Sukta 8.68
ऋषिप्रियमेध
देवताइन्द्रः
मन्त्र18
छन्दअनुष्टुप्
आ᳓ त्वा र᳓थं य᳓थोत᳓ये
सुम्ना᳓य वर्तयामसि
तुविकूर्मि᳓म् ऋतीष᳓हम्
इ᳓न्द्र श᳓विष्ठ स᳓त्पते
हे इन्द्र त्वा त्वाम् आ वर्तयामसि आवर्तयामः । किमर्थम् । ऊतये अस्माकं रक्षणाय सुम्नाय सुखाय च । किमिव । रथं यथा । रथं यथोतये सुखाय चावर्तयन्ति तद्वत् । कीदृशं त्वाम् । तुविकूर्मिं बहुकर्माणम् ऋतीषहं हिंसकानामभिभवितारम् । हे इन्द्र शविष्ठ अतिशयेन बलवन् हे सत्पते सतां पालक त्वामिति समन्वयः ॥
EVEN as a car to give us aid, we draw thee hither for our bliss,
Strong in thy deeds, checking assault, Lord, Mightiest Indra, of the brave!
We will turn you here, like a chariot, for help and favor,
you powerfully ranging one who vanquish through your attack, o Indra, strongest lord of the settlements.
Wie einen Wagen rollen wir zur Hülfe dich zum Schutz herbei, Der viel du wirkst und Angriff wehrst, o Indra, stärkster Heeresfürst.
Wie einen Wagen fahren wir dich her zum Beistand, zur Gunst, den Tatenreichen, den Besteher der Angriffe, du mächtigster Indra, rechtmäßiger Herr!
तु᳓विशुष्म तु᳓विक्रतो
श᳓चीवो वि᳓श्वया मते
आ᳓ पप्राथ महित्वना᳓
हे तुविशुष्म प्रभूतबल हे तुविक्रतो बहुकर्मन् । अथवा बहुप्रज्ञ कर्मणः पृथगभिधानात् । हे शचीवः बहुकर्मोपेत मते पूजनीयेन्द्र विश्वया विश्वव्याप्तेन महित्वना महत्त्वेन आ पप्राथ आपूरितवानसि । अविशेषाद्विश्वमित्यर्थः ॥
Great in tby power and wisdom, Strong, with thought that comprehendeth all
Thou hast filled full with majesty.
O you of powerful outbursts, of powerful will, you able one whose thought is everywhere,
you have filled (everywhere) with your greatness,
Sehr mächtiger, vielwirkender, o starker, allbeachtender, Erfüllt hast alles Grosse du.
Groß an Mut und Einsicht, kraftvoll, du an alles Denkender, hast mit deiner Größe die Welt erfüllt.
य᳓स्य ते महिना᳓ महः᳓
प᳓रि ज्माय᳓न्तम् ईय᳓तुः
ह᳓स्ता व᳓ज्रं हिरण्य᳓यम्
महः महतः यस्य ते तव । यच्छब्दः प्रकृतपरामर्शकः । प्रकृतं तूक्तमृग्द्वयम् । तत्रत्यतुविकूर्मिमृतीषहमित्याद्युक्तलक्षणस्य तवेत्यर्थः । महिना महत्त्वेन हस्ता तव हस्ता हस्तौ ज्मायन्तं पृथिव्यां सर्वतो व्याप्नुवन्तं हिरण्ययं हिरण्मयं वज्रम् ईयतुः परिगृह्णीतः । सर्वदास्माकं भयनिवारणायेति भावः ॥
Thou very Mighty One, whose hands by virtue of thy greatness grasp,
The golden bolt that breaks its way.
You the great, whose hands with their greatness have encompassed the earth-encircling mace of gold.
Du grosser, dessen Hände rings mit Macht den Donnerkeil umfahn, Den goldnen, der zur Erde strebt.
Den Großen, dessen Hände mit ihrer Größe die goldene Keule, die losfahren will, umfassen.
