Sukta 6.3
ऋषिभरद्वाजो बार्हस्पत्यः
देवताअग्निः
मन्त्र8
छन्दत्रिष्टुप्
अग्ने॒ स क्षे॑षदृत॒पा ऋ॑ते॒जा उ॒रु ज्योति॑र्नशते देव॒युष्टे॑ । यं त्वं मि॒त्रेण॒ वरु॑णः स॒जोषा॒ देव॒ पासि॒ त्यज॑सा॒ मर्त॒मंह॑: ॥
अग्ने॑ । सः । क्षे॒ष॒त् । ऋ॒त॒ऽपाः । ऋ॒ते॒ऽजाः । उ॒रु । ज्योतिः॑ । न॒श॒ते॒ । दे॒व॒ऽयुः । ते॒ । यम् । त्वम् । मि॒त्रेण॑ । वरु॑णः । स॒ऽजोषाः । देव॑ । पासि॑ । त्यज॑सा । मर्त॑म् । अंहः॑ ॥
हे अग्ने सः यजमानः क्षेषत् क्षियति निवसति । चिरकालं जीवेदित्यर्थः । कीदृशो यजमानः । ऋतपाः ऋतस्य यज्ञस्य पालकः ऋतेजाः यज्ञनिमित्तं जातः । उषित्वा च ते त्वदीयं देवयुः देवानात्मन इच्छन् स यजमानः उरु विस्तीर्णं ज्योतिः सूर्याख्यं नशते प्राप्नोति । हे देव द्योतमानाग्ने यं मर्तं मनुष्यं यजमानं मित्रेण वरुणः । तृतीयार्थे प्रथमा । वरुणेन च सजोषाः सह प्रीयमाणः त्वं त्यजसा त्याजनसाधनेनायुधेन अंहः अंहसः पापात् पासि रक्षसि स यजमानः इति पूर्वत्र संबन्धः ॥
“The offerer of sacrifice, born for religious rites, who lives devoted, Agni, to you, obtains abundant light, and is a man whom you, sympathizing in satisfaction with Mitra and Varuṇa, protect by your shield from iniquity.”
TRUE, guardian of the Law, thy faithful servant wins ample light and dwells in peace, O Agni,
Whom thou, as Varuna in accord with Mitra, guardest, O God, by banishing his trouble.
O Agni, he who protects the truth and is born in truth will dwell in peace; he who seeks you as god will reach broad light,
that mortal whom you, o god, as Varuṇa in concert with Mitra, protect from narrow straits along with abandonment.
Der wohnt in Frieden, Agni, dir ergeben, der glänzet weit, wer fromm ist, fromm verbleibet, Wen du, o Gott, und Varuna mit Mitra vereint beschirmst durch kräft'ge That vor Unglück.
Agni! Friedlich wird er wohnen, die Wahrheit hütend, in der Wahrheit geboren, dein weites Licht wird der gottergebene Sterbliche erlangen, den du, ein Varuna vereint mit Mitra, vor Not infolge einer Unterlassungssünde schützest, o Gott.
О Агни,, будет жить в мире, храня закон, рожденный в законе,
(И) достигнет твоего широкого света, преданный богам,
Тот смертный, кого ты (как) Варуна, единодушный с Митрой,
О бог, хранишь от беды, вызванной отречением.
ई॒जे य॒ज्ञेभि॑: शश॒मे शमी॑भिॠ॒धद्वा॑राया॒ग्नये॑ ददाश । ए॒वा च॒न तं य॒शसा॒मजु॑ष्टि॒र्नांहो॒ मर्तं॑ नशते॒ न प्रदृ॑प्तिः ॥
ई॒जे । य॒ज्ञेभिः॑ । श॒श॒मे । शमी॑भिः । ऋ॒धत्ऽवा॑राय । अ॒ग्नये॑ । द॒दा॒श॒ । ए॒व । च॒न । तम् । य॒शसा॑म् । अजु॑ष्टिः । न । अंहः॑ । मर्त॑म् । न॒श॒ते॒ । न । प्रऽदृ॑प्तिः ॥
यः यजमानः ऋधद्वाराय ऋधत्समृद्धं वारं वरणीयं धनं यस्य तादृशाय अग्नये ददाश हवींषि ददाति स यजमानः यज्ञेभिः सवैर्यज्ञैः ईजे इष्टवान् भवति । तथा शमीभिः कर्मभिः कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः शशमे शान्तश्च भवति । आग्नेयेन यागेन सर्वं फलं लभत इत्यर्थः। अपि च तं यजमानं यशसां यशस्विनां पुत्राणाम् अजुष्टिः अप्राप्तिः न एव नशते नैव प्राप्नोति । पुत्रवान् भवत्येवेत्यर्थः । तथा मर्तं मनुष्यं तम् अंहः पापं न नशते । तथा प्रदृप्तिः अनर्थहेतुः प्रदर्पश्च तं न प्राप्नोति ॥
“He who has presented (oblations) to Agni, the possessor of desired (wealth), sacrifices with (all) sacrifices, and is sanctified by (all) holy acts; him, the wand of excellent (posterity) does not afflict, nor does sin or pride affect a mortal.”
