Sukta 6.58
ऋषिभरद्वाजो बार्हस्पत्यः
देवतापूषा
मन्त्र4
छन्दत्रिष्टुप्
शु॒क्रं ते॑ अ॒न्यद्य॑ज॒तं ते॑ अ॒न्यद्विषु॑रूपे॒ अह॑नी॒ द्यौरि॑वासि । विश्वा॒ हि मा॒या अव॑सि स्वधावो भ॒द्रा ते॑ पूषन्नि॒ह रा॒तिर॑स्तु ॥
शु॒क्रम् । ते॒ । अ॒न्यत् । य॒ज॒तम् । ते॒ । अ॒न्यत् । विषु॑रूपे॒ इति॒ विषु॑ऽरूपे । अह॑नी॒ इति॑ । द्यौःऽइ॑व । अ॒सि॒ । विश्वाः॑ । हि । मा॒याः । अव॑सि । स्व॒धा॒ऽवः॒ । भ॒द्रा । ते॒ । पू॒ष॒न् । इ॒ह । रा॒तिः । अ॒स्तु॒ ॥
हे पूषन् ते तव शुक्रं शुक्लवर्णम् अन्यत् एकम् अहर्भवति वासरात्मकम् । तथा ते तव संबन्धि यजतम् । यजिरत्र संगतिकरणे वर्तते । यजनीयं प्रकाशेन संगमनीयं स्वतः कृष्णवर्णम् अन्यत् एकम् अहर्भवति रात्र्याख्यम् । इत्थं विषुरूपे शुक्लकृष्णतया नानारूपे अहनी तव महिम्ना निष्पद्यते । यद्वा । हे पूषन् त्वदीयमन्यदेकं रूपं शुक्रं निर्मलं दिवसस्योत्पादकम् । त्वदीयमन्यदेकं रूपं यजतं केवलं यजनीयं न प्रकाशकं रात्रेरुत्पादकम् । अत एव विषुरूपे विषमरूपे अहनी अहश्च रात्रिश्च भवतः । अहोरात्रयोर्निर्माणे सूर्य एव कर्ता कथमस्य प्रसक्तिरिति तत्राह । द्यौरिवासि । यथा द्यौरादित्यः प्रकाशयिता तथा त्वं प्रकाशकोऽसि । कुत इत्यत आह । हे स्वधावः अन्नवन् पूषन् विश्वाः सर्वाः मायाः प्रज्ञा: हि यस्मात् कारणात् अवसि रक्षसि अतः कारणात् त्वं सूर्य इव भवसीत्यर्थः । तादृशस्य ते तव भद्रा कल्याणी रातिः दानम् इह अस्मासु अस्तु भवतु । यास्कस्त्वाह ‘ शुक्रं ते अन्यल्लोहितं ते अन्यद्यज्ञियं ते अन्यदयज्ञियं ते अन्यत् इति वा विषमरूपे अहनी कर्मणा द्यौरिव चासि । सर्वाणि च प्रज्ञानान्यवस्यन्नवन् ' ( निरु. १२. १७) इति ॥
“One of your forms, (Pūṣan), is luminous, one is venerable; so that the day is variously complexioned; for you are like the sun; verily, bestower of food, you protect all intelligence; may your auspicious liberality be manifested on this occasion.”
LIKE heaven art thou: one form is bright, one holy, like Day and Night dissimilar in colour.
All magic powers thou aidest, self-depen. dent! Auspicious be thy bounty here, O Pusan.
The one of yours is gleaming, the other of yours belongs to the
sacrifice: the two day(-halves [=night and day]) of dissimilar form.
You are like heaven,
for you give aid to all magical powers, o autonomous one. Let your
giving be propitious here, Pūṣan.
Hell ist dein eines Aussehn, hehr das andre, ungleich wie Tag und Nacht, dem Himmel gleichst du; Denn alle Wunder förderst du gewalt'ger, hier sei, o Puschan, deine Gab' uns heilvoll.
Licht ist deine eine, opferwürdig deine andere Form; du bist wie der Himmel während der verschiedenen Tageshälften, denn du liebst alle Blendwerke, du Selbstherrlicher. Glückbringend soll hier deine Freigebigkeit sein, o Pusan.
Светел один твой (облик), достоин поклонения твой другой.
Ты – как небо в две половины дня с (их) разным обликом.
Ведь ты любишь все чудесные превращения, о самосущий!
Благотворный, о Пушан, пусть будет здесь твоя щедрость!
