Sukta 7.18
ऋषिवसिष्ठः
देवताइन्द्रः
मन्त्र25
छन्दत्रिष्टुप्
त्वे ह॒ यत्पि॒तर॑श्चिन्न इन्द्र॒ विश्वा॑ वा॒मा ज॑रि॒तारो॒ अस॑न्वन् । त्वे गाव॑: सु॒दुघा॒स्त्वे ह्यश्वा॒स्त्वं वसु॑ देवय॒ते वनि॑ष्ठः ॥
त्वे इति॑ । ह॒ । यत् । पि॒तरः॑ । चि॒त् । नः॒ । इ॒न्द्र॒ । विश्वा॑ । वा॒मा । ज॒रि॒तारः॑ । अस॑न्वन् । त्वे इति॑ । गावः॑ । सु॒ऽदुघाः॑ । त्वे इति॑ । हि । अश्वाः॑ । त्वम् । वसु॑ । दे॒व॒ऽय॒ते । वनि॑ष्ठः ॥
हे इन्द्र त्वे ह त्वय्येव नः अस्माकं पितरश्चित् पितरोऽपि जरितारः स्तोतारः सन्तः यत् यस्मात्कारणात् विश्वा विश्वानि वामा वामानि वननीयानि धनानि । तथा च यास्कः-- ‘वामं वननीयं भवति' (निरु. ६. ३१ ) इति । असन्वन् अलभन्त तस्माद्वयमपि धनकामास्त्वां स्तुमः । तद्युक्तम् । हि यस्मात् कारणात् त्वे त्वयि गावः सुदुघाः दोग्धुं सुशकाः सन्ति त्वे त्वयि अश्वाः सन्ति त्वं वसु धनं देवयते देवं त्वामिच्छते यजमानाय वनिष्ठः दातृतमो भवसि ॥
“Our forefathers, Indra, glorifying you, have obtained all desirable (riches); in your gift are cows easy tobe milked, and horses, and you are the liberal donor of wealth to the devout.”
ALL is with thee, O Indra, all the treasures which erst our fathers won who sang thy praises.
With thee are milch-kine good to milk, and horses: best winner thou of riches for the pious.
Since with you beside (them), o Indra, our fathers, the singers, also won all things of value—
because in you are the good milking cows, in you the horses—you are the best gainer of goods for one who serves the gods.
Wie ja bei dir, o Indra, unsre Väter lobsingend auch erlangten alle Güter; Denn du hast Rosse, milchverseh'ne Kühe; so schenke bestens du dem Frommen Reichthum.
Da ja von dir schon unsere Väter, die Sänger, alles Gute empfingen, o Indra - denn dein sind die gutmelkenden Kühe, dein die Rosse; du bringst dem Gottergebenen am meisten Gut ein.
Раз это у тебя еще отцы наши, о Индра,
Певцы, все блага получали,
Так как хорошо доящиеся коровы – твои, кони – твои,
Ты должен добыть богатства для почитателя богов!
राजे॑व॒ हि जनि॑भि॒: क्षेष्ये॒वाव॒ द्युभि॑र॒भि वि॒दुष्क॒विः सन् । पि॒शा गिरो॑ मघव॒न्गोभि॒रश्वै॑स्त्वाय॒तः शि॑शीहि रा॒ये अ॒स्मान् ॥
राजा॑ऽइव । हि । जनि॑ऽभिः । क्षेषि॑ । ए॒व । अव॑ । द्युऽभिः॑ । अ॒भि । वि॒दुः । क॒विः । सन् । पि॒शा । गिरः॑ । म॒घ॒ऽव॒न् । गोभिः॑ । अश्वैः॑ । त्वा॒ऽय॒तः । शि॒शी॒हि॒ । रा॒ये । अ॒स्मान् ॥
हे इन्द्र त्वं जनिभिः जायाभिः राजेव द्युभिः दीप्तिभिः सह क्षेष्येव निवसस्येव। हि इति पूरणः । किंच हे मघवन् धनवन्निन्द्र विदुः विद्वान् कविः क्रान्तकर्मा क्रान्तप्रज्ञो वा सन् गिरः स्तोतॄनस्मान् पिशा रूपेण हिरण्यादिना वा गोभिः च अश्वैः च अभि अभितः रक्ष । त्वायतः त्वत्कामान् अस्मान् राये शिशीहि धनार्थं च संस्कुरु॥
“You dwell with your glories like a rājā with his wives; Maghavan, who are wise and experienced,(reward our) praises with the precious metals, with cows, with horses; conduct us who are dependent on yourriches.”
For like a King among his wives thou dwellest: with glories, as a Sage, surround and help us.
Make us, thy servants, strong for wealth, and honour our songs wirth kine and steeds and decoration.
Because you are simply dwelling peacefully like a king with his wives, help (us) throughout the days, being preeminent as a wise poet.
O bounteous one, ornament our hymns with cows and horses; whet us, who are devoted to you, for wealth.
Denn wie ein König herrschst du mit den Frauen, sei stets uns hold, berühmt als kund'ger Weiser; Die Lieder lohn mit Rind und Ross, o reicher, und führ zu Reichthum uns, die dir ergebnen.
Denn wie ein König mit seinen Frauen lebst du allewege behaglich - sei mit jedem neuen Tag gnädig, du der Seher, der die Wissenden übertrifft. Zeichne die Lobreden mit Rindern, Rossen aus, du Freigebiger; sporne uns, deine Anhänger, zu Reichtum an!
Ведь живешь-то ты, словно царь с женами –
Будь милостив (к нам) день за днем, мудрый провидец, (всех) превосходящий!
Укрась хвалебные песни, о щедрый, быками, конями,
Подтолкни нас, преданных тебе, к богатству!
इ॒मा उ॑ त्वा पस्पृधा॒नासो॒ अत्र॑ म॒न्द्रा गिरो॑ देव॒यन्ती॒रुप॑ स्थुः । अ॒र्वाची॑ ते प॒थ्या॑ रा॒य ए॑तु॒ स्याम॑ ते सुम॒तावि॑न्द्र॒ शर्म॑न् ॥
इ॒माः । ऊँ॒ इति॑ । त्वा॒ । प॒स्पृ॒धा॒नासः॑ । अत्र॑ । म॒न्द्राः । गिरः॑ । दे॒व॒ऽयन्तीः॑ । उप॑ । स्थुः॒ । अ॒र्वाची॑ । ते॒ । प॒थ्या॑ । रा॒यः । ए॒तु॒ । स्याम॑ । ते॒ । सु॒ऽम॒तौ । इ॒न्द्र॒ । शर्म॑न् ॥
हे इन्द्र त्वा त्वाम् अत्र यज्ञे स्तोतरि वा प्रवर्तमानाः पस्पृधानासः स्पर्धमानाः मन्द्राः मोदमानाः इमाः गिरः स्तुतयः उप स्थुः उपतिष्ठन्ति । अतः ते तव रायः धनस्य पथ्या सृतिः अर्वाची अस्मदभिमुखी एतु गच्छतु । हे इन्द्र वयं च ते सुमतौ सुष्टुतौ वर्तमानाः शर्मन् शर्मणि सुखे स्याम भूयास्म ॥
“These gratifying and pious hymns, emulous (in earnestness), are addressed on this occasion to you,may the path of your riches lead downwards; may we, Indra, (diligent) in your praise, enjoy felicity.”
Here these our holy hymns with joy and gladness in pious emulation have approached thee.
Hitherward come thy path that leads to riches: may we find shelter in thy favour, Indra.
These gladdening hymns, contending with each other here, seeking the gods, have reverently approached you.
Let the path of your wealth lead our way. Might we be in your good thought, Indra, in your shelter.
Es eilten zu dir diese Lieder eifernd, zu Göttern strebend, die dich hier erfreuten; Dein Pfad des Reichthums möge nah herbeigehn; wir sein in deiner Hut und Gunst, o Indra.
Diese ergötzlichen, zu Gott strebenden Lobreden nahen dir, darum wetteifernd. Zu uns her soll der Weg deines Reichtums gehen. In deiner Gunst, Indra, möchten wir Zuflucht finden.
Состязаясь (друг с другом,) примчались здесь к тебе
Эти радующие (тебя) песни, стремящиеся к богу.
Да обратится к нам путь твоего богатства!
Да будем мы у тебя в милости, о Индра, (и) под твоей защитой!
