Sukta 7.99
ऋषिवसिष्ठः
देवताविष्णुः
मन्त्र7
छन्दत्रिष्टुप्
परो᳓ मा᳓त्रया तनु᳓वा वृधान
न᳓ ते महित्व᳓म् अ᳓नु अश्नुवन्ति
उभे᳓ ते विद्म र᳓जसी पृथिव्या᳓
वि᳓ष्णो देव त्व᳓म् परम᳓स्य वित्से
पर इति सकारान्तं परस्तादित्यस्यार्थे । परशब्दाच्छान्दसोऽसिप्रत्ययः ‘परो दिवा पर एना पृथिव्या ' (ऋ. सं. १०. ८२.५) इति यथा। मात्रयेति व्यत्ययेन तृतीया। मात्रया परः परस्ताद्वर्तमानयापरिमितया तन्वा शरीरेण वृधान वर्धमान हे विष्णो ते तव महित्वं महत्त्वं न अन्वश्नुवन्ति नानुव्याप्नुवन्ति । त्रैविक्रमसमये यत्तव माहात्म्यं तत्सर्वैरपि जनैर्ज्ञातुं न शक्यत इत्यर्थः । ते तव उभे रजसी उभौ लोकौ पृथिव्याः आरभ्य पृथिवीमन्तरिक्षं च विद्म जानीमः । वयं चक्षुषोपलभामहे नान्यत् । हे देव द्योतमान विष्णो त्वम् एव परमस्य स्वर्गादेरुकृष्टलोकस्य । द्वितीयार्थे षष्ठी। परमं लोकं वित्से जानासि । अतस्तव महत्त्वं न केनापि व्याप्तुं शक्यमिति भावः ॥
हे विष्णो देव मात्रया कृत्स्नं जगन्मातुं प्रवृत्तया तनुवा त्रिविक्रमावताररूपया मूर्त्या वृधान हे वर्धमान परः उत्कृष्टोऽसि । ते त्वदीयं महित्वं महिमानं नान्यश्नुवन्ति केऽपि समर्था अनुगन्तुं न क्षमन्ते । ते तव लोकान्मातुं प्रवृत्तस्य पृथिव्या आरभ्योभे रजसी द्वे रञ्जनस्थाने पृथिव्यन्तरिक्षमित्येते त्वदीयपदे इति वयं विद्मः । त्वं पुनः परमस्योत्कृष्टस्य तृतीयस्य पदस्य स्थानं वित्से जानासि ॥
MEN come not nigh thy majesty who growest beyond all bound and measure with thy body.
Both thy two regions of the earth, O Visnu, we know: thou God, knowest the highest also.
O you who have grown with your body beyond measure, they do not attain to your greatness.
We (only) know both your dusky realms of the earth; god Viṣṇu, you yourself know the farthest one.
Am Leibe wachsend über alle Maasse hast Grösse du erlangt, der keiner gleichkommt; Wir kennen deine beiden Erdenräume des Himmels höchsten kennst du selbst, Gott Vischnu.
Der du über jedes Maß hinaus am Leibe wächsest, deine Größe erreicht keiner. Wir kennen nur deine beiden Räume der Erde; du kennst den höchsten Gott Vishnu.
О растущий телом сверх меры,
Никто не может сравниться с твоим величием.
Мы знаем (только) оба твоих пространства: земли (и неба).
Ты, о бог Вишну, знаешь высшее (пространство).
न᳓ ते विष्णो जा᳓यमानो न᳓ जातो᳓
दे᳓व महिम्नः᳓ प᳓रम् अ᳓न्तम् आप
उ᳓द् अस्तभ्ना ना᳓कम् ऋष्व᳓म् बृह᳓न्तं
दाध᳓र्थ प्रा᳓चीं ककु᳓भम् पृथिव्याः᳓
हे देव दानादिगुणयुक्त विष्णो ते तव महिम्नः महत्त्वस्य परं विप्रकृष्टम् अन्तम् अवसानं जायमानः प्रादुर्भवञ्जनः न आप न प्राप्नोति । तथा जातः प्रादुर्भूतोऽपि जनः न एव प्राप्नोति । तव महत्त्वस्यावसानं नास्ति । अत एव सर्वैर्न ज्ञायत इति भावः । कोऽसौ महिमा तमाह। ऋष्वं दर्शनीयं बृहन्तं महान्तं नाकं द्युलोकम् उदस्तभ्नाः त्वमूर्ध्वमधारयः । यथाधो न पतति तथा । पृथिव्याः भूमेः संबन्धिनीं प्राचीं ककुभं च दाधर्थ धारितवानसि । उपलक्षणमेतत् सर्वस्य भूतजातस्य । तथा च मन्त्रान्तरं- य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा' (ऋ. सं. १. १५४. ४ ) इति ॥
None who is born or being born, God Visnu, hath reached the utmost limit of thy grandeur.