अ॒जाश्व॑: पशु॒पा वाज॑पस्त्यो धियंजि॒न्वो भुव॑ने॒ विश्वे॒ अर्पि॑तः । अष्ट्रां॑ पू॒षा शि॑थि॒रामु॒द्वरी॑वृजत्सं॒चक्षा॑णो॒ भुव॑ना दे॒व ई॑यते ॥
अ॒जऽअ॑श्वः । प॒शु॒ऽपाः । वाज॑ऽपस्त्यः । धि॒य॒म्ऽजि॒न्वः । भुव॑ने । विश्वे॑ । अर्पि॑तः । अष्ट्रा॑म् । पू॒षा । शि॒थि॒राम् । उ॒त्ऽवरी॑वृजत् । स॒म्ऽचक्षा॑णः । भुव॑ना । दे॒वः । ई॒य॒ते॒ ॥
अजाश्वः छागवाहनः पशुपाः पशूनां पालयिता वाजपस्त्यः । वाजा अन्नानि पस्त्ये गृहे यस्य तादृशः । धियंजिन्वः। धियः स्तोतारः कर्माणि वा । तेषां प्रीणयिता विश्वे विश्वस्मिन् सर्वस्मिन् भुवने लोके अर्पितः प्रजापतिना पोषकत्वेन स्थापितः। अत एवंभूतः पूषा पोषको देवः अष्ट्राम् आरां स्वहस्तगतां शिथिरां शिथिलां सतीम् उद्वरीवृजत् उद्यच्छन् भुवना भुवनानि सर्वान् लोकान् भूतजातानि वा संचक्षाणः संपश्यन् सूर्यात्मना प्रकाशयन् ईयते नभसि गच्छति ॥
“The rider of the goat, the protector of animals, in whose dwelling good is abundant, the propitiated by sacred rites, who has been plural ced over the whole (world), the divine Pūṣan, brandishing his loosened goad, proceeds (in the sky), contemplating all beings.”
Goat-borne, the guard of cattle, he whose home is strength, inspirer of the hymn, set over all the world;
Brandishing here and there his lightly. moving goad, beholding every creature, Pusan, God, goes forth.
Having goats as his horses, protecting livestock, granting a house full of prizes, quickening poetic vision, fitted into all creation,
Pūṣan the god, always brandishing his pliant goad, goes speeding, as he surveys the creatures.
Der Schatz ins Haus bringt, Heerden schirmt, mit Ziegen fährt, der Andachtwecker, jedem Wesen eingefügt, Den Treibestachel strecket Puschan weit hinaus; die Wesen alle rings beschauend eilt der Gott.
Mit Ziegenböcken fahrend, das Vieh behütend, das Haus voll von Schätzen, fromme Gedanken weckend, über die ganze Welt eingesetzt, die biegsame Gerte schwingend fährt Gott Pusan, die Welten überschauend.
Кто ездит на козлах вместо коней, охраняет скот, у кого дом полон наград,
Кто возбуждает мысль, поставлен надо всем миром, –
Бог Пушан, размахивающий гибким стрекалом,
Движется, озирая все существа.
यास्ते॑ पूष॒न्नावो॑ अ॒न्तः स॑मु॒द्रे हि॑र॒ण्ययी॑र॒न्तरि॑क्षे॒ चर॑न्ति । ताभि॑र्यासि दू॒त्यां सूर्य॑स्य॒ कामे॑न कृत॒ श्रव॑ इ॒च्छमा॑नः ॥
याः । ते॒ । पू॒ष॒न् । नावः॑ । अ॒न्तरिति॑ । स॒मु॒द्रे । हि॒र॒ण्ययीः॑ । अ॒न्तरि॑क्षे । चर॑न्ति । ताभिः॑ । या॒सि॒ । दू॒त्याम् । सूर्य॑स्य । कामे॑न । कृ॒त॒ । श्रवः॑ । इ॒च्छमा॑नः ॥
हे पूषन् ते त्वदीयाः याः हिरण्ययीः हिरण्मय्यो हितरमणीयाः नावः समुद्रे उदधौ अन्तः मध्ये अन्तरिक्षे नभसि चरन्ति संचरन्ति ताभिः नौभिः सूर्यस्य दूत्यां यासि गच्छसि । कदाचित् देवैः सार्धं सूर्येऽसुरवधार्थं प्रस्थिते सति तस्य भार्या स्वभर्तरि संजातौत्सुक्या बभूव तां प्रति सूर्यः पूषणं प्राहैषीत् तेन चात्र पूषा स्तूयते । अपि च त्वं श्रवः हविर्लक्षणमन्नम् इच्छमानः इच्छन् कामेन पश्वादिविषयेण स्तोतृभिः कृतः वशीकृतोऽसि ॥
“With thos your golden vessels, which navigate within the ocean-firmament, you discharge the office of messenger of the sun; desirous of the sacrificial food, you are propitiated by (that which is) willingly offered.”
