Sukta 5.66
ऋषिरातहव्य आत्रेयः
देवतामित्रावरुणौ
मन्त्र6
छन्दअनुष्टुप्
आ चि॑कितान सु॒क्रतू॑ दे॒वौ म॑र्त रि॒शाद॑सा । वरु॑णाय ऋ॒तपे॑शसे दधी॒त प्रय॑से म॒हे ॥
आ । चि॒कि॒ता॒न॒ । सु॒क्रतू॒ इति॑ सु॒ऽक्रतू॑ । दे॒वौ । म॒र्त॒ । रि॒शाद॑सा । वरु॑णाय । ऋ॒तऽपे॑शसे । द॒धी॒त । प्रय॑से म॒हे ॥
हे चिकितान जानन् स्तुतिं हे मर्त मनुष्य रातहव्य त्वमिति तस्यैव संबोधनम् । सुक्रतू शोभनकर्माणौ रिशादसा हिंसकानां हिंसकौ देवौ आ आकारयेति शेषः । आहूय च ऋतपेशसे । पेश इति रूपनाम । ऋतमुदकम् । उदकमेव रूपं यस्य तादृशाय वरुणाय प्रयसे । मत्वर्थो लुप्यते ॥ हविर्लक्षणान्नवते महे महते पूज्याय दधीत दद्याः । हविरिति शेषः । द्वितीयार्थे वा चतुर्थी । महद्धविर्दधीत । महतोऽन्नस्य लाभायेति वा योज्यम् ॥
“Man, endowed with intelligence, (adore) the two deities, the performers of good deeds, the destroyers of foes; offer (oblations) to the adorable accepter of (sacrificial) food, to Varuṇa, whose form is water.”
O SAPIENT man, call the Two Gods, the very wise, who slay the foe.
For Varuna, whose form is Law, place offerings for his great delight.
O perceptive mortal, here are the two gods of strong resolve who care for the stranger.
It [=the hymn] should be set in place for Varuṇa, whose garment is the truth, for his great pleasure.
O weiser Mensch, das Götterpaar, die starken Feindverzehrer ruf, Dem heilgeschmückten Varuna sei Dienst geweiht zu hoher Lust.
Ruf an, du Kundiger, die beiden einsichtsvollen Götter, o Sterblicher, die überlegenen. Dem Varuna, dessen Schmuck das Gesetz ist, möge es zu hohem Genuß geschehen.
При(веди), о понимающий смертный,
Двоих богов, карающих врагов (?)!
Варуне, чье украшение – закон,
(Эта хвала) пусть послужит к великому удовольствию!
ता हि क्ष॒त्रमवि॑ह्रुतं स॒म्यग॑सु॒र्य१॒॑माशा॑ते । अध॑ व्र॒तेव॒ मानु॑षं॒ स्व१॒॑र्ण धा॑यि दर्श॒तम् ॥
ता । हि । क्ष॒त्रम् । अवि॑ऽह्रुतम् । स॒म्यक् । अ॒सु॒र्य॑म् । आशा॑ते॒ इति॑ । अध॑ । व्र॒ताऽइ॑व । मानु॑षम् । स्वः॑ । न । धा॒यि॒ । द॒र्श॒तम् ॥
ता हि । हीति हेतौ । यस्मात् ता तौ क्षत्रं बलम् अविह्रुतम् अहिंस्यम् असुर्यम् असुरविघाति महद्बलं सम्यक् आशाते व्याप्नुतः अध अतो हेतोः मानुषं मनुष्येषु प्रवृत्तं व्रतेव कर्मेव तद्यथा मनुष्येषु नियतं स्वर्ण सूर्य इव स यथा दिवि दृश्यते तद्वत् दर्शतं दर्शनीयं बलं धायि यज्ञे निहितम् ॥
“Inasmuch as you two are possessed of irresistible and asura-subduing strength, therefore has holy sacrifice been established among men, as the sun (has been plural ced) in the sky.”
For they have won unbroken sway in full perfection, power divine.
And, like high laws, the world of man hath been made beautiful as light.
Because these two together have achieved lordly dominion that is not overturned,
so then, like the lovely sun, (their dominion) over the sons of Manu has been set in place like their commandments.
Denn ungebeugte Herrschermacht und Gottheit ist ihr gleiches Theil; Da ward gleichwie ein Menschenwerk die schöne Sonne hingesetzt.
Denn die zwei haben die unumstößliche Herrschaft und vollständig die Asurawürde erlangt. Und ihre Gesetze sind wie das menschliche Gesetz gleich der Sonne sichtbar aufgerichtet.
