Sukta 6.59
ऋषिभरद्वाजो बार्हस्पत्यः
देवताइन्द्राग्नी
मन्त्र10
छन्दबृहती
प्र नु वो॑चा सु॒तेषु॑ वां वी॒र्या॒३॒॑ यानि॑ च॒क्रथु॑: । ह॒तासो॑ वां पि॒तरो॑ दे॒वश॑त्रव॒ इन्द्रा॑ग्नी॒ जीव॑थो यु॒वम् ॥
प्र । नु । वो॒च॒ । सु॒तेषु॑ । वा॒म् । वी॒र्या॑ । यानि॑ । च॒क्रथुः॑ । ह॒तासः॑ । वा॒म् । पि॒तरः॑ । दे॒वऽश॑त्रवः । इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । जीव॑थः । यु॒वम् ॥
हे इन्द्राग्नी यानि वीर्या वीर्याणि वीरकर्माणि चक्रथुः कृतवन्तौ युवां सुतेषु अभिषुतेषु सोमेषु अस्मद्यज्ञे वां युवयोः तानि वीर्याणि नु क्षिप्रं प्र वोच प्रवोचं प्रब्रवीमि । तदेव वीर्यं दर्शयति । हे इन्द्राग्नी देवशत्रवः । देवाः शत्रवः शातयितारो येषां तादृशाः । असुराः पितरः हिंसकाः । पीयतिर्हिंसाकर्मा । तस्यैतद्रूपम् । ईदृशा असुराः वां युवाभ्यां हतासः हता: आसन् । युवं युवां तु जीवथः जीवनवन्तौ भवथः । असुरैर्न बाधिताविति यावत् ॥
“When the libation is effused I celebrate, Indra and Agni, your heroic exploits; the Pitaras, the enemies of the gods, have been slain by you, and you survive.”
I WILL declare, while juices flow, the manly deeds that ye have done:
Your Fathers, enemies of Gods, were smitten down, and, Indra-Agni, ye survive.
I shall now proclaim, when (soma drinks) have been pressed for you, the manly deeds that you two have done.
Slain are your fathers whose rivals were the gods, but, o Indra and Agni, you are (still) alive.
Bei Somatränken preis' ich nun die Thaten, die ihr habt vollbracht; Die Götterfeinde, eure Schmäher, sind erlegt; ihr aber, Indra-Agni, lebt.
Nun will ich bei gepreßtem Soma eure Heldentaten verkünden, die ihr beide vollbracht habt. Eure Väter sind erschlagen, die die Götter zu Feinden hatten. Ihr beide, Indra und Agni, seid am Leben.
Сейчас я хочу провозгласить у выжатых (соков сомы) ваши
Героические подвиги, которые вы оба совершили.
Убиты ваши предки, о те, кому боги враги –
О Индра-Агни, (а) вы двое живете.
बळि॒त्था म॑हि॒मा वा॒मिन्द्रा॑ग्नी॒ पनि॑ष्ठ॒ आ । स॒मा॒नो वां॑ जनि॒ता भ्रात॑रा यु॒वं य॒मावि॒हेह॑मातरा ॥
बट् । इ॒त्था । म॒हि॒मा । वा॒म् । इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । पनि॑ष्ठः । आ । स॒मा॒नः । वा॒म् । ज॒नि॒ता । भ्रात॑रा । यु॒वम् । य॒मौ । इ॒हेह॑ऽमातरा ॥
हे इन्द्राग्नी वां युवयोः महिमा महत्त्वम् इत्था इत्थमनेन प्रकारेण बट् सत्यम् । युष्मद्विषयं यज्जन्ममहत्त्वं प्रतिपाद्यते तत्सर्वं यथार्थमित्यर्थः । पनिष्ठ आ पनिष्ठः स्तुत्यतमश्च प्रजापतिः समानः एक एव वां युवयोः जनिता जनयिता । अतः युवं युवां भ्रातरा भ्रातरौ स्थः । अपि च यमौ यमलौ सहोत्पन्नौ इहेहमातरा । इह चेह च सर्वत्र माता ययोस्तादृशौ स्थः । अदितिर्हि अनयोर्माता सैव विस्तीर्णा भूमिरिति इहेहमातराविति श्रूयते ॥
“Your greatness, Indra and Agni, is after this fashion, and is most deserving of praise; the same is your progenitor; twin brethren are you, having a mother everywhere present.”