अभि᳓ष्टये सदा᳓वृधं
सु᳓वर्मीळ्हेषु यं᳓ न᳓रः
ना᳓ना ह᳓वन्त ऊत᳓ये
हे यजमानाः युष्माकम् अभिष्टये साहाय्यार्थमभिगमनायाभिष्टये वा सदावृधं सर्वदा वर्धयन्तं सेवकान् स्वयं सर्वदा वर्धमानं वा हुव इति शेषः । यं स्वर्मीळ्हेषु संग्रामेषु नरः नेतारो मनुष्याः नाना बहुप्रकारं हवन्ते आह्वयन्ति ऊतये रक्षार्थं तं हुव इति शेषः ॥ ॥ १ ॥
Whom, ever furthering, in frays that win the light, in both the hosts
Men call to succour and to help.
Him, ever-strengthening, whom men, every man for himself, call on in (contests) whose prize is the sun,
for dominance and for help,
Zu Hülfe den, der stets erquickt, den Männer in der Schlachten Drang, Um Beistand rufen hier und da,
Den stets Förderlichen, den die Menschen in den Kämpfen um die Sonne von verschiedenen Seiten um die Oberhand, um Beistand anrufen.
परो᳓मात्रम् ऋ᳓चीषमम्
इ᳓न्द्रम् उग्रं᳓ सुरा᳓धसम्
ई᳓शानं चिद् व᳓सूना᳐म्
परोमात्रम् । परा मात्रा यस्य तादृशम् । अथवा मीयत इति मात्रं दूरदेशः । ततः परस्ताद्वर्तमानमपरिमितस्वरूपम् । तथापि ऋचीषमम् ऋचा स्तुत्या समम् । यद्यप्यपरिच्छिन्नः तथापि स्तुतिर्यावन्मात्रं विषयीकरोति तत्सम इत्यर्थः । तदेवाह। इन्द्रं परमैश्वर्ययोगादिच्छानुकुलस्वरूपम् उग्रम् उद्गूर्णबलं सुराधसम् । राध इति धननाम । शोभनधनं शोभनान्नं वा ईशानं चित् ईश्वरं च । केषाम् । वसूनाम् अस्मभ्यं प्रदेयानां गवादिधनानाम् । एवंमहानुभावमिन्द्रं हुव इति शेषः ॥
Indra, the Strong, the measureless, worthy of praise, Most Bountiful,
Sole Ruler even over wealth.
Indra, beyond measure and equal to song, strong, of good generosity, holding sway also over goods.
Den unermessnen, glänzenden, den starken Indra, reich an Schatz, Der über alle Güter herrscht.
Den jedes Maß übersteigenden, ....... Indra, den Gewaltigen, Freigebigen, der noch dazu über die Schätze verfügt.
तं᳓-तम् इ᳓द् रा᳓धसे मह᳓
इ᳓न्द्रं चोदामि पीत᳓ये
यः᳓ पूर्विया᳓म् अ᳓नुष्टुतिम्
ई᳓शे कृष्टीनां᳐᳓ नृतुः᳓
तंतमित् तमेव इन्द्रम् । सर्वेष्वपि यागकालेषु तमेवेन्द्रमित्यर्थः। तं प्रति चोदामि प्रेरयामि स्तुतिं पीतये सोमपानाय । ततः को लाभ इति उच्यते । महे महते राधसे धनाय प्रभूतधनलाभार्थम् । यः नृतुः फलस्य नेता देवः पूर्व्यां पूर्वे भवां यज्ञमुखस्थाम् अनुष्टुतिम् अनुक्रमेण क्रियमाणां स्तुतिं कृष्टीनां मनुष्याणामृत्विजां संबन्धिनीम् ईशे ईष्टे श्रोतुं तं चोदामीति संबन्धः ॥
Him, for his ample bounty, him, this Indra do I urge to drink,
Who, as his praise was sung of old, the Dancer, is the Lord of men.
Him and him alone, Indra, do I impel to drink, for the sake of his great generosity—
the dancer who holds sway over the communities, according to the ancient praise that follows him.
Ihn, ihn, den Indra treib' ich an, zu grosser Spende und zum Trunk Ihn, dem das erste Lob gebührt der Menschen, ihn, den hohen Herrn.