O Pusan, with thy golden ships that travel across the ocean, in the air's mid-region,
Thou goest on an embassy to Surya, subdued by love, desirous of the glory.
The ships of yours that are in the sea, the golden ones that wander in the midspace,
with these you travel on a mission of the Sun, o you prompted by desire, as you seek fame.
O Puschan, welche goldbeladnen Schiffe im Meere dir und in dem Luftraum fahren, Mit denen führst du zu der Sonne Botin, von Lust getrieben, hohes Glück begehrend.
Deine goldenen Schiffe, Pusan, die im Luftmeer fahren, mit denen tust du Botendienst bei Surya, als Verliebter den Ehrenpreis wünschend.
Те твои золотые челны, о Пушан,
Которые странствуют в океане, в воздушном пространстве,
На них ты ездишь с посольством Сурьи,
Ища славы, о (бог,) сотворенный любовью.
पू॒षा सु॒बन्धु॑र्दि॒व आ पृ॑थि॒व्या इ॒ळस्पति॑र्म॒घवा॑ द॒स्मव॑र्चाः । यं दे॒वासो॒ अद॑दुः सू॒र्यायै॒ कामे॑न कृ॒तं त॒वसं॒ स्वञ्च॑म् ॥
पू॒षा । सु॒ऽबन्धुः॑ । दि॒वः । आ । पृ॒थि॒व्याः । इ॒ळः । पतिः॑ । म॒घऽवा॑ । द॒स्मऽव॑र्चाः । यम् । दे॒वासः॑ । अद॑दुः । सू॒र्यायै॑ । कामे॑न । कृ॒तम् । त॒वस॑म् । सु॒ऽअञ्च॑म् ॥
पूषा पोषको देवः दिव आ द्युलोकस्य च पृथिव्याः च सुबन्धुः शोभनो बन्धुर्भवति । तथा इळस्पतिः इळाया अन्नस्य पतिः मघवा । मघमिति धननाम् । तद्वान् । यद्वा । मंहतेर्दानकर्मणो भावसाधनो मघशब्दः । दानवान् दस्मवर्चाः । वर्च इति रूपनाम । दस्मं दर्शनीयं वर्चो यस्य तादृशः । यं पूषणं देवासः सर्वे देवाः सूर्यायै सूर्यस्य पत्न्यै यद्वा सावित्र्यै सूर्याख्यायै अश्विनोर्वरणाय अददुः दत्तवन्तः । पुत्रः पितराववृणीत पूषा' ( ऋ. सं. १०. ८५. १४ ) इति हि श्रूयते । कीदृशं पूषणम् । कामेन पश्वादिविषयेण कृतं स्तोतृभिर्वशीकृतं तवसं बलवन्तं प्रवृद्धं वा स्वञ्चं स्वञ्चनं सुष्ठु गच्छन्तम् । एवंविधं यं पूषणमददुः स पूषा सुबन्धुरित्यन्वयः ॥ ॥ २४ ॥
“Pūṣan is the kind kinsman of heaven and earth, the lord of food, the possessor of opulence, of goodly form; whom the gods gave to Sūrya, vigorous, well-moving, propitiated by (that which is) willingly offered.”
Near kinsman of the heaven and earth is Pusan, liberal, Lord of food, of wondrous iustre,
Whom strong and vigorous and swiftlymoving, subdued by love, the Deities gave to Surya.
Pūṣan has good lineage from Heaven and from Earth, lord of
refreshment, bounteous, of wondrous luster,
whom the gods gave to Sūryā, him prompted by desire, powerful, of lovely outlook.
Verwandt dem Himmel und der Erd' ist Puschan, der Labung Herr, gewaltig, herrlich glänzend, Den Götter zum Gemahl der Surja gaben, den starken, hellen, von Begier getriebnen.
Pusan ist der gute Freund von Himmel und Erde, der Herr des Segens, der Freigebige, mit dem Ansehen eines Meisters, er, den die Götter der Surya gegeben haben, den Verliebten, Starken von schönem Gange.
Пушан – близкая родня неба и земли,
Господин жертвенного напитка, щедрый, с удивительным блеском,
Тот, кого боги отдали Сурье,
Сотворенного любовью, сильного, легко устремляющегося вперед.