He hath paid sacrifices, toiled in worship, and offered gifts to wealth-increasing Agni.
Him the displeasure of the famous moves not, outrage and scorn affect not such a mortal.
He has sacrificed with sacrifices, he has labored with ritual labors; for Agni who brings wishes to success he has performed pious work—
so the displeasure of eminent ones will never reach that mortal, nor will narrow straits, nor delusion.
Wer Opfer opfernd und mit Werken wirkend, dem Gütermehrer Agni stets gedient hat, Den Mann trifft nie der Angesehnen Misgunst, Bedrängniss nicht, noch freche Ueberhebung.
Er hat ihm Opfer geopfert, mit Opferdienst gedient, dem wunscherfüllenden Agni reichlich gespendet. So trifft den Sterblichen weder das Mißfallen der Angesehenen, noch Not, noch Verblendung.
Он пожертвовал жертвы, потрудился трудами (праведными),
Почтил Агни, умножающего избранные дары.
В таком случае этого смертного никогда не настигнет
Ни недовольство видных (людей), ни нужда, ни безумие.
सूरो॒ न यस्य॑ दृश॒तिर॑रे॒पा भी॒मा यदेति॑ शुच॒तस्त॒ आ धीः । हेष॑स्वतः शु॒रुधो॒ नायम॒क्तोः कुत्रा॑ चिद्र॒ण्वो व॑स॒तिर्व॑ने॒जाः ॥
सूरः॑ । न । यस्य॑ । दृ॒श॒तिः । अ॒रे॒पाः । भी॒मा । यत् । एति॑ । शु॒च॒तः । ते॒ । आ । धीः । हेष॑स्वतः । शु॒रुधः॑ । न । अ॒यम् । अ॒क्तोः । कुत्रा॑अ॑ । चि॒त् । र॒ण्वः । व॒स॒तिः । व॒ने॒ऽजाः ॥
सूरो न सूर्यस्येव यस्य अग्नेः दृशतिः दर्शनम् अरेपाः पापरहितम् । हे अग्ने यत् यस्य ते तव शुचतः ज्वलतः धीः धारयित्री ज्वाला भीमा भयंकरा सती आ समन्तात् एति गच्छति । यः अयम् अग्निः हेषस्वतः शब्दयुक्ता: शुरुधो न शुचः शोकस्य रोधयित्रीर्गाश्च अक्तोः । अक्तुरिति रात्रिनाम । तेन च तंत्र संचारी राक्षसादिर्लक्ष्यते । राक्षसादेः स्वभूता ददातीति शेषः । सोऽयं वसतिः सर्वेषामावासभूतः वनेजाः अरण्ये जायमानः कुत्रा चित् क्वचिदेव स्थाने पर्वताग्रादौ रण्वः रमणीयो भवति ॥
“When the fearful flames of you, whose appearance is (as) faultless as (that of) the sun, spread on every side as (if they were) the lowing heifers of the night, then this Agni, the asylum of all, genitive rated in the woods, is everywhere beautiful.”
Bright God, whose look is free from stain like Surya's, thou, swift, what time thou earnestly desirest,
Hast gear to give us. Come with joy at evening, where, Child of Wood, thou mayest also tarry.
(You) whose appearance is spotless like that of the sun: when your fearsome insight comes here as you blaze,
rich spoils (become yours), since (you are) armed. (But) on his own this one here [=you, Agni], born in the wood(s), is sometimes a cozy nest.