Nur ihn eifere ich zu großer Freigebigkeit, den Indra zum Trinken an, der auf das erste Anrecht hat, über die Völker herrscht, der Vortänzer.
न᳓ य᳓स्य ते शवसान
सख्य᳓म् आनं᳓श म᳓र्तियः
न᳓किः श᳓वांसि ते नशत्
हे शवसान बलवन्निन्द्र यस्य ते तव सख्यं मर्त्यः मरणधर्मा मनुष्यः न आनंश न व्याप्नोति ते शवांसि बलान्यपि नकिः नैव नशत् व्याप्नोति ॥
Thou Mighty One, whose friendship none of mortals ever hath obtained
None will attain unto thy might.
You whose fellowship no (other) mortal has attained,
he will not attain your strengths, o you who swell with strength.
O starker, dess Genossenschaft kein Sterblicher gewonnen hat, Dess Kräfte keiner je erreicht.
Du Gewaltiger, dessen Freundschaft kein Sterblicher erreicht hat, keiner erreicht deine Stärke.
तुवो᳓तासस् तुवा᳓ युजा᳓
अप्सु᳓ सू᳓र्ये मह᳓द् ध᳓नम्
ज᳓येम पृत्सु᳓ वज्रिवः
हे इन्द्र त्वोतासः त्वया रक्षिताः त्वा त्वया युजा सहायेन अप्सु स्नातुं सूर्यं द्रष्टुं च । स्नानादिव्यवहारं कर्तुं सूर्ये उदिते सति गमनादिव्यवहारं कर्तुमित्यर्थः। तदर्थ पृत्सु संग्रामेषु हे वज्रिवः वज्रवन्निन्द्र महद्धनं जयेम । शत्रून् संग्रामे जित्वा तेषां धनं लभेमेत्यर्थः ॥
Aided by thee, with thee allied, in frays for water and for sun,
Bolt-armed! may we win ample spoil.
Aided by you, with you as our yokemate, might we win in our battles a great stake in the waters and the sun, o mace-bearer.
Von dir beschützt, mit dir vereint, wird grosser Preis in Kämpfen uns Um Licht und Wasser, Blitzender!
Von dir begünstigt, mit dir im Bunde wollen wir im Kampfe um Wasser, um die Sonne den großen Preis in den Schlachten ersiegen, du Keulenträger.
तं᳓ त्वा यज्ञे᳓भिर् ईमहे
तं᳓ गीर्भि᳓र् गिर्वणस्तम
इ᳓न्द्र य᳓था चिद् आ᳓विथ
वा᳓जेषु पुरुमा᳓यियम्
तं स्तुत्यत्वेन प्रसिद्धं त्वा त्वां यज्ञेभिः यागसाधनैः सोमादिभिः ईमहे याचामहे । तम् एवेन्द्रं गीर्भिः स्तुतिभिरीमहे । हे गिर्वणस्तम गीर्भिः स्तुतिभिर्वननीयतम इन्द्र तं त्वामिति समन्वयः । हे इन्द्र त्वं यथा चिदाविथ येन प्रकारेण ररक्षिथ माम् । चिदिति पूरणः । कुत्रेति उच्यते । वाजेषु संग्रामेषु । कीदृशं माम् । पुरुमाय्यं बहुप्रज्ञम् । बहुस्तुतिमित्यर्थः ॥ ॥ २ ॥
So seek we thee with sacrifice and songs, chief Lover of the Song,
As, in our battles Indra, thou to Purumayya gavest help.
We implore you with our sacrifices, with our songs, o Indra most longing for songs,
just as you helped Purumāyya in the prize-contests.
Drum gehn wir dich mit Opfern an, mit Liedern, liederlustiger, Wie in den Schlachten, Indra, du dem Purumajja Hülfe gabst,
Dir nahen wir mit Opfern, dir mit Lobreden, du Lobbegehrendster, wie du schon dem Purumayya in den Kämpfen beigestanden hast, Indra.