Thus, Indra-Agnip verily your greatness merits loftiest praise,
Sprung from one common Father, brothers, twins are ye; your Mother is in every place.
Yes indeed! It is just so: your greatness is most to be marveled at, Indra and Agni.
Your begetter was the same: you two are brothers, twins (though) with one mother here, one there.
Sehr herrlich, Indra-Agni, ist doch eure Grösse in der That, Als Zwillingsbrüder stammt von gleichem Vater ihr, die Mutter habt ihr hier und dort.
Wahrhaftig, so ist es: Eure Größe, Indra und Agni, ist am meisten anerkannt. Ihr habt den gleichen Erzeuger, Brüder seid ihr, Zwillinge; eure Mütter sind hier und dort.
Поистине, верно (это): величие ваше,
О Индра-Агни, самое удивительное.
У вас двоих общий родитель, братья вы,
Близнецы, а две матери (ваши) здесь и там.
ओ॒कि॒वांसा॑ सु॒ते सचाँ॒ अश्वा॒ सप्ती॑ इ॒वाद॑ने । इन्द्रा॒ न्व१॒॑ग्नी अव॑से॒ह व॒ज्रिणा॑ व॒यं दे॒वा ह॑वामहे ॥
ओ॒कि॒ऽवांसा॑ । सु॒ते । सचा॑ । अश्वा॑ । सप्ती॑इ॒वेति॒ सप्ती॑ऽइव । आद॑ने । इन्द्रा॑ । नु । अ॒ग्नी इति॑ । अव॑सा । इ॒ह । व॒ज्रिणा॑ । व॒यम् । दे॒वा । ह॒वा॒म॒हे॒ ॥
हे इन्द्राग्नी सुते अभिषुते सोमे युवां सचा सह ओकिवांसा ओकिवांसौ समवेतौ संगतौ भवतम् । ‘उच समवाये' इत्यस्यैतद्रूपम् । तत्र दृष्टान्तः । आदने भक्षणीये घासे सप्तीइव अश्वा सर्पणशीलावश्वाविव । नु अद्य वयं तादृशौ इन्द्राग्नी इह अस्मिन् यज्ञे अवसा रक्षणेन हेतुना हवामहे आह्वयामहे ॥ इतरेतरयोगात् इन्द्रशब्दे अग्निशब्दे च द्विवचनम् ॥ कीदृशाविन्द्राग्नी । वज्रिणा वज्रिणावायुधोपेतौ देवा दानादिगुणयुक्तौ ॥
“You approach together, when the libation is effused, like two fleet coursers to their forage; we invoke today Indra and Agni, deities armed with the thunderbolt, to this ceremony for our preservation.”
These who delight in flowing juice, like fellow horses at their food,
Indra and Agni, Gods armed with the thunderbolt, we call this day to come with help.
The two who are accustomed to the pressed (soma), like a pair of teamed horses to their fodder,
Indra and Agni, both possessing the mace, the two gods, we call here with their aid.
Die ihr am Soma euch erfreut, wie an der Speis' ein Rossepaar, Die Blitzer Indra-Agni rufen wir herbei, die Götter hier durch Labungen.
Die ihr an den Soma gewöhnt seid wie ein Rossegespann ans Futter, Indra und Agni, die beiden keulentragenden Götter rufen wir mit ihrer Gnade hierher.
Привыкшие к выжатому (соме),
Как два упряжных коня к кормушке,
Индру (и) Агни с (их) милостью, двоих громовержцев,
Богов сейчас мы здесь призываем.