Wenn strahlenreich mit hehrem Glanz du nahest, ganz fleckenlos an Aussehn wie die Sonne, Dann gleichst du nächtlich Pfeil-versehnen Helden; stets lieblich ist dein waldentsprungner Wohnsitz.
Dessen Anblick fleckenlos wie die Sonne, furchtbar, wenn deine, des Glühenden, Hastigen Absicht auf Beute ausgeht, derselbe ist des Nachts überall ein angenehmer Hausbewohner, der Holzgeborene.
Чей вид лишен пятен, как у солнца,
(И) страшен, когда у тебя, пылающего, ревущего, замысел
Устремляется к добыче – (тот) ночью не таков:
Веселый, где бы ни было (его) жилье, он рожден в дереве.
ति॒ग्मं चि॒देम॒ महि॒ वर्पो॑ अस्य॒ भस॒दश्वो॒ न य॑मसा॒न आ॒सा । वि॒जेह॑मानः पर॒शुर्न जि॒ह्वां द्र॒विर्न द्रा॑वयति॒ दारु॒ धक्ष॑त् ॥
ति॒ग्मम् । चि॒त् । एम॑ । महि॑ । वर्पः॑ । अ॒स्य॒ । भस॑त् । अश्वः॑ । न । य॒म॒सा॒न । आ॒सा । वि॒ऽजेह॑मानः । प॒र॒शुः । न । जि॒ह्वाम् । द्र॒विः । न । द्र॒व॒य॒ति॒ । दारु॑ । धक्ष॑त् ॥
अस्य अग्नेः एम गमनसाधनभूतो मार्गः तिग्मं तीक्ष्णं स्प्रष्टुमशक्यत्वात् । अस्य च वर्पः रूपं महि महत् प्रभूतं भसत् दीप्यते ॥ ' भस भर्स्।नदीप्त्योः' इति धातुः । कीदृशोऽग्निः । अश्वो न अश्व इव आसा आस्येन यमसानः तृणादिकं नियच्छन् । तथा परशुर्न । यथा परशुः स्वकीयां धारां काष्ठे प्रक्षिपति तथा स्वकीयां जिह्वां ज्वालां विजेहमानः तरुगुल्मादौ प्रक्षिपन् । तथा दारु काष्ठं धक्षत् दहन् द्रविर्न। द्राविर्राथावयिता स्वर्णकारः। स यथा स्वर्णादिकं द्रावयति तथा सर्वं वनं द्रावयति । मूर्तभूतं सर्वं भस्मसात्करोतीत्यर्थः ॥
“Sharp is his path, and his vast body shines like a horse champing fodder with his mouth, darting forth his tongue like a hatchet, and burning timber to ashes, like a goldsmith who fuses (metal).”
Fierce is his gait and vast his wondrous body: he champeth like a horse with bit and bridle,
And, darting forth his tongue, as 'twere a hatchet, burning the woods, smelteth them like a smelter.
Sharp is his course, great his form. He will snap with his mouth like a horse being bridled.
Lolling his tongue out, like an axe (its blade), he makes the wood “run” like runny stuff [=liquefies it] as he burns.
Sein Gang ist scharf, erhaben sein Erscheinen; gleich wie ein Ross, das vorn man zügelt, kaut er; Dem Beile gleichend, vor die Zunge streckend, entbrannt zerschmilzt das Holz er wie ein Schmelzer.
Scharf ist sein Gang, groß seine angenommene Gestalt; er schnappt mit dem Maul wie ein Roß, das gezügelt wird. Die Zunge bleckend wie das blinkende Beil, schmelzt er es wie ein Schmelzer, wenn er das Holz verbrennt.
Остер его ход, велик меняющийся облик.
Он хватает пастью, словно взнуздываемый конь.
Высовывая язык, словно (сверкающий) топор,
Он плавит (всё), как плавильщик, сжигая древесину.