य᳓स्य ते स्वादु᳓ सखियं᳓
स्वाद्वी᳓ प्र᳓णीतिर् अद्रिवः
यज्ञो᳓ वितन्तसा᳓यियः
हे अद्रिवः वज्रवन्निन्द्र यस्य स्तुत्यत्वेन प्रसिद्धस्य ते तव सख्यं स्वादु अतीवानुभवार्हम् । किंच ते प्रणीतिः प्रणयनं धनादीनां स्वाद्वी स्वादु सुहर्षकम् । तथोभे त्वद्विषयो यज्ञः च वितन्तसाय्यः विशेषेण तननीयः ॥
O Thunderer, thou whose friendship and whose onward guidance both are sweet,
Thy sacrifice must be prepared.
You whose fellowship is sweet, whose leadership is sweet, o master of the stones—
yours is the sacrifice worth tussling over.
Dich, dessen Freundschaft lieblich ist, und dessen Leitung, Schleuderer, Und dessen Opfer man beeilt.
Du, dessen Freundschaft süß, dessen Führung süß ist, du Herr des Preßsteins, dein Opfer ist vielbegehrt.
उरु᳓ णस् तनु᳓वे त᳓न
उरु᳓ क्ष᳓याय नस् कृधि
उरु᳓ णो यन्धि जीव᳓से
हे इन्द्र त्वं नः अस्माकं तन्वे आत्मजाय उरु प्रभूतं कृधि कुरु । सामर्थ्याद्धनं सुखं वेति गम्यते । तथा तने तत्पुत्राय उरु कृधि । तथा क्षयाय निवासाय उरु कृधि । नः अस्माकं जीवसे जीवनाय यन्धि प्रयच्छाभिमतम् ॥
To us, ourselves, give ample room, give for our dwelling ample room
Give ample room to us to live.
Make it wide for our own body and our lineage, wide for our dwelling. Extend it wide for us to live.
Uns selbst und unsrer Kinderschar und unserm Wohnsitz schaffe Raum; Gib weiten Raum zum Leben uns.
Schaff uns selbst und unseren Kindern Weite, schaff uns Weite zum Wohnsitz, gewähre uns Weite zum Leben!
उरुं᳓ नृ᳓भ्य उरुं᳓ ग᳓व
उरुं᳓ र᳓थाय प᳓न्था᳐म्
देव᳓वीतिम् मनामहे
हे इन्द्र नृभ्यः अस्मदीयेभ्यो भृत्येभ्यः उरुं हितं मनामहे याचामहे । तथा गवे । एतदुपलक्षणम् । गवाश्वादिकाय तथा रथाय पन्थां पन्थानं मार्गम् । अथवा नृप्रभृतीनां संचाराय शोभनं मार्गं मनामहे । तथा देववीतिं यज्ञं मनामहे ॥
We count the banquet of the Gods a spacious pathway for the men,
And for the cattle, and the car.
As a path wide for our men, wide for our cow, wide for our chariot— thus do we consider our pursuit of the gods.
Gib [kṛdhi aus 12] weite Bahn den Männern, dem Rinde, dem Wagen; wir sorgen für das Göttermahl.
Als breiten Weg für die Männer, als breiten Weg für Rind und Wagen erachten wir die Götterladung das Opfer.
उ᳓प मा ष᳓ड् दुवा᳓-दुवा
न᳓रः सो᳓मस्य ह᳓र्षिया
ति᳓ष्ठन्ति स्वादुरात᳓यः
एतदाद्याः षड़ृच ऋक्षाश्वमेधयोर्दानस्तुतिरूपाः । यद्यपि बृहद्देवतानुक्रमण्याम् ‘ऋक्षाश्वमेधयोरत्र पञ्च दानप्रशंसकाः' (बृहद्दे. ६. ९२ ) इत्युक्तं तथापि उप मा षट्' इत्यस्या राजदानस्तुतिशेषत्वादविरोधः । अनेनैवाशयेनानुक्रमण्याम् ' अन्त्याः षळृच ऋक्षाश्वमेधयोर्दानस्तुतिः' इत्युक्तम् । मा मां प्रियमेधं यज्ञे प्रसर्पन्तः षट् एतत्संख्याकाः नरः नेतारो राजानः सोमस्य पीतस्य हर्ष्या हर्षेण स्वादुरातयः सुष्ठूपभोगार्हदानाः सन्तः द्वाद्वा द्वौ द्वौ पितृपुत्ररूपेण युग्मौ भूत्वा माम् उप तिष्ठन्ति । तेषां युग्मानां नाम तूत्तरत्र स्पष्टीक्रियते ॥
Six men, yea, two and two, made glad with Soma juice, come near to me
With offerings pleasant to the taste.