धे॒नुं न त्वा॑ सू॒यव॑से॒ दुदु॑क्ष॒न्नुप॒ ब्रह्मा॑णि ससृजे॒ वसि॑ष्ठः । त्वामिन्मे॒ गोप॑तिं॒ विश्व॑ आ॒हा न॒ इन्द्र॑: सुम॒तिं ग॒न्त्वच्छ॑ ॥
धे॒नुम् । न । त्वा॒ । सु॒ऽयव॑से । दुधु॑क्षन् । उप॑ । ब्रह्मा॑णि । स॒सृ॒जे॒ । वसि॑ष्ठः । त्वाम् । इत् । मे॒ । गोऽप॑तिम् । विश्वः॑ । आ॒ह॒ । आ । नः॒ । इन्द्रः॑ । सु॒ऽम॒तिम् । ग॒न्तु॒ । अच्छ॑ ॥
हे इन्द्र सुयवसे सुतृणे गोष्ठे वर्तमानां धेनुं न धेनुमिव सुहविष्के यज्ञगृहे। दृष्टान्तसामर्थ्यात् दार्ष्टान्तिकलाभः । वर्तमानं त्वां दुधुक्षन् । संहितायां व्यत्ययेन दकारः । कामान् दोग्धुमिच्छन् वसिष्ठः ब्रह्माणि वत्सस्थानीयानि स्तोत्राणि उप ससृजे उपसृजते । मे मम विश्वः सर्वः जनः त्वामित् त्वामेव गोपतिं गवां स्वामिनम् आह ब्रवीति । अथ परोक्षस्तुतिः । नः अस्माकं सुमतिं सुष्टुतिम् अच्छ अभि इन्द्रः आ गन्तु आगच्छतु ॥
“Desirous of milking you like a milch cow at pasture, Vasiṣṭha has let loose his prayers to you; everyone of my people proclaims you the lord of cattle; may Indra be present at our praises.”
Vasistha hath poured forth his prayers, desiring to milk thee like a cow in goodly pasture.
All these my people call thee Lord of cattle: may Indra. come unto the prayer we offer.
Wishing to milk you like a milk-cow in good pasture, I, Vasiṣṭha, have dispatched sacred formulations to you.
Everyone says that you alone are my herdsman. Let Indra come to our good thought.904 VII.18
Gebet ergoss Vasischtha, dich zu melken begehrend, wie die Kuh auf schöner Wiese; Dich nannte jeder mir als rechten Hirten; es komme Indra her zu unsrer Andacht.
Um dich zu melken wie eine Kuh auf fetter Weide, hat Vasistha seine erbaulichen Worte wie das Kalb losgelassen. Nur dich nennt mir jeder als den Kuhbesitzer. Indra soll uns zur Gnade kommen.
Желая подоить тебя как дойную корову на тучном пастбище,
Васиштха подослал (к тебе) молитвы (, словно теленка).
Только тебя мне называли все пастырем коров.
Пусть Индра придет на нашу прекрасную молитву!
अर्णां॑सि चित्पप्रथा॒ना सु॒दास॒ इन्द्रो॑ गा॒धान्य॑कृणोत्सुपा॒रा । शर्ध॑न्तं शि॒म्युमु॒चथ॑स्य॒ नव्य॒: शापं॒ सिन्धू॑नामकृणो॒दश॑स्तीः ॥
अर्णां॑सि । चि॒त् । प॒प्र॒था॒ना । सु॒ऽदासे॑ । इन्द्रः॑ । गा॒धानि॑ । अ॒कृ॒णो॒त् । सु॒ऽपा॒रा । शर्ध॑न्तम् । शि॒म्युम् । उ॒चथ॑स्य । नव्यः॑ । शाप॑म् । सिन्धू॑नाम् । अ॒कृ॒णो॒त् । अश॑स्तीः ॥
नव्यः स्तुत्यः इन्द्रः अर्णांसि शत्रुभिर्विदारितायाः परुष्ण्याः उदकानि पप्रथाना चित् प्रथमानान्यपि सुदासे राज्ञे गाधानि सुपारा सुपाराणि पारयितुं तर्तुं योग्यानि च अकृणोत् अकरोत् । अपि च शर्धन्तम् उत्सहमानं शिम्युं बाधमानं शापं विश्वरूपोद्भवमात्मनोऽभिशापम् अशस्तीः अभिशस्तीश्च उचथस्य स्तोतुः सिन्धूनां नदीनाम् अकृणोत् अकरोत् ॥ ॥ २४ ॥
“The adorable Indra made the well-known deep waters (of the Paruṣṇi) fordable for Sudāsa, andconverted the vehement awakening imprecation of the sacrificer into the calumnation of the rivers.”
What though the floods spread widely, Indra made them shallow and easy for Sudas to traverse.
He, worthy of our praises, caused the Simyu, foe of our hymn, to curse the rivers' fury.
Even the floods that had spread out—Indra made them into fords easy to cross for Sudās.
Śimyu, who was vaunting himself above our newer speech—he [=Indra] made him into the flotsam of the rivers and his taunts (too).
Die Fluten selbst, der weit ergossnen, machte zur leichtdurchschrittnen Furt dem Sudas Indra; Den frechen Çimju und die Hasser machte der liedgepriesne zum Geflöss der Ströme.
Sogar die sich ausbreitenden Fluten machte Indra für Sudas zu Furten, leicht zu durchschreiten. Den sich überhebenden Simyu machte er zum Fluch des neuesten Liedes, seine Hohnreden zur Trift der Ströme.
Даже разлившиеся потоки Индра
Превратил для Судаса в легкопроходимый брод.
Дерзкого Шимью он сделал (проклятьем) новой песни,
(А его) наглые речи – сплавом рек.
पु॒रो॒ळा इत्तु॒र्वशो॒ यक्षु॑रासीद्रा॒ये मत्स्या॑सो॒ निशि॑ता॒ अपी॑व । श्रु॒ष्टिं च॑क्रु॒र्भृग॑वो द्रु॒ह्यव॑श्च॒ सखा॒ सखा॑यमतर॒द्विषू॑चोः ॥
पु॒रो॒ळाः । इत् । तु॒र्वशः॑ । यक्षुः॑ । आ॒सी॒त् । रा॒ये । मत्स्या॑सः । निऽशि॑ताः । अपि॑ऽइव । श्रु॒ष्टिम् । च॒क्रुः॒ । भृग॑वः । द्रु॒ह्यवः॑ । च॒ । सखा॑ । सखा॑यम् । अ॒त॒र॒त् । विषू॑चोः ॥
यक्षुः यज्ञकुशलः ॥ यजेः सन्प्रत्ययो न तु सनन्तः । अतो न द्विर्भावः ॥ पुरोळाः पुरोगामी पुरोदाता वा । इत् इति पूरणः । तुर्वशः नाम राजासीत्। सः तुर्वशः राये धनप्राप्तये इन्द्रस्य सखायं सुदासं जगाम । मत्स्यासः इव जालनिहिता मत्स्या इव निशिताः नियन्त्रिताः अपि भृगवः द्रुह्यवश्च योधाश्च सुदासः तुर्वशस्य च श्रुष्टिम् आशुप्राप्तिं चक्रुः । विषूचोः विष्वगञ्चतोरुभयोर्मध्ये सखा सुदासश्चेन्द्रः सखायं सुदासम् अतरत् अतारयत् । तुर्वशं चावधीदित्यर्थः । यद्वा । यक्षुर्यज्ञशीलः पुरोळाः पुरोदाता तुर्वशो नाम राजासीत् । तेन मत्स्यासो मत्स्यजनपदा निशिता बाधिता आसन् । अपि च भृगवो द्रुह्यवश्च श्रुष्टिं सुखं तुर्वशस्य चक्रुः । विषूचोर्विष्वगञ्चतोरुभयोर्मध्ये सखा तुर्वशस्य सखेन्द्रः सखायं राजानमतरत् अतारयत् ॥
“Turvaśa, who was presiding (at solemn rites), diligent in sacrifice, (went to Sudāsa) for wealth; but likefishes restricted (to the element of water), the Bhrigus and Druhyus quickly assailed them; of these twoeverywhere going the friend (of Sudāsa, Indra) rescued his friend.”
Eager for spoil was Turvasa Purodas, fain to win wealth, like fishes urged by hunger.
The Bhrgus and the Druhyus quickly listened: friend rescued friend mid the two distant peoples.
Turvaśa Yakṣu (the “sacrificer”) was himself the offering cake—also the Matsyas [“fish”], whetted down (in their quest) for wealth, like fish in water.
The Bhr̥gus and the Druhyus (just) followed orders. (Former) comrade crossed (former) comrade on the two opposing (sides).
Voran ging Turvaça, nach Reichthum jagend, wie Fisch' im Wasser von Begier getrieben; Ihm folgten bald die Bhrigu's und die Druhju's; durch beide brach die Bahn der Freund dem Freunde.
Turvasa, Yaksu war das Voropfer. Die Matsya´s, die auf Reichtum versessen waren wie im Wasser die Fische auf den Köder, die Bhrigu´s und Druhyu´s leisteten willig Folge. Der Freund hat dem, der unter den beiden Gegnern sein Freund war, durchgeholfen.
Самым началом жертвоприношения были турваша (и) якшу.
Матсья, жадные до богатства, как рыбы в воде (до наживки),
Бхригу и друхью охотно последовали (за ними).
Друг спас (того, кто был ему) другом, из двух враждующих сторон.