य इ॑न्द्राग्नी सु॒तेषु॑ वां॒ स्तव॒त्तेष्वृ॑तावृधा । जो॒ष॒वा॒कं वद॑तः पज्रहोषिणा॒ न दे॑वा भ॒सथ॑श्च॒न ॥
यः । इ॒न्द्रा॒ग्नी॒ इति॑ । सु॒तेषु॑ । वा॒म् । स्तव॑त् । तेषु॑ । ऋ॒त॒ऽवृ॒धा॒ । जो॒ष॒ऽवा॒कम् । वद॑तः । प॒ज्र॒ऽहो॒षि॒णा॒ । न । दे॒वा॒ । भ॒सथः॑ । च॒न ॥
हे ऋतावृधा ऋतस्य सत्यस्य यज्ञस्य वा वर्धयितारौ इन्द्राग्नी सुतेषु अभिषुतेषु सोमेषु यः स्तोता वां युवां स्तवत् कुत्सितं स्तूयात् तेषु सोमेषु मध्ये जोषवाकं वदतः जोषं जोषयितव्यं प्रीतिहेतुत्वेन कर्तव्यं स्वयमप्रीतिकरं तादृशं वाकं वाक्यं वदतस्तस्य स्तोतुः सोमं हे पज्रहोषिणा पज्रः प्रार्जित: प्रसिद्धो होषो घोषः स्तोत्रं ययोस्तादृशौ हे देवा देवौ युवां न भसथः न भक्षयथः । चन इति पादपूरणः । अत्र निरुक्तं - जोषवाकमित्यविज्ञातनामधेयं जोषयितव्यं भवति । य इन्द्राग्नी सुतेषु वां सोमेषु स्तौति तेष्वृतस्य वर्धयितारौ न तस्याश्नीथः । अथ योऽयं जोषवाकं वदति विजञ्जपः प्रार्जितहोषिणौ देवौ न तस्याश्नीथः' ( निरु. ५. २२) इति ॥
“Divine Indra and Agni, augmenters of sacrifice by whom the acclamation (of praise) is received, you partake not of the (Soma) of him who, when the libation is effused, praises you (improperly), uttering unacceptable eulogies.”
Indra and Agni, Friends of Law, served with rich gifts, your speech is kind
To him who praises you while these libations flow: that man, O Gods, ye ne'er consume.
Indra and Agni, whoever will praise you, strong through truth, at these pressings—
you two will never snap at one who speaks (such) a pleasurable speech, you gods who receive substantial oblations.
Wer, Indra-Agni, heilige, bei diesen Tränken euch besingt; Wer liebes spricht, o die ihr feiste Opfer habt, den tilgt ihr Götter nimmer aus.
Wer euch, Indra und Agni, bei diesem Preßtrank preist, so ist das, wenn er eine gefällige Rede vorträgt, durchaus kein vorlautes Wort von ihm, ihr Wahrheitsmehrer, denen die Opfernden treu sind.
(Если) кто, о Индра-Агни, у этих выжатых (соков сомы) вас
Восхваляет, о умножающие закон,
(То) у произносящего приятную речь, о два бога, получающие тучное возлияние,
Вы не истребляете ничего.
इन्द्रा॑ग्नी॒ को अ॒स्य वां॒ देवौ॒ मर्त॑श्चिकेतति । विषू॑चो॒ अश्वा॑न्युयुजा॒न ई॑यत॒ एक॑: समा॒न आ रथे॑ ॥
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । कः । अ॒स्य । वा॒म् । देवौ॑ । मर्तः॑ । चि॒के॒त॒ति॒ । विषू॑चः । अश्वा॑न् । यु॒यु॒जा॒नः । ई॒य॒ते॒ । एकः॑ । स॒मा॒ने । आ । रथे॑ ॥
हे देवौ द्योतमानौ इन्द्राग्नी वां युवयोः अस्य इदं कर्म कः मर्तः मनुष्यः चिकेतति जानीयात् । न कोऽपीत्यर्थः । किं तत्कर्म । विषूच: नानाञ्चतो गच्छतः अश्वान् समाने उभयार्थ एकस्मिन् रथे युवयोः एकः इन्द्रः सूर्यात्मना वर्तमानः युयुजानः तादृशानश्वान् योजयन् आ ईयते सर्वं जगदभिगच्छति । यद्वा । विषूचो नानारूपानश्वान् व्यापकान् समान एकरूपे रथे संवत्सरात्मके युयुजानो योजयन् युवयोरेकः सूर्यात्मेन्द्र एयते आगच्छति । एतद्युवयोः कर्म को यथावज्जानीयादित्यर्थः ॥ ॥ २५ ॥ ।
“What mortal, divine Indra and Agni, is a judge of that (your act), when one of you, harnessing his diversely-going horses, proceeds in the common car.”