Six men having sweet gifts approach me
two by two, in the excitement of soma.
Zur Seite stehen mir sechs Männer, je zwei und zwei, welche mir in freudiger Erregung des Somatrunkes angenehme Gaben mittheilen.
Auf mich zu kommen sechs Rosse, je zwei und zwei, und die Herren in froher Somastimmung mit süßen Gaben.
ऋज्रा᳓व् इन्द्रोत᳓ आ᳓ ददे
ह᳓री ऋ᳓क्षस्य सून᳓वि
आश्वमेध᳓स्य रो᳓हिता
इन्द्रोते एतन्नामक आतिथिग्वेऽतिथिग्वनाम्नो राज्ञः पुत्रे । ' अतिथिग्वाय शम्बरम्' (ऋ. सं. १. ५१. ६) ‘ अतिथिग्वाय शंस्यम्' (ऋ. सं. ६. २६. ३) इत्यादिष्वतिथिग्वः प्रसिद्धः । तत्पुत्र इन्द्रोते ऋज़ौ ऋजुगामिनावश्वौ आ ददे स्वीकृतवानस्मि । तथा ऋक्षस्य सूनवि ऋक्षनाम्नः पुत्रेऽन्यस्मिन् राजनि हरी हरितवर्णावश्वौ आ ददे। तथा आश्वमेधस्य अश्वमेधपुत्रे राजनि रोहिता रोहितवर्णावश्वौ आ ददे। नन्वनुक्रमण्यामुभयोरेव दानप्रशंसारूपत्वमुक्तम् अत्र कथं त्रयाणां दानकीर्तनमिति । नैष दोषः । ऋक्षाश्वमेधपुत्रयोरेव यागेऽस्यर्षेः प्रवृत्तेस्तयोरेव दानं प्रस्तुतम्। इन्द्रोतस्तु स्वपित्रा सह तयोर्यज्ञदिदृक्षयागत्य तयोर्दानं दृष्ट्वा स्वपित्रा प्रेरितो दत्तवानश्वौ। अतस्तद्दानं प्रासङ्गिकमिति । एवमृक्षाश्वमेधयोर्दानस्तुतित्वं न व्याहन्यते । पितृपुत्रयोरभेदात्तयोः पक्षकर्तृत्वाच्च। इन्द्रोतदानस्थ प्रासङ्गिकत्वं ‘षळश्वान्' इत्यत्र विस्पष्टयिष्यते ॥
Two brown-hued steeds, Indrota's gift, two bays from Rksa's son were mine,
From Asvamedha's son two red.
From Indrota I received two silvery ones, from the son of R̥kṣa two fallow bays,
and the two chestnuts of the son of Aśvamedha;
᳓
Zwei glänzendrothe Rosse empfing ich von Indrota, dem Sohne des Rikscha, aus dem Geschlechte des Açvamedha.
Von Indrota empfing ich zwei Schimmel, von dem Sohne des Riksa zwei Falben, von dem Sohn des Asvamedha zwei Rotfüchse,
सुर᳓थाँ आतिथिग्वे᳓
सुअभीशूँ᳓र् आ᳐र्क्षे᳓
आश्वमेधे᳓ सुपे᳓शसः
आतिथिग्वे इन्द्रोते सुरथान् शोभनरथोपेतानश्वानाददे । आर्क्षे ऋक्षपुत्रे स्वभीशून् अश्वानाददे । आश्वमेधे अश्वमेधपुत्रे 'सुपेशसः सुरूपानश्वान् शोभनालंकारानाददे ॥
From Atithigva good car-steeds; from Arksa rein-obeying steeds,
From Asvamedha beauteous ones.