आ प॒क्थासो॑ भला॒नसो॑ भन॒न्तालि॑नासो विषा॒णिन॑: शि॒वास॑: । आ योऽन॑यत्सध॒मा आर्य॑स्य ग॒व्या तृत्सु॑भ्यो अजगन्यु॒धा नॄन् ॥
आ । प॒क्थासः॑ । भ॒ला॒नसः॑ । भ॒न॒न्त॒ । आ । अलि॑नासः । वि॒षा॒णिनः॑ । शि॒वासः॑ । आ । यः । अन॑यत् । स॒ध॒ऽमाः । आर्य॑स्य । ग॒व्या । तृत्सु॑ऽभ्यः । अ॒ज॒ग॒न् । यु॒धा । नॄन् ॥
पक्थासः पक्था हविषां पाचकाः भलानसः भद्रमुखाः । भलेति भद्रवाची । अलिनासः अलिनाः । तपोभिरप्रवृद्धा इत्यर्थः । विषाणिनः कण्डूयनार्थं कृष्णविषाणहस्ताः । दीक्षिता इत्यर्थः । शिवासः शिवाः यागादिना सर्वस्य लोकस्य शिवकराः । यागेन हि शिवं भवति लोकस्य । आ भनन्त अभिष्टुवन्ति तमिन्द्रम् । भनतिः शब्दकर्मा ‘नौति भनति' इति शब्दकर्मसु पाठात् । यः इन्द्रः सधमाः । सोमपानेन सह माद्यतीति सधमादः । सधमाद एव सधमाः । आर्यस्य कर्मशीलस्य गव्या गोसंघान् तृत्सुभ्यः हिंसकेभ्यः आ अनयत् । अजगन् अजगत् स्वयं च गोसंघान् लेभे । युधा युद्धेन तान् नॄन्’ शत्रून् जघान चेति शेषः ॥
“Those who dress the oblation, those who pronounce auspicious words, those who abstain frompenance, those who bear horns (in their hands), those who bestow happiness (on the world by sacrifice), glorifythat Indra, who recovered the cattle of the Arya from the plural nderers, who slew the enemies in battle.”
Together came the Pakthas, the Bhalanas, the Alinas, the Sivas, the Visanins.
Yet to the Trtsus came the Arya's Comrade, through love of spoil and heroes' war, to lead them.
The Pakthas [“cooked oblations”?] and the Bhalānases [“raiders”?] spoke out, and the Alinas, the Viṣānins, and the Śivas:
“The feasting companion of the Ārya [=Indra?], who led (us?) hither— with desire for cattle for the Tr̥tsus he has gone with battle against superior men [=us].”
Ihm jauchzten zu die Pakther und Bhalanas, die Aliner, die holden Säbeltrager, Er, bringend als des Arjers Freund die Beute den Tritsu's, kam im Kampfe zu den Männern.
Die Paktha´s, Bhalana´s, Alina´s, Visanin´s nannten sich seine guten Freunde. Der Mahlgenosse des Ariers, der seine Mannen unter Kampf heranführte, ist aus Verlangen nach Kühen den Tritsu´s zu Hilfe gekommen.
Пактха, бхалана, алина, вишанин
Объявили себя добрыми (друзьями).
Сотрапезник ария, который привел (подкрепления),
Из желания коров для тритсу отправился с боем к мужам.
दु॒रा॒ध्यो॒३॒॑ अदि॑तिं स्रे॒वय॑न्तोऽचे॒तसो॒ वि ज॑गृभ्रे॒ परु॑ष्णीम् । म॒ह्नावि॑व्यक्पृथि॒वीं पत्य॑मानः प॒शुष्क॒विर॑शय॒च्चाय॑मानः ॥
दु॒रो॒ध्यः॑ । अदि॑तिम् । स्रे॒वय॑न्तः । अ॒चे॒तसः॑ । वि । ज॒गृ॒भ्रे॒ । परू॑ष्णीम् । म॒ह्ना । अ॒वि॒व्य॒क् । पृ॒थि॒वीम् । पत्य॑मानः । प॒शुः । क॒विः । अ॒श॒य॒त् । चाय॑मानः ॥
दुराध्यः दुष्टाभिसंधयः अचेतसः मन्दमतयः सुदासः शत्रवः अदितिम् अदीनां परुष्णीं नदीं स्रेवयन्तः वि जगृभ्रे । विग्रहः कूलभेदः । तमकुर्वन् । परुष्ण्याः कूलं बिभिदुरित्यर्थः। सः सुदासः मह्ना इन्द्रप्रसादलब्धेन महिम्ना पृथिवीम् अविव्यक् तदैव व्याप्नोत् । न पुनरुदकेनाबाध्यत । ततः सुदासः शत्रुः चायमानः चयमानस्य पुत्रः कविः कविनामा पत्यमानः पलायमानः पशुः यागे संज्ञप्तः पशुरिव अशयत् अशेत । सुदासा निहत इत्यर्थः ॥
“The evil-disposed and stupid (enemies of Sudāsa), crossing the humble Paruṣṇi river, have brokendown its banks; but he by his greatness pervades the earth, and Kavi, the son of Cāyamana, like a fallingvictim, sleeps (in death).”
Fools, in their folly fain to waste her waters, they parted inexhaustible Parusni.
Lord of the Earth, he with his might repressed them: still lay the herd and the affrighted herdsman.
The ill-intentioned ones without insight, causing Aditi to abort, diverted (the course of) the (river) Paruṣṇī.
With his greatness he [=Indra? Turvaśa?] enveloped the earth, being master (of it). The poet lay there, being perceived as (just) a
(sacrificial) animal.
Es leiteten die unverständ'gen Thoren auf andre Bahn die flutende Paruschni; Da fasste sie mit Macht der Herr der Erde, und Hirt und Heerde lagen da voll Schrecken.
Indem sie in böser Absicht eine Fehlgeburt der Aditi bewirkten, leiteten die Toren die Parusni ab. Im Besitz der Macht umfaßte er die Erde. Als Opfertier lag er da, der sich für einen Weisen hielt.
Злоумышленники, сбивая с пути неисчерпаемую
Парушни, безумцы (эти) отвели (ее).
Владея мощью, он охватил землю.
(Жертвенным) животным лежал мнивший себя мудрым.
ई॒युरर्थं॒ न न्य॒र्थं परु॑ष्णीमा॒शुश्च॒नेद॑भिपि॒त्वं ज॑गाम । सु॒दास॒ इन्द्र॑: सु॒तुकाँ॑ अ॒मित्रा॒नर॑न्धय॒न्मानु॑षे॒ वध्रि॑वाचः ॥
ई॒युः । अर्थ॑म् । न । नि॒ऽअ॒र्थम् । परु॑ष्णीम् । आ॒शुः । च॒न । इत् । आ॒भि॒ऽपि॒त्वम् । ज॒गा॒म॒ । सु॒ऽदासे॑ । इन्द्रः॑ । सु॒ऽतुका॑न् । अ॒मित्रा॑न् । अर॑न्धयत् । मानु॑षे । वध्रि॑ऽवाचः ॥
अथेन्द्रः परुष्ण्या विच्छिन्नानि पर्वाणि संदधे । ततः परुष्ण्या आपः यथापूर्वम् अर्थं गन्तव्यमेव प्रवणदेशं प्रति परुष्णीम् ईयुः आययां चक्रुः ॥ ‘इण् गतौ ' इति धातोरन्तर्भावितण्यर्थात् लिटि ईयुः इति । अतो द्विकर्मकमाख्यातम् ॥ न्यर्थम् अगन्तव्यं परुष्ण्याः पार्श्वयोः स्थितं निम्नं देशं प्रति परुष्णीं न ईयुः । आशुश्चन राज्ञः सुदासोऽश्वोऽपि अभिपित्वम् अभिप्राप्तव्यमेव जगाम । इन्द्रः च सुदासे राज्ञे मानुषे लोके वध्रिवाचः जल्पकान् अमित्रान् शत्रून् सुतुकान् सुतोकान् । ‘तुक् तोकम्' इत्यपत्यनामसु पाठात् । अरन्धयत् वशमानयत् ॥
“The waters followed their regular course to the Paruṣṇi, nor (wandered) beyond it; the quick courser(of the king) came to the accessible plural ces, and Indra made the idly-talking enemies, with their numerousprogeny, subject among men (to Sudāsa).”
As to their goal they sped to their destruetion: they sought Parusni; e'en the swift returned not.
Indra abandoned, to Sudas the manly, the swiftly flying foes, unmanly babblers.
They came to the Paruṣṇī, to a failed end as if to their (real) goal. Not even the swift one made it home for supper.
Indra made those without alliance (to us) subject to Sudās, those, easy to thrust away, who, (though) in Manu’s (race), were of gelded speech.
Ihr Ziel, der Strom, ward ihnen zum Verderben; der schnellste selbst fand dort die Ruhestätte; Die flücht'gen Feinde gab dem Sudas Indra als Beute hin, dem Mann die Weiberzüng'gen.
Sie kamen ans falsche Ziel als wäre es ihr richtiges Ziel: in die Parusni. Auch der Flinke kam nicht zur Heimkehr. Indra gab die spornstreichs fliehenden Feinde in Manusa dem Sudas in die Hand, die wie Kastraten reden.
Они пришли как к цели к ложной цели – Парушни.
Даже прыткий не вернулся домой.
Индра отдал в Мануше во власть Судасу
Бегущих во весь дух недругов с голосами кастратов.
