Sukta 6.7
ऋषिभरद्वाजो बार्हस्पत्यः
देवतावैश्वानरोग्निः
मन्त्र7
छन्दत्रिष्टुप्
मू॒र्धानं॑ दि॒वो अ॑र॒तिं पृ॑थि॒व्या वै॑श्वान॒रमृ॒त आ जा॒तम॒ग्निम् । क॒विं स॒म्राज॒मति॑थिं॒ जना॑नामा॒सन्ना पात्रं॑ जनयन्त दे॒वाः ॥
मू॒र्धान॑म् । दि॒वः । अ॒र॒तिम् । पृ॒थि॒व्याः । वै॒श्वा॒न॒रम् । ऋ॒ते । आ । जा॒तम् । अ॒ग्निम् । क॒विम् । स॒म्ऽराजम् । अति॑थिम् । जना॑नाम् । आ॒सन् । आ । पात्र॑म् । ज॒न॒य॒न्त॒ । दे॒वाः ॥
मूर्धानं शिरोभूतम् । कस्य । दिवः द्युलोकस्य पृथिव्याः प्रथिताया भूमेः अरतिं गन्तारम् । यद्वा । गन्तव्यं स्वामिनं वैश्वानरं विश्वेषां नराणां संबन्धिनम् ऋते । ऋतमिति सत्यस्य यज्ञस्य वा नाम । निमित्तसप्तम्येषा । ऋतनिमित्तम् आ आभिमुख्येन जातं सृष्ट्यादावुत्पन्नं कविं क्रान्तदर्शिनं सम्राजं सम्यग्राजमानं जनानां यजमानानाम् अतिथिं हविर्वहनाय सततं गन्तारम् । यद्वा । अतिथिवत्पूज्यम् । आसन् आसनि आस्ये । द्वितीयार्थे सप्तमी । आस्यभूतम् । अग्निलक्षणेनास्येन हि देवा हवींषि भुञ्जते । पात्रं पातारं रक्षकम् । यद्वा । आस्येन धारकम् । एवंगुणविशिष्टं वैश्वानराग्निं देवाः स्तोतार ऋत्विजो देवा एव वा आ जनयन्त । यज्ञाभिमुख्येन अजीजनन् । अरण्योः सकाशाद् उदपादयन् ॥
“The gods have genitive rated vaśvānara Agni, as the brow of heaven, the unceasing pervader of earth, born for (the celebration of) sacrifice, wise, imperial, the guest of men, in whose mouth (is) the vessel (that conveys the oblation to the gods).”
Him, messenger of earth and head of heaven, Agni Vaisvanara, born in holy Order,
The Sage, the King, the guest of men, a vessel fit for their mouths, the Gods have generated.
The head of the sky, the messenger of earth,
Vaiśvanara, born for holy order, Agni,
The sage, the king, the guest of men,
The gods have produced as a cup for their mouths.
The head of heaven, the spoked wheel of the earth, Agni Vaiśvānara, born in truth,
sage poet, sovereign king, guest of the peoples—as a drinking cup to their mouth did the gods beget (him).
Das Haupt des Himmels und der Erde Ordner, den Männerhort, den frommerzeugten Agni, Den weisen Herrscher und den Gast der Menschen, die Götter zeugten ihn dem Mund als Becher.
Das Haupt des Himmels, den Lenker der Erde, den Agni Vaisvanara, den zur rechten Zeit Geborenen, den Seher und Allkönig, den Gast der Menschen - in seinem Munde haben die Götter sich ein Trinkgefäß gemacht.
Главу неба, повелителя земли,
Агни-Вайшванару, рожденного в законе,
Поэта, самодержца, гостя у людей,
Породили боги, чтобы устами он пил (возлияния).