What mortal understands, O Gods, Indra and Agni, this your way?
One of you, yoking Steeds that move to every side, advances in your common car.
O gods Indra and Agni, what mortal shall perceive this one of you two? The single one, (though) having yoked his horses facing in all directions, goes speeding on the same chariot.
O Indra-Agni, welcher Sterbliche erkennt dies euer Werk? Der eine eilt vorwärts, nachdem er an gleichem Wagen ungleiche Rosse geschirrt hat.
Indra und Agni! Welcher Sterbliche begreift das von euch, ihr Götter? Der eine fährt, indem er nach entgegengesetzter Seite die Rosse angeschirrt hat, auf dem gleichen Wagen.
О Индра-Агни, какой смертный
Разберется в этом у вас, о два бога?
Запрягши коней в разные стороны, один
Едет на той же самой колеснице.
इन्द्रा॑ग्नी अ॒पादि॒यं पूर्वागा॑त्प॒द्वती॑भ्यः । हि॒त्वी शिरो॑ जि॒ह्वया॒ वाव॑द॒च्चर॑त्त्रिं॒शत्प॒दा न्य॑क्रमीत् ॥
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । अ॒पात् । इ॒यम् । पूर्वा॑ । आ । अ॒गा॒त् । प॒त्ऽवती॑भ्यः । हि॒त्वी । शिरः॑ । जि॒ह्वया॑ । वाव॑दत् । चर॑त् । त्रिं॒शत् । प॒दा । नि । अ॒क्र॒मी॒त् ॥
हे इन्द्राग्नी अपात् पादरहिता इयम् उषाः पद्वतीभ्यः पादयुक्ताभ्यः सुप्ताभ्यः प्रजाभ्यः पूर्वा प्रथमभाविनी सती आगात् आगच्छति । तथा प्राणिनां शिरः हित्वी प्रेरयित्री। यद्वा । शिरो हित्वा त्यक्त्वा स्वयमशिरस्का सती । जिह्वया प्राणिस्थया तदीयेन वागिन्द्रियेण वावदत् भृशं शब्दं कुर्वती चरत् । एवं चरन्ती उषाः त्रिंशत् पदानि अवयवभूतान् त्रिंशन्मुहूर्तान् न्यक्रमीत् एकेन दिवसेनातिक्रामति । एतच्च युवयोः कर्म । तत् को जानीयादिति पूर्वत्रान्वयः ॥
“This footless (dawn), Indra and Agni, comes before the footed sleepers, animating the head (of living beings with consciousness), causing them to utter loud sounds with their tongues, and passing onwards she traverses thirty steps.”
First, Indra-Agni, hath this Maid come footless unto those with feet.
Stretching her head and speaking loudly with her tongue, she hath gone downward thirty steps.
Indra and Agni, this footless one here [=Dawn] has gone in front of the footed ones [=cows?].
While (this one [=Agni],) having left his head behind, constantly
chattering with his tongue, goes wandering, (this one [=Indra?]) has trodden down thirty with his foot.
O Indra-Agni, diese, welche fusslos ist [die Morgenröthe], erschien früher als die fussbegabten [noch schlafenden Menschen]; der ohne Kopf ist [der Sonnengott], doch mit der Zunge spricht, indem er geht, schritt schon dreissig Schritte vorwärts.
Indra und Agni! Fußlos ist sie noch vor den fußbegabten Kühen gekommen. Während Agni ohne Haupt mit der Zunge laut redend wandelt, hat Surya die dreißig Schritte angetreten.