(Horses) having good chariots from the son of Atithigva, those having good reins from the son of R̥kṣa,
and those having good ornaments from the son of Aśvamedha.
᳓
Rosse, die mit schönem Wagen und Zügeln versehen sind, empfing ich vom Sohne des Rikscha, dem Nachkommen des Atithigva aus dem Geschlechte des Açvamedha.
Mit schönem Wagen von Atithigva; mit schönen Zügeln vom Sohn des Riksa, mit schönen Zierraten vom Sohn des Asvamedha;
ष᳓ळ् अ᳓श्वाँ आतिथिग्व᳓
इन्द्रऊते᳓ वधू᳓मतः
स᳓चा पूत᳓क्रतौ सनम्
आतिथिग्व इन्द्रोते पूतक्रतौ शुद्धप्रज्ञे शुद्धकर्मोपेते वा तस्मिन् वधूमतः वधूभिर्वडवाभिस्तद्वतः षडश्वान् सचा ऋक्षाश्वमेधयोः पुत्राभ्यां दत्तेनाश्वादिधनेन सचा सह सनं लब्धवानस्मि । एतत्साहित्यवचनमिन्द्रोतदानस्य प्रासङ्गिकत्वे लिङ्गम् ॥
Indrota, Atithigva's son, gave me six horses matched with mares
And Patakratu gave besides.
I gained six (horses), along with brides [?], from the son of Atithigva, from Indrota,
along with Pūtakratu.
Sechs Rosse nebst zugehörigem Geschirr empfing ich von Indrota, dem Nachkommen des Atithigva, und zugleich von Putakratu.
Sechs Hengste samt Frauen empfing ich zusammen von Atithigva Indrota, von Putakratu.
अइ᳓षु चेतद् वृ᳓षण्वती
अन्त᳓र् ऋज्रे᳓षु अ᳓रुषी
सुअभीशुः᳓ क᳓शावती
एषु ऋज्रेषु ऋजुगामिष्वश्वेषु अन्तः मध्ये आ चेतत् आज्ञायते । का। वृषण्वती वर्षकैः पुमश्वैस्तद्वती अरुषी आरोचमाना स्वभीशुः शोभनप्रग्रहा कशावती दृप्ता वडवा ज्ञायते ॥
Marked above all, amid the brown, is the red mare Vrsanvati,
Obedient to the rein and whip.
In the midst of these silvery ones there appeared a ruddy female [=Dawn?] along with a bull,
having good reins and a whip.
Unter ihnen zeichnet sich aus eine mit Hengstfüllen versehene Stute und unter den braunen eine lichtrothe Stute, die mit schönem Zügel und schöner Peitsche versehen ist.
Unter diesen Schimmeln fällt die von Hengsten umgebene rötliche Stute mit schönem Zügel und einer Peitsche ins Auge.
न᳓ युष्मे᳓ वाजबन्धवो
निनित्सु᳓श् चन᳓ म᳓र्तियः
अवद्य᳓म् अ᳓धि दीधरत्
हे वाजबन्धवः अन्नबन्धवोऽन्नप्रदाः । एवं पुत्राणां पितृपुत्ररूपाणां षण्णां वा संबोधनम् । हे राजानः युष्मे युष्मासु निनित्सुश्चन निन्दकोऽपि मर्त्यः मनुष्यः अवद्यं निन्दा न अधि दीधरत् नान्वधारयत्। नारोपयति युष्मासु । अतोऽनिन्द्या यूयमिति दातॄणां स्तुतिः ॥ ॥ ४ ॥
O bound to me by deeds of might, not even the man who loves to blame.
Hath found a single fault in you.
Never will a mortal seeking to scorn you [=patrons], o you who are kin to prizes,
hold disrepute over you.
Nicht kann auf euch, o Kampfgenossen, selbst ein tadelsüchtiger Sterblicher einen Vorwurf bringen.
Auch ein tadelsüchtiger Mensch soll euch, ihr Beutegenossen, keinen Tadel anhängen.