नाभिं॑ य॒ज्ञानां॒ सद॑नं रयी॒णां म॒हामा॑हा॒वम॒भि सं न॑वन्त । वै॒श्वा॒न॒रं र॒थ्य॑मध्व॒राणां॑ य॒ज्ञस्य॑ के॒तुं ज॑नयन्त दे॒वाः ॥
नाभि॑म् । य॒ज्ञाना॑म् । सद॑नम् । र॒यी॒णाम् । म॒हाम् । आ॒ऽहा॒वम् । अ॒भि । सम् । न॒व॒न्त॒ । वै॒श्वा॒न॒रम् । र॒थ्य॑म् । अ॒ध्व॒राणा॑म् । य॒ज्ञस्य॑ । के॒तुम् । ज॒न॒य॒न्त॒ । दे॒वाः ॥
यज्ञानां ज्योतिष्टोमादियागानां नाभिं नहनं बन्धकं तथा रयीणां धनानां सदनं स्थानमैकनिलयं महां महान्तम् आहावम् । आहूयन्तेऽस्मिन्नाहुतय इत्याहावः । तादृशम् । यद्वा । वृष्ट्युदकधारणमाहावं निपानस्थानीयम् । एवंभूतमग्निम् अभि अभितः सं नवन्त स्तोतारः सम्यक् स्तुवन्ति । तथा वैश्वानरं विश्वेषां नराणां संबन्धिनम् अध्वराणां यज्ञानां रथ्यं रथिनम् । यथा रथी स्वरथं नयति तद्वन्नेतारं ग्राहयितारं गमयितारं यज्ञस्य केतुं प्रज्ञापकम् । एवंविधमग्निं देवाः स्तोतार ऋत्विजो देवा एव वा जनयन्त जनयन्ति मथनेनोत्पादयन्ति ॥
“(The worshippers) glorify together, (Agni), the bond of sacrifices, the abode of riches, the great receptacle of burnt-offerings; the gods genitive rate vaśvānara, the conveyer of oblations, the emblem of sacrifice.”
Him have they praised, mid-point of sacrifices, great cistern of libations, seat of riches.
Vaisvanara, conveyer of oblations, ensign of worship, have the Gods engendered.
Navel of sacrifices, seat of riches, the great watering trough—toward (him) did they cry out together.
Vaiśvānara, charioteer of the ceremonies, beacon of the sacrifice—(him) the gods begot.
Der Opfer Nabel, ihn den Sitz der Schätze, begrüssten alle, ihn den grossen Eimer, Den Männerhort, der Opfergaben Fährmann, die Götter zeugten ihn als Opfers Banner.
Dem Nabel der Opfer, dem Sitz der Reichtümer, der großen Tränke brüllten sie insgesamt zu. Den Vaisvanara haben die Götter zum Wagenfahrer der Opfer, zum Wahrzeichen des Gottesdienstes gemacht.
Пуп жертвоприношений, седалище богатств, Ликуя, приветствовали они как великий водопой.
Вайшванару, колесничего обрядов,
Знамя жертвы, породили боги.
त्वद्विप्रो॑ जायते वा॒ज्य॑ग्ने॒ त्वद्वी॒रासो॑ अभिमाति॒षाह॑: । वैश्वा॑नर॒ त्वम॒स्मासु॑ धेहि॒ वसू॑नि राजन्त्स्पृह॒याय्या॑णि ॥
त्वत् । विप्रः॑ । जा॒य॒ते॒ । वा॒जी । अ॒ग्ने॒ । त्वत् । वी॒रासः॑ । अ॒भि॒मा॒ति॒ऽसहः॑ । वैश्वा॑नर । त्वम् । अ॒स्मासु॑ । धे॒हि॒ । वसू॑नि । रा॒ज॒न् । स्पृ॒ह॒याय्या॑णि ॥
हे अग्ने वाजी हविर्लक्षणान्नवान् पुरुषः त्वत् त्वत्तः सकाशात् विप्रः मेधावी जायते । तुभ्यं हविर्दानेन मेधावी भवति । तथा वीरासः वीराः त्वत् त्वत्तः अभिमातिषाहः अभिमातीनां शत्रूणामभिभवितारो जायन्ते । यस्मादेवं तस्मात् हे वैश्वानर राजन् राजमानाग्ने त्वमस्मासु त्वद्भक्तेषु स्पृहयाय्याणि स्पृहणीयानि वसूनि धनानि धेहि निधेहि ॥
“The offerer of (sacrificial) food becomes wise, Agni, from you heroes become the vanquishers of foes; therefore, do you, royal vaiśvānara, bestow upon us enviable riches.”
From thee, O Agni, springs the mighty singer, from thee come heroes who subdue the foeman.
O King, Vaisvanara, bestow thou on us excellent treasures worthy to belonged fo r.