О Индра-Агни, безногая эта
Пришла (еще) раньше, чем те, у кого есть ноги,
Без головы он странствует, громко возглашая языком,
В то время как (тот) сделал тридцать шагов.
इन्द्रा॑ग्नी॒ आ हि त॑न्व॒ते नरो॒ धन्वा॑नि बा॒ह्वोः । मा नो॑ अ॒स्मिन्म॑हाध॒ने परा॑ वर्क्तं॒ गवि॑ष्टिषु ॥
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । आ । हि । त॒न्व॒ते । नरः॑ । धन्वा॑नि । बा॒ह्वोः । मा । नः॒ । अ॒स्मिन् । म॒हाऽध॒ने । परा॑ । व॒र्क्त॒म् । गोऽइ॑ष्टिषु ॥
हे इन्द्राग्नी नरः योद्धारो मनुष्याः बाह्वोः हस्तयोः धन्वानि धनूंषि आ तन्वते हि आततज्यानि कुर्वते हि । युवां च अस्मिन् महाधने जेतव्येन महाधनेनोपेते संग्रामे गविष्टिषु गवामन्वेषणेषु नः अस्मान् मा परा वर्क्तम् । मा परित्यजतम् ॥
“Indra and Agni, men verily stretch their bows with their arms, but do not you desert us contending for cattle in the great combat.”
E'en now, O Indra-Agni, men hold in their arms and stretch their bows.
Desert us not in this great fray, in battles for the sake of kine.
Indra and Agni, since gallant men are drawing their bows in their arms, do not shun us in this (contest) for great stakes, in our quests for cattle.
Die Männer spannen mit dem Arm die Bogen, Indra-Agni, schon; Verlasst uns in den Kämpfen nicht, uns nicht in dieser grossen Schlacht.
Indra und Agni! Da die Männer in ihren Armen die Bogen spannen, so laßt uns in diesem großen Kampf auf der Jagd nach den Kühen nicht im Stich!
О Индра-Агни, ведь натягивают
Мужи луки в руках.
Не оставьте нас в этой
Великой борьбе в поисках коров!
इन्द्रा॑ग्नी॒ तप॑न्ति मा॒घा अ॒र्यो अरा॑तयः । अप॒ द्वेषां॒स्या कृ॑तं युयु॒तं सूर्या॒दधि॑ ॥
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । तप॑न्ति । मा॒ । अ॒घाः । अ॒र्यः । अरा॑तयः । अप॑ । द्वेषां॑सि । आ । कृ॒त॒म् । यु॒यु॒तम् । सूर्या॑त् । अधि॑ ॥
हे इन्द्राग्नी अघाः आहन्त्र्यः अर्यः अभिगन्त्र्यः अरातयः शत्रुसेनाः मा तपन्ति मां बाधन्ते । ताः अप आ कृतम् अपाकुरुतम् । तथा द्वेषांसि द्वेष्टॄन् शत्रून् सूर्यादधि । अधिः पञ्चम्यर्थानुवादकः । सूर्यदर्शनात् युयुतं पृथक्कुरुतं च । यथा ते सूर्यं न पश्यन्ति तथा कुरुतम् । मारयतमित्यर्थः ॥
“Indra and Agni, murderous, aggressive enemies harasss us; drive away mine adversaries; separate them from (sight of) the sun.”
The foeman's sinful enmities, Indra and Agni, vex me sore.
Drive those who hate me far away, and keep them distant from the Sun.
Indra and Agni, the evil hostilities of the stranger scorch me.
Make hatreds stay far away from here; keep (him) away from the sun.
Es quälen, Indra-Agni, mich die bösen Feinde unheilvoll, O thut hinweg der Hasser Schar, entfernt sie von dem Sonnenlicht.
Indra und Agni! Die böse Kargheit des Geldprotzen peinigt mich. Wendet die Anfeindungen ab, schließt ihn von der Sonne aus!
О Индра-Агни, жжет меня
Злобная скупость чужого.
Отвратите проявления ненависти!
Лишите (его) солнца!