ई॒युर्गावो॒ न यव॑सा॒दगो॑पा यथाकृ॒तम॒भि मि॒त्रं चि॒तास॑: । पृश्नि॑गाव॒: पृश्नि॑निप्रेषितासः श्रु॒ष्टिं च॑क्रुर्नि॒युतो॒ रन्त॑यश्च ॥
ई॒युः । गावः॑ । न । यव॑सात् । अगो॑पाः । य॒था॒ऽकृ॒तम् । अ॒भि । मि॒त्रम् । चि॒तासः॑ । पृश्नि॑ऽगावः । पृश्नि॑ऽनिप्रेषितासः । श्रु॒ष्टिम् । च॒क्रुः॒ । नि॒ऽयुतः॑ । रन्त॑यः । च॒ ॥
यदेन्द्रः सुदासो रक्षणार्थमागच्छति तदा पृश्निनिप्रेषितासः पृश्निनिप्रेषिताः पृश्न्या मात्रा नितरां प्रहिताः चितासः संहता जानन्तो वा पृश्निगावः । पृश्निवर्णा गावोऽश्वा येषां ते पृश्निगावः मरुतः यथाकृतम् इन्द्रस्य साहाय्यं करवामेति यथा पूर्वं समयः कृतस्तं समयमनतिक्रम्य मित्रम् इन्द्रं यवसात् । निमित्तार्थे पञ्चमी । यवसं निमित्तीकृत्य अगोपाः गोपालेनारक्षिताः गावो न गाव इव अभि ईयुः अभिजग्मुः । रन्तयः रममाणाः नियुतः मरुतामश्वाः च । श्रुष्टिं शीघ्रप्राप्तिं चक्रुः । तस्मिन् युद्धे मरुत इन्द्रं साहाय्यार्थमभ्यगच्छन्नित्यर्थः ॥
“They who ride on particoloured cattle, (the Maruts), despatched by Pṛṣṇi and recalling theengagement made by them with their friend (Indra), came like cattle from the pasturage, when left without aherdsman; the exulting Niyut steeds brought them quickly (against the foe).”
They went like kine unherded from the pasture, each clinging to a friend as chance directed.
They who drive spotted steeds, sent down by Prsni, gave ear, the Warriors and the harnessed horses.
They went like cows without a cowherd from a pasture, (though) seeming (to go) to an alliance properly concluded—
the Pr̥śnigus, propelled down to the dappled one [/P(a)r(u)ṣṇī]. The teams and the battlers [?] followed orders.
Wie hirtenlose Kühe von der Weide entflohn gesellt dem Freund sie, wie sich's fügte, Mit bunten Rindern hin zur bunten Erde, es folgte nach der Tross mit seiner Ladung.
Sie gingen wie Rinder ohne Hirten von der Weide zu zufällig geschlossener Freundschaft geschart. Die Prisnigu´s, von der Prisni abwärts getrieben, leisteten willig Folge, ihre Gespanne und ihre ........
Словно коровы с пастбища без пастуха,
Шли они, собранные для случайного союза,
С запряженными пестрыми быками, загнанные вниз Пришни,
Они охотно последовали: упряжки и воины (?).
एकं॑ च॒ यो विं॑श॒तिं च॑ श्रव॒स्या वै॑क॒र्णयो॒र्जना॒न्राजा॒ न्यस्त॑: । द॒स्मो न सद्म॒न्नि शि॑शाति ब॒र्हिः शूर॒: सर्ग॑मकृणो॒दिन्द्र॑ एषाम् ॥
एक॑म् । च॒ । यः । विं॒श॒तिम् । च॒ । श्र॒व॒स्या । वै॒क॒र्णयोः॑ । जना॑न् । राजा॑ । नि । अस्तः॑ । द॒स्मः । न । सद्म॑न् । नि । शि॒शा॒ति॒ । ब॒र्हिः । शूरः॑ । सर्ग॑म् । अ॒कृ॒णो॒त् । इन्द्रः॑ । ए॒षा॒म् ॥
यः सुदासो राजा श्रवस्या यशस इच्छया अन्नेच्छया वा परुष्ण्याः पार्श्वस्थयोः वैकर्णयोः जनपदयोर्विद्यमानान् एकं च विंशतिं च जनान् न्यस्तः आत्मना अहन् सः राजा दस्मो न दर्शनीयो युवाध्वर्युरिव सद्मन् यज्ञगृहे बर्हि: यस्मिन् युद्धे सपत्नान नि शिशाति नितरां लुनाति तस्मिन् युद्धे शूरः इन्द्रः एषां मरुतां सर्गं प्रसवम् अकृणोत् सुदासः साहाय्यार्थमकरोत् ॥
“The hero Indra created the Maruts (for the assistance of the rājā), who, ambitious of fame, slewone-and-twenty of the men on the two banks (of the Paruṣṇi), as a well-looking priest lops the sacred grass inthe chamber of sacrifice.”
The King who scattered one-and-twenty people of both Vaikarna tribes through lust of glory-
As the skilled priest clips grass within the chamber, so hath the Hero Indra, wrought their downfall.
He who as king with desire for fame has strewn down the one and twenty peoples of the two Vaikarṇas,
just as a wonder-worker “whets down” the ritual grass on the seat. The champion Indra made a gush of them.
Der einundzwanzig Mannen der Vaikarner zu Boden warf voll Ruhmbegier, der König; Der starke warf sie hin wie Streu zum Sitze, Held Indra machte einen Strom aus ihnen.
Einundzwanzig Leute der beiden Vaikarna´s hat der König aus Ruhmbegierde niedergestreckt. Wie ein Sachkundiger das Barhis auf dem Opferplatz sticht er sie nieder. Der Held Indra macht ein Rennen unter ihnen.
Двадцать одного человека из обоих вайкарна
Царь поверг ниц из желания славы.
Он (их) бросает, как удивительный (жрец) – солому на сиденье (жертвы).
Герой Индра устроил гонки среди них.
अध॑ श्रु॒तं क॒वषं॑ वृ॒द्धम॒प्स्वनु॑ द्रु॒ह्युं नि वृ॑ण॒ग्वज्र॑बाहुः । वृ॒णा॒ना अत्र॑ स॒ख्याय॑ स॒ख्यं त्वा॒यन्तो॒ ये अम॑द॒न्ननु॑ त्वा ॥
अध॑ । श्रु॒तम् । क॒वष॑म् । वृ॒द्धम् । अ॒प्ऽसु । अनु॑ । द्रु॒ह्युम् । नि । वृ॒ण॒क् । वज्र॑ऽबाहुः । वृ॒णा॒नाः । अत्र॑ । स॒ख्याय॑ । स॒ख्यम् । त्वा॒ऽयन्तः॑ । ये । अम॑दन् । अनु॑ । त्वा॒ ॥
अध अपि च वज्रबाहुः इन्द्रः श्रुतं कवषं च वृद्धं च त्रीन् तथा द्रुह्युम् अनु आनुपूर्व्येण अप्सु उदकेषु नि वृणक् न्यमज्जयदित्यर्थः । अत्र अस्मिन्नवसरे ये त्वायन्तः त्वत्कामाः त्वा त्वाम् अनु अमदन् अस्तुवन् ते सखायः सख्याय सख्यार्थं त्वां वृणानाः सख्यं लेभिरे इति शेषः ॥
“You, the bearer of the thunderbolt, did drown Śruta, Kavaṣa, Vṛddha and afterwards Druhyu, in thewaters; for they, Indra, who are devoted to you, and glorify you, preferring your friendship, enjoy it.”
Thou, thunder-armed, o'erwhelmedst in the waters famed ancient Kavasa and then the Druhyu.
Others here claiming friendship to their friendship, devoted unto thee, in thee were joyful.
Then famous old Kavaṣa he wrenched down into the waters, and *Anu and Druhyu—he with the mace in his arms.
The ones devoted to you, who cheered you on, (were) choosing there your partnership for their partnership.
Er warf den grossen Kavascha, den hehren, mit Blitz bewehrt ins Wasser, nach die Druhju's; Da schlossen die, die liebend dich begrüssten, an alte Freundschaft an die neue Freundschaft.
Da stürzte der Keulenträger den berühmten alten Kavasa ins Wasser, hintendrein den Druhyukönig, während deine Anhänger, Freundschaft für Freundschaft erwählend, dir zujubelten.
Тогда знаменитого старого Кавашу
Носитель дубины сбросил в воду вслед за Друхью,
В то время как (те,) кто предан тебе, приветствовали тебя криками,
Выбирая дружбу за дружбу.
वि स॒द्यो विश्वा॑ दृंहि॒तान्ये॑षा॒मिन्द्र॒: पुर॒: सह॑सा स॒प्त द॑र्दः । व्यान॑वस्य॒ तृत्स॑वे॒ गयं॑ भा॒ग्जेष्म॑ पू॒रुं वि॒दथे॑ मृ॒ध्रवा॑चम् ॥
वि । स॒द्यः । विश्वा॑ । दृं॒हि॒तानि॑ । ए॒षा॒म् । इन्द्रः॑ । पुरः॑ । सह॑सा । स॒प्त । द॒र्दः॒ । वि । आन॑वस्य । तृत्स॑वे । गय॑म् । भा॒क् । जेष्म॑ । पू॒रुम् । वि॒दथे॑ । मृ॒ध्रऽवा॑चम् ॥
एषां कवषादीनां विश्वा विश्वानि दृंहितानि दृढानि दुर्गाणि पुरः नगरीश्च तद्रक्षासाधनभूतान् सप्त प्राकारांश्च इन्द्रः सहसा बलेन सद्यः एव वि दर्दः विदारयामास । अपि च आनवस्य अनोः संबन्धिनो बलस्य अनोः पुत्रस्य वा गयं गृहं धनं वा तृत्सवे तृत्सुनामकाय राज्ञे तृत्सूनां गणाय वा वि भाक् व्यभजत् । अदादित्यर्थः । इत्थमिन्द्रं स्तुवन्तो वयं विदथे युद्धे मृधवाचं बाधवाचं पूरुं मनुष्यं जेष्म जयेम ॥
“Indra, in his might, quickly demolished all their strongholds, and their seven (kinds of) cities; he hasgiven the dwelling of the son of Anu to Tṛtsu; may we, (by propitiating Indra), conquer in battle the ill-speakingman.”