The vast high vault of heaven hast thou supported, and fixed earth's eastern pinnacle securely.
No one now born, no one previously born has reached the far end of your greatness, god Viṣṇu.
You propped up the vault, lofty and high; you fixed fast the eastern peak of the earth.
Nicht ist, Gott Vischnu, einer je, noch wird sein, der deiner Grösse andres End' erreichte; Du festigtest den hoch erhabnen Himmel und gründetest der Erde vordern Gipfel.
Keiner, der noch geboren wird, kein Geborener hat je das fernste Ende deiner Größe erreicht, Gott Vishnu. Du hast den ragenden hohen Himmel emporgestemmt und die östliche Spitze der Erde festgestellt.
О Вишну, ни рождающийся, ни рожденный
Не достиг, о бог, высшего предела твоего величия.
Ты прикрепил наверху небосвод (, чтобы он был) вздымающимся высоким.
Ты поддержал восточную вершину земли.
+++(द्यावापृथिव्यौ!)+++ इ᳓रावती+++(=अन्नवत्यौ)+++ धेनुम᳓ती हि᳓ भूतँ᳓+++(=भवतं)+++
सू-यवसि᳓नी+++(=सु-गो-भक्ष्य-घासे)+++ म᳓नवे यशस्ये᳙ ।
व्यस्कभ्नाद्+++(=व्यस्थापयत्)+++ रो᳓दसी वि᳓ष्णुर्+++(→आदित्यः)+++ एते᳓
दाधा᳓र +++(अन्तरिक्षरूपिणीम्)+++ पृथिवी᳓म् अभि᳓तो मयू᳓खैः+++(→कीलैः/ किरणैः)+++ ॥
हे द्यावापृथिव्यौ मनुषे स्तुवते मनुष्याय दशस्या दित्सया युक्ते युवाम् इरावती अन्नवत्यौ धेनुमती गोमत्यौ सूयवसिनी शोभनयवसे च भूतम् अभूतम् । हिशब्दः प्रसिद्धौ । विष्णुना विक्रान्तत्वाद्युवाम् एवमेव खलु पूर्वमभूतमित्यर्थः । हे विष्णो एते इमे रोदसी द्यावापृथिव्यौ व्यस्तभ्नाः विविधमधारयः। पृथिवीमूर्ध्वमुखत्वेन द्यामधोमुखत्वेनेति विविधत्वम्। अपि च पृथिवीं प्रथितामिमां भूमिम् अभितः सर्वत्र स्थितैः मयूखैः पर्वतैः दाधर्थ धारितवानसि । यथा न चलति तथा दृढीकृतवानित्यर्थः । पर्वता हि विष्णोः स्वभूताः । ‘ विष्णुः पर्वतानामधिपतिः ' ( तै. सं. ३. ४. ५. १ ) इति श्रुतेः ॥
Rich in sweet food be ye, and rich in milch-kine, with fertile pastures, fain to do men service.
Both these worlds, Visnu, hast thou stayed asunder, and firmly fixed the earth with pegs around it.
So then be ye two rich in food, in cows,
In good grass, ye that are famous, for man
These two firmaments Visnu held asunder;
He holdeth the earth on all sides with pegs.
“Since you two are full of refreshment, rich in milk-cows, become ones affording good pasture for Manu through your favor”—
(So saying,) you propped apart these two world-halves, Viṣṇu; you fixed the earth fast all around with loom-pegs.
Sie beide sind nun labungsreich und milchreich, voll schöner Wiesen zum Genuss den Menschen, Denn sie, die Welten, hast gestützt du, Vischnu, die Erde rings mit Pflöcken du befestigt.
Ihr beide sollet darum labungsreich, reich an Kühen und guter Weide aus Gefälligkeit für Manu sein", mit diesen Worten stemmtest du diese beiden Welten auseinander, o Vishnu. Du hast allenthalben die Erde mit Pflöcken gefestigt.
Ведь вы двое (всегда) бываете богаты подкреплением, дойными коровами.
Тучными пастбищами на благо человеку.