From you is born the inspired poet who wins the prize, o Agni; from you the heroes vanquishing hostility.
O Vaiśvānara, establish in us goods to be craved, o king.
᳓
Von dir, o Agni, stammt der weise Sänger, von dir die Helden, die den Feind besiegen; Begehrenswerthe Güter schenke du uns, du aller Männer Hort, du unser König.
Von dir stammt der Redekundige, der den Siegerpreis gewinnt, o Agni, von dir die Männer, die die Anschläge bemeistern. Bring du, Vaisvanara, uns begehrenswerte Schätze, o König.
От тебя рождается вдохновенный (поэт), завоевывающий награды, о Агни,
От тебя – мужи, преодолевающие враждебные замыслы.
О Вайшванара, надели ты нас
Благами, которым можно позавидовать, о царь!
त्वां विश्वे॑ अमृत॒ जाय॑मानं॒ शिशुं॒ न दे॒वा अ॒भि सं न॑वन्ते । तव॒ क्रतु॑भिरमृत॒त्वमा॑य॒न्वैश्वा॑नर॒ यत्पि॒त्रोरदी॑देः ॥
त्वाम् । विश्वे॑ । अ॒मृ॒त॒ । जाय॑मानम् । शिशु॑म् । न । दे॒वाः । अ॒भि । सम् । न॒व॒न्ते॒ । तव॑ । क्रतु॑ऽभिः । अ॒मृ॒त॒ऽत्वम् । आ॒य॒न् । वैश्वा॑नर । यत् । पि॒त्रोः । अदी॑देः ॥
हे अमृत मरणधर्मरहिताग्ने विश्वे सर्वे देवाः स्तोतारः जायमानम् अरण्योः सकाशात् उत्पद्यमानं त्वां शिशुं न पुत्रमिव अभि सं नवन्ते अभिसंस्तुवन्ति । यद्वा । दीव्यन्तीति देवा रश्मयः । ते सर्वे जायमानं त्वामभि सं नवन्ते अभिसंगच्छन्ते यथा पितरः पुत्रमभिगच्छन्ति । अपि च हे वैश्वानर अग्ने यत् यदा पित्रोः पालयित्र्योर्द्यावापृथिव्योर्मध्ये अदीदेः दीप्यसे तदानीं तव त्वदीयैः क्रतुभिः कर्मभिर्ज्योतिष्टोमादिभिर्यागैः अमृतत्वं देवत्वम् आयन् यजमानाः प्राप्नुवन्ति ।
“All the worshippers together praise you, immortal, Agni, when born like an infant; when you shine vaiśvānara, between the parental (heaven and earth) they obtain immortality through your (sacred) rites.”
To thee, Immortal! when to life thou springest, all the Gods sing for joy as to their infant.
They by thy mental powers were made immortal, Vaisvanara, when thou shonest from thy Parents.
Toward you, o immortal one, while you are being born, do all the gods cry out together as if to their young.
According to your intentions they went to immortality, o Vaiśvānara, when you came to light in your two parents [=kindling sticks].
O dir, unsterblicher, dem neugebor'nen, wie ihrem Kinde jauchzen zu die Götter, Durch deine Kräfte wurden sie unsterblich, als bei den Göttern, Männerhort, du strahltest.
Dir, dem Neugeborenen, brüllen alle Götter zu, du Unsterblicher, wie die Kühe ihrem Jungen. Nach deinem Ratschluß gingen sie zur Unsterblichkeit ein, o Vaisvanara, als du im Schoße der beiden Eltern aufleuchtetest.
Тебя, о бессмертный, когда ты рождаешься, все Боги, ликуя, приветствуют, как (коровы -) теленка.
Благодаря твоим силам духа они пришли к бессмертию,
О Вайшванара, когда ты засверкал (в лоне) родителей.