Indra at once with conquering might demolished all their strong places and their seven castles.
The goods of Anu's son he gave to Trtsu. May we in sacrifice conquer scorned Puru.
In an instant Indra split open all their fortified places, their seven strongholds, with his might.
He shared out the patrimony of the descendant of Anu to Tr̥tsu. We defeated the Pūru of scornful speech at the rite of distribution.
An einem Tag zerbrach all ihre Festen und ihre sieben Burgen Indra kraftvoll; Des Fremden Hausrath gab er dann den Tritsu's, die Puru'e schlugen wir die weiberzüng'gen.
An einem Tage zersprengte Indra ihre Festen alle, die sieben Burgen mit Gewalt. Er teilte dem Tritsu das Eigentum des Anufürsten zu. Möchten wir den Puru besiegen, der bei dem Opfer Mißreden führt.
В один день все их твердыни
Индра разрушил силой – семь крепостей.
Он наделил тритсу имуществом предводителя ану.
Да победим мы Пуру, ведущего оскорбительные речи на жертвоприношении!
नि ग॒व्यवोऽन॑वो द्रु॒ह्यव॑श्च ष॒ष्टिः श॒ता सु॑षुपु॒: षट् स॒हस्रा॑ । ष॒ष्टिर्वी॒रासो॒ अधि॒ षड्दु॑वो॒यु विश्वेदिन्द्र॑स्य वी॒र्या॑ कृ॒तानि॑ ॥
न् । ग॒व्यवः॑ । अन॑वः । दु॒ह्यवः॑ । च॒ । ष॒ष्टिः । श॒ता । सु॒सु॒पुः॒ । षट् । स॒हस्रा॑ । ष॒ष्टिः । वी॒रासः॑ । अधि॑ । षट् । दु॒वः॒ऽयु । विश्वा॑ । इत् । इन्द्र॑स्य । वी॒र्या॑ । कृ॒तानि॑ ॥
गव्यवः गोकामाः अनवः अनोः संबन्धिनः द्रुह्यवः द्रुह्योः संबन्धिनः च वीरासः वीराः षष्टिः शता शतानि । सहस्राणीत्यर्थः। षट् सहस्रा सहस्राणि च षष्टिः च अधि षट् अधिकाः षट् च दुवोयु दुवोयुवे । चतुर्थीलुक् । परिचरणकामाय सुदासे। ‘नमस्यति दुवस्यति' इति परिचरणकर्मसु पाठात् । नि सुषुपुः नितरां शेरते । निहता इत्यर्थः । तान्येतानि विश्वा विश्वानि कृतानि कार्याणि 'इन्द्रस्य इत् इन्द्रस्यैव वीर्या वीर्याणीति ॥
“The warriors of the Anus and Druhyus, intending (to carry off the) cattle, (hostile) to the pious(Sudāsa) perished to the number of sixty-six thousand six hundred and sixty; such are all the glorious acts ofIndra.”
The Anavas and Druhyus, seeking booty, have slept, the sixty hundred, yea, six thousand,
And six-and-sixty heroes. For the pious were all these mighty exploits done by Indra.
The cow-seeking Anu and Druhyu people fell down to sleep—sixty hundred, six thousand (of them).
(But on the other side there were just) sixty heroes with six on top, in search of (Indra’s) favor. All these are the manly deeds of Indra.
Der kampfbegierigen Anu's und der Druhju's entschliefen sechzighundert, sechsmal tausend Und sechsundsechzig Helden zur Vergeltung; das alles sind des Indra Heldenthaten.
Die rindergierigen Anu´s und Druhyu´s, sechzig hundert sechs tausend sechzig und noch sechs Männer sind ehrerbietig entschlafen. Alles Heldentaten, die Indra vollbracht hat.
Жаждущие быков ану и друхью
Шестьдесят сотен шесть тысяч шестьдесят
Героев и еще шесть уснули (навеки) с почетом.
Все это подвиги, совершенные Индрой.
इन्द्रे॑णै॒ते तृत्स॑वो॒ वेवि॑षाणा॒ आपो॒ न सृ॒ष्टा अ॑धवन्त॒ नीची॑: । दु॒र्मि॒त्रास॑: प्रकल॒विन्मिमा॑ना ज॒हुर्विश्वा॑नि॒ भोज॑ना सु॒दासे॑ ॥
इन्द्रे॑ण । ए॒ते । तृत्स॑वः । वेवि॑षाणाः । आपः॑ । न । सृ॒ष्टाः । अ॒ध॒व॒न्त॒ । नीचीः॑ । दुः॒ऽमि॒त्रासः॑ । प्र॒क॒ल॒ऽवित् । मिमा॑नाः । ज॒हुः । विश्वा॑नि । भोज॑ना । सु॒ऽदासे॑ ॥
कदाचिदिन्द्रेण रक्षिता अप्यन्यदा तेनैव बाध्यन्ते । एते तृत्सवः दुर्मित्रासः दुष्टमित्राः प्रकलवित् अजानन्तः इन्द्रेण वेविषाणाः युद्धार्थं संगताः सृष्टाः पलायनार्थमुद्युक्ताः नीचीः नीचीनाः आपो न आप इव अधवन्त अधावन्त । ततः मिमानाः सुदासा बाध्यमानाः विश्वानि भोजना भोग्यानि धनानि सुदासे राज्ञे जहुः ॥ ॥ २६ ॥
“These hostile, Tṛtsus, ignorantly contending with Indra, fled routed as rapidly as rivers on a downwardcourse, and being discomfited, abandoned all their possessions to Sudāsa.”
These Trtsus under Indra's careful guidance came speeding like loosed waters rushing downward.
The foemen, measuring exceeding closely, abandoned to Sudas all their provisions.
These Tr̥tsus, constantly laboring alongside Indra, ran like waters released downward.
The ill-allied ones, meting (their supplies) out with a miser’s eye, (yet) left behind all their goodies for Sudās.
Geführt von Indra strömten diese Tritsu's hernieder gleich ergossenen Gewässern; Die bösen Feinde, die wie Krämer messen, verloren alle Habe an den Sudas.
Von Indra wieder instandgesetzt ergossen sich die Tritsu´s wie die freigelassenen Gewässer niederwärts. Die Feinde, die kleinlich zumessen, überließen all ihre Besitztümer dem Sudas.
Эти тритсу, приведенные в действие Индрой,
Устремились вниз, словно выпущенные воды.
Недруги, скупо отмеряющие,
Бросили все запасы Судасу.
अ॒र्धं वी॒रस्य॑ शृत॒पाम॑नि॒न्द्रं परा॒ शर्ध॑न्तं नुनुदे अ॒भि क्षाम् । इन्द्रो॑ म॒न्युं म॑न्यु॒म्यो॑ मिमाय भे॒जे प॒थो व॑र्त॒निं पत्य॑मानः ॥
अ॒र्धम् । वी॒रस्य॑ । शृ॒त॒ऽपाम् । अ॒नि॒न्द्रम् । परा॑ । शर्ध॑न्तम् । नु॒नु॒दे॒ । अ॒भि । क्षाम् । इन्द्रः । म॒न्युम् । म॒न्यु॒ऽभ्यः॑ । मि॒मा॒य॒ । भे॒जे । प॒थः । व॒र्त॒निम् । पत्य॑मानः ॥
इन्द्रः अभि क्षां भूमिमभि । भूम्यामित्यर्थः। वीरस्य वीर्ययुक्तस्य सुदासः अर्धं हिंसकम् ॥ अर्धेर्हिंसाकर्मणोऽर्धशब्दस्य निष्पत्तिः ॥ अनिन्द्रम् । यस्य बुद्धाविन्द्रो नास्त्यसावनिन्द्रः । तम् । इन्द्रमगणयन्तमित्यर्थः। शृतपां शृतस्य क्षीरादेर्हविषः पातारं शर्धन्तम् उत्सहमानं परा नुनुदे । किंच मन्युभ्यः मन्युकर्तुर्मन्युना मिनतो हिंसतो वा शत्रोः मन्युं क्रोधं मिमाय बबाधे। अथ सुदासः शत्रुः पथः मार्गान् पत्यमानः गच्छन् 'वर्तनिं पलायनमार्गं भेजे प्राप॥
“Indra has scattered over the earth the hostile rival of the hero (Sudāsa), the senior of Indra, theappropriator of the oblation; Indra has baffled the wrath of the wratfhful enemy, and the (foe) advancing on theway (against Sudāsa) has taken the path of flight.”
The hero's side who drank the dressed oblation, Indra's denier, far o'er earth he scattered.