Ты установил порознь эти две половины вселенной, о Вишну.
Со всех сторон ты укрепил землю колышками.
उरुं᳓ यज्ञा᳓य चक्रथुर् उलोकं᳓†
जन᳓यन्ता सू᳓र्यम् उषा᳓सम् अग्नि᳓म्
दा᳓सस्य चिद् वृषशिप्र᳓स्य माया᳓
जघ्न᳓थुर् नरा पृतना᳓जियेषु
हे इन्द्राविष्णू यज्ञाय यजमानाय उरु विस्तीर्णं लोकं स्वर्गाख्यं चक्रथुरु कृतवन्तौ खलु युवाम् । किं कुर्वन्तौ । सूर्यं सर्वस्य प्रेरकमादित्यम् उषसं तमोनिवारकमुषःकालम् अग्निं चासुरैरावृतं जनयन्तौ पुनः प्रादुर्भावयन्तौ। हे नरा नेताराविन्द्राविष्णू वृषशिप्रस्य एतत्संज्ञस्य दासस्य चित् उपक्षपयितुरसुरस्य मायाः पृतनाज्येषु संग्रामेषु जघ्नथुः जिहिंसथुः । युवां सूर्यादिकं जनयन्तावित्युच्यते ॥
Ye have made spacious room for sacrificing by generating Surya, Dawn, and Agni.
O Heroes, ye have conquered in your battles even the bull-jawed Dasa's wiles and magic.
You two made a wide place for the sacrifice, while you were generating the sun, the dawn, the fire.
The magical wiles even of the Dāsa Vr̥ṣaśipra did you smite in the battle drives, you two superior men.
Dem Opfer schufet weiten Raum ihr beide, die Sonne zeugend, Feuer, Morgenröthen; Ihr Männer schlugt in heissem Kampf die Listen des Dämons auch, der Lippen wie ein Stier hat.
Für das Opfer habt ihr beide weiten Raum geschaffen, die ihr Sonne, Morgenrot und Agni erschufet. Ihr habt die Blendwerke, selbst des Dasa Bullengebiß, in den Kämpfen niedergeschlagen, ihr Herren.
Вы двое (, о Индра и Вишну,) создали широкий простор для жертвы,
Порождая солнце, утреннюю зарю (и) Агни.
О два героя, в битвах вы уничтожили
Колдовские чары даже самого дасы Вришашипры.
इ᳓न्द्राविष्णू दृंहिताः᳓ श᳓म्बरस्य
न᳓व पु᳓रो नवतिं᳓ च श्नथिष्टम्
शतं᳓ वर्चि᳓नः सह᳓स्रं च साकं᳓
हथो᳓ अप्रति᳓ अ᳓सुरस्य वीरा᳓न्
हे इन्द्राविष्णू दृंहिताः दृढीकृताः नव नवतिं च नवोत्तरनवतिसंख्याकाः पुरः पुराणि शम्बरस्य स्वभूतानि श्नथिष्टम् अहिंसिष्टम्। 'श्नथ हिंसायाम्। अपि च शतं सहस्रं च वर्चिनः असुरस्य वीरान् अप्रति प्रतिद्वन्द्विनो यथा न भवन्ति तथा साकं सह संघश एव हथः अहिंसिष्टम् । 'यो वर्चिनः शतमिन्द्रः सहस्रम् '। (ऋ. सं. २. १४. ६) इति हि निगमान्तरम् ॥
Ye have destroyed, thou, Indra, and thou Visnu, Sambara's nine-and-ninety fenced castles.
Ye Twain smote down a hundred times a thousand resistless heroes of the royal Varcin.
O Indra and Viṣṇu, you pierced the nine and ninety fortified strongholds of Śambara.
At one blow you smite the hundred and thousand heroes of the lord Varcin without opposition.
Ihr bracht die Burgen ab, o Indra, Vischnu, des Çambara, die neunundneunzig Festen, Ihr schlugt auf einmal hunderttausend Mannen unwiderstehlich des Asuren Vartschin.
Indra und Vishnu, ihr habt die neunundneunzig Burgen des Sambara eingestoßen. Die hundert und tausend Mannen des Zwingherren Varcin erschlaget ihr ohne Widerstand auf einmal.
О Индра-Вишну, вы разрушили девяносто девять
Прочных крепостей Шамбары.
Сотню и тысячу мужей асуры Варчина
Вы убили сразу, без сопротивления.
