देवा᳓नाम् इ᳓द् अ᳓वो मह᳓त्

त᳓द् आ᳓ वृणीमहे वय᳓म्

वृ᳓ष्णाम् अस्म᳓भ्यम् ऊत᳓ये

हे देवाः देवानां स्वतेजसा सर्वतो दीप्यमानानाम् । इत् एवार्थे । युष्माकमेव महत् व्याप्तं महनीयं वा अवः पालनं यद्विद्यते तत् वृष्णां कामानां वर्षितॄणां युष्माकं स्वभूतं तत् रक्षणं यजमानाः वयम् आ वृणीमहे समन्तात्संभजामहे । किमर्थम् । अस्मभ्यमूतये । पूर्वमस्मभ्यमस्मदर्थमिति साधारण्येनोक्त्वा तद्विशिनष्टि ऊतय इति । अस्माकं पालनायेति ॥

ते᳓ नः सन्तु यु᳓जः स᳓दा

व᳓रुणो मित्रो᳓ अर्यमा᳓

वृधा᳓सश् च प्र᳓चेतसः

ते देवाः वरुणः शत्रूणां निवारकः मित्रः सर्वेषां मित्रभूतः अर्यमा[१] सततं गच्छन् एतन्नामकास्ते त्रयो देवाः सदा सर्वदा सर्वेषु कालेषु नः अस्माकं युजः सहायाः सन्तु भवन्तु । अग्निहोत्रादिकर्मणि इन्द्रादिदेवाः सहागमनादियज्ञपरिसमापनान्तेषु साहाय्यं कुर्वन्त्वित्यर्थः । ततः प्रचेतसः प्रकृष्टज्ञानाः । यद्वा । चेतः स्तोत्रम् । शोभनस्तुतयः। ते देवाः वृधासः वर्धकाः च अस्माकं धनादिदानेन वर्धयितारश्च सन्तु ॥

अ᳓ति नो विष्पिता᳓ पुरु᳓

नौभि᳓र् अपो᳓ न᳓ पर्षथ

यूय᳓म् ऋत᳓स्य रथियः

ऋतस्य सत्यस्य यज्ञस्य वा हे रथ्यः नेतारो देवाः। यद्वा । ऋतस्येति संबन्धि--- त्वात्कर्ताक्षिप्यते । यज्ञस्य साधका हे रथ्यो रथवन्तो देवाः विष्पिता विष्पितानि विप्राप्तानि विततानि पुरु । सुपो लुक् । पुरूणि बहूनि शत्रुबलानि कर्माणि वा नः अस्मान् अति पर्षथ पारं समाप्तिं रक्षणैर्गमयत । तत्र दृष्टान्तः। नौभिरपो न । यथा नाविकोऽप उदकानि नौभिर्जनास्तीरं प्रति प्रापयति तद्वत् ॥

वामं᳓ नो अस्तु अर्यमन्

वामं᳓ वरुण शं᳓सियम्

वामं᳓ हि᳓ आवृणीम᳓हे

हे अर्यमन् देव वामं वननीयं संभजनीयं धनं नः अस्माकम् अस्तु भवतु । हे वरुण शंस्यं सर्वं शंसनीयं स्तुत्य वामं धनमस्माकमस्तु । कुतः । हिशब्दो हेतौ । यस्मात्कारणाद्वयं वामं धनं युष्मान् आवृणीमहे याचामह इत्यर्थः ।