Indra brought down the fierce destroyer's fury. He gave them various roads, the path's Controller.
The (mere) half a hero, who drinks the cooked oblation without Indra, who vaunts himself, did he thrust away to the ground.
Indra confounded the battle fury of the one who confounds the battle fury (of others). He took to the course of the path, being master of it.
Die indralose, freche Schar des Mannes, die Opfer trinkt, stiess Indra fort zu Boden; Des Wuthentbrannten Wuth vertilgte Indra; der Wegbeherrscher theilte aus die Wege.
Zu Boden hat er den Überheblichen gestoßen, der nur ein halber Mann ist, der ohne Indra die gekochte Milch trinkt. Indra durchkreuzte die Absicht des die Absicht Durchkreuzenden. Auf die Wege machte sich, wer noch eine Spur des Weges besaß.
(Того, кто) полмужчины, (кто) пьет без Индры вареный напиток,
(Кто) заносчив, он отшвырнул на землю.
Индра пресек ярость пресекающего ярость.
В путь отправился (тот, кто еще) владел колеёй.
आ॒ध्रेण॑ चि॒त्तद्वेकं॑ चकार सिं॒ह्यं॑ चि॒त्पेत्वे॑ना जघान । अव॑ स्र॒क्तीर्वे॒श्या॑वृश्च॒दिन्द्र॒: प्राय॑च्छ॒द्विश्वा॒ भोज॑ना सु॒दासे॑ ॥
आ॒ध्रेण॑ । चि॒त् । तत् । ऊँ॒ इति॑ । एक॑म् । च॒का॒र॒ । सिं॒ह्य॑म् । चि॒त् । पेत्वे॑न । ज॒घा॒न॒ । अव॑ । स्र॒क्तीः । वे॒श्या॑ । अ॒वृ॒श्च॒त् । इन्द्रः॑ । प्र । अ॒य॒च्छ॒त् । विश्वा॑ । भोज॑ना । सु॒ऽदासे॑ ॥
इन्द्रः तत् तदा आध्रेण चित् दरिद्रेणापि सुदासा एकं मुख्यं दानकर्म चकार कारयामास । सिंह्यं चित् । प्रवयाः सिंहः सिंह्यः । तमपि पेत्वेन छागेन जघान घातयामास। वेश्या । वेशी सूची । तया स्रक्तीः यूपादेरश्रीन् अव अवृश्चत् अववृक्तवान् । वेश्यादेः कृत्यं सूच्यैवाकरोदित्यर्थः । तान्येतानि त्रीणि कर्माणि असंभावितानीति नाशङ्कनीयानि इन्द्रस्य महिम्नोऽधिकत्वात् । विश्वा विश्वानि भोजना भोजनानि भोग्यानि धनानि सुदासे राज्ञे प्रायच्छत् अदाच्च ॥
“Indra, has effected a valuable (donation) by a pauper; he has slain an old lion by a goat; he has cut theangles of the sacrificial post with a needle; he has given all the spoils (of the enemy) to Sudāsa.”
E'en with the weak he wrought this matchless exploit: e'en with a goat he did to death a lion.
He pared the pillar's angles with a needle. Thus to Sudas Indra gave all provisions.
Even with a feeble thing he performed this unique (deed): he smote even the lioness with a wether.
Indra hewed down the poles with a pin. He handed over all the goodies to Sudās.
Durch Schwache auch vollführt' er seine Absicht, die Löwin auch erschlug er durch den Widder, Die Zacken brach er ab mit einer Nadel; dem Sudas schenkte alle Güter Indra.
Durch den Schwachen hat er diese einzige Tat getan; die Löwin hat er durch einen Schafbock erlegt. Mit einer Nadel hat Indra die Zacken abgespalten. Er schenkte dem Sudas all ihre Besitztümer.
Всего лишь с помощью слабого совершил он этот единственный (подвиг):
Саму львицу он убил с помощью барана.
Индра обрубил зубцы иглой.
Он подарил все запасы Судасу.
शश्व॑न्तो॒ हि शत्र॑वो रार॒धुष्टे॑ भे॒दस्य॑ चि॒च्छर्ध॑तो विन्द॒ रन्धि॑म् । मर्ताँ॒ एन॑: स्तुव॒तो यः कृ॒णोति॑ ति॒ग्मं तस्मि॒न्नि ज॑हि॒ वज्र॑मिन्द्र ॥
शश्व॑न्तः । हि । शत्र॑वः । र॒र॒धुः । ते॒ । भे॒दस्य॑ । चि॒त् । शर्ध॑तः । वि॒न्द॒ । रन्धि॑म् । मर्ता॑न् । एनः॑ । स्तु॒व॒तः । यः । कृ॒णोति॑ । ति॒ग्मम् । तस्मि॑न् । नि । ज॒हि॒ । वज्र॑म् । इ॒न्द्र॒ ॥
हे इन्द्र ते तव शत्रवः अरयः शश्वन्तः बहवः ररधुः वशमीयुः । चित् अपि च शर्धतः उत्सहमानस्य भेदस्य । भिनत्ति मर्यादा इति भेदो नास्तिकः । तस्य । यद्वा । भेदो नाम सुदासः शत्रुः कश्चित् । तस्येत्यर्थः । रन्धिं वशीकरं विन्द लभस्व । यः भेदः स्तुवतः त्वां स्तुवत मर्तान् मर्त्यान् प्रति एनः पापं कृणोति करोति तस्मिन् भेदे तिग्मं निशितं योद्धारमुत्साहयन्तम्। तथा च यास्कः-’ तिग्मं तेजतेरुत्साहकर्मणः ' ( निरु. १०. ६) इति । वज्रम् । वजति गच्छत्येव शत्रुं न प्रतिहन्यत इति वज्रः । तम् ॥ वज्रशब्दो वजेः ‘ऋज्रेन्द्राग्रवज्रविप्र० इत्यादिना रन्प्रत्ययान्तो निपातितः ॥ तं जहि । वज्रेण भेदं प्रहरेत्यर्थः ॥
“Your numerous enemies, Indra, have been reduced to subjection, effect at some time or other thesubjugation of the turbulent Bheda, who holds men praising you as guilty of wickedness; hurl, Indra, your sharpthuderbolt against him.”
To thee have all thine enemies submitted: e'en the fierce Bheda hast thou made thy subject.
Cast down thy sharpened thunderbolt, O Indra, on him who harms the men who sing thy praises.
“Because one after the other, the rivals become subject to you, procure the subjugation even of vaunting Bheda.
Who(ever) commits an offense against mortals who praise, smash your sharp mace down on him, o Indra.”
Denn dir erlagen alle Feindesscharen; bezwinge jeden trotzenden Vertilger; Wer an den frommen Männern Frevel übet, auf den wirf nieder Indra, scharfen Blitzstrahl.
Alle Feinde sind dir ja erlegen. Finde du auch des überheblichen Bheda schwache Stelle! Wer an den lobsingenden Sterblichen Frevel begeht, auf den schleudere deine scharfe Keule, Indra!
Ведь все враги бывают подвластны тебе.
Найди уязвимое место заносчивого Бхеды!
Кто причиняет зло смертным, прославляющим (богов),
Пригвозди его острой ваджрой, о Индра!
आव॒दिन्द्रं॑ य॒मुना॒ तृत्स॑वश्च॒ प्रात्र॑ भे॒दं स॒र्वता॑ता मुषायत् । अ॒जास॑श्च॒ शिग्र॑वो॒ यक्ष॑वश्च ब॒लिं शी॒र्षाणि॑ जभ्रु॒रश्व्या॑नि ॥
आव॑त् । इन्द्र॑म् । य॒मुना॑ । तृत्स॑वः । च॒ । प्र । अत्र॑ । भे॒दम् । स॒र्वऽता॑ता । मु॒षा॒य॒त् । अ॒जासः॑ । च॒ । शिग्र॑वः । यक्ष॑वः । च॒ । ब॒लिम् । शी॒र्षाणि॑ । ज॒भ्रुः॒ । अश्व्या॑नि ॥
अत्र अस्मिन् सर्वताता सर्वतातौ युद्धे य इन्द्रः भेदं नास्तिकं भेदनामकं वा सुदासः शत्रुं प्र मुषायत् प्रामुष्णात् । अवधीदित्यर्थः । तम् इन्द्रं यमुना आवत् अतोषयत् । तत्तीरवासी जनः सर्वोऽप्यतोषयदित्यर्थः। तृत्सवः तृत्सोः पुरुषाश्चावन् । आवत् इत्येकवचनं बहुवचनान्ततया विपरिणतं सदत्र संबध्यते । किंच अजासः अजाः जनपदाः शिग्रवः जनपदाः यक्षवश्व जनपदाः अश्व्यानि अश्वसंबन्धीनि शीर्षाणि शिरांसि । युद्धे हतानामश्वानां शिरांसीत्यर्थः । बलिम् उपहारं तस्मा इन्द्राय उप जभ्रुः उपजह्रुः । यद्वा । अश्व्यानि शीर्षाणि युद्धे गृहीतान् मुख्यानश्वानिन्द्राय उपहारं जह्रुरित्यर्थः ॥ ।
“The dwellers on the Yamuna and the Tṛtsus glorified Indra when he killed Bheda in battle; the Ajas, theŚigrus, the Yakṣas, offered him as a sacrifice the heads of the horses (killed in the combat).”