इय᳓म् मनीषा᳓ बृहती᳓ बृह᳓न्ता
उरुक्रमा᳓ तव᳓सा वर्ध᳓यन्ती
ररे᳓ वां स्तो᳓मं विद᳓थेषु विष्णो
पि᳓न्वतम् इ᳓षो वृज᳓नेषु इन्द्र
बृहती महती इयं मनीषा मननीया स्तुतिः बृहन्ता बृहन्तौ महान्तौ उरुक्रमा विस्तीर्णविक्रमौ । विष्णुना सहैकार्थीभावादिन्द्रस्याप्युरुक्रमत्वम् । तवसा । तव इति बलस्य वृद्धेर्वा नामधेयम् । तद्वन्तावेवंभूतौ युवां वर्धयन्ती प्रवृद्धौ कुर्वत्यस्माभिः कृता । हे विष्णो हे इन्द्र विदथेषु यज्ञेषु वां युवाभ्यां स्तोमम् उक्तलक्षणं स्तोत्रं ररे ददे । ‘रा दाने ' इति धातुः । तौ युवां वृजनेषु इषः अन्नानि पिन्वतम् अस्मभ्यं वर्धयतम् ॥
This is the lofty hymn of praise, exalting the Lords of Mighty Stride, the strong and lofty.
I laud you in the solemn synods, Visnu: pour ye food on us in our camps, O Indra.
Here is a lofty inspired thought that strengthens the two lofty,
wide-striding, powerful ones.
I have granted you two praise at the rites of distribution, o Viṣṇu; you two, swell the nourishments in the ritual enclosures, o Indra.
Dies hohe Lied, euch beide hohen stärkend, die mächtigen, die weit die Schritte spreizen, Hat Lob geschafft euch bei den Opfern, Vischnu, lasst Labung schwellen in den Häusern, Indra.
Dies ist das hohe Lied, das die beiden hohen, weitausschreitenden, starken Götter erbaut. Ich habe euch in weisen Worten den Lobgesang gewidmet, o Vishnu. Lasset bei den Opferparteien die Speisegenüsse anschwellen, o Indra.
Эта высокая песнь, усиливающая
Двоих высоких, широко шагающих, мощных.
Я посвятил вам двоим восхваление на жертвенных раздачах, о Вишну.
Вы двое сделайте набухшими жертвенные услады в общинах, о Индра!
व᳓षट् ते विष्णव् आस᳓ आ᳓ कृणोमि
त᳓न् मे जुषस्व शिपिविष्ट हव्य᳓म्
व᳓र्धन्तु त्वा सुष्टुत᳓यो गि᳓रो मे
यूय᳓म् पात सुअस्ति᳓भिः स᳓दा नः
हे विष्णो ते तुभ्यम् आसः आस्यात् आ अभिमुखं वषट् कृणोमि करोमि। वषट्कारेण हविराह्ववयामि (हविर्हावयामि - पाठः) । हे शिपिविष्ट । शिपयो रश्मयः । तैराविष्ट विष्णो तत् वषट्कृतं मे मदीयं हव्यं हविः जुषस्व सेवस्व । सुष्टुतयः शोभनस्तुत्यात्मिका: गिरः वाचश्च त्वां वर्धन्तु वर्धयन्तु । अन्यद्गतम् ॥ ॥ २४ ॥
O Visnu, unto thee my lips cry Vasat! Let this mine offering, Sipivista, please thee.
May these my songs of eulogy exalt thee. Preserve us evermore, ye Gods, with blessings.
I make the vaṣaṭ-cry to you from my mouth, Viṣṇu. Enjoy this oblation of mine, Śipiviṣṭa.
Let my lovely praises, my hymns strengthen you. – Do you protect us always with your blessings.
Den Heilsruf bringe ich dir dar, o Vischnu, nimm gnädig an dies Opfer, Çipivischta; Dich mögen stärken meine Lobgesänge. Ihr Götter, schützt uns stets mit eurem Segen.
Ich mache dir, Vishnu, aus meinem Munde das Vasat, laß dir dieses Opfer von mir munden, o Sipivista. Es sollen dich meine Preislieder, meine Lobesworte erbauen.-Behütet ihr uns immerdar mit eurem Segen!
Вашат! – возглашаю я тебе устами, о Вишну,
Да понравится тебе эта моя жертва, Шипивишта!
Да усилят тебя мои прекрасные прославления, (мои) песни!
Защищайте вы нас всегда (своими) милостями!