स इदस्ते॑व॒ प्रति॑ धादसि॒ष्यञ्छिशी॑त॒ तेजोऽय॑सो॒ न धारा॑म् । चि॒त्रध्र॑जतिरर॒तिर्यो अ॒क्तोर्वेर्न द्रु॒षद्वा॑ रघु॒पत्म॑जंहाः ॥
सः । इत् । अस्ता॑ऽइव । प्रति॑ । धा॒त् । अ॒सि॒ष्यन् । शिशी॑त । तेजः॑ । अय॑सः । न । धारा॑म् । चि॒त्रऽध्र॑जतिः । अ॒र॒तिः । यः । अ॒क्तोः । वेः । न । द्रु॒ऽसद्वा॑ । र॒घु॒पत्म॑ऽजंहाः ॥
स इत् स खल्वग्निः अस्तेव बाणादेः क्षेप्तेव प्रति धात् स्वकीयज्वालां प्रतिधत्ते । यथा धन्वी लक्ष्याभिमुख्येन बाणं संधत्ते तथा ज्वालां संधत्त इत्यर्थः । प्रतिधाय च असिष्यन् ज्वालां प्रक्षेप्स्यन् तेजः स्वकीयं शिशीत निश्यति तीक्ष्णीकरोति । तत्र दृष्टान्तः । अयसो न धाराम् । यथा अयोमयस्य परश्वादेर्धारां प्रक्षेप्तुकामस्तीक्ष्णीकरोति तद्वत् । तीक्ष्णीकृत्य च चित्रध्रजतिः विचित्रगतिः अक्तोः रात्रेः अरतिः अभिगन्ता वेर्न पक्षीव द्रुषद्वा वृक्षेषु सीदन् रघुपत्मजंहाः लघुपतनसमर्थपादः । एवंभूतः सन् यः अग्निर्वर्तते स इति पूर्वत्रान्वयः ॥ ॥ ३ ॥
“He casts (afar his flames) as an archer (his arrows), and sharpens when about to dart his radiance, as (a warrior whets) the edge of his metal (weapons), he who, variously moving, passes through the night, like the light-falling foot of a bird perched upon a tree.”
Archer-like, fain toshoot, he sets his arrow, and whets his splendour like the edge of iron:
The messenger of night with brilliant pathway, like a tree-roosting bird of rapid pinion.
He, just like an archer, has aimed (his arrow), about to shoot. He has whetted its point like a blade of copper—
he, the spoked wheel (of the sacrifice), who is like a bird whose swooping is brilliant by night, who sits in the woods [/on wood], whose plumage is (fit for) rapid flight.
Dem Schützen gleich, der schiessen will, legt an er, und schärft den Glanz, wie eines Eisens Schneide; Der hellen Fluges in der Nacht sich abmüht, auf Aesten sitzt gleich leichtbeschwingtem Vogel.
Wie ein Schütze, der schießen will, legt er den Pfeil auf; er schärft seine Flamme wie eine Klinge von Eisen. Da der Lenker der Nacht von wunderbarer Schnelligkeit ist, er ist wie ein Vogel, der auf dem Baum sitzt, seine Schwingen rasch bewegend.
Он вкладывает стрелы, словно стрелок, собирающийся стрелять;
Он оттачивает пламя, словно клинок из железа.
Кто ночью – посланник (?) с замечательным порывом,
(Тот,) словно птица, сидящая на дереве, с крыльями, (способными) к быстрому полету.