वाम᳓स्य हि᳓ प्रचेतस

ई᳓शानाशो रिशादसः

ने᳓म् आदित्या अघ᳓स्य य᳓त्

हे प्रचेतसः प्रकृष्टज्ञानाः शोभनस्तुतयो वा हे रिशादसः रिशतां हिंसतां शत्रूणामसितारः क्षेप्तारो देवा यूयं वामस्य वननीयस्य धनस्य ईशानासः ईशानाः। हिरवधारणे । ईशाना एव स्वामिन एव भवथ । तस्माद्युष्मान् याचामह इत्यर्थः । ईशानाः । ईश ऐश्वर्यं । अनुदात्तेत् । ‘ तास्यनुदात्तेत् ' इति स्वरेणाद्युदात्तता भवति । न संबुद्धिः । ततो हे आदित्याः अदितेः पुत्रा देवाः ईम् एनं याचमानं मां तद्धनं न प्राप्नोतु यत् धनम् अघस्य पापस्य संबन्धि विद्यते ॥ ॥३॥

वय᳓म् इ᳓द् वः सुदानवः

क्षिय᳓न्तो या᳓न्तो अ᳓ध्वन् आ᳓

दे᳓वा वृधा᳓य हूमहे

हे सुदानवः शोभनदाना हे देवाः क्षियन्तः गृहेष्वग्निहोत्रार्थं निवसन्तः अध्वन् । सुपो लुक्। अध्वनि समिदाहरणार्थं यान्तः गच्छन्तोऽपि वयं वः इत् युष्मानेव वृधाय हविर्भिर्वर्धनाय हूमहे आह्वयामः । यद्वा । वयं गृहेषु गृहान्निर्गमनकाले मार्गेषु च वृधायास्माकं धनादिभिर्वर्धनायाह्वयामः ॥

अ᳓धि न इन्द्र एषां᳐

वि᳓ष्णो सजाति᳓याना᳐म्

इता᳓ म᳓रुतो अ᳓श्विना

हे इन्द्र विष्णो मरुतः हे अश्विना अश्विनौ हे इन्द्रादयो देवाः सजात्यानाम् । समानायां जातौ भवाः सजात्या भ्रातृमित्रादयः । तेषाम् एषां मध्ये नः अस्मान् अधि इत यूयं स्तुत्यतयाधिगच्छत ॥

प्र᳓ भ्रातृत्वं᳓ सुदानवो

अ᳓ध द्विता᳓ समानिया᳓

मातु᳓र् ग᳓र्भे भरामहे

हे सुदानवः शोभनदाना आदित्याः अध अथ अस्मत्प्रत्यागमनानन्तरं वयं समान्या सामान्येन । सुपो ड्यादेशः । पूर्वं सर्वेषां देवानां सांहत्येन ततः द्विता द्विधा द्विप्रकारेण च मातुः अदितेः गर्भे संजातं यद्युष्माकं भ्रातृत्वं विद्यते तदिदानीं वयं प्र भरामहे । प्रभरणमुच्चारणं प्रकाशनं वा । उच्चारयामः प्रकाशयामो वा । सर्वेषां देवानां द्वंद्वशो जननं तैत्तिरीयके स्पष्टमभिहितम् -- ‘ अदितिः पुत्रकामा साध्येभ्यो देवेभ्यो ब्रह्मौदनमपचत्' (तै. सं. ६. ५. ६) इत्युपक्रम्य ‘तस्यै पूषा चार्यमा चाजायेताम् ' इत्यादिना । ।

यूयं᳓ हि᳓ ष्ठा᳓ सुदानव

इ᳓न्द्रज्येष्ठा अभि᳓द्यवः

अ᳓धा चिद् व उत᳓ ब्रुवे

पूर्वोऽर्धर्चः सिद्धः । हे सुदानवः शोभनदाना देवाः इन्द्रज्येष्ठाः । इन्द्रो ज्येष्ठो मुख्यो येषां ते तथोक्ताः । सर्वे देवा इन्द्रनेतृका इत्यर्थः । तादृशाः अभिद्यवः अभिगतदीप्तयः यूयं हि स्थ अस्मद्यज्ञे भवथ खलु । हि प्रसिद्धौ । अध चित् अथानन्तरमेव वः युष्मान् अहं ब्रुवे स्तौमि । उत अपि च पुनःपुनः स्तौमीत्यर्थः ॥ ॥ ४ ॥