव्यौ रुशद्गवि रोचमानरश्मौ प्रातःसवने देवक्षत्रे देवानां क्षत्रं बलं यस्मिन् यज्ञे तद्देवक्षत्रम् । तस्मिन् मे मदीयं सुतम् अभिषुतं सोमं न । नेति संप्रत्यर्थे । इदानीं हस्तिभिः हस्तवद्भिः ॥ हन्तेर्गतिकर्मणो हस्तशब्दः ॥ गमनसाधनपादवद्भिरित्यर्थः । पड्भिः पादवद्भिश्च पादचतुष्टयोपेतैरश्वैः आ धावतम् आगच्छतं नरा हे नेतारौ मित्रावरुणौ ॥ अर्चनानसं बिभ्रतौ अर्चनानसमृर्षि धारयन्तौ युवाम् ॥ ॥ २ ॥
“Deities who are to be worshipped at the sacrifice to the gods, at the (first) shining ray (of light) at dawn; behold my Soma libation poured out; hasten, with rapid steeds, leaders (of rites), propitious to Arcanānas.”
When morning flushes, Holy Ones! in the Gods' realm where white Cows shine,
Supporting Arcananas, speed, ye Heroes, with your active feet hither to my pressed Soma juice.
While (Dawn) with her shining cattle is breaking at the (sacrifice) under divine dominion,
do you two worthy of the sacrifice run to me here by foot, as if
(cleansing by hand) soma pressed by priests with skilled hands, o you two superior men, as you maintain Arcanānas.
Beim Morgenlichte, o ihr beiden ehrwürdigen, im Götterreich, das schimmernde Rinder hat, presst mir den Soma gleichsam mit den Händen [hástebhir zu lesen] und knetet mit den Füssen ihn, o Männer, den [Dichter] Artschanānas unterstützend.
Die beiden Opferwürdigen sollen uns beistehen, wenn die Morgenröte bei Devaksatra Rusadgo aufgeht. Ihr beiden Männer, eilet mit den Füßen herbei, wie ihr mit den Armen den gepreßten Soma im Wasser, indem ihr den Arcananas unterstützet.
(Пусть) двое достойных жертв (помогут) мне, когда зажигается (заря)
У Девакшатры Рушадго.
Как выжатого сому (полощут) руками,
(Так) поспешите вы ногами, о два мужа,
Поддерживая Арчананаса.