Yamuna and the Trtsus aided Indra. There he stripped Bheda bare of all his treasures.
The Ajas and the Sigrus and the Yaksus brought in to him as tribute heads of horses.
The Yamunā (River) helped Indra, as did the Tr̥tsus. He despoiled Bheda there entirely,
and the Ajas, Śighras, and the Yakṣus brought horses’s heads as tribute.
Dem Indra half die Jamuna, die Tritsu's; da plünderte er gänzlich aus den Tilger; Die Adscha's dann, die Çigru's und die Jakschu's entrichteten als Zoll der Pferde Häupter.
Dem Indra standen die Yamuna und die Tritsu´s zur Seite. Da raubte er den Bheda vollständig aus. Die Aja´s und Sigru´s und Yaksu´s brachten Pferdeköpfe als Tribut dar.
Поддержали Индру Ямуна и тритсу.
Тут он и вовсе ограбил Бхеду.
Аджа, шигру и якшу
Принесли в дань конские головы.
न त॑ इन्द्र सुम॒तयो॒ न राय॑: सं॒चक्षे॒ पूर्वा॑ उ॒षसो॒ न नूत्ना॑: । देव॑कं चिन्मान्यमा॒नं ज॑घ॒न्थाव॒ त्मना॑ बृह॒तः शम्ब॑रं भेत् ॥
न । ते॒ । इ॒न्द्र॒ । सु॒ऽम॒तयः॑ । न । रायः॑ । स॒म्ऽचक्षे॑ । पूर्वाः॑ । उ॒षसः॑ । न । नूत्नाः॑ । देव॑कम् । चि॒त् । मा॒न्य॒मा॒नम् । ज॒घ॒न्थ॒ । अव॑ । त्मना॑ । बृ॒ह॒तः । शम्ब॑रम् । भे॒त् ॥
हे इन्द्र ते तव पूर्वा: पुरातनाः सुमतयः शोभनमतयः रायः धनानि च उषसो न उषस इव न संचक्षे संख्यातुं न शक्याः । न नूत्नाः नूतनाश्च सुमतयो रायश्च न संचक्षे । किंच त्वं मान्यमानं मन्यमानस्य पुत्रं देवकं देवकनामानं शत्रुं जघन्थ अवधीः । त्मना स्वयमेव बृहतः महतः शैलात् शम्बरं च अव भेत् अवाभैत्सीरिति ॥ ॥ २७ ॥
“Your favours, Indra, and your bounties, whether old or new, cannot be counted like the (recurring)dawn; you have slain Devaka, the son of Mānyamāna, and of thine own will, has cast down Śambara from thevast (mountain).”
Not to be scorned, but like Dawns past and recent, O Indra, are thy favours and thy riches.
Devaka, Manyamana's son, thou slewest, and smotest Sambara from the lofty mountain.
Neither your favors nor your riches, o Indra, can be entirely surveyed, through the previous dawns, nor through the current ones.
You smote even the one who fancied himself a little god. You cut down Śambara from the lofty (mountain) by yourself.
Unzählig sind, o Indra, deine Gnaden und Güter, wie die frühern, spätern Morgen, Der sich ein Göttchen dünkte, den erschlugst du; du warfst herab den Çambara vom Berge.
Deine Gnade sind deine Reichtümer, o Indra, die früheren und die neuesten, sind nicht vollständig aufzuzählen, so wenig wie die Morgenröten. Auch den Götzen, den Dünkling hast du erschlagen; in eigener Person stießest du den Sambara vom hohen Berge herab.
О Индра, твои милости и богатства,
Прежние и нынешние, необозримы, словно утренние зори.
Даже божка чванливого убил ты.
Ты сам столкнул Шамбару с высокой (горы).
प्र ये गृ॒हादम॑मदुस्त्वा॒या प॑राश॒रः श॒तया॑तु॒र्वसि॑ष्ठः । न ते॑ भो॒जस्य॑ स॒ख्यं मृ॑ष॒न्ताधा॑ सू॒रिभ्य॑: सु॒दिना॒ व्यु॑च्छान् ॥
प्र । ये । गृ॒हात् । अम॑मदुः । त्वा॒ऽया । प॒रा॒ऽश॒रः । श॒तऽया॑तुः । वसि॑ष्ठः । न । ते॒ । भो॒जस्य॑ । स॒ख्यम् । मृ॒ष॒न्त॒ । अध॑ । सू॒रिऽभ्यः॑ । सु॒ऽदिना॑ । वि । उ॒च्छा॒न् ॥
हे इन्द्र पराशरः शतयातुः बहुरक्षाः । बहूनि रक्षांसि बाधितुं यं कामयन्ते स शतयातुः बहूनां रक्षसां शातयिता वा । शक्तिः वसिष्ठः चैवमादयः ये ऋषयः त्वाया त्वदिच्छया गृहात् गृहं प्राप्य ॥ ल्यब्लोपे द्वितीयार्थे पञ्चमी (पा. सू. २. ३. २८, १) ॥ यद्वा गृहात् गृहे । सप्तम्यर्थे पञ्चमी । प्र अममदुः त्वां प्रतुष्टवुः प्रकर्षेण तर्पितवन्तो वा ते पराशरप्रभृतयः भोजस्य भोजकस्य पालकस्य ते तव सख्यं सख्युः कर्म स्तोत्रं यजनं वा न मृषन्त न विस्मरन्ति । मृष मर्षे ' । मर्षों मर्षणम् । तन्न कुर्वन्तीत्यर्थः । यतो न विस्मरन्ति अध अतो हेतोः सूरिभ्यः सूरीणां स्तोतॄणामेषाम् । अत्र विभक्तिव्यत्ययः । सुदिना सुदिनानि व्युच्छान् व्युच्छन्ति निवसन्ति । उपगच्छन्तीत्यर्थः ॥
“Parāśara, the destroyer of hundreds (of rākṣasas), and Vasiṣṭha they who, devoted to you, haveglorified you in every dwelling, neglect not the friendship of you (their) benefactor; therefore prosperous daysdawn upon the pious.”
They who, from home, have gladdened thee, thy servants Parasara, Vasistha, Satayatu,
Will not forget thy friendship, liberal Giver. So shall the days dawn prosperous for the princes.
Those from (this?) house who reached elation in devotion to you— Parāśara, Śatayātu, Vasiṣṭha—
they did not neglect their partnership with you, who provided for
(them). So now day-bright (dawns) will dawn forth for the patrons.
Die liebend dich vom Hause her begrüssten, Paraçara, Vasischtha, Çatajatu, Vergassen nie dir, güt'gem, deine Freundschaft; den Edlen mögen heitre Tage leuchten.
Parasa, Satayatu, Vasistha, die deinetwegen vom Hause fortgepilgert waren, werden deine, des Gastfreien, Freundschaft nicht vergessen. Nun werden den Lohnherren glückliche Tage anbrechen.
(Те,) что поспешили ради тебя из дому:
Парашара, Шатаяту, Васиштха –
Не забудут дружбы с тобою, радушным!
Теперь воссияют счастливые дни для (наших) покровителей!
द्वे नप्तु॑र्दे॒वव॑तः श॒ते गोर्द्वा रथा॑ व॒धूम॑न्ता सु॒दास॑: । अर्ह॑न्नग्ने पैजव॒नस्य॒ दानं॒ होते॑व॒ सद्म॒ पर्ये॑मि॒ रेभ॑न् ॥
द्वे इति॑ । नप्तुः॑ । दे॒वऽव॑तः । श॒ते इति॑ । गोः । द्वा । रथा॑ । व॒धूऽम॑न्ता । सु॒ऽदासः॑ । अर्ह॑न् । अ॒ग्ने॒ । पै॒ज॒ऽव॒नस्य॑ । दान॑म् । होता॑ऽइव । सद्म॑ । परि॑ । ए॒भि॒ । रेभ॑न् ॥
देववतः राज्ञः नप्तुः पौत्रस्य पैजवनस्य पिजवनपुत्रस्य सुदासः राज्ञः गोः गवां द्वे शते वधूमन्ता वधूसंयुक्तौ द्वा द्वौ रथा रथौ च देयं दानं दानभूतान् रेभन् इन्द्रं स्तुवन् अत एव अर्हन योग्योऽहं वसिष्ठो हे अग्ने सद्म यज्ञगृहं होतेव वषट्कर्तेव पर्येमि । अत्राग्नेः संबोधनं सर्वदेवमुख्यत्वप्रतिपादनार्थं न तु देवतात्वज्ञापनार्थमतद्देवताकत्वादस्य सूक्तस्य ॥
“Praising the liberality of Sudāsa, the grandson of Devavat, the son of Paijavana, the donor of twohundred cows, and of two chariots with two wives, I, worthy (of the gift), circumambulate you, Agni, like theministrant priest in the chamber (of sacrifice).”
Priest-like, with praise, I move around the altar, earning Paijavana's reward, O Agni,
Two hundred cows from Devavan's descendant, two chariots from Sudas with mares to draw them.
Two hundred (head) of cattle from the descendant of Devavant, two chariots carrying brides from Sudās—
deserving the gift of Paijavana, o Agni, I circle around (it), like a Hotar the seat (of the sacrificial victim), as I “rasp” [=sing].