Ведь они двое достигли непререкаемой власти,
Полного асурского господства.
И подобно (их) заветам, человеческий (обет)
Помещен на небо для обозрения.
ता वा॒मेषे॒ रथा॑नामु॒र्वीं गव्यू॑तिमेषाम् । रा॒तह॑व्यस्य सुष्टु॒तिं द॒धृक्स्तोमै॑र्मनामहे ॥
ता । वा॒म् । एषे॑ । रथा॑नाम् । उ॒र्वीम् । गव्यू॑तिम् । ए॒षा॒म् । रा॒तऽह॑व्यस्य । सु॒ऽस्तु॒तिम् । द॒धृक् । स्तोमैः॑ । म॒ना॒म॒हे॒ ॥
हे मित्रावरुणौ ता तौ प्रसिद्धौ वां युवां रथानाम् अस्मदीयानाम् एषां पुरतो वर्तमानानाम् उर्वीं प्रभूतां गव्यूतिम् अतिविस्तृतं मार्गम् एषे गन्तुम् । मार्गरक्षणायेत्यर्थः ॥ तुमर्थेऽसेन्प्रत्ययः । तदर्थं वां मनामहे स्तुमः रातहव्यस्य ऋषेः रातहव्यसंबन्धिभिः सुष्ठुतिं सुष्ठुतिभिः शोभनस्तुतिसाधनैः स्तोमैः दधृक् धर्षकौ युवाम् ॥
“We glorify you both, that your chariots may precede ours by a long distance; accepting the pious worship of Rātahavya with (his) praises.”
Therefore we praise you that your cars may travel far in front of ours-
You who accept the eulogy of Ratahavya with his hymns.
(We search for) you two in our quest for chariots (and for) a broad pasture-land for them.
With our praise songs we will boldly conceive the good praise of him by whom the oblation is given,
Mit Lob gedenken eurer wir, mit Ernst, wenn eurer Wagen Schar Hineilet auf die weite Flur und zu des Opfrers Lobgesang.
Euch beide bitten wir im Rennen der Wagen um breite Bahn für sie. Wir haben zuversichtlich euren Lobpreis mit Lobliedern des Ratahavya im Sinn.
Вас двоих, таких (великих), (я зову) на гонки колесниц,
На широкое их ристалище.
Мы решительно задумали
Прекрасное восхваление (для вас) с помощью песен Ратахавьи.
अधा॒ हि काव्या॑ यु॒वं दक्ष॑स्य पू॒र्भिर॑द्भुता । नि के॒तुना॒ जना॑नां चि॒केथे॑ पूतदक्षसा ॥
अध॑ । हि । काव्या॑ । यु॒वम् । दक्ष॑स्य । पूः॒ऽभिः । अ॒द्भु॒ता॒ । नि । के॒तुना॑ । जना॑नाम् । चि॒केथे॒ इति॑ । पू॒त॒ऽद॒क्ष॒सा॒ ॥
अध अपि च । हि प्रसिद्धौ । काव्या स्तुत्यौ युवं युवां दक्षस्य प्रवृद्धस्य मम पूर्भिः पूरकैः स्तवैः हे अद्भुता महान्तावाश्चर्यभूतौ सन्तौ केतुना प्रज्ञानेनानुकूलेन मनसा जनानां यजमानानामित्यर्थः । स्तोत्रं नि चिकेथे नितरां जानीथः । हे पूतदक्षसा शुद्धबलौ युवाम् ॥
“Now, adorable and wonderful deities, (propitiated) by the former (praises) of (me, your) worshipper; do you, who are of pure vigour, consider with approving minds (the adoration) of these men.”
And ye show wMom, Wondrous Gods with fulness of intellIgence.
By men's discernment are Ve marked, O ye whose might is purified.
Because then, you undeceivable ones, by the fortresses of your skill you perceive our verbal craft through the beacon of the peoples [=Agni], o you of purified skill.
Dann zeiget Seherweisheit ihr in Geistes Fülle, Herrliche; Und in der Menschen hellem Sinn erscheint, o reingesinnte, ihr.
Und ihr berget ja alle weisen Gedanken mit den Burgen des Verstandes, ihr Wunderbaren; ihr nehmt sie wahr durch das innere Licht der Menschen, ihr von lauterem Verstand.
А ведь вы, о удивительные,
Сквозь твердыни разума
Благодаря озарению людей
Воспринимаете поэтические прозрения, о вы, с чистым разумом!