इन्द्रा॑ग्नी यु॒वोरपि॒ वसु॑ दि॒व्यानि॒ पार्थि॑वा । आ न॑ इ॒ह प्र य॑च्छतं र॒यिं वि॒श्वायु॑पोषसम् ॥
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । यु॒वोः । अपि॑ । वसु॑ । दि॒व्यानि॑ । पार्थि॑वा । आ । नः॒ । इ॒ह । प्र । य॒च्छ॒त॒म् । र॒यिम् । वि॒श्वायु॑ऽपोषसम् ॥
हे इन्द्राग्नी युवोः युवयोः दिव्यानि दिवि भवानि पार्थिवा पृथिव्यां भवानि लोकद्वयसंबन्धीनि वसु वसूनि अपि हितानि युवयोरेव वर्तन्ते । अतः कारणात् इह अस्मिन् यज्ञे नः अस्मभ्यं रयिं धनम् आ अभि प्र यच्छतम् । कीदृशं रयिम् । विश्वायुपोषसम् । आयव इति मनुष्यनाम । सर्वेषां मनुष्याणां पोषणाय पर्याप्तम् । यद्वा । सर्वस्यायुषः पोषणे शक्तम् । छान्दसो वर्णलोपः॥
“Indra and Agni, yours are both celestial and terrestrial treasures; bestow upon us, on this occasion, life-sustaining riches.”
Indra and Agni, yours are all the treasures of the heavens and earth.
Here give ye us the opulence that prospers every living man.
Indra and Agni, in you are heavenly and earthly goods.
Extend to us here wealth that brings lifelong prosperity.
Bei euch, o Indra-Agni, ist der Erde und des Himmels Gut; O schenket hier uns reichen Schatz, der alle Lebensblüten treibt.
Indra und Agni! Bei euch sind die himmlischen und irdischen Güter. Gewähret uns hier den Reichtum, der lebenslang nährt!
О Индра-Агни, у вас двоих
Блага небесные (и) земные.
Даруйте нам здесь богатство,
Кормящее весь век!
इन्द्रा॑ग्नी उक्थवाहसा॒ स्तोमे॑भिर्हवनश्रुता । विश्वा॑भिर्गी॒र्भिरा ग॑तम॒स्य सोम॑स्य पी॒तये॑ ॥
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । उ॒क्थ॒ऽवा॒ह॒सा॒ । स्तोमे॑भिः । ह॒व॒न॒ऽश्रु॒ता॒ । विश्वा॑भिः । गीः॒ऽभिः । आ । ग॒त॒म् । अ॒स्य । सोम॑स्य । पी॒तये॑ ॥
हे उक्थवाहसा उक्थैः स्तुतिभिः वहनीयौ हे हवनश्रुता हवनस्याह्वानस्य श्रोतारौ एवंभूतौ हे इन्द्राग्नी स्तोमेभिः स्तोत्रैः विश्वाभिः सर्वाभिः गीर्भिः शस्त्ररूपाभिर्वाग्भिश्च हेतुभूताभिः आ गतम् आगच्छतम् । किमर्थम्। अस्य अस्मदीयस्य सोमस्य पीतये पानार्थम् ॥ ॥ २६ ॥
“Indra and Agni, who are to be attracted by hymns; you, who hear our invocation (accompanied) by praise and by all adorations, come hither to drink of this Soma libation.”
O Indra-Agni, who accept the laud, and hear us for our praise,
Come near us, drawn by all our songs, to drink of this our Soma juice.
O Indra and Agni whose conveyance is hymns, who listen to the summons through our praise songs,
through all our songs—come here to drink this soma.
Die Ruf' ihr hört und Spruch empfangt, o Indra-Agni, kommt herbei, Durch Lob, durch alle Lieder hier gelockt zu dieses Soma Trunk.
Indra und Agni, von den Lobgedichten angezogen, von den Lobliedern gerufen, ihr Ruferhörer, mit allen Lobesworten, kommet her, um diesen Soma zu trinken!
О Индра-Агни, привлекаемые гимнами,
(Призванные) восхвалителями, слышащие призыв!
В ответ на хвалебные песни приходите
Для питья этого сомы!