Zweihundert Rinder, zwei mit Gespann versehene Wagen, vom Sudas, dem Enkel des Devavat von Paidschavana [Beiname des Sudas] als Lohn verdienend, o Agni, umwandre ich preisend wie ein Priester den Altar.
Zweihundert Kühe des Enkels des Devavat, zwei Wagen samt jungen Weibern von Sudas - würdig dieser Schenkung des Paijavana, o Agni, umwandele ich sie, lautredend wie ein Hotri den Opferplatz.
Двести быков внука Девавата,
Две колесницы с юными женами Судаса –
О Агни, достойный дара Пайджаваны
Хожу я вокруг, воспевая, как хотар вокруг места жертвоприношения.
च॒त्वारो॑ मा पैजव॒नस्य॒ दाना॒: स्मद्दि॑ष्टयः कृश॒निनो॑ निरे॒के । ऋ॒ज्रासो॑ मा पृथिवि॒ष्ठाः सु॒दास॑स्तो॒कं तो॒काय॒ श्रव॑से वहन्ति ॥
च॒त्वारः॑ । मा॒ । पै॒ज॒ऽव॒नस्य॑ । दानाः॑ । स्मत्ऽदि॑ष्टयः । कृ॒श॒निनः॑ । नि॒रे॒के । ऋ॒ज्रासः॑ । मा॒ । पृ॒थि॒वि॒ऽस्थाः । सु॒ऽदासः॑ । तो॒कम् । तो॒काय॑ । श्रव॑से । व॒ह॒न्ति॒ ॥
पैजवनस्य पिजवनपुत्रस्य सुदासः राज्ञः स्मद्दिष्टयः प्रशस्तातिसर्जनाः श्रद्धादिदानाङ्गयुक्ताः कृशनिनः हिरण्यालंकारवन्तः निरेके दुर्गतौ सत्याम् ऋज्रासः ऋजुगामिनः पृथिविष्ठाः पृथिव्यां सुप्रतिष्ठिताः दानाः देयभूताः चत्वारः अश्वाः तोकं पुत्रवत्पालनीयं मां वसिष्ठं रथे स्थितं तोकाय तोकस्य पुत्रस्य । षष्ट्यर्थे चतुर्थी । श्रवसे अन्नाय यशसे वा वहन्ति । पुनः मा इति पूरणः ॥
“Four (horses), having golden trappings, going steadily on a difficult road, celebrated on the earth, theexcellent and acceptable gifts (made) to me by Sudāsa, the son of Paijavana, bear me as a son (to obtain) foodand progeny.”
Gift of Paijavana, four horses bear me in foremost place, trained steeds with pearl to deck them.
Sudas's brown steeds, firmly-stepping, carry me and my son for progeny and glory.
The four gift(-horse)s of Paijavana, along with their allotted (gear), covered with pearls, (convey) me exclusively.
The silvery ones of Sudās who tread the earth convey me and my
progeny, for my progeny to be famed.
Mich fahren vier von Sudas Paidschavana geschenkte leicht zu lenkende mit Perlen geschmückte, fest auf die Erde tretende braune Rosse herbei, und führen mich und meine Kinder zu Nachkommenschaft und Ruhm (?)
Vier geschenkte Rosse des Paijavana, zusammen geschult, perlengeschmückt, im alleinigen Besitz, fahren mich. Die Schimmel des Sudas fahren mich, während er auf der Erde steht, und meinen Samen, zum Ruhme für meinen Samen;
Меня – четыре дара Пайджаваны,
Объезженные вместе, украшенные жемчугом, в полной власти (моей),
Меня – буланые (кони) Судаса, стоящего на земле,
И (мое) потомство везут к славе для потомства!
यस्य॒ श्रवो॒ रोद॑सी अ॒न्तरु॒र्वी शी॒र्ष्णेशी॑र्ष्णे विब॒भाजा॑ विभ॒क्ता । स॒प्तेदिन्द्रं॒ न स्र॒वतो॑ गृणन्ति॒ नि यु॑ध्याम॒धिम॑शिशाद॒भीके॑ ॥
यस्य॑ । श्रवः॑ । रोद॑सी॒ इति॑ । अ॒न्तः । उ॒र्वी इति॑ । शी॒र्ष्णेऽशी॑र्ष्णे । वि॒ऽब॒भाज॑ । वि॒ऽभ॒क्ता । स॒प्त । इत् । इन्द्र॑म् । न । स्र॒वतः॑ । गृ॒ण॒न्ति॒ । नि । यु॒ध्या॒म॒धिम् । आ॒शि॒शा॒त् । अ॒भीके॑ ॥
विस्तीर्णयोर्द्यावापृथिव्योर्मध्ये वर्तत इत्यर्थः । यश्च सुदाः विभक्ता धनस्य प्रदाता शीर्ष्णेशीर्ष्णे श्रेष्ठाय श्रेष्ठाय विबभाज धनं प्रददौ तं सुदासं सप्तेत् सप्तैव लोकाः इन्द्रं न इन्द्रमिव गृणन्ति स्तुवन्ति । किंच स्रवतः नद्यः अभीके युद्धे युध्यामधिं युध्यामधिनामकं सपत्नं नि अशिशात् न्यहन् ॥
“The seven worlds praise (Sudāsa) as if he were Indra; him whose fame (spreads) through thespacious heaven and earth; who, munificent, has distributed (wealth) on every eminent person n, and (for him) theflowing (rivers) have destroyed Yudhyamadhi in war.”
Him whose fame spreads between wide earth and heaven, who, as dispenser, gives each chief his portion,
Seven flowing Rivers glorify like Indra. He slew Yudhyamadhi in close encounter.
He whose fame the Apportioner has apportioned to every head between the two wide world-halves,
they hymn (him) just as the seven streams do Indra. He “whetted
down” Yudhyāmadhi at the moment of encounter.
Dessen Ruhm sich zwischen den beiden weiten Welten verbreitet, der jedem Haupte Gaben zutheilt als Vertheiler, ihn preisen wie den Indra die sieben Ströme, er streckte den Judhjamadhi zu Boden im Kampfe.
Dessen Ruhm zwischen den beiden Welten sich ausbreitet, der auf jeden Kopf als Verteiler die Beute verteilt hat, ihn preisen sie wie die sieben Ströme den Indra. Er hat den Yudhyamadhi im Zweikampf niedergestochen.
Чья слава (распространилась) между двух обширных миров,
(Тот) как раздатель раздал (дары) на каждую голову.
Они воспевают (его), как семь потоков – Индру.
В единоборстве он заколол Юдхьямадхи.
इ॒मं न॑रो मरुतः सश्च॒तानु॒ दिवो॑दासं॒ न पि॒तरं॑ सु॒दास॑: । अ॒वि॒ष्टना॑ पैजव॒नस्य॒ केतं॑ दू॒णाशं॑ क्ष॒त्रम॒जरं॑ दुवो॒यु ॥
इ॒मम् । न॒रः॒ । म॒रु॒तः॒ । स॒श्च॒त॒ । अनु॑ । दिवः॑ऽदासम् । न । पि॒तर॑म् । सु॒ऽदासः॑ । अ॒वि॒ष्टन॑ । पै॒ज॒ऽव॒नस्य॑ । केत॑म् । दुः॒ऽनाश॑म् । क्ष॒त्रम् । अ॒जर॑म् । दु॒वः॒ऽयु ॥
हे नरः नेतारः मरुतः इमं सुदासं राजानं सुदासः राज्ञः पितरं दिवोदासं न दिवोदासमिव । दिवोदास इति पिजवनस्यैव नामान्तरम् । अनु सश्चत अनुसेवध्वम् । किंच दुवोयु परिचरणकामस्य ॥ षष्ठ्या लुक् ॥ पैजवनस्य पिजवनपुत्रस्य सुदासः केतं मन्त्रं गृहं वा अविष्टन रक्षत । अपि चास्य सुदासः क्षत्रं बलं दूणाशं दुर्नशमविनाशि अजरम् अशिथिलं चास्तु ॥ ॥ २८॥
“Maruts, leaders (of rites), attend upon this (prince) as you did upon Divodāsa, the father of Sudāsa;favour the prayers of the devout son of Pijavana, and may his strength be unimpaired, undecaying].”
Attend on him O ye heroic Maruts as on Sudas's father Divodasa.
Further Paijavana's desire with favour. Guard faithfully his lasting firm dominion.
You superior men, you Maruts, accompany this (man) here, like Divodāsa, the father of Sudās.
Give aid to the aspiration of Paijavana—lordly power difficult to attain and unaging—(as he) seeks (your) favor.
O ihr Maruthelden geleitet diesen, wie den Divodasa, den Vater des Sudas, befördert des Paidschavana Absicht, seine unvertilgbare unvergängliche Herrschaft zum Lohne.
Haltet zu ihm, ihr Herren Marut, wie zu Divodasa, des Sudas Vater! Unterstützet aus Hochachtung den Wunsch des Paijavana, eine unerreichte, unverwelkliche Herrschaft!
За ним следуйте, о мужи Маруты,
Как за Диводасой, отцом Судаса!
Поддерживайте желание Пайджаваны –
Недостижимую, непреходящую власть!