वैश्वा॑नर॒ तव॒ तानि॑ व्र॒तानि॑ म॒हान्य॑ग्ने॒ नकि॒रा द॑धर्ष । यज्जाय॑मानः पि॒त्रोरु॒पस्थेऽवि॑न्दः के॒तुं व॒युने॒ष्वह्ना॑म् ॥
वैश्वा॑नर । तव॑ । तानि॑ । व्र॒तानि॑ । म॒हानि॑ । अ॒ग्ने॒ । नकिः॑ । आ । द॒ध॒र्ष॒ । यत् । जा॑य॑मानः । पि॒त्रोः । उ॒पऽस्थे॑ । अवि॑न्दः । के॒तुम् । व॒युने॑षु । अह्ना॑म् ॥
हे वैश्वानर विश्वेषां नराणां संबन्धिन् अग्ने तव त्वदीयानि तानि प्रसिद्धानि व्रतानि कर्माणि महानि महान्ति नकिरा दधर्ष न कश्चनान्यो धर्षयति बाधते । यत् यदा त्वं पित्रोः द्यावापृथिव्योः उपस्थे उपस्थानेऽन्तरिक्ष वयुनेषु गन्तव्येषु मार्गेषु जायमानः सन् अह्नां केतुं प्रज्ञापकं सूर्यं स्वर्भानुनावृतम् अविन्दः अलम्भयः । तमोरूपमसुरं स्वतेजसा निवारयन्नस्थापय इत्यर्थः । तदा तानि व्रतानीति पूर्वत्रान्वयः ॥
“Agni, vaiśvānara, these your mighty deeds no one can resist; when born on the lap of your parents, you have stationed the banner of the days on the paths of the firmament.”
Agni Vaisvanara, no one hath ever resisted these thy mighty ordinances,
When thou, arising from thy Parents' bosom, foundest the light for days' appointed courses.
Vaiśvānara Agni, these great commandments of yours no one dares venture against,
since, while (just) being born in the lap of your parents, you found the beacon of the days in the (ritual) patterns.
O Männerhort, an diese deine Werke, die grossen, Agni, wagt heran sich keiner; Als du, geboren in dem Schooss der Aeltern, das Licht auffandest in dem Lauf der Tage.
Vaisvanara! Diese deine hohen Anordnungen hat noch keiner angetastet, o Agni, da du im Schoße der beiden Eltern geboren das Wahrzeichen in der Reihenfolge der beiden Tage fandest.
О Вайшванара, на те твои великие
Заветы, о Агни, никто не покушался,
Что, рождаясь в лоне родителей,
Ты нашел знак, чтобы отмечать дни вехами.
वै॒श्वा॒न॒रस्य॒ विमि॑तानि॒ चक्ष॑सा॒ सानू॑नि दि॒वो अ॒मृत॑स्य के॒तुना॑ । तस्येदु॒ विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ मू॒र्धनि॑ व॒या इ॑व रुरुहुः स॒प्त वि॒स्रुह॑: ॥
वै॒श्वा॒न॒रस्य॑ । विऽमि॑तानि । चक्ष॑सा । सानू॑नि । दि॒वः । अ॒मृत॑स्य । के॒तुना॑ । तस्य॑ । इत् । ऊँ॒ इति॑ । विश्वा॑ । भुव॑ना । अधि॑ । मू॒र्धनि॑ । व॒याःऽइ॑व । रु॒रु॒हुः॒ । स॒प्त । वि॒ऽस्रुहः॑ ॥
वैश्वानरस्य विश्वनरहितस्याग्नेः चक्षसा तेजसा अमृतस्य उदकस्य केतुना प्रज्ञापकेन दिवः द्युलोकस्य सानूनि समुच्छ्रितस्थलानि नक्षत्ररूपाणि विमितानि निर्मितानि । यद्वा । दिवोऽन्तरिक्षस्य सानूनि समुच्छ्रितप्रदेशा मेघात्मका विमितानि निर्मिताः । धूमविकारत्वात्तेषाम् । तस्येदु तस्यैव वैश्वानरस्य मूर्धनि मूर्धस्थानीय उपरि वर्तमाने धूमे मेघात्मना परिणते विश्वा विश्वानि व्याप्तानि भुवना भुवनान्युदकानि अधि वसन्ति । यद्वा । वैश्वानरात्मकस्य परब्रह्मणो मूर्धन्युपरिप्रदेशे सर्वाणि भूतजातान्यधिवसन्ति । तथा वयाः शाखा: इव सप्त सर्पणशीलाः सप्तसंख्याः वा विस्रुहः नद्यश्च गङ्गाद्याः रुरुहुः रोहन्ति । अस्मादेव वैश्वानरात् प्रादुर्भवन्ति । आहुतिद्वारा सकलं जगदग्नेः सकाशादुत्पद्यत इत्यर्थः ।
“The summits of the firmament are measured by the light of vaiśvānara, the manifester of ambrosial (rain); all the regions are overspread (by the vapour) on his brow, and the seven gliding (streams) spring from thence like branches.”