स ईं॑ रे॒भो न प्रति॑ वस्त उ॒स्राः शो॒चिषा॑ रारपीति मि॒त्रम॑हाः । नक्तं॒ य ई॑मरु॒षो यो दिवा॒ नॄनम॑र्त्यो अरु॒षो यो दिवा॒ नॄन् ॥
सः । ई॒म् । रे॒भः । न । प्रति॑ । व॒स्ते॒ । उ॒स्राः । शो॒चिषा॑ । र॒र॒पी॒ति॒ । मि॒त्र्ऽअम॑हाः । नक्त॑म् । यः । ई॒म् । अ॒रु॒षः । यः । दिवा॑ । नॄन् । अम॑र्त्यः । अ॒रु॒षः । यः । दिवा॑ । नॄन् ॥
स ईं सोऽयमग्निः रेभो न स्तुत्यः सूर्य इव उस्राः दीप्ता ज्वालाः प्रति वस्ते आच्छादयति । तथा मित्रमहाः सर्वेषामनुकूलप्रकाशः सन् शोचिषा तेजसा रारपीति भृशं शब्दं करोति । यः ईं योऽयमग्निः नक्तं रात्रौ अरुषः आरोचमानः सन् दिवा अहनीव नॄन् मनुष्यान् स्वस्वकार्ये प्रेरयति । पुनर्यच्छब्दः पूरकः । तथा अमर्त्यः अमरणधर्मा अरुषः आरोचमानो रोषरहितो वा यः अग्निः दिवा द्योतमानेन तेजसा नॄन् नेतॄनात्मीयान् रश्मीन् प्रेरयति स इति पूर्वत्र संबन्धः । यद्वा । नक्तं रात्रौ योऽयमग्निररुष आरोचमानो यश्च मरणरहितोऽग्निर्दिवा अह्नि नॄन् नेतॄन् देवान् हविर्भिः संयोजयति । यः दिवा नॄनिति पुनरुक्तिरादरार्था ।
“Like the adorable sun, he clothes himself with brilliant (rays); diffusing friendly light, he crackles with (his fame); (he it is) who is luminous by night, and who lights men (to their work) by day; who is immortal and radiant; who lights men by day.”
In beams of morn he clothes him like the singer, and bright as Mitra with his splendour crackles.
Red in the night, by day the men's possession: red, he belongs to men by day, Immortal.
Like a hoarse-voiced (singer), at the dawning of the ruddy (dawn), he keeps muttering [=crackles] with his flame, he of Mitra’s might,
the ruddy one who (mutters) to them by night, who (mutters) by day to men—the immortal ruddy one who (mutters) by day to men.
In Morgenroth gekleidet wie ein Sänger, spricht murmelnd er im Licht der Freunderfreuer; Der roth bei Nacht bei Tag erfreut die Männer, am Tag' die Männer, flammenroth, unsterblich.
Wie ein Barde ruft er bei jedem Aufgang der Morgenröte laut mit seiner Flamme, der wie Mitra Gefeierte, der bei Nacht, der am Tage das rötliche Roß der Männer ist.
Словно певец, он одевается в зори.
Он громко кричит (своим) пламенем, великий, как Митра,
Кто ночью, кто днем, алый, (охраняет) мужей,
Бессмертный, кто днем, алый, (охраняет) мужей.
दि॒वो न यस्य॑ विध॒तो नवी॑नो॒द्वृषा॑ रु॒क्ष ओष॑धीषु नूनोत् । घृणा॒ न यो ध्रज॑सा॒ पत्म॑ना॒ यन्ना रोद॑सी॒ वसु॑ना॒ दं सु॒पत्नी॑ ॥
दि॒वः । न । यस्य॑ । वि॒ध॒तः । नवी॑नोत् । वृषा॑ । रु॒क्षः । ओष॑धीषु । नू॒नो॒त् । घृणा॑ । न । यः । ध्रज॑सा । पत्म॑ना । यन् । आ । रोद॑सी॒ इति॑ । वसु॑ना । दम् । सु॒पत्नी॒ इति॑ सु॒ऽपत्नी॑ ॥
दिवो न दीप्तस्य सूर्यस्येव विधतः विधातू रश्मीकुर्वतः यस्य अग्नेः नवीनोत् भृशं शब्दोऽभूत् । एतदेव व्याचष्टे । वृषा कामानां वर्षिता रुक्षः दीप्तः सोऽग्निः ओषधीषु दह्यमानासु नूनोत् भृशं शब्दमकरोत् । यः च घृणा न संचलनशीलेन दीप्तेनेव ध्रजसा गमनशीलेन तेजसा पत्मना इतस्तत उत्पतता यन् गच्छन् वर्तते सोऽग्निः दम् अस्मच्छत्रून् दमयन् सुपत्नी शोभनपतिके रोदसी द्यावापृथिव्यौ वसुना धनेन आ पूरयति ।
“Of whom a sound is heard when scattering his rays like (that) of the sun; the brilliant showerer (of benefits) clamours among the (burning) plural nts; he who, moving not with a shifting, variable motion, but, humbling (our foes), fills the well-wedded earth and heaven with wealth.”
Like Heaven's when scattering beams his voice was uttered: among the plants the radiant Hero shouted,
Who with his glow in rapid course came hither to fill both worlds, well-wedded Dames, with treasure.