तदृ॒तं पृ॑थिवि बृ॒हच्छ्र॑वए॒ष ऋषी॑णाम् । ज्र॒य॒सा॒नावरं॑ पृ॒थ्वति॑ क्षरन्ति॒ याम॑भिः ॥
तत् । ऋ॒तम् । पृ॒थि॒वि॒ । बृ॒हत् । श्र॒वः॒ऽए॒षे । ऋषी॑णाम् । ज्र॒य॒सा॒नौ । अर॑म् । पृ॒थु । अति॑ । क्ष॒र॒न्ति॒ । याम॑ऽभिः ॥
हे पृथिवि देवि त्वयि तत् सर्वैरर्थ्यमानत्वेन प्रसिद्धं बृहत् प्रभूतम् ऋतम् उदकम् ऋषीणां स्तोतॄणामस्माकं श्रवएषे अन्नस्यैषणे सति ज्रयसानौ गच्छन्तौ ॥ ‘ छन्दस्यसानच् शुजॄभ्याम् ' ( उ. सू. २. २४३ ) इत्यसानच् ज्रयतेरपि भवति। ‘ चितः' इत्यन्तोदात्तः ॥ अरम् अलमस्यर्थं पृथु यथा भवति तथा यामभिः गमनैः अति क्षरन्ति अत्यर्थं वर्षतः ॥ व्यत्ययेन बहुवचनम् ॥
“Earth, in you is abundant water for the necessities of the Ṛṣis; the two active (deities) dispense by their movement sufficiently copious (rain).”
This is the Law sublime, O Earth: to aid the Rsis' toil for fame
The Two, wide-spreading, are prepared. They come with ample overflow.
O Earth, this is their lofty truth in the seers’ quest for fame:
by (the seers’) entreaties they [=poetic streams] flow beyond the two [=Heaven and Earth], who rightly extend widely,
Dies ist, o Erde, das hohe, heilige Werk der Dichter bei dem Streben nach Ruhm: die beiden weitausgedehnten [Himmel und Erde] überfluten sie weit und breit mit ihren Gebeten.
Diese hohe Weisheit verkünde ich, o Erde, wenn die Rishi´s Ruhm suchen: Sie überholen im Laufe die beiden pünktlich und breit Dahineilenden.
Таков высокий закон, о земля:
При состязании поэтов в славе
Они опережают молитвами
Двоих широко движущихся,
आ यद्वा॑मीयचक्षसा॒ मित्र॑ व॒यं च॑ सू॒रय॑: । व्यचि॑ष्ठे बहु॒पाय्ये॒ यते॑महि स्व॒राज्ये॑ ॥
आ । यत् । वा॒म् । ई॒य॒ऽच॒क्ष॒सा॒ । मित्रा॑ । व॒यम् । च॒ । सू॒रयः॑ । व्यचि॑ष्ठे । ब॒हु॒ऽपाय्ये॑ । यते॑महि । स्व॒ऽराज्ये॑ ॥
हे ईयचक्षसा व्याप्तदर्शनौ हे मित्रा मित्रावरुणौ वां युवां यत् ये वयं च सूरयः स्तोतारः आ आह्वयामः । व्यचिष्ठे अत्यन्तविस्तृते बहुपाय्ये बहुभिर्गन्तव्ये बहुभी रक्षितव्ये वा स्वराज्ये स्वराट्त्वाय एवंविधराज्यार्थं यतेमहि गच्छेम ॥ ॥ ४ ॥
“We and the devout (invoke) you, Mitra and Varuṇa, who are far-seeing; may we proceed to your spacious and much frequented kingdom.”
Mitra, ye Gods with wandering eyes, would that the worshippers and we
Might strive to reach the realm ye rule, most spacious and protected well,
So that—o Mitra, o you two quick-eyed ones—we and our patrons would take our places within your very extensive, much-protecting
sovereignty.
750 V.67–68
O dass wir, weithin schauende, in eurem ausgedehnten Reich, Das viele schützt, vereinigt sein, wir, Mitra, und die Opferherrn.
Daß wir, o Mitra und Varuna, ihr mit den Augen Wandernde, und unsere Lohnherren in eurer umfassendsten, vielschützenden Herrschaft Zuflucht finden möchten.
Чтобы мы и (наши) покровители,
О Митра-Варуна, чьи взгляды приближаются (издалека),
Могли утвердиться в (вашей) державе,
Самой протяженной, служащей защитой для многих!