The summits of the heaven are traversed through and through by the Immortal's light, Vaisvanara's brilliancy.
All creatures in existence rest upon his head. The Seven swift-flowing Streams have grown like branches forth,
By the eye of Vaiśvānara have the backs of heaven been measured out, by the beacon of the immortal one.
On his head alone are all the creatures; like twigs have his seven
outgrowths [?] grown.
Durchzogen sind des Himmels Gipfel von dem Schein des Männerhorts, vom Lichte des Unsterblichen; Auf seinem Haupte sind die Wesen allesammt entsprossen und die sieben Ströme Zweigen gleich.
Durch das Auge des Vaisvanara, durch das Wahrzeichen der Unsterblichkeit sind die Höhen des Himmels ausgemessen. Auf seinem Haupte stehen alle Welten; wie die Zweige sind seine sieben Arme gewachsen.
Взглядом Вайшванары измерены
Вершины неба, знаком бессмертного.
Это на его голове (покоятся) все существа.
Словно ветви, выросли семь потоков (огня).
वि यो रजां॒स्यमि॑मीत सु॒क्रतु॑र्वैश्वान॒रो वि दि॒वो रो॑च॒ना क॒विः । परि॒ यो विश्वा॒ भुव॑नानि पप्र॒थेऽद॑ब्धो गो॒पा अ॒मृत॑स्य रक्षि॒ता ॥
वि । यः । रजां॒सि । अमि॑मीत । सु॒ऽक्रतुः॑ । वै॒श्वा॒न॒रः । वि । दि॒वः । रो॒च॒ना । क॒विः । परि॑ । यः । विश्वा॑ । भुव॑नानि । प॒प्र॒थे । अद॑ब्धः । गो॒पाः । अ॒मृत॑स्य । र॒क्षि॒ता ॥
सुक्रतुः सुकर्मा वैश्वानरः विश्वेषां नराणां हितः यः अग्निः रजांसि उदकानि लोकान् वा वि अमिमीत निर्मितवान् । तथा दिवः द्युलोकस्य संबन्धीनि रोचना रोचमानानि दीप्यमानानि नक्षत्रादीनि कविः क्रान्तदर्शी सन् योऽग्निः वि अमिमीत । यः च विश्वा सर्वाणि भुवनानि भूतजातानि व्याप्तान्युदकानि वा परि पप्रथे परितोऽप्रथयत् सोऽयम् अदब्धः केनाप्यहिंसितः गोपाः सर्वस्य गोपायिता रक्षिता अमृतस्य अमरणहेतोरुदकस्य रक्षिता पालयिता सन् वर्तत इति शेषः ॥ ॥ ९ ॥
“Vaiśvānara, the performer of sacred acts, is he who made the regions; foreseeing (he has made) the luminaries of heaven, and has spread throughout all worlds; the irresistibel guardian (of all), the protector of ambrosial (rain).”
Vaisvanara, who measured out the realms of air, Sage very wise who made the lucid spheres of heaven,
The Undeceivable who spread out all the worlds, keeper is he and guard of immortality.
He, the very resolute one, who measured out the dusky spaces,
(measured) out the luminous realms of heaven—the sage poet
Vaiśvānara—
who extends himself around all creatures, he is the undeceivable
herdsman, the protector of the immortal.
Der wirkungsreich den Raum der Luft durchmessen hat, des Himmels Lichtraum, er der weise Männerhort, Der sich um alle Wesen rings verbreitet hat, der treue Hüter, Schützer des Unsterblichen.
Vaisvanara, der klugsinnige Seher, der die Räume ausgemessen hat und die Lichter des Himmels, der sich über alle Welten ausgebreitet hat, der untrügliche Hüter, der Wächter der Unsterblichkeit.
Вайшванара, который измерил просторы (земли),
Обладая прекрасной силой духа, из(мери0л) светлые пространства неба, поэт,
Который распространился вокруг всех существ,
Пастырь, не знающий обмана, защитник бессмертия.