He whose (roar), like that of heaven, keeps roaring as he does honor, (that) bull keeps roaring in the tree, in the plants— he who, like a traveler in the (sun’s) heat, going with a swoop, with a flight, has *stretched with his goods to the two world-halves, who
(thus) have (in him) a good husband.
Er, dessen Keule, wie des Himmels, donnert, der helle Stier, er brüllt bei den Gewächsen, Er, der mit Glut im Windzug geht im Fluge, mit Gut zu beiden wohlvermählten Welten.
Dessen Stimme, wenn er die Götter verehrt, wie die des Himmels ertönt, der glänzende Stier brüllt in den Pflanzen, der wie bei Sonneglut in Eile, im Fluge geht und Himmel und Erde mit Gut erfüllt, die beide in ihm einen guten Hausgebieter haben.
Чей (голос) громко ревет, когда он почитает (богов), словно (голос) неба,
(Тот) бык громко ревет в дереве, в растениях.
Кто двигаясь, словно (собственным) жаром, в порыве, в полете,
(Наполняет) добром оба мира, для которых он добрый хозяин дома...
धायो॑भिर्वा॒ यो युज्ये॑भिर॒र्कैर्वि॒द्युन्न द॑विद्यो॒त्स्वेभि॒: शुष्मै॑: । शर्धो॑ वा॒ यो म॒रुतां॑ त॒तक्ष॑ ऋ॒भुर्न त्वे॒षो र॑भसा॒नो अ॑द्यौत् ॥
धायः॑ऽभिः । वा॒ । यः । युज्ये॑भिः । अ॒र्कैः । वि॒द्युत् । न । द॒वि॒द्यो॒त् । स्वेभिः॑ । शुष्मैः॑ । शर्धः॑ । वा॒ । यः । म॒रुता॑म् । त॒तक्ष॑ । ऋ॒भुः । न । त्वे॒षः । र॒भ॒सा॒नः । अ॒द्यौ॒त् ॥
यः अग्निः धायोभिर्वा धारकैरश्वैरिव युज्येभिः युज्यैः स्वयमेव युज्यमानैः अर्कैः अर्चनीयैः दीप्तिभिर्गच्छति सोऽग्निः विद्युन्न विद्युदिव स्वेभिः स्वकीयैः शुष्मैः शोषकैस्तेजोभिः दविद्योत् विद्योतते । यः च मरुताम् एतत्संज्ञकानां देवानां शर्धो वा बलमिव ततक्ष तनूकरोति सर्वं तीक्ष्णीकरोति । शोषयतीति यावत् । सोऽयम् ऋभुर्न उरु भासमानः सूर्य इव त्वेषः दीप्तः रभसानः वेगं कुर्वन् अद्यौत् विद्योतते प्रकाशते ॥ ॥ ४ ॥
“He who (goes) with sacred (rays), as if with self-harnessed, well-governed (steeds), who shines like lightning with his own scorching (flames), who impairs the vigour of the Maruts, he glows radiant and rapid as the wide-shining sun.”
Who, with supporting streams and rays that suit him, hath flashed like lightning with his native vigour.
Like the deft Maker of the band of Maruts, the bright impetuous One hath shone refulgent.
Or who (flashes) at his feedings (of fuel) and at the associated chants [/with his associated rays], (that one) keeps flashing like lightning with his own tempests.
Or who fashioned the troop of Maruts like a R̥bhu [/craftsman], he, turbulent and wild, has flashed.
Wenn er mit seinen eignen Flammen züngelt, so strahlt er blitzgleich hell mit seinen Lichtern; Wenn kunstvoll er die Marutschar geformt hat, dem Künstler gleich, so strahlt er funkelnd, glanzreich.
Der durch Labungen oder durch die ihm gehörigen Preisgesänge gestärkt wird, er leuchtet wie der Blitz aus eigenem Drange auf. Oder der die Heerschar der Marut wie ein Ribhu gebildet hat, der ist heftig, blendend aufgeleuchtet.
(Тот,) кто (усиливается) жертвенными кушаньями или связанными (с ним) песнями,
Словно молния, сверкает своими вспышками.
Или кто вытесал стаю Марутов,
Словно Рибху, засверкал, опасный